Adhyaya 306
Chapter 306 — त्रैलोक्यमोहनमन्त्राः (Mantras for Enchanting the Three Worlds)
ਭਗਵਾਨ ਅਗਨੀ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ-ਮੋਹਨ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚਾਰੋਂ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਕਰਮ-ਕ੍ਰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਪੂਰਵ-ਪੂਜਾ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਪ-ਗਿਣਤੀ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਸਮੇਤ ਹੋਮ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਆਚਾਰਯ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ। ਅੱਗੇ ਦੇਹ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕ ਸਾਧਨਾ—ਪਦਮਾਸਨ, ਦੇਹ-ਸ਼ੋਸ਼ਣ/ਨਿਗ੍ਰਹ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਿਗਬੰਧਨ ਨਿਆਸ, ਬੀਜ-ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮਲਿਨਤਾ ਨਿਕਾਸ, ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਰਾਹੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਧਾਰਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ-ਨਿਆਸ। ਵਿਸ਼ਣੂ (ਕਾਮ/ਸਮਰ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ), ਲਕਸ਼ਮੀ, ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਆਯੁਧਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਸਤ੍ਰ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਆਯੁਧ-ਪੂਜਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ “ਓਂ ਸ਼੍ਰੀਂ ਕ੍ਰੀਂ ਹ੍ਰੀਂ ਹੂੰ…” ਮੁੱਖ ਮੰਤ੍ਰ, ਤਰਪਣ-ਵਿਧੀਆਂ, ਦੀਰਘਾਯੂ ਲਈ ਉੱਚੇ ਜਪ-ਹੋਮ ਲਕਸ਼, ਅਤੇ ਰਾਜ-ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਲਈ ਵਰਾਹ-ਪ੍ਰਯੋਗ ਦਾ ਪਰਿਸ਼ਿਸ਼ਟ—ਮੰਤ੍ਰ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਅੰਤਰ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਫਲ-ਸਾਧਨ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे नारसिंहादिमन्त्रा नाम पञ्चाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ षष्ठाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्रैलोक्यमोहनमन्त्राः अग्निर् उवाच वक्ष्ये मन्त्रं चतुर्वर्गसिद्ध्यै त्रैलिक्यमोहनम् ः ॐ पुरुषोत्तम त्रिभुवनमदोन्मादकर हूं फट् हृदयाय नमः कर्षय महाबल हूं फट् अस्त्राय त्रिभुवनेश्वर सर्वजनमनांसि हन दारय मम वशमानय हूं फट् नेत्राय त्रैलोक्यमोहन हृषीकेशाप्रतिरूप सर्वस्त्रीहृदयाकर्षण आगच्छ नमः सङ्गाक्षिण्यायकेन न्यासं मूलवदीरितं
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ “ਨਰਸਿੰਹ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰ” ਨਾਮਕ 305ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ 306ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ—“ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ-ਮੋਹਨ ਮੰਤ੍ਰ”—ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਚਤੁਰਵਰਗ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ-ਮੋਹਨ ਮੰਤ੍ਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ‘ਓਂ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ ਨੂੰ ਮਦੋਨਮੱਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਹੂੰ ਫਟ—ਹ੍ਰਿਦਯਾਯ ਨਮਹ। ਹੇ ਮਹਾਬਲ, ਆਕਰਸ਼ਣ ਕਰ—ਹੂੰ ਫਟ—ਅਸਤ੍ਰਾਯ। ਹੇ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਹਣ, ਚੀਰ, ਮੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਆ—ਹੂੰ ਫਟ—ਨੇਤ੍ਰਾਯ ਨਮਹ। ਹੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ-ਮੋਹਨ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪ, ਸਭ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਆ—ਨਮਹ।’ ‘ਸੰਗਾਕ੍ਸ਼ਿਣੀ’ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”
Verse 2
इष्ट्वा सञ्जप्य पञ्चाशत्सहस्रमभिषिच्य च कुण्डेग्नौ देविके वह्नौ कृत्वा शतं हुनेत्
ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਵੀ ਕਰਕੇ—ਹੇ ਦੇਵੀ—ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨਿ ਸਥਾਪਤ ਕਰ, ਉਸ ਵਹਿਨੀ ਵਿੱਚ ਸੌ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 3
पृथग्दधि घृतं क्षीरं चरुं साज्यं पयः शृतं द्वादशाहुतिमूलेन सहस्रञ्चाक्षतांस्तिलान्
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਹੀਂ, ਘੀ, ਦੁੱਧ, ਚਰੁ (ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਹਵੀ), ਅਤੇ ਘੀ ਮਿਲਿਆ ਉਬਲਿਆ ਦੁੱਧ ਆਹੁਤੀ ਵਜੋਂ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਇਕਾਈ ਮੰਨ ਕੇ ਅਖ਼ਤ (ਅਕਸ਼ਤ) ਤੇ ਤਿਲ ਦੀ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਹੋਮ ਕਰੇ।
Verse 4
यवं मधुत्रयं पुष्पं फलं दधि समिच्छतं हुत्वा पूर्णाहुतिं शिष्टं प्राशयेत्सघृतं चरुं
ਜੌ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਮਧੁ, ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਸਮਿਧਾਂ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਪੂਰਨਾਹੁਤੀ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ, ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਘਿਉ-ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ ਚਰੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਕਰੇ।
Verse 5
सम्भोज्य विप्रानाचार्यं तोषयेत्सिध्यते मनुः स्नात्वा यथावदाचम्य वाग्यतो यागमन्दिरं
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅਤੇ ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਯਜਮਾਨ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰ, ਬੋਲ-ਸੰਯਮ ਰੱਖ ਕੇ ਯਾਗ-ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ।
Verse 6
गत्वा पद्मासनं बद्ध्वा शोषयेद्विधिना वपुः रक्षोघ्नविघ्नकृद्दिक्षु न्यसेदादौ सुदर्शनम्
ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਪਦਮਾਸਨ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਹ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ/ਸੰਯਮ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਰਾਖਸ਼-ਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਘਨ-ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।
Verse 7
पञ्चबीजं नाभिमध्यस्थं धूम्रं चण्डानिलात्मकम् अशेषं कल्मषं देहात् विश्लेषयदनुस्मरेत्
ਨਾਭੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪੰਚਬੀਜ ਮੰਤਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ—ਜੋ ਧੂੰਏਂ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦਾ ਅਤੇ ਚੰਡ ਹਵਾ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਉਹ ਦੇਹ ਤੋਂ ਸਾਰੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।
Verse 8
रंवीजं हृदयाब्जस्थं स्मृत्वा ज्वालाभिरादहेत् उर्ध्वाधस्तिर्यगाभिस्तु मूर्ध्नि संप्लावयेद्वपुः
ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ‘ਰੰ’ ਬੀਜ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਜਵਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ (ਮੈਲ) ਦਗਧ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਉਹ ਜਵਾਲਾਵਾਂ ਉੱਪਰ, ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਤਿਰਛੇ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੱਕ ਦੇਹ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਪ ਲੈਣ।
Verse 9
ध्यात्वामृतैर् वहिश्चान्तःसुषुम्नामार्गगामिभिः एवं शुद्धवपुः प्राणानायम्य मनुना त्रिधा
ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ, ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਨਿਯਮਨ ਕਰੇ।
Verse 10
विन्यसेन्न्यस्तहस्तान्तः शक्तिं मस्तकवक्त्रयोः गुह्ये गले दिक्षु हृदि कक्षौ देहे च सर्वतः
ਹਸਤ-ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਅਤੇ ਮੁਖ ਉੱਤੇ, ਗੁਹ੍ਯ ਅੰਗ ਤੇ, ਗਲੇ ਉੱਤੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਕੱਛਾਂ (ਬਗਲਾਂ) ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 11
आवाह्य ब्रह्मरन्ध्रेण हृत्पद्मे सूर्यमण्डलात् तारेण सम्परात्मानं स्मरेत्तं सर्वलक्षणं
ਬ੍ਰਹਮਰੰਧ੍ਰ ਰਾਹੀਂ ਸੂਰਯ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ, ਤਾਰਾ (ਬੀਜ) ਨਾਲ ਉਸ ਸਰਵ-ਲੱਛਣ ਯੁਕਤ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ-ਧਿਆਨ ਕਰੇ।
Verse 12
त्रैलोक्यमोहनाय विद्महे स्मराय धीमहि तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् आत्मार्चनात् क्रतुद्रव्यं प्रोक्षयेच्छुद्धपात्रकं कृत्वात्मपूजां विधिना स्थण्डिले तं समर्चयेत्
‘ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ-ਮੋਹਨ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਸਮਰ (ਕਾਮ) ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇ।’ ਆਤਮ-ਅਰਚਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਜਲ ਲੈ ਕੇ ਯਜ੍ਞ-ਸਾਮਗਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਛਣ ਕਰੇ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਤਮ-ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸਥੰਡਿਲ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।
Verse 13
कर्मादिकल्पिते पीठे पद्मस्थं गरुडोपरि मर्वाङ्गसुन्दरं प्राप्तवयोलावण्ययौवनं
ਕਰਮ ਆਦਿ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਰਚੇ ਪੀਠ ਉੱਤੇ, ਗਰੁੜ ਦੇ ਉਪਰ ਕਮਲਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ (ਦੇਵ) ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ—ਜੋ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਉਮਰ ਦੀ ਕਾਂਤੀ, ਲਾਵਣ੍ਯ ਅਤੇ ਯੌਵਨ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।
Verse 14
मदाघूर्णितताम्राक्षमुदारं स्मरविह्वलिं दिव्यमाल्याम्वरलेपभूषितं सस्मिताननं
ਮਦ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਤਾਂਬੇ ਰੰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਦਾਰ ਸਰੂਪ, ਕਾਮ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ; ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾ ਤੇ ਉੱਤਮ ਅੰਗਰਾਗ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਮੰਦ ਹਾਸੇ ਵਾਲੇ ਮੁਖ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।
Verse 15
विष्णुं नानाविधानेकपरिवारपरिच्छदम् लोकानुग्रहणं सौम्यं सहस्रादित्यतेजसं
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ—ਜੋ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸੇਵਕ-ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੌਮ੍ਯ ਰੂਪ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਹਨ।
Verse 16
पञ्चवाणधरं प्राप्तकामैक्षं द्विचतुर्भुजम् देवस्त्रीभिर्वृतं देवीमुखासक्तेक्षणं जपेत्
ਪੰਜ ਬਾਣ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਜਪ ਕਰੋ—ਜਿਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਦੋ-ਭੁਜਾ ਜਾਂ ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੇਵ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ।
Verse 17
चक्रं शङ्खं धनुः खड्गं गदांमुषलमङ्कुशं पाशञ्च विभ्रतं चार्चेदावाहादिविसर्गतः
ਚੱਕਰ, ਸ਼ੰਖ, ਧਨੁਸ਼, ਖੜਗ, ਗਦਾ, ਮੂਸਲ, ਅੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਦੀ—ਆਵਾਹਨ ਤੋਂ ਵਿਸਰਜਨ ਤੱਕ—ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਚਨਾ ਕਰੋ।
Verse 18
श्रियं वामोरुजङ्घास्थां श्लिष्यन्तीं पाणिना पतिं साब्जचामरकरां पीनां श्रीवत्सकौस्तुभान्वितां
ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ—ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਊਰੂ ਅਤੇ ਜੰਘਾ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਲਿੰਗਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਅਤੇ ਚਾਮਰ ਹੈ, ਪੂਰਨ-ਸਤਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।
Verse 19
मालिनं पीतवस्त्रञ्च चक्राद्याढ्यं हरिं यजेत् वाहा खड्गतीक्ष्ण छिन्द खड्गाय नमः शारङ्गाय सशराय हूं फट् भूतग्रामाय विद्महे चतुर्विधाय धीमहि तन्नो ब्रह्म प्रचोदयात् सम्बर्तक श्वसन पोथय हूं फट् स्वाहा पाश बन्ध आकर्षय हूं फट् अङ्कुशेन कट्ट हूं फट् क्रमाद्भुजेषु मन्त्रैः स्वैर् एभिरस्त्राणि पूजयेत्
ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਆਦਿ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਸਤ੍ਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੋ— “ਵਾਹਾ! ਹੇ ਤੀਖੇ ਖੜਗ, ਛੇਦ ਕਰ; ਖੜਗਾਯ ਨਮਃ। ਸ਼ਾਰੰਗ (ਧਨੁਸ਼) ਬਾਣ ਸਮੇਤ—ਹੂੰ ਫਟ੍। ਅਸੀਂ ਭੂਤ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਚਤੁਰਵਿਧ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇ। ਹੇ ਸੰਬਰਤਕ ਵਾਯੂ, ਕੁਚਲ/ਪੀਸ—ਹੂੰ ਫਟ੍ ਸ੍ਵਾਹਾ। ਹੇ ਪਾਸ਼, ਬੰਨ੍ਹ; ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ—ਹੂੰ ਫਟ੍। ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ—ਹੂੰ ਫਟ੍।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਾ ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
Verse 20
ॐ पक्षिराजाय ह्रूं फट् तार्क्ष्यं यजेत् कर्णिकायामङ्गदेवान् यथाविधि शाक्तिरिन्द्रादियन्त्रेषु तार्क्ष्याद्या धृतचामराः
“ਓਂ ਪਕ੍ਸ਼ਿਰਾਜਾਯ ਹ੍ਰੂੰ ਫਟ੍” ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਯੰਤਰ ਦੀ ਕਰਨਿਕਾ (ਕੇਂਦਰ) ਵਿੱਚ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਗ-ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ ਆਦਿ ਗਣ ਨੂੰ ਚਾਮਰ ਧਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਣਾ/ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 21
शक्तयो ऽन्ते प्रयोज्यादौ सुरेशाद्याश् च दण्डिना पीते लक्ष्मीसरस्वत्यौ रतिप्रीतिजयाः सिताः
ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੰਡਿਨ ਸਮੇਤ ਆਵਾਹਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਪੀਲੇ ਵਰਣ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਰਤੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ, ਜਯਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫੈਦ ਵਰਣ ਵਿੱਚ ਧਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 22
कीर्तिकान्त्यौ सिते श्यामे तुष्टिपुष्ट्यौ स्मरोदिते लोकेशान्तं यजेद्देवं विष्णुमिष्टार्थसिद्धये
ਇੱਛਿਤ ਅਰਥ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ, ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਕਾਂਤੀ (ਇੱਕ ਸਫੈਦ, ਇੱਕ ਸ਼ਿਆਮ), ਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ, ਅਤੇ ਸਮਰ ਤੇ ਉਦਿਤੀ ਸਮੇਤ—ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਸ ਦੇਵ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 23
ध्यायेन्मन्त्रं जपित्वैनं जुहुयात्त्वभिशेचयेत् ॐ श्रीं क्रीं ह्रीं हूं त्रैलोक्यमोहनाय विष्णवे नमः एतत्पूजादिना सर्वान् कामानाप्नोति पूर्ववत्
ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ; ਇਸ ਦਾ ਜਪ ਕਰਕੇ ਹੋਮ ਕਰੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੋ— “ਓਂ ਸ਼੍ਰੀਂ ਕ੍ਰੀਂ ਹ੍ਰੀਂ ਹੂੰ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮੋਹਨਾਯ ਵਿਸ਼ਣਵੇ ਨਮਃ।” ਇਸ (ਮੰਤ੍ਰ) ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 24
तोयैः सम्मोहनी पुष्पैर् नित्यन्तेन च तर्पयेत् ब्रह्मा सशक्रश्रीदण्डी वीजं त्रैलोक्यमोहनम्
ਜਲ ਨਾਲ, ‘ਸੰਮੋਹਿਨੀ’ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ‘ਨਿਤ੍ਯੰਤ’ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ), ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਦੰਡੀ ਸਮੇਤ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ-ਮੋਹਨ ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 25
जप्त्वा त्रिलक्षं हुत्वा च लक्षं बिल्वैश् च साज्यकैः तण्डुलैः फलगन्धाद्यैः दूर्वाभिस्त्वायुराप्नुयात्
ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਘਿਉ ਮਿਲੇ ਬਿਲਵ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੱਖ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਚੌਲ ਦੇ ਦਾਣੇ, ਫਲ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਆਦਿ ਅਤੇ ਦੂರ್ವਾ ਘਾਹ ਨਾਲ (ਹੋਮ/ਅਰਚਨਾ) ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 26
तयाभिषेकहोमादिक्रियातुष्टो ह्य् अभीष्टदः फलपुष्पाद्यैर् इति ट ॐ नमो भगवते वराहाय भूर्भुवः स्वःपतये भूपतिद्वं मे देहि हृदयाय स्वाह पञ्चाङ्गं नित्यमयुतं जप्त्वायूराज्यमाप्नुयात्
ਅਭਿਸੇਕ, ਹੋਮ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ (ਭਗਵਾਨ) ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਫਲ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। “ਓਂ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਵਰਾਹਾਯ, ਭੂਰਭੁਵਃ ਸ੍ਵਃਪਤਯੇ; ਮੈਨੂੰ ਭੂਪਤਿਤ੍ਵ ਦੇਹਿ; ਹ੍ਰਿਦਯਾਯ ਸ੍ਵਾਹਾ।” ਇਸ ਪੰਚਾਂਗ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਨਿੱਤ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਅਤੇ ਰਾਜ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
It specifies operational ritual metrics—japa totals (e.g., 50,000; later 300,000), homa counts (e.g., 100; later 100,000), substance-lists for oblations (curd, ghee, milk, caru, sesame, akṣata, bilva, dūrvā), and stepwise internal rites (Sudarśana dik-nyāsa, bīja-dhyāna, suṣumnā nectar-visualization, prāṇāyāma, and śakti-nyāsa).
It frames tantric technique as disciplined purification (śodhana of body, breath, and mind) culminating in deity-centered contemplation of Viṣṇu; worldly aims (attraction, influence, longevity, sovereignty) are subordinated to dharma and integrated into a puruṣārtha model that includes mokṣa.
Viṣṇu is central, visualized with Lakṣmī (Śrī), Garuḍa (Tārkṣya), multiple śaktis and attendant deities (including Indra and Daṇḍin), and weapon-forms (astras) worshipped with distinct mantras.
The chapter presents a principal formula: “oṃ śrīṃ krīṃ hrīṃ hūṃ—trैलोक्यमोहनाय विष्णवे नमः,” used with dhyāna, japa, homa, and abhiṣeka to obtain desired aims.