Adhyaya 298

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे गोनसादिचिकित्सा नाम सप्तनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः षष्टिव्योषगुडक्षीरयोग इति क , ज , ञ , ट च अथाष्टनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः बलग्रहहरबालतन्त्रम् अग्निर् उवाच बालतन्त्रं प्रवक्ष्यामि बालादिग्रहमर्दनं अथ जातदिने वत्सं ग्रही गृह्णाति पापिनी

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਗੋਨਸਾਦਿ-ਚਿਕਿਤ्सा’ ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਸਤਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ; ‘ਸ਼ਸ਼ਟੀ-ਵ੍ਯੋਸ਼-ਗੁੜ-ਖੀਰ-ਯੋਗ’ ਨਾਮਕ (ਕ, ਜ, ਞ, ਟ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ) ਇਕ ਯੋਗ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਦੋ ਸੌ ਅਠਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਆਰੰਭ—‘ਬਲਗ੍ਰਹਹਰ ਬਾਲਤੰਤ੍ਰ’। ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਂ ਬਾਲਤੰਤ੍ਰ, ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਿਸ਼ੁ-ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਮਰਦਨ/ਨਿਵਾਰਣ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜਨਮ ਦੇ ਹੀ ਦਿਨ ਪਾਪਣੀ ਗ੍ਰਹਿਣੀ ਵਤਸ/ਸ਼ਿਸ਼ੁ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 2

गात्रोद्वेगो निराहारो नानाग्रीवाविवर्तनं तच्चेष्टितमिदं तस्यान्मातॄणाञ्च बलं हरेत्

ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਬਣ/ਉਦਵੇਗ, ਖਾਣਾ ਨਾ ਖਾਣਾ, ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਕਈ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੋੜਨਾ—ਇਹ ਉਸ (ਗ੍ਰਹ-ਪੀੜਾ) ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ; ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

सत्स्यमांससुराभक्ष्यगन्धस्रग्धूपदीपकैः लिम्पेच्च धातकीलोध्रमञ्जिष्ठातालचन्दनैः

ਮੱਛੀ, ਮਾਸ, ਸੁਰਾ ਅਤੇ ਖਾਣਯੋਗ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ, ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਲਾ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਦੀਵੇ ਦੇ ਸਹਿਤ (ਵਿਅਕਤੀ/ਵਸਤੂ) ਉੱਤੇ ਲੇਪ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਧਾਤਕੀ, ਲੋਧ੍ਰ, ਮੰਜਿਸ਼ਠਾ, ਤਾਲ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਲੇਪ ਵੀ ਲਗਾਏ।

Verse 4

महिषाक्षेण धूपश् च द्विरात्रे भौषणी ग्रही तच्चेष्टा कासनिश्वासौ गात्रसङ्कोचनं मुहुः

ਮਹਿਸ਼ਾਖ਼ਸ ਨਾਮਕ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਨਾਲ ਦੋ ਰਾਤਾਂ ਧੂਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰੋਗੀ ਭੌਸ਼ਣੀ-ਗ੍ਰਹ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਛਣ ਹਨ—ਵਿਚਿੱਤਰ ਚਾਲ-ਚਲਨ, ਖੰਘ, ਕਠਿਨ ਸਾਹ, ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਸਿਕੁੜਨਾ/ਝਟਕੇ।

Verse 5

आजमूत्रैर् लिपेत् कृष्णासेव्यापामार्गचन्दनैः गोशृङ्गदन्तकेशैश् च धूपयेत् पूर्ववद्बलिः

ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਮੂਤਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਅਸੇਵਿਆ, ਅਪਾਮਾਰਗ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲੇਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਗਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗ, ਦੰਦ ਅਤੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਧੂਪ ਦੇ ਕੇ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰਵੋਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 6

ग्रही त्रिरात्रे घण्ठाली तच्चेष्टा क्रन्दनं मुहुः जृम्भणं स्वनितन्त्रासो गात्रोद्वेगमरोचनं

ਗ੍ਰਹ-ਬਾਧਾ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋਣ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘੰਟੀ ਵਰਗੀ ਧੁਨ (ਸਿਰ/ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੱਛਣ—ਵਿਚਿੱਤਰ ਹਰਕਤਾਂ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਣਾ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜੰਭਾਈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਰ ਤੋਂ ਡਰ, ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ, ਅਤੇ ਅਰੁਚੀ।

Verse 7

केशराञ्जनगोहस्तिदन्तं साजपयो लिपेत् नखराजीबिल्वदलैर् धूपयेच्च बलिं हरेत्

ਕੇਸਰ, ਅੰਜਨ, ਗੋ-ਉਤਪਾਦ (ਘਿਉ ਆਦਿ) ਅਤੇ ਹਾਥੀਦਾਂਤ ਨੂੰ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲੇਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਖ-ਕਤਰਣ ਅਤੇ ਬਿਲਵ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਧੂਪ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 8

ग्रही चतुर्थी काकोली गात्रोद्वेगप्ररोचनं फेनोद्गारो दिशो दृष्टिः कुल्माषैः सासवैर् बलिः

ਗ੍ਰਹ-ਬਾਧਿਤ ਲਈ ਚਤੁਰਥੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਕਾਕੋਲੀ ਪੰਛੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨਿਮਿੱਤ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਅਰੁਚੀ, ਝੱਗ ਵਾਲੀ ਡਕਾਰ, ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਣਾ (ਇਧਰ-ਉਧਰ ਨਜ਼ਰ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਕੁਲਮਾਸ਼ (ਉਬਲੇ ਦਾਲਾਂ) ਅਤੇ ਆਸਵ (ਖਮੀਰੀ ਮਦਿਰਾ) ਸਮੇਤ ਬਲੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 9

गजदन्ताहिनिर्मोकवाजिमूत्रप्रलेपनं सराजीनिम्बपत्रेण धूतकेशेन छूपयेत्

ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ, ਸੱਪ ਦੀ ਉਤਰੀ ਖਾਲ (ਨਿਰਮੋਕ) ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਮੂਤਰ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਬਾਹਰੀ ਲੇਪ ਵਜੋਂ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਾਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਨੀਮ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਧੋਏ ਹੋਏ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧੂਪਨ/ਛੂਪਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 10

हंसाधिका पञ्चमी स्याज्जृम्भाश्वासोर्धधारिणी मुष्टिबन्धश् च तच्चेष्टा बलिं मत्स्यादिना हरेत्

ਪੰਜਵੀਂ ਮੁਦਰਾ ਨੂੰ ‘ਹੰਸਾਧਿਕਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਭਾਈ ਵਰਗੀ ਸਾਂਸ, ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਧਾਰਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮੁੱਠੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਮੁਦਰਾ ਨਾਲ ਮੱਛੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 11

मेषशृङ्गबलालोध्रशिलातालैः शिशुं लिपेत् फट्कारी तु ग्रही षष्ठी भयमोहप्ररोदनं

ਮੇਢੇ ਦੇ ਸਿੰਗ, ਬਲਾ, ਲੋਧ੍ਰ, ਸ਼ਿਲਾ ਅਤੇ ਤਾਲ (ਹਰਤਾਲ) ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਲੇਪ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਨੂੰ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ‘ਸ਼ਸ਼ਠੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਗ੍ਰਹੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਪਾਯ ਹੈ, ਜੋ ਡਰ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਰੋਣਾ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 12

निराहारो ऽङ्गविक्षेपो हरेन्मत्स्यादिना बलिं राजीगुग्गुलुकुष्ठेभदन्ताद्यैर् धूपलेपनैः

ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਝਟਕੇ/ਕੰਪ ਹੋਣ ਤੇ ਮੱਛੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਲੀ ਦੇ ਕੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਰੋਂ, ਗੁੱਗੁਲ, ਕੁਸ਼ਠ, ਏਭਦੰਤ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਣੇ ਧੂਪ ਅਤੇ ਲੇਪ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਮਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 13

सप्तमे मुक्तकेश्यार्तः पूतिगन्धो विजृम्भणं सादः प्ररोदनङ्कासो धूपो व्याघ्रनखैर् लिपेत्

ਸੱਤਵੇਂ ਉਪਦ੍ਰਵ ਵਿੱਚ ਰੋਗੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਬਦਬੂ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਜੰਭਾਈ, ਸੁਸਤਾਪਣ, ਰੋਣਾ ਅਤੇ ਖੰਘ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਘ ਦੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਧੂਪਨ ਕਰਕੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲੇਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 14

वचागोमयगोमूत्रैः श्रीदण्डी चाष्टमे ग्रही दिशो निरीक्षणं जिह्वाचालनङ्कासरोदनं

ਵਚਾ, ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਗੋਮੂਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ਮਨ-ਉਪਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਅੱਠਵੇਂ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼੍ਰੀਦੰਡੀਂ’ ਨਾਮ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਫੜਦਾ ਹੈ; ਲੱਛਣ—ਵਾਰ ਵਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਣਾ, ਜੀਭ ਦਾ ਕੰਬਣਾ/ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹਿਲਣਾ, ਅਤੇ ਗਲਾ ਘੁੱਟਿਆ ਜਿਹਾ ਸੁਰ ਲੈ ਕੇ ਰੋਣਾ।

Verse 15

बलिः पूर्वैव मत्स्याद्यैर् धूपलेपे च हिङ्गुला वचासिद्धर्थलशुनैश्चोर्ध्वग्राही महाग्रही

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੱਛੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਵੇ। ਧੂਪ ਅਤੇ ਲੇਪ (ਰੱਖਿਆ-ਪ੍ਰਯੋਗ) ਲਈ ਹਿੰਗੁਲਾ (ਸਿਨਾਬਰ) ਵਿਧਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਚਾ, ਸਿੱਧਾਰਥ (ਚਿੱਟੀ ਸਰੋਂ) ਤੇ ਲਸਣ ਨਾਲ ‘ਊਰਧਵਗ੍ਰਾਹੀ’ ਅਤੇ ‘ਮਹਾਗ੍ਰਾਹੀ’ ਗ੍ਰਹਿ-ਪੀੜਾ ਦਾ ਸ਼ਮਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 16

उद्वेजनोर्ध्वनिःश्वासः स्वमुष्टिद्वयखादनं रक्तचन्दनकुष्ठाद्यैर् धूपयेल्लेपयेच्छिशुं

ਜੇ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਚੌਂਕ-ਡਰ, ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਕਠਿਨ ਸਾਹ, ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਮੁੱਠੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ/ਚਬਾਉਣ ਦੀ ਆਦਤ ਦਿੱਸੇ, ਤਾਂ ਲਾਲ ਚੰਦਨ, ਕੁੱਠ ਆਦਿ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਧੂਪ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਲੇਪ ਲਾ ਕੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਉਪਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 17

कपिरोमनखैर् धूपो दशमी रोदनी ग्रही तच्चेष्टा रोदनं शश्वत् सुगन्धो नीलवर्णता

ਬੰਦਰ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਤੇ ਨਖਾਂ ਵਰਗੀ ਧੂਪ/ਗੰਧ; ਦਸ਼ਮੀ ਤਿਥੀ; ‘ਰੋਦਨੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਗ੍ਰਹਿ-ਪੀੜਾ। ਇਸ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ—ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਰੋਣਾ, ਸੁਗੰਧ ਆਉਣਾ, ਅਤੇ ਨੀਲਾਪਣ—ਇਹ ਲੱਛਣ ਹਨ।

Verse 18

धूपो निम्बेन भूतोग्रराजीसर्जरसैर् लिपेत् बलिं वहिर्हरेल्लाजकुल्माषकवकोदनम्

ਧੂਪ ਲਈ ਨੀਮ ਅਤੇ ਭੂਤੋਗ੍ਰਾ, ਰਾਜੀ, ਸਰਜ ਦੇ ਰਸ/ਰਾਲ ਨਾਲ ਲੇਪ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇ—ਲਾਜਾ (ਭੁੰਨਾ ਧਾਨ), ਕੁਲਮਾਸ਼ (ਉਬਲੀ ਦਾਲਾਂ), ਕਵਕ, ਅਤੇ ਓਦਨ (ਪੱਕਾ ਚੌਲ) ਸਮੇਤ।

Verse 19

यावत्त्रयोदशाहं स्यादेवं धूपादिका क्रिया गृह्नाति मासिकं वत्सं पूतनासङ्कुली ग्रही

ਜਦ ਤੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਤੇਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਰਹੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਧੂਪ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਥੀ ਟੋਲੀ ਸਮੇਤ ਪੂਤਨਾ-ਗ੍ਰਾਹੀ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 20

काकवद्रोदनं श्वासो मूत्रगन्धो ऽक्षिमीलनं गोमूत्रस्नपनं तस्य गोदन्तेन च धूपनम्

ਕਾਂ ਵਾਂਗ ਰੋਣਾ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਬੂ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਜਾਣਾ—ਇਹ ਲੱਛਣ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਮੂਤਰ ਨਾਲ ਨ੍ਹਲਾਓ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਨਾਲ ਧੂਪ ਦਿਓ।

Verse 21

धूपदीपे चेति ट करकोदनमिति ख पीतवस्त्रं ददेद्रक्तस्रग्गन्धौ तैलदीपकः त्रिविधं पायसम्मद्यं तिलमासञ्चतुर्विधम्

ਧੂਪ ਅਤੇ ਦੀਵਾ—ਇਹ ‘ਟ-ਵਰਗ’ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਕਰਕੋਦਨ’ ਨੂੰ ‘ਖ-ਵਰਗ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੀਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਦਿਓ, ਲਾਲ ਮਾਲਾ ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਅਰਪਣ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਤੇਲ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾਓ। ਪਾਇਸ ਤੇ ਮਦ੍ਯ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ; ਤਿਲ ਤੇ ਮਾਸ਼ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ।

Verse 22

करञ्जाधो यमदिशि सप्ताहं तैर् बलिं हरेत् द्विमासिकञ्च मुकुटा वपुः शीतञ्च शीतलं

ਕਰੰਜ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ, ਯਮ-ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ, ਉਹਨਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਦਿਨ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ (ਪ੍ਰੇਤ) ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਠੰਢਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 23

छर्धिः स्यान्मुखशोषादिपुष्पगन्धांशुकानि च अपूपमोदनं दीपः कृष्णं नीरादि धूपकम्

ਉਲਟੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕਣਾ ਆਦਿ ਲੱਛਣ ਵੀ। ਇਸ ਲਈ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣ; ਅਪੂਪ ਅਤੇ ਮੋਦਕ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਦੀਵਾ ਜਗਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਨੀਰ ਆਦਿ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਕਾਲਾ ਧੂਪਕ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 24

तृतीये गोमुखी निद्रा सविन्मूत्रप्ररोदनम् यवाः प्रियङ्गुः पलनं कुल्माषं शाकमोदनम्

ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਗੋਮੁਖੀ-ਨੀਂਦ, ਅਰਥਾਤ ਮੂੰਹ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਸੌਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਵੇਰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਜੌਂ, ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ, ਪਲਨ, ਕੁਲਮਾਸ਼ ਤੇ ਸਾਗ ਵਾਲਾ ਓਦਨ ਖਾਏ।

Verse 25

क्षीरं पूर्वे ददेन्मध्ये ऽहनि धूपश् च सर्पिषा पञ्चभङ्गेन तत् स्नानं चतुर्थे पिङ्गलार्तिहृत्

ਪਹਿਲਾਂ ਦੁੱਧ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਘੀ ਨਾਲ ਧੂਪ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਪੰਚਭੰਗ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਿਧੀ ਹੈ; ਚੌਥੇ ਦਿਨ/ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਗਲਾ ਦੀ ਪੀੜ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 26

तनुः शीता पूतिगन्धः शोषः स म्रियते ध्रुवम् पञ्चमी ललना गात्रसादः स्यान्मुखशोषणं

ਜੇ ਸਰੀਰ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਬਦਬੂ ਆਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼/ਖ਼ਯ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਇਸਤਰੀ ਵਿੱਚ ਗਾਤ੍ਰਸਾਦ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਸੁੱਕਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 27

अपानः पीतवर्णश् च मत्स्याद्यैर् दक्षिणे बलिः षण्मासे पङ्कजा चेष्टा रोदनं विकृतः स्वरः

ਇਹ ਅਪਾਨ-ਦੋਸ਼ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ ਅਤੇ ਰੰਗ ਪੀਲਾਪਣ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਮੱਛੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬਲੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਛੇਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਅਸਥਿਰ ਚਾਲ, ਰੋਣਾ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਵਿਗਾੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 28

मत्स्यमांससुराभक्तपुष्पगन्धादिभिर्बलिः सप्रमे तु निराहारा पूतिगन्धादिदन्तरुक्

ਮੱਛੀ, ਮਾਸ, ਸੁਰਾ, ਭਕਤ (ਪਕਿਆ ਅੰਨ), ਫੁੱਲ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸਪ੍ਰਮੇ ਵਰਗ ਲਈ ਬਲੀ ਨਿਰਾਹਾਰ—ਬਦਬੂਦਾਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਦੰਤਰੁਕ ਸਮੇਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 29

पिष्टमांससुरामांसैर् बलिः स्याद्यमुनाष्टमे विस्फोटशोषणाद्यं स्यात् तच्चिकित्सान्न कारयेत्

ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਅੱਠਮੀ ਨੂੰ ਪਿਸੇ ਮਾਸ, ਸੁਰਾ ਅਤੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਬਲੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਵਿਸਫੋਟ, ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਆਦਿ ਰੋਗ ਉੱਠਣ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਦਵਾਈ-ਇਲਾਜ ਨਾ ਕਰਵਾ ਕੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 30

नवमे कुम्भकर्ण्यार्तो ज्वरी च्छर्दति पालकम् रोदनं मांसकुल्माषमद्याद्यैर् वैश्वके बलिः

ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ ਕੁੰਭਕਰਣੀ ਦੀ ਪੀੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਦਾ ਪਾਲਕ ਬੁਖਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਲਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਣਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਮਾਸ, ਕੁਲਮਾਸ਼ (ਉਬਲੇ ਦਾਲਾਂ), ਮਦਿਰਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਲੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 31

दशमे तापसी चेष्टा निराहारोक्षिमीलनम् घण्टा पताका पिष्टोक्ता सुरामांसबलिः समे

ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਤਪਸਵੀ ਵਰਗਾ ਆਚਰਨ—ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦਣਾ। ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਘੰਟੀ ਅਤੇ ਪਤਾਕਾ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਿਸ਼ਟ (ਆਟਾ) ਦੀ ਬਲੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਰਾ-ਮਾਸ ਦੀ ਬਲੀ ਵੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨੀ ਹੈ।

Verse 32

राक्षस्येकादशी पीडा नेत्राद्यं न चिकित्सनम् चञ्चला द्वादशे श्वासः त्रासादिकविचेष्टितम्

ਰਾਖਸੀ ਪੀੜ ਵਿੱਚ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅੱਖਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨੀ, ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਅਤੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਘਬਰਾਹਟ ਭਰੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਆਦਿ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 33

बलिः पूर्वे ऽथ मध्याह्ने कुल्मापाद्यैस्तिलादिभिः यातना तु द्वितीये ऽब्दे यातनं रोदनादिकम्

ਪਹਿਲਾਂ ਬਲੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਕੁਲਮਾਸ਼ ਆਦਿ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਤਿਲ ਆਦਿ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਯਾਤਨਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਯਾਤਨਾ ਰੋਣਾ ਆਦਿ ਕਲੇਸ਼-ਰੂਪ ਹੈ।

Verse 34

तिलमांसमद्यमांसैर् बलिः स्नानादि पूर्ववत् तृतीये रोदनी कम्पो रोदनं रक्तमूत्रकं

ਤਿਲ, ਮਾਸ, ਮਦਿਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਸ ਨਾਲ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ਼ਨਾਨ ਆਦਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ। ਤੀਜੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਤੇ ਕੰਬਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਲਹੂ-ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਪਿਸ਼ਾਬ ਵੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।

Verse 35

गुडौदनं तिलापूपः प्रतिमा तिलपिष्टजा तिलस्नानं पञ्चपत्रैर् धूपो राजफलत्वचा

ਗੁੜ ਮਿਲਿਆ ਓਦਨ (ਮਿੱਠਾ ਚੌਲ), ਤਿਲ ਦਾ ਅਪੂਪ ਅਤੇ ਤਿਲ-ਪਿਸ਼ਟ ਨਾਲ ਬਣੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਵਿਧਿਤ ਹੈ। ਤਿਲ-ਜਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ; ਪੰਜ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਧੂਪ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਰਾਜਫਲ ਦੀ ਛਾਲ ਨਾਲ ਧੂਪਨ ਕਰੋ।

Verse 36

चतुर्थे चटकाशोफो ज्वरः सर्वाङ्गसादनम् मत्स्यमांसतिलाद्यैश् च बलिः स्नानञ्च धूपनम्

ਚੌਥੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਸੂਜ, ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੱਛੀ, ਮਾਸ, ਤਿਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਧੂਪਨ ਕਰੋ।

Verse 37

चञ्चला पञ्चमे ऽब्दे तु ज्वरस्त्रासो ऽङ्गसादनम् मांसौदनाद्यैश् च बलिर्मेषशृङ्गेण धूपनम्

ਪੰਜਵੇਂ ਸਾਲ ‘ਚੰਚਲਾ’ (ਗ੍ਰਹ-ਪੀੜਾ) ਬੁਖਾਰ, ਡਰ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਮਾਸ, ਓਦਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰੋ ਅਤੇ ਮੇਢੇ ਦੇ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਧੂਪਨ ਕਰੋ।

Verse 38

पलाशोदुम्बराश्वत्थवटबिल्वदलाम्बुधृक् षष्ठे ऽब्दे धावनीशोषो वैरस्यं गात्रसादनम्

ਪਲਾਸ਼, ਉਦੁੰਬਰ, ਅਸ਼ਵੱਥ, ਵਟ ਅਤੇ ਬਿਲਵ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ/ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਪਾਣੀ ‘ਤੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ—ਛੇਵੇਂ ਸਾਲ—ਸਰੀਰ ਦਾ ਸੁੱਕਣਾ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਕਸੈਲਾਪਣ/ਅਰੁਚੀ (ਵੈਰਸ੍ਯ) ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 39

सप्ताहोभिर्बलिः पूर्वैर् धुपस्नानञ्च भङ्गकैः सप्तमे यमुनाच्छर्दिरवचोहासरोदनम्

ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਲ-ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਧੂਪ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦੇਹ ਦੀ ਸ਼ਿਥਿਲਤਾ/ਭੰਗ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੱਤਵੇਂ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ-ਜਲ ਵਰਗੀ ਉਲਟੀ, ਅਸੰਬੱਧ ਬੋਲ, ਹਾਸਾ ਅਤੇ ਰੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

मांसपाद्यसमद्याद्यैर् बलिः स्नानञ्च धूपनम् अष्टमे वा जातवेदा निराहारं प्ररोदनम्

ਮਾਸ, ਪੱਕਾ ਅੰਨ ਆਦਿ ਅਤੇ ਮਦਿਰਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਧੂਪਨ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਅੱਠਵੇਂ ਦਿਨ ਜਾਤਵੇਦ (ਅਗਨੀ) ਲਈ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਲਾਪ/ਰੋਣਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 41

कृशरापूपदध्याद्यैर् बलिः स्नानञ्च धूपनम् कालाब्दे नवमे वाह्वोरास्फोटो गर्जनं भयम्

ਖਿਚੜੀ, ਪੂਪ (ਮਿੱਠਾ ਕੇਕ), ਦਹੀਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਧੂਪਨ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਾਲ-ਚੱਕਰ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜਕ/ਚਟਕ ਅਤੇ ਗਰਜਣਾ ਡਰ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ।

Verse 42

बलिः स्यात् कृशरापूपशक्तुकुल्मासपायसैः दशमे ऽब्दे कलहंसी दाहो ऽङ्गकृशता ज्वरः

ਖਿਚੜੀ, ਪੂਪ, ਸੱਤੂ, ਕੁਲਮਾਸ਼ (ਉਬਲੇ ਦਾਲ/ਅਨਾਜ) ਅਤੇ ਪਾਇਸ ਨਾਲ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦਸਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਝਗੜਾਲੂ ਸੁਭਾਉ, ਦਾਹ, ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 43

वैवर्ण्यमिति ठ भागकैर् इति ख पौलिकापूपदध्यन्नैः पञ्चरात्रं बलिं हरेत् निम्बधूपकुष्ठलेप एकादशमके ग्रही

‘ਵੈਵਰਣ੍ਯ’ ਨਾਮਕ ਰੋਗ ਵਿੱਚ (ਠ-ਖ ਭੇਦ ਅਨੁਸਾਰ) ਪੌਲਿਕਾ/ਚੌਲ ਦੇ ਕੇਕ (ਪੂਪ), ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਚੌਲ ਨਾਲ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਬਲੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹੀ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਨੀਮ-ਧੂਪ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਠ (ਕੋਸਤ) ਦੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 44

देवदूती निष्ठुरवाक् बलिर्लेपादि पूर्ववत् बलिका द्वादशे बलिर्लेपादि पूर्ववत्

ਦੇਵਦੂਤੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਠੁਰਵਾਕ ਲਈ ਬਲੀ, ਲੇਪ ਆਦਿ ਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੇ ਹਨ। ਬਲਿਕਾ ਲਈ ਵੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ (ਦਿਨ/ਵ੍ਰਤ) ਵਿੱਚ ਬਲੀ, ਲੇਪ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਵਵਤ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 45

त्रयोदशे वायवी च मुखवाह्याङ्गसादनम् रक्तान्नगन्धमाल्याद्यैर् बलिः पञ्चदलैः स्नपेत्

ਤੇਰਹਵੇਂ (ਦਿਨ/ਵ੍ਰਤ) ਵਿੱਚ ਵਾਯਵੀ ਵਿਧੀ ਕਰਨੀ ਹੈ—ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਸਾਧਨ/ਸੰਸਕਾਰ। ਲਾਲ ਅੰਨ, ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਦਲ/ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਨਪਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ।

Verse 46

राजीनिस्वदलैर् धूपो यक्षिणी च चतुर्दशे चेष्टा शूलं ज्वरो दाहो मांसभक्षादिकैर् बलिः

ਰਾਜੀਨੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਧੂਪਨ ਕਰਨਾ ਹੈ; ਚੌਦਹਵੇਂ (ਦਿਨ/ਵ੍ਰਤ) ਵਿੱਚ ਯਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਵਿਧੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਚੇਸ਼ਟਾ-ਵਿਕਾਰ, ਸ਼ੂਲ, ਜ਼ੁਕਾਮ/ਜ੍ਵਰ, ਦਾਹ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਮਾਸ, ਭੱਖ੍ਯ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਲੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 47

स्नानादि पूर्ववच्छान्त्यै मुण्डिकार्तिस्त्रिपञ्चके तच्चेष्टासृक्श्रवः शश्वत्कुर्याम्मातृचिकित्सनम्

ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਰਨੇ ਹਨ। ਮੁੰਡਿਕਾ-ਆਰਤੀ ਆਦਿ ਤ੍ਰਿ-ਪੰਚਕ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਚੇਸ਼ਟਾ-ਵਿਕਾਰ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਰਕਤਸ੍ਰਾਵ ਸਮੇਤ, ਮਾਤ੍ਰ-ਚਿਕਿਤਸਨ (ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਉਪਚਾਰਕ ਕਰਮ) ਸਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 48

वानरी षोडशी भूमौ पतेन्निद्रा सदा ज्वरः पायसाद्यैस्त्रिरात्रञ्च वलिः स्नानादि पूर्ववत्

ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ (ਤਿਥੀ/ਦਿਨ) ਵਿੱਚ ਵਾਨਰੀ ਦੋਸ਼ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨੀਂਦ ਆਵੇਗੀ ਅਤੇ ਜ਼ਵਰ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਪਾਇਸ ਆਦਿ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਬਲੀ ਦੇਣੀ ਹੈ; ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰਨੇ ਹਨ।

Verse 49

गन्धवती सप्तदशे गात्रोद्वेगः प्ररोदनम् कुल्माषाद्यैर् बलिः स्नानधूपलेपादि पूर्ववत्

ਸਤਾਰ੍ਹਵੇਂ ਗੰਧ-ਭੇਦ ‘ਗੰਧਵਤੀ’ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਦਵੇਗ ਅਤੇ ਰੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਲਮਾਸ਼ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਲੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸਨਾਨ, ਧੂਪ, ਲੇਪਨ ਆਦਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰਣੇ ਹਨ।

Verse 50

दिनेशाः पूतना नाम वर्षेशाः सुकुमारिकाः आकट्टय एवं सिद्धरूपो ज्ञापयति हरे हरे निर्दोषं कुरु कुरु बालिकां बालं स्त्रियम् पुरुषं वा सर्वग्रहाणामुपक्रमात् चामुण्डे नमो देव्यै ह्रूं ह्रूं ह्रीं अपसर अपसर दुष्टग्रहान् ह्रूं तद्यथा गच्छन्तु गृह्यकाः अन्यत्र पन्थानं रुद्रो ज्ञापयति सर्वबालग्रहेषु स्यान्मन्त्रो ऽयं सर्वकामिकः

ਦਿਨੇਸ਼, ‘ਪੂਤਨਾ’ ਨਾਮ ਵਾਲੀ, ਵਰ੍ਹੇਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਕੁਮਾਰਿਕਾਵਾਂ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧ-ਰੂਪ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: “ਹਰੇ ਹਰੇ—ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਉਪਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਲਿਕਾ, ਬਾਲਕ, ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕਰ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕਰ। ਹੇ ਚਾਮੁੰਡੇ ਦੇਵੀ, ਨਮੋ: ਹ੍ਰੂੰ ਹ੍ਰੂੰ ਹ੍ਰੀਂ—ਦੁਸ਼ਟ ਗ੍ਰਹੋ, ਦੂਰ ਹੋਵੋ ਦੂਰ ਹੋਵੋ—ਹ੍ਰੂੰ। ਗ੍ਰਿਹ੍ਯਕ (ਘਰ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਗ੍ਰਹ) ਹੋਰ ਰਾਹੀਂ ਚਲੇ ਜਾਣ; ਰੁਦ੍ਰ ਰਾਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸਭ ਬਾਲ-ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣਯੋਗ ਅਤੇ ਸਰਵਕਾਮਿਕ ਹੈ।

Verse 51

ॐ नमो भगवति चामुण्डे मुञ्च मुञ्च बलिं बालिकां वा बलिं गृह्ण गृह्ण जय जय वस वस सर्वत्र बलिदाने ऽयं रक्षाकृत् पठ्यते मनुः रक्षन्तु च ज्वराभ्यान्तं मुञ्चन्तु च कुमारकम्

ਓੰ ਭਗਵਤੀ ਚਾਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੁੰਚ ਮੁੰਚ—ਬਲੀ (ਗ੍ਰਹਣ ਕਰ), ਬਾਲਿਕਾ ਲਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ; ਬਲੀ ਗ੍ਰਿਹਣ ਕਰ, ਗ੍ਰਿਹਣ ਕਰ। ਜੈ ਜੈ; ਸਰਬਤ੍ਰ ਵਸ ਵਸ। ਹਰ ਬਲੀਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੱਖਿਆਕਰ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—“ਜ੍ਵਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ (ਉਸ ਪੀੜਾ ਤੋਂ) ਮੁਕਤ ਕਰੋ।”