Adhyaya 38
Chapter 38 — देवालयनिर्माणफलं (The Merit of Constructing a Temple)
ਅਗਨੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਦੇਵਾਲੇ ਦੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੀ, ਸਥਾਪਨਾ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸੰਚਿਤ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੇਵਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਪੁੰਨ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਮਾਣ, ਰਖਿਆ, ਲੇਪਨ, ਝਾੜੂ, ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਰੇਤ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਧਰਮਕਰਮ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਅਤੇ ਵੰਸ਼-ਉੱਨਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਪਟ ਜਾਂ ਦਿਖਾਵਾ ਸਵਰਗਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇੱਕ, ਤਿੰਨ, ਪੰਜ, ਅੱਠ ਅਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਰੂਪਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕਫਲ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਉੱਚੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਭੁਕਤੀ-ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਵੈਸ਼ਣਵ ਆਯਤਨ ਨਾਲ ਮੋਖਸ਼। ਧਨ ਛਣਭੰਗੁਰ ਹੈ; ਮੰਦਰ-ਨਿਰਮਾਣ, ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ, ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਸਭ ਦਾ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਧਾਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਪੁਨਰਜਨਮ-ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦਾ ਹੇਤੂ ਹੈ। ਪ੍ਰਤਿਮਾ-ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਤੁਲਨਾ, ਪਦਾਰਥ-ਭੇਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਯਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੰਦਰ-ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾ-ਪੂਜਕ ਨਰਕ-ਗ੍ਰਹਣ ਤੋਂ ਬਚੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਯਗ੍ਰੀਵੋਕਤ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ-ਵਿਧੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये सङ्क्षेपपवित्रारोहणं नाम सप्तत्रिंशो ऽध्यायः अथ अष्टत्रिंशो ऽध्यायः देवालयनिर्माणफलं अग्निर् उवाच वासुदेवाद्यालयस्य कृतौ वक्ष्ये फलादिकं चिकीर्षोर्देवधामादि सहस्रजनिपापनुत्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿਮਹਾਪੁਰਾਣ ਅਗ્નੇਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਸੰਖੇਪ ਪਵਿੱਤਰਾਰੋਹਣ’ ਨਾਮਕ ਸੈਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਅਠਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ‘ਦੇਵਾਲਯ ਨਿਰਮਾਣ-ਫਲ’ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਆਲਯ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰ ਕੇ ਮੰਦਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਫਲ ਆਦਿ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਜੋ ਦੇਵਧਾਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਉਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 2
मनसा सद्मकर्तॄणां शतजन्माघनाशनं येनुमोदन्ति कृष्णस्य क्रियमाणं नरा गृहं
ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋ ਲੋਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਘਰ/ਮੰਦਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 3
तेपि पापैर् विनिर्मुक्ताः प्रयान्त्यच्युतलोकतां समतीतं भविष्यञ्च कुलानामयुतं नरः
ਉਹ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅਚ੍ਯੁਤ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਭੂਤ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੋਹਾਂ ਸਮੇਤ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਕੁਲਾਂ ਦਾ ਉਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 4
विष्णुलोकं नयत्याशु कारयित्वा हरेर्गृहं वसन्ति पितरो दृष्ट्वा विष्णुलोके ह्य् अलङ्कृताः
ਹਰੀ ਦਾ ਘਰ/ਮੰਦਰ ਬਣਵਾ ਕੇ ਉਹ ਜਲਦੀ (ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ) ਵਿਸ਼ਨੂ ਲੋਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਿਤਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 5
विमुक्ता नारकैर् दुःखैः कर्तुः कृष्णस्य मन्दिरं ब्रह्महत्यादिपापौघघातकं देवतालयं
ਕਰਤਾ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੰਦਰ ਇੱਕ ਦੇਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਕੀ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 6
फलं यन्नाप्यते यज्ञैर् धाम कृत्वा तदाप्यते देवागारे कृते सर्वतीर्थस्नानफलं लभेत्
ਜੋ ਫਲ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਦੇਵ-ਧਾਮ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਾਲਾ ਬਣੇ ਤਾਂ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 7
देवाद्यर्थे हतानाञ्च रणे यत्तत्फलादिकं शाठ्येन पांशुना वापि कृतं धाम च नाकदं
ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਨਾਂ ਲਈ ਰਣ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏਆਂ ਲਈ ਜੋ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਜੇ ਉਹੀ ਕੰਮ ਛਲ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਧੂੜ-ਮਾਤਰ ਦਿਖਾਵੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਮ ਨਾ ਸਵਰਗ-ਧਾਮ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸਵਰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 8
गृहादिकं ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः नन्दन्ति इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः वल्गन्ति इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः हृष्टा इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः एकायतनकृत् स्वर्गी त्र्यगारी ब्रह्मलोकभाक् पञ्चागारी शम्भुलोकमष्टागाराद्धरौ स्थितिः
ਇਕ ਆਯਤਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਲੋਕ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪੰਜ ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ੰਭੂ-ਲੋਕ (ਸ਼ਿਵ-ਲੋਕ) ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੱਠ ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਥਿਰਤਾ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 9
षोडशालयकारी तु भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात् कनिष्ठं मध्यमं श्रेष्ठं कारयित्वा हरेर्गृहं
ਜੋ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਆਲਯ/ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹਰੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ—ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਨਿੱਠ, ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਰਜੇ ਦਾ ਹੋਵੇ।
Verse 10
स्वर्गं च वैष्णवं लोकं मोक्षमाप्नोति च क्रमात् श्रेष्ठमायतनं विष्णोः कृत्वा यद्धनवान् लभेत्
ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਯਤਨ (ਮੰਦਰ) ਬਣਵਾਕੇ ਧਨਵਾਨ ਯਜਮਾਨ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਵਰਗ, ਫਿਰ ਵੈਸ਼ਣਵ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਖ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 11
कनिष्ठेनैव तत् पुण्यं प्राप्नोत्यधनवान्नरः समुत्पाद्य धनं कृत्या स्वल्पेनापि सुरालयं
ਕਨਿੱਠ (ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ) ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਵੀ ਗਰੀਬ ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਧਰਮਸੰਗਤ ਉਪਰਾਲੇ ਨਾਲ ਧਨ ਕਮਾ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਨਾਲ ਵੀ ਦੇਵਾਲੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 12
कारयित्वा हरेः पुण्यं सम्प्राप्नोत्यधिकं वरं लक्षणाथ सहस्रेण शतेनार्धेन वा हरेः
ਜੋ ਹਰਿ ਦੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਵਰ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਹਰਿ ਦਾ ਪੁੰਨ ਲੱਖ, ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਜਾਂ ਡੇਢ ਸੌ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 13
कारयन् भवनं याति यत्रास्ते गरुडध्वजः बाल्ये तु क्रीडमाणा ये पांशुभिर्भवनं हरेः
ਜੋ ਹਰਿ ਦਾ ਘਰ/ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗਰੁੜਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਿਆਂ ਜੋ ਰੇਤ ਨਾਲ ਹਰਿ ਦਾ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 14
वासुदेवस्य कुर्वन्ति तेपि तल्लोकगामिनः तीर्थे चायतने पुण्ये सद्धक्षेत्रे तथाष्टमे
ਜੋ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਸੇਵਾ/ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਪੁੰਨ ਆਯਤਨ ਵਿੱਚ, ਪੁੰਨ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਸੱਧਰਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਭੇਦ ਵਿੱਚ ਵੀ।
Verse 15
कर्तुरायतनं विष्णोर्यथोक्तात्त्रिगुणं फलं बन्धूकपुष्पविन्यासैः सुधापङ्केन वैष्णवं
ਕਰਤਾ/ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਇਆ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਆਯਤਨ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਆਯਤਨ ਨੂੰ ਬੰਧੂਕ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਅਤੇ ਚੂਨੇ ਦੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 16
ये विलिम्पन्ति भवनं ते यान्ति भगवत्पुरं पतितं पतमानन्तु तथार्धपतितं नरः
ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਭਵਨ ਨੂੰ ਲੇਪ/ਪੁਤਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਗਵਤਪੁਰੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਤਿਤ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਪਤਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਅੱਧ-ਪਤਿਤ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 17
समुद्धृत्य हरेर्धाम प्राप्नोति द्विगुणं फलं पतितस्य तु यः कर्ता पतितस्य च रक्षिता
ਜੋ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰਿ ਦਾ ਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਗਣਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਤਿਤ ਦਾ ਉਪਕਾਰਕ ਤੇ ਰੱਖਿਆਕ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਸ ਫਲ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੈ।
Verse 18
विष्णोरायतनस्येह नरो विष्णुलोकभाक् इष्टकानिचयस्तिष्ठेद् यावदायतने हरेः
ਇੱਥੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਆਯਤਨ (ਮੰਦਰ) ਲਈ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂਲੋਕ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਦਾ ਉਹ ਮੰਦਰ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉੰਨਾ ਚਿਰ ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 19
सकुलस्तस्य वै कर्ता विष्णुलोके महीयते षोडशागारकारी तु इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वल्पेनैवेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स एव पुण्यवान् पूज्य इह लोके परत्र च
ਉਸ (ਗ੍ਰਿਹ-ਦਾਨ/ਨਿਰਮਾਣ) ਦਾ ਕਰਤਾ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੁਲ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਨੂਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ’ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ‘ਥੋੜ੍ਹੇ ਨਾਲ ਹੀ’ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਪੁੰਨਵਾਨ ਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ।
Verse 20
कृष्णस्य वासुदेवस्य यः कारयति केतनं जातः स एव सुकृती कुलन्तेनैव पावितं
ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਕੇਤਨ (ਧੁਜ/ਪਤਾਕਾ) ਬਣਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਸুক੍ਰਿਤੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 21
विष्णुरुद्रार्कदेव्यादेर्गृहकर्ता स कीर्तिभाक् किं तस्य वित्तनिचयैर् मूढस्य परिरक्षितः
ਵਿਸ਼ਨੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਅਰਕ (ਸੂਰਜ), ਦੇਵੀ ਆਦਿ ਲਈ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰਿਹ/ਆਲਯ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੀਰਤੀ ਦਾ ਧਨੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਸੰਭਾਲੇ ਧਨ-ਢੇਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
Verse 22
दुःखार्जितैर् यः कृष्णस्य न कारयति केतनं नोपभोग्यं धनं यस्य पितृविप्रदिवौकसां
ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਈ ਕੇਤਨ (ਮੰਦਰ/ਨਿਵਾਸ) ਨਹੀਂ ਬਣਵਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਦੌਲਤ ਪਿਤਰਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਨਿੰਦਣਯ ਹੈ।
Verse 23
नोपभोगाय बन्धूनां व्यर्थस्तस्य धनागमः यथा ध्रुवो नृणां मृत्युर्वित्तनाशस् तथा ध्रुवः
ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੰਧੂਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਧਨ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਧਨ ਦਾ ਨਾਸ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।
Verse 24
मूढस्तत्रानुबध्नाति जीवितेथ चले घने यदा वित्तं न दानाय नोपभोगाय देहिनां
ਜਦੋਂ ਧਨ ਨਾ ਦਾਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਯੋਗ ਭੋਗ ਲਈ, ਤਦ ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਚੰਚਲ ਤੇ ਘਣ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚੰਬੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 25
नापि कीर्त्यै न धर्माथं तस्य स्वाम्येथ को गुणः तस्माद्वित्तं समासाद्य दैवाद्वा पौरुषादथ
ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਕੀਰਤੀ ਲਈ, ਨਾ ਧਰਮ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ। ਇਸ ਲਈ ਦੈਵ ਨਾਲ ਜਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਨਾਲ ਜੋ ਧਨ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਯੋਗ ਰੀਤ ਨਾਲ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 26
दद्यात् सम्यग् द्विजाग्र्येभ्यः कीर्तनानि च कारयेत् दानेभ्यश्चाधिकं यस्मात् कीर्तनेभ्यो वरं यतः
ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ (ਸਤੁਤੀ-ਗਾਨ) ਵੀ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਕੀਰਤਨ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਫਲਦਾਇਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 27
अतस्तत्कारयेद्धीमान् विष्ण्वादेर्मन्दिरादिकं विनिवेश्य हरेर्धाम भक्तिमद्भिर् नरोत्तमैः
ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੁ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਢਾਂਚੇ ਬਣਵਾਏ। ਹਰਿ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਨੂੰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਭਗਤੀ ਵਾਲੇ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਕਾਰਜ ਕਰਵਾਏ।
Verse 28
निवेशितं भवेत् कृत्स्नं त्रैलोक्यं सचराचरं भूतं भवयम् भविष्यञ्च स्थूलं सूक्ष्मं तथेतरत्
ਉਹ ਧਾਮ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਸਾਰਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕ—ਚਰ ਅਤੇ ਅਚਰ—ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਜੋ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ; ਸਥੂਲ, ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੀ।
Verse 29
आब्राह्मस्तम्बपर्यन्तं सर्वं विष्णोः समुद्भवं तस्य देवादिदेवस्य सर्वगस्य महात्मनः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੀ ਤਿੰਨੀ ਤੱਕ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੈ; ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦੇਵ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਹੈ।
Verse 30
निवेश्य भवनं विष्णोर् न भूयो भुवि जायते यथा विष्णोर्धामकृतौ फलं तद्वद्दिवौकसां
ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਭਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਧਾਮ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਦਿਵੌਕਸਾਂ (ਸਵਰਗਵਾਸੀਆਂ) ਲਈ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 31
तथैव च इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः सर्वेशस्य इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शिवब्रह्मार्कविघ्नेशचण्डीलक्ष्म्यादिकात्मनां देवालयकृतेः पुण्यं प्रतिमाकरणेधिकं
ਸ਼ਿਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੂਰਜ, ਵਿਘਨੇਸ਼, ਚੰਡੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਦੇਵਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਪੁੰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾਵਾਂ ਘੜਨ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ; ਪ੍ਰਤਿਮਾ-ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਪੁੰਨ ਵਧੇਰੇ ਹੈ।
Verse 32
प्रतिमास्थापने यागे फलस्यान्तो न विद्यते मृण्मयाद्दारुजे पुण्यं दारुजादिष्ट्काभवे
ਪ੍ਰਤਿਮਾ-ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਯਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਫਲ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ। ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨਾਲੋਂ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਪੁੰਨ ਵੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਨਾਲੋਂ ਇੱਟ/ਚਿਨਾਈ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਪੁੰਨ ਹੋਰ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ।
Verse 33
इष्टकोत्थाच्छैलजे स्याद्धेमादेरधिकं फलं सप्तजन्मकृतं पापं प्रारम्भादेव नश्यति
ਇੱਟ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਦਾ ਫਲ ਸ਼ੈਲਜ (ਪੱਥਰ) ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਫਲ ਸੋਨੇ ਆਦਿ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁੰਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਆਰੰਭ ਨਾਲ ਹੀ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 34
देवालयस्य स्वर्गी स्यान्नरकं न स गच्छति कुलानां शतमुद्धृत्य विष्णुलोकं नयेन्नरः
ਜੋ ਦੇਵਾਲੇ ਨਾਲ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਵਰਗ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਸੌ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 35
यमो यमभटानाह देवमन्दिरकारिणः यम उवाच प्रतिमापूजादिकृतो नानेया नरकं नराः
ਯਮ ਨੇ ਯਮਭਟਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ‘ਜੋ ਦੇਵ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਤਿਮਾ-ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵੱਲ ਲਿਆਉਣਾ ਨਹੀਂ।’
Verse 36
देवालयाद्यकर्तार आनेयास्ते तु गोचरे विसारध्वं यथान्यायन्नियोगो मम पाल्यतां
ਦੇਵਾਲੇ ਆਦਿ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ/ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਧਰਮ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰੋ; ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪਾਲਿਆ ਜਾਵੇ।
Verse 37
नाज्ञाभङ्गं करिष्यन्ति भवतां जन्तवः क्वचित् केवलं ते जगत्तातमनन्तं समुपाश्रिताः
ਤੁਹਾਡੇ ਜੀਵ ਕਦੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕੇਵਲ ਜਗਤ-ਪਿਤਾ ਅਨੰਤ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਹਨ।
Verse 38
भवद्भिः परिहर्तव्यास्तेषां नात्रास्ति संस्थितिः ये च भगवता लोके तच्चित्तास्तत्परायणाः
ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਸ਼ਰਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਗ੍ਰਹਿਣਯੋਗ ਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ।
Verse 39
पूजयन्ति सदा विष्णुं ते वस्त्याज्याः सुदूरतः यस्तिष्ठन् प्रस्वपन् गच्छन्नुत्तिष्ठन् स्खलिते स्थिते
ਜੋ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਾਸਤੂ-ਤਿਆਗ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਵर्जਿਤ ਹੈ। ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ, ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਤੁਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਠਦਾ ਹੋਵੇ, ਠੋਕਰ ਖਾਏ ਜਾਂ ਠਹਿਰਿਆ ਰਹੇ—ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 40
सङ्कीर्तयन्ति गोविन्दं ते वस्त्याज्याः सुदूरतः नित्यनैमित्तिकैर् देवं ये यजन्ति जनार्दनम्
ਜੋ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਸੰਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਸਤੂ-ਨਿਸ਼ੇਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹਨ—ਅਰਥਾਤ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਜੋ ਨਿੱਤ ਤੇ ਨੈਮਿੱਤਿਕ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੇਵ ਦੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 41
नावलोक्या भवद्भिस्ते तद्गता यान्ति तद्गतिम् आनेयास्त्वविशेषत इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः नियमो मे ऽनुपाल्यतामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः जन्तवः क्वचिदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ये पुष्पधूपवासोभिर्भूषणैश्चातिवल्लभैः
ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਤਿਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਤੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੋ ਉੱਥੇ (ਭਗਵਦ-ਆਸ਼੍ਰਯ ਵਿੱਚ) ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਉਸੇ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ‘ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ’—ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਪਾਠ ਹੈ। ‘ਮੇਰਾ ਨਿਯਮ ਪਾਲਿਆ ਜਾਵੇ’—ਇਹ ਦੂਜਾ ਪਾਠ; ‘ਜੀਵ ਕਦੇ…’—ਇਹ ਹੋਰ ਪਾਠ। ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ (ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ)।
Verse 42
अर्चयन्ति न ते ग्राह्या नराः कृष्णालये गताः उपलेपनकर्तारः सम्मार्जनपराश् च ये
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਜਾਂ ਰੋਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਮੰਦਰ ਦੀ ਲੇਪਨ-ਲਿਪਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਝਾੜੂ ਲਾ ਕੇ ਸਫਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਨਹੀਂ।
Verse 43
कृष्णालये परित्यज्यास्तेषां पुत्रास् तथा कुलम् येन चायतनं विष्णोः कारितं तत्कुलोद्भवम्
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਲੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਕੁਲ ਵੀ ਤਿਆਗਯੋਗ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਉਸੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਏ, ਉਹ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ/ਯੋਗ ਹੈ।
Verse 44
पुंसां शतं नावलोक्यं भवद्भिर्दुष्टचेतसा यस्तु देवालयं विष्णोर्दारुशैलमयं तथा
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਮਨ ਨਾਲ ਸੌ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਵੇਖੋ, ਤਾਂ ਵੀ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦੇਵਾਲੇ ਨੂੰ—ਲੱਕੜ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਦਾ—ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 45
कारयेन् मृण्मयं वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते अहन्यहनि यज्ञेन यजतो यन् महाफलम्
ਜੇ ਕੋਈ ਸਿਰਫ਼ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਵੀ (ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਰਮਾਣ/ਮੂਰਤੀ) ਬਣਵਾਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਮਹਾਨ ਫਲ ਰੋਜ਼ ਯਜ्ञ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 46
प्राप्नोति तत् फलं विष्णोर्यः कारयति केतनं कुलानां शतमागामि समतीतं तथा शतं
ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਕੇਤਨ/ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੌ ਤੇ ਬੀਤ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸੌ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵੀ ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੀ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 47
कारयन् भगवद्धाम नयत्यच्युतलोकतां सप्तलोकमयो विष्णुस्तस्य यः कुरुते गृहं
ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਧਾਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਅਚ੍ਯੁਤ-ਲੋਕ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਉਸ ਲਈ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 48
तारयत्यक्षयांल्लोकानक्षयान् प्रतिपद्यते इष्टकाचयविन्यासो यावन्त्यब्दानि तिष्ठति
ਵੇਦੀ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਚਯ (ਇਸ਼ਟਕਾਚਯ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਜਿੰਨੇ ਸਾਲ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਅਖ਼ਯ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਅਖ਼ਯ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 49
तावद्वर्षसहस्राणि तत्कर्तुर्दिवि संस्थितिः प्रतिमाकृद्विष्णुलोकं स्थापको लीयते हरौ देवसद्मप्रतिकृतिप्रतिष्ठाकृत्तु गोचरे
ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਕਰਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਵ-ਮੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੋਚਰ (ਗੋਲੋਕ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਸ਼ੁਭ ਲੋਕ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 50
अग्निर् उवाच यमोक्ता नानयंस्तेथ प्रतिष्ठादिकृतं हरेः हयशीर्षः प्रतिष्ठार्थं देवानां ब्रह्मणे ऽब्रवीत्
ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਫਿਰ ਯਮ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਆਦਿ ਕਰਮ-ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਯਥੋਚਿਤ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਲਈ ਹਯਸ਼ੀਰਸ਼ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਓਰੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
Frequently Asked Questions
That temple-building and its allied services (support, maintenance, cleaning, supplying materials, icon-making and installation) are powerful forms of dharma that destroy accumulated sin, uplift ancestors and lineages, and lead the patron toward Viṣṇuloka and even mokṣa when performed sincerely and according to prescription.
It frames architectural acts—design grades, material choices, construction, and consecration—as sacramental disciplines. When aligned with devotion and right intention, these technical works become vehicles of purification, lineage uplift, and ultimately freedom from rebirth through the establishment of Viṣṇu’s abode.
Yes. It explicitly cautions that acts done with deceit or as mere token gestures do not yield the promised heavenly results, emphasizing intention and dharmic integrity alongside ritual correctness.
Wealth is portrayed as inherently unstable; it becomes meaningful when used for dharma—temple-building, support of kin, gifts to worthy recipients, and especially kīrtana—rather than hoarded without charitable or righteous enjoyment.