Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Agneya-vidya, Shloka 9

Chapter 38 — देवालयनिर्माणफलं

The Merit of Constructing a Temple

षोडशालयकारी तु भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात् कनिष्ठं मध्यमं श्रेष्ठं कारयित्वा हरेर्गृहं

ṣoḍaśālayakārī tu bhuktimuktimavāpnuyāt kaniṣṭhaṃ madhyamaṃ śreṣṭhaṃ kārayitvā harergṛhaṃ

ਜੋ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਆਲਯ/ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹਰੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ—ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਨਿੱਠ, ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਰਜੇ ਦਾ ਹੋਵੇ।

ṣoḍaśa-ālaya-kārīone who builds sixteen shrines
ṣoḍaśa-ālaya-kārī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootṣoḍaśa + ālaya + kṛ (कृ धातु) + in (इन्-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्गः (Masculine); प्रथमा (Nominative/1st); एकवचन (Singular); द्विगुसमासः—षोडश आलयाः (sixteen shrines) + कारी (maker)
tuindeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formविरोध/विशेषणार्थक-अव्यय (but/indeed)
bhukti-muktimenjoyment and liberation
bhukti-muktim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhukti + mukti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः (Feminine); द्वितीया (Accusative/2nd); एकवचन (Singular); इतरेतर-द्वन्द्वः—भुक्तिः च मुक्तिः च (enjoyment and liberation)
avāpnuyātwould obtain
avāpnuyāt:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootava-āp (आप् धातु)
Formविधिलिङ् (Optative); प्रथमपुरुषः (3rd person); एकवचन (Singular); परस्मैपदम् (Parasmaipada)
kaniṣṭhamthe least (grade)
kaniṣṭham:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootkaniṣṭha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः (Neuter); द्वितीया (Accusative/2nd); एकवचन (Singular); विशेषण (qualifier)
madhyamamthe middle (grade)
madhyamam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootmadhyama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः (Neuter); द्वितीया (Accusative/2nd); एकवचन (Singular); विशेषण
śreṣṭhamthe best (grade)
śreṣṭham:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootśreṣṭha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः (Neuter); द्वितीया (Accusative/2nd); एकवचन (Singular); विशेषण
kārayitvāhaving caused (it) to be built
kārayitvā:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootkṛ (कृ धातु) → kāray (णिच् causative) + tvā (क्त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive): ‘having caused to be made’
hareḥof Hari (Viṣṇu)
hareḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Roothari (हरि प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः (Masculine); षष्ठी (Genitive/6th); एकवचन (Singular)
gṛhamhouse/temple
gṛham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootgṛha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः (Neuter); द्वितीया (Accusative/2nd); एकवचन (Singular)

Lord Agni (in dialogue with Sage Vasiṣṭha, typical Agni Purāṇa narration)

Vidya Category: {"primary_vidya":"Vastu","secondary_vidya":"Shilpa","practical_application":"Temple-program planning: indicates that constructing a multi-shrine (16-ālayā) Hari-temple yields both worldly welfare and liberation; also introduces grading (inferior/middle/superior) for construction quality.","sutra_style":true}

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"Description","entry_title":"Ṣoḍaśālaya Hari-Mandira: Bhukti–Mukti Phala and Construction Grades","lookup_keywords":["ṣoḍaśālaya","hareḥ gṛha","kanīṣṭha-madhyama-śreṣṭha","bhukti-mukti","mandira-phala"],"quick_summary":"Building a sixteen-shrine Hari temple is praised as yielding both enjoyment and liberation; the act remains meritorious across inferior, middling, and excellent construction grades."}

Concept: Sevā through temple-building can function as a means to both artha/kāma (bhukti) and mokṣa (mukti) when dedicated to Hari.

Application: For patrons: invest in temple complexes and endowments as a long-term religious institution; for communities: maintain graded standards while ensuring completion and dedication.

Khanda Section: Vāstu-Śāstra & Mandira-Nirmāṇa (Temple Architecture and Merit of Construction)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Visual Art Cues: {"scene_description":"A large Hari temple complex with sixteen subsidiary shrines arranged symmetrically; artisans at work; the patron overseeing; a subtle depiction of ‘bhukti’ (prosperity) and ‘mukti’ (liberation) as symbolic motifs.","kerala_mural_prompt":"Kerala mural style: symmetrical temple courtyard with 16 small shrines around a central Viṣṇu sanctum; craftsmen carving pillars; priests with lamps; saturated earthy palette and ornate floral borders.","tanjore_prompt":"Tanjore painting: central Viṣṇu in sanctum with gold halo; surrounding miniature shrines in a mandala layout; gold-leaf emphasis on vimāna and ornaments; patron offering a deed/kalasha.","mysore_prompt":"Mysore painting: architectural elevation and plan hybrid—16-shrine layout clearly shown; fine lines, gentle colors; small captions for kanīṣṭha/madhyama/śreṣṭha grades.","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature: detailed construction scene with masons, sculptors, and priests; the 16-shrine complex in perspective; patron in court attire; delicate rendering of stone textures."}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"devotional","suggested_raga":"Kalyani","pace":"medium","voice_tone":"instructional"}

Sandhi Resolution Notes: bhuktimuktimavāpnuyāt → bhukti-muktim + avāpnuyāt; harergṛhaṃ → hareḥ + gṛham.

Related Themes: Agni Purana: mandira-nirmāṇa and pratiṣṭhā sections; Agni Purana: Viṣṇu-pūjā and phala-śruti passages

H
Hari
V
Vishnu

FAQs

It conveys Vāstu/mandira-nirmāṇa doctrine: constructing a Viṣṇu temple—specifically a sixteen-ālaya layout—and recognizing graded standards (kaniṣṭha, madhyama, śreṣṭha) as a formal architectural-ritual classification.

It integrates architecture (Vāstu-śāstra), devotional institution-building (mandira), and karmic theology (phala of acts), showing how the Agni Purāṇa treats technical design norms alongside spiritual outcomes.

The act of commissioning Hari’s temple—of any recognized grade—yields bhukti (prosperity/enjoyment) and culminates in mukti (liberation), framing temple construction as both dharmic merit and a liberative act.