Adhyaya 1

Verse 1

अयोध्यामाहात्म्यं प्रारभ्यते । जयति पराशरसूनुः सत्यवतीहृदयनंदनो व्यासः । यस्यास्यकमलगलितं वाङ्मयममृतं जगत्पिबति

ଏବେ ଅଯୋଧ୍ୟା-ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ପରାଶରପୁତ୍ର, ସତ୍ୟବତୀହୃଦୟାନନ୍ଦ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଜୟ; ଯାହାଙ୍କ ମୁଖକମଳରୁ ଝରୁଥିବା ବାଙ୍ମୟାମୃତକୁ ଜଗତ ପାନ କରେ।

Verse 2

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत्

ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନରୋତ୍ତମ ନରଙ୍କୁ ଏବଂ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାପରେ ‘ଜୟ’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

व्यास उवाच । हिमवद्वासिनः सर्वे मुनयो वेदपारगाः । त्रिकालज्ञा महात्मानो नैमिषारण्यवासिनः

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହିମବତ୍‌ରେ ବସୁଥିବା ସେ ସମସ୍ତ ମୁନି, ବେଦପାରଗ, ତ୍ରିକାଳଜ୍ଞ ଓ ମହାତ୍ମା, ନୈମିଷାରଣ୍ୟର ନିବାସୀ ଥିଲେ।

Verse 4

येऽर्बुदारण्यनिरता दण्डकारण्यवासिनः । महेन्द्राद्रिरता ये वै ये च विन्ध्यनिवासिनः

ଅର୍ବୁଦାରଣ୍ୟରେ ନିରତ ଥିବାମାନେ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟବାସୀମାନେ, ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ରମଣ କରୁଥିବାମାନେ, ଏବଂ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତନିବାସୀମାନେ—(ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ)।

Verse 5

जंबूवनरता ये च ये गोदावरिवासिनः । वाराणसीश्रिता ये च मथुरावासिनस्तथा

ଏବଂ ଯେମାନେ ଜମ୍ବୂବନରେ ରତ ଥିଲେ, ଯେମାନେ ଗୋଦାବରୀତଟରେ ବସୁଥିଲେ, ଯେମାନେ ବାରାଣସୀର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେହିପରି ଯେମାନେ ମଥୁରାରେ ବସୁଥିଲେ—(ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ)।

Verse 6

उज्जयिन्यां रता ये च प्रथमाश्रमवासिनः । द्वारावतीश्रिता ये च बदर्य्याश्रयिणस्तथा

ଉଜ୍ଜୟିନୀରେ ରତ, ପ୍ରଥମ ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା, ଦ୍ୱାରାବତୀର ଶରଣ ନେଇଥିବା ଏବଂ ବଦରୀରେ ଆଶ୍ରିତ—ଏମିତି ମୁନିମାନେ ସେଠାରେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 7

मायापुरीश्रिता ये च ये च कान्तीनिवासिनः । एते चान्ये च मुनयः सशिष्या बहवोऽमलाः

ମାୟାପୁରୀର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଏବଂ କାନ୍ତୀରେ ନିବାସ କରୁଥିବା—ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ନିର୍ମଳ ମୁନି ଶିଷ୍ୟସହିତ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 8

कुरुक्षेत्रे महाक्षेत्रे सत्रे द्वादशवार्षिके । वर्तमाने च रामस्य क्षितीशस्य महात्मनः । समागताः समाहूताः सर्वे ते मुनयोऽमलाः

ମହାକ୍ଷେତ୍ର କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦ୍ୱାଦଶବର୍ଷୀୟ ସତ୍ରଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ମହାତ୍ମା ପୃଥିବୀପତି ରାଜା ରାମଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ—ଆହ୍ୱାନିତ ହୋଇ ସେ ସମସ୍ତ ନିର୍ମଳ ମୁନି ସେଠାରେ ସମାଗମ କଲେ।

Verse 9

सर्वे ते शुद्धमनसो वेदवेदांगपारगाः । तत्र स्नात्वा यथान्यायं कृत्वा कर्म जपादिकम्

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୁଦ୍ଧମନା ଏବଂ ବେଦ-ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ କରି ଜପ ଆଦି କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କଲେ।

Verse 10

भारद्वाजं पुरस्कृत्य वेदवेदांगपारगम् । आसनेषु विचित्रेषु बृष्यादिषु ह्यनुक्रमात्

ବେଦ-ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଅଗ୍ରସ୍ଥାନ ଦେଇ, ସେମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ ବିଚିତ୍ର ଶୋଭନ ଆସନ—ଗଦି ଆଦିରେ—ଉପବେଶନ କଲେ।

Verse 11

उपविष्टाः कथाश्चक्रुर्नानातीर्थाश्रितास्तदा । कर्मांतरेषु सत्रस्य सुखासीनाः परस्परम्

ତେବେ ନାନାତୀର୍ଥାଶ୍ରିତ ସେମାନେ ସତ୍ରଯଜ୍ଞର କର୍ମାନ୍ତରରେ ସୁଖାସୀନ ହୋଇ ପରସ୍ପରେ କଥା କଲେ।

Verse 12

कथांतेषु ततस्तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । आजगाम महातेजास्तत्र सूतो महामतिः

ସେହି ଭାବିତାତ୍ମ ମୁନିମାନଙ୍କ କଥା ସମାପ୍ତ ହେବା ସହିତ ସେଠାକୁ ମହାତେଜସ୍ବୀ ମହାମତି ସୂତ ଆସିଲେ।

Verse 13

व्यासशिष्यः पुराणज्ञो समः हर्षणसंज्ञकः । तान्प्रणम्य यथान्यायं मुनीनुपविवेश सः । उपविष्टो यथान्यायं मुनीनां वचनेन सः

ସେ ବ୍ୟାସଶିଷ୍ୟ, ପୁରାଣଜ୍ଞ, ସମଭାବୀ ଏବଂ ‘ହର୍ଷଣ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସେ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପ୍ରଣାମ କରି ସମୀପେ ବସିଲେ; ମୁନିମାନଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ଆସନସ୍ଥ ହେଲେ।

Verse 14

व्यासशिष्यं मुनिवरं सूतं वै रोमहर्षणम् । तं पप्रच्छुर्मुनिवरा भारद्वाजादयोऽमलाः

ବ୍ୟାସଶିଷ୍ୟ ମୁନିବର ସୂତ ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ନିର୍ମଳ ମୁନିବର ଭାରଦ୍ୱାଜ ଆଦିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 15

ऋषय ऊचुः । त्वत्तः श्रुता महाभाग नानातीर्थाश्रिताः कथाः । सरहस्यानि सर्वाणि पुराणानि महामते

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ! ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଆମେ ନାନାତୀର୍ଥସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କଥା ଶୁଣିଛୁ; ହେ ମହାମତେ! ରହସ୍ୟସହିତ ସମସ୍ତ ପୁରାଣମଧ୍ୟ ଶୁଣିଛୁ।

Verse 16

सांप्रतं श्रोतुमिच्छामः सरहस्यं सनातनम् । अयोध्याया महापुर्या महिमानं गुणोज्ज्वलम्

ଏବେ ଆମେ ରହସ୍ୟସହିତ ସନାତନ ଉପଦେଶ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ—ମହାପୁରୀ ଅଯୋଧ୍ୟାର ଗୁଣୋଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିବ୍ୟ ମହିମା।

Verse 17

कीदृशी सा सदा मेध्याऽयोध्या विष्णुप्रियापुरी । आद्या सा गीयते वेदे पुरीणां मुक्तिदायिका

ସେଇ ଅଯୋଧ୍ୟା କିପରି—ସଦା ପବିତ୍ର, ବିଷ୍ଣୁପ୍ରିୟା ପୁରୀ? ବେଦରେ ସେ ଆଦ୍ୟ ନଗରୀ ଭାବେ ଗୀତ, ପୁରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ।

Verse 18

संस्थानं कीदृशं तस्यास्तस्यां के च महीभुजः । कानि तीर्थानि पुण्यानि माहात्म्यं तेषु कीदृशम्

ତାହାର ନଗରବିନ୍ୟାସ ଓ ରୂପ କିପରି? ସେହି ନଗରରେ କେଉଁ କେଉଁ ରାଜା ଅଛନ୍ତି? ସେଠାରେ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ଅଛି, ତାହାଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କିପରି?

Verse 19

अयोध्यासेवनान्नृणां फलं स्यात्सूत कीदृशम् । किं चरित्रं सूत तस्याः का नद्यः के च संगमाः

ହେ ସୂତ, ଅଯୋଧ୍ୟା ସେବନ କଲେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ କିପରି ଫଳ ମିଳେ? ତାହାର ପବିତ୍ର ଚରିତ୍ର କ’ଣ, ସେଠାରେ କେଉଁ ନଦୀ ଓ କେଉଁ ସଙ୍ଗମ ଅଛି?

Verse 20

तत्र स्नानेन किं पुण्यं दानेन च महामते । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामस्त्वत्तः सूत गुणाधिक

ହେ ମହାମତେ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଦାନ କଲେ କେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ? ହେ ଗୁଣାଧିକ ସୂତ, ସେ ସବୁ ଆମେ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ।

Verse 21

एतत्सर्वं क्रमेणैव तथ्यं त्वं वेत्थ सांप्रतम् । अयोध्याया महापुर्य्या माहात्म्यं वक्तुमर्हसि

ତୁମେ ଏ ସମସ୍ତ କଥା କ୍ରମେ ଓ ଯଥାର୍ଥରେ ଜାଣ; ତେଣୁ ଅଯୋଧ୍ୟା ମହାପୁରୀର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 22

सूत उवाच । व्यासप्रसादाज्जानामि पुराणानि तपोधनाः । सेतिहासानि सर्वाणि सरहस्यानि तत्त्वतः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ତପୋଧନମାନେ! ବ୍ୟାସଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ପୁରାଣ ଓ ସମସ୍ତ ଇତିହାସକୁ ରହସ୍ୟସହିତ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣେ।

Verse 23

तं प्रणम्य प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं भवदग्रतः । अयोध्याया महापुर्या यथावत्सरहस्यकम्

ତାଙ୍କୁ (ବ୍ୟାସଙ୍କୁ) ପ୍ରଣାମ କରି, ଆପଣମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଯୋଧ୍ୟା ମହାପୁରୀର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଯଥାବତ୍ ରହସ୍ୟସହିତ କହିବି।

Verse 24

विद्यावन्तं विपुलमतिदं वेदवेदांगवेद्यं श्रेष्ठं शान्तं शमितविषयं शुद्धतेजोविशालम् । वेदव्यासं सततविनतं विश्ववेद्यैकयोनिं पाराशर्य्यं परमपुरुषं सर्वदाऽहं नमामि

ବିଦ୍ୟାବାନ, ବିପୁଳମତି, ବେଦ-ବେଦାଙ୍ଗଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାନ୍ତ, ବିଷୟଶମିତ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ବିଶାଳ ତେଜସ୍ବୀ; ସଦା ବିନୀତ, ଯାହାଠାରୁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଜ୍ଞେୟ ହୁଏ—ସେହି ପାରାଶର୍ୟ ବେଦବ୍ୟାସ, ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୁଁ ସର୍ବଦା ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 25

ॐ नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे । यस्य प्रसादाज्जानामि ह्ययोध्यामहिमामहम्

ॐ—ସେହି ଭଗବାନ, ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ଅଯୋଧ୍ୟାର ମହିମା ଜାଣେ।

Verse 26

शृण्वन्तु मुनयः सर्वे सावधानाः सशिष्यकाः । माहात्म्यं कथयिष्यामि अयोध्याया महोदयम्

ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏବେ ମୁଁ ଅଯୋଧ୍ୟାର ମଙ୍ଗଳମୟ, ଉନ୍ନତିଦାୟକ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିବି।

Verse 27

उदीरितमगस्त्याय स्कन्देनाश्रावि नारदात् । अगस्त्येन पुरा प्रोक्तं कृष्णद्वैपायनाय तत्

ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି ସ୍କନ୍ଦ ଏହାକୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ପୁରାକାଳରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସେହି କଥା କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ)ଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।

Verse 28

कृष्णद्वैपायनाच्चैतन्मया प्राप्तं तपोधनाः । तदहं वच्मि युष्मभ्यं श्रोतुकामेभ्य आदरात्

ହେ ତପୋଧନମାନେ! ଏହା ମୋତେ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ)ଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି। ତେଣୁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଆଦରସହ କହୁଛି।

Verse 29

नमामि परमात्मानं रामं राजीवलोचनम् । अतसीकुसुमश्यामं रावणांतकमव्ययम्

ମୁଁ ପରମାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ—ପଦ୍ମନୟନ, ଅତସୀକୁସୁମ ସମ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ରାବଣାନ୍ତକ, ଅବ୍ୟୟ।

Verse 30

अयोध्या सा परा मेध्या पुरी दुष्कृतिदुर्ल्लभा । कस्य सेव्या च नाऽयोध्या यस्यां साक्षाद्धरिः स्वयम्

ସେଇ ଅଯୋଧ୍ୟା ପରମ ପବିତ୍ର, ପରମ ମେଧ୍ୟ ନଗରୀ; ଦୁଷ୍କୃତିରେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ। ଯେଉଁଠାରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ହରି ସ୍ୱୟଂ ବିରାଜିତ, ସେ ଅଯୋଧ୍ୟା କାହା ପାଇଁ ସେବନୀୟ ନୁହେଁ?

Verse 31

सरयूतीरमासाद्य दिव्या परमशोभना । अमरावतीनिभा प्रायः श्रिता बहुतपोधनैः

ସରୟୂ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ସେ ପୁରୀ ଦିବ୍ୟ ଓ ପରମ ଶୋଭାମୟ ଦିଶେ; ପ୍ରାୟଃ ଅମରାବତୀ ସଦୃଶ, ଅନେକ ତପୋଧନ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ନିବାସିତ।

Verse 32

हस्त्यश्वरथपत्त्याढ्या संपदुच्चा च संस्थिता । प्राकाराढ्यप्रतोलीभिस्तोरणैः कांचनप्रभैः

ସେ ହସ୍ତୀ, ଅଶ୍ୱ, ରଥ ଓ ପଦାତି ସେନାରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସମ୍ପଦରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ଦୃଢ ପ୍ରାକାର, ଭବ୍ୟ ପ୍ରତୋଳୀ ଦ୍ୱାର ଓ କାଞ୍ଚନପ୍ରଭ ତୋରଣରେ ଶୋଭିତ।

Verse 33

सानूपवेषैः सर्वत्र सुविभक्तचतुष्टया । अनेकभूमिप्रासादा बहुभित्तिसुविक्रिया

ସେ ସର୍ବତ୍ର ଯଥୋଚିତ ଆବାସ-ବିନ୍ୟାସରେ ଶୋଭିତ ଓ ଚାରି ବିଭାଗରେ ସୁବିଭକ୍ତ; ଅନେକ ତଳା ପ୍ରାସାଦ ଏବଂ ବହୁ ଭିତ୍ତିର ସୁକୌଶଳ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟଯୁକ୍ତ ଭବନରେ ସମୃଦ୍ଧ।

Verse 34

पद्मोत्फुल्लशुभोदाभिर्वापीभिरुपशोभिता । देवतायतनैर्दिव्यैर्वेदघोषैश्च मण्डिता

ଶୁଭ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପଦ୍ମଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ବାପୀ-ସରୋବରମାନେ ତାକୁ ଅତିଶୟ ଶୋଭାୟିତ କରେ; ଦିବ୍ୟ ଦେବାଳୟରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଓ ବେଦଘୋଷର ନିନାଦରେ ମଣ୍ଡିତ।

Verse 35

वीणावेणुमृदंगादिशब्दैरुत्कृष्टतां गता । शालैस्तालैर्नालिकेरैः पनसामलकैस्तथा

ବୀଣା, ବେଣୁ, ମୃଦଙ୍ଗ ଆଦି ବାଦ୍ୟର ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ପାଏ; ଏବଂ ଶାଳ, ତାଳ, ନାରିକେଳ, ପନସ ଓ ଆମଳକ ବୃକ୍ଷମାନେ ତାକୁ ଶୋଭାୟିତ କରନ୍ତି।

Verse 36

तथैवाम्रकपित्थाद्यैरशोकैरुपशोभिता । आरामैर्विविधैर्युक्ता सर्वर्तुफलपादपैः

ସେହିପରି ସେ ପୁରୀ ଆମ୍ବ, କପିତ୍ଥ ଆଦି ଓ ଅଶୋକ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ। ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ସର୍ବ ଋତୁରେ ଫଳଦାୟକ ବୃକ୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 37

मालतीजातिबकुलपाटलीनागचंपकैः । करवीरैः कर्णिकारैः केतकीभिरलंकृता

ସେ ପୁରୀ ମାଳତୀ, ଜାତି, ବକୁଳ, ପାଟଳୀ, ନାଗଚମ୍ପକ ପୁଷ୍ପମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା, ଏବଂ କରବୀର, କର୍ଣ୍ଣିକାର, କେତକୀ ଫୁଲମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ।

Verse 38

निम्बजंवीरकदलीमातुलिंगमहाफलैः । लसच्चंदनगंधाढ्यैर्नागरैरुपशोभिता

ସେ ପୁରୀ ନିମ୍ବ, ଜାମୁ, କଦଳୀ, ମାତୁଲିଙ୍ଗ (ବଡ଼ ଲେମ୍ବୁ) ଓ ମହାଫଳ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ; ଏବଂ ଦୀପ୍ତ ଚନ୍ଦନ-ସୁଗନ୍ଧରେ ସମୃଦ୍ଧ ନାଗର ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

Verse 39

देवतुल्यप्रभायुक्तैर्नृपपुत्रैश्च संयुता । सुरूपाभिर्वरस्त्रीभिर्देवस्त्रीभिरिवावृता

ସେ ପୁରୀ ଦେବତୁଲ୍ୟ ପ୍ରଭାଯୁକ୍ତ ରାଜପୁତ୍ରମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏବଂ ସୁରୂପା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା—ମନେ ଦେବସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା—ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ଆବୃତ।

Verse 40

श्रेष्ठैः सत्कविभिर्युक्ता बृहस्पतिसमैर्द्विजैः । वणिग्जनैस्तथा पौरैः कल्पवृक्षैरिवावृता

ସେ ପୁରୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍କବିମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ, ବୃହସ୍ପତି-ସମ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସମୃଦ୍ଧ; ଏବଂ ବଣିକଜନ ଓ ପୌରଜନମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା—ମନେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା—ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ଆବୃତ।

Verse 41

अश्वैरुच्चैःश्रवस्तुल्यैर्दंतिभिर्दिग्गजैरिव । इति नानाविधैर्भावैरुपेतेन्द्रपुरी समा

ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ସମ ଅଶ୍ୱ ଓ ଦିଗ୍ଗଜ ସଦୃଶ ହସ୍ତୀମାନେ ଯୁକ୍ତ, ନାନାବିଧ ଗୁଣ-ବୈଭବରେ ସମ୍ପନ୍ନ ସେ ପୁରୀ ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ସମାନ ଥିଲା।

Verse 42

यस्यां जाता महीपालाः सूर्यवंशसमुद्भवाः । इक्ष्वाकुप्रमुखाः सर्वे प्रजापालनतत्पराः

ସେହି ନଗରୀରେ ସୂର୍ୟବଂଶସମୁଦ୍ଭବ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ-ପ୍ରମୁଖ ପୃଥିବୀପାଳ ରାଜାମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଜାପାଳନ ଓ ଲୋକହିତରେ ତତ୍ପର ଥିଲେ।

Verse 43

यस्यास्तीरे पुण्यतोया कूजद्भृंगविहंगमा । सरयूर्नाम तटिनी मानसप्रभवोल्लसा

ଯାହାର ତଟେ ପୁଣ୍ୟଜଳବତୀ ସରୟୂ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୃଙ୍ଗର ଗୁଞ୍ଜନ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କଳରବ ନିନାଦିତ; ମାନସରୋବରରୁ ଉଦ୍ଭବ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେ ତଟିନୀ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 44

धर्मद्रवपरीता सा घर्घरोत्तमसंगमा । मुनीश्वराश्रिततटा जागर्ति जगदुच्छ्रिता

ସେ ନଦୀ ଧର୍ମରସର ପ୍ରବାହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘର୍ଘରା ସହ ସଙ୍ଗମ କରେ; ଯାହାର ତଟ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ—ସେ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରି ସଦା ଜାଗ୍ରତ ରହେ।

Verse 45

दक्षिणाच्चरणांगुष्ठान्निःसृता जाह्नवी हरेः । वामांगुष्ठान्मुनिवराः सरयूर्निर्गता शुभा

ହରିଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠରୁ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ନିସ୍ସୃତ ହେଲା; ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତାଙ୍କ ବାମ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠରୁ ଶୁଭ ସରୟୂ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 46

तस्मादिमे पुण्यतमे नद्यौ देवनमस्कृते । एतयोः स्नानमात्रेण ब्रह्महत्यां व्यपोहति

ଏହେତୁ, ହେ ଦେବନମସ୍କୃତ ମହାତ୍ମନ୍, ଏହି ଦୁଇ ନଦୀ ପରମ ପୁଣ୍ୟମୟ; ଏମାନଙ୍କରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 47

तामयोध्यामथ प्राप्तोऽगस्त्यः कुम्भोद्भवो मुनिः । यात्रार्थं तीर्थमाहात्म्यं ज्ञात्वा स्कन्दप्रसादतः

ତାପରେ କୁମ୍ଭୋଦ୍ଭବ ମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସେଇ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ସ୍କନ୍ଦପ୍ରସାଦରେ ଯାତ୍ରାର୍ଥ ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ଜାଣିଲେ।

Verse 48

आगत्य तु इतः सोऽपि कृऽत्वा यात्रां क्रमेण च । यथोक्तेन विधानेन स्नात्वा संतर्प्य तान्पितॄन्

ସେଠାକୁ ଆସି ସେ ମଧ୍ୟ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଯାତ୍ରା କଲେ; ଯଥୋକ୍ତ ବିଧିରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।

Verse 49

पूजयित्वा यथान्यायं देवताः सकला अपि । सर्वाण्यपि च तीर्थानि नमस्कृत्य यथाविधि

ସେ ଯଥାନ୍ୟାୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଏବଂ ଯଥାବିଧି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ନମସ୍କାର କଲେ।

Verse 50

कृतकृत्योर्ज्जितानन्दस्तीर्थमाहात्म्यदर्शनात् । अभूदगस्त्यो रूपेण पुलकां चितविग्रहः

ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ଦର୍ଶନରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ କୃତକୃତ୍ୟ ହୋଇ ପରମାନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ; ତାଙ୍କ ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 51

स त्रिरात्रं स्थितस्तत्र यात्रां कृत्वा यथाविधि । स्तुवन्नयोध्यामाहात्म्यं प्रतस्थे मुनिसत्तमः

ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେଠାରେ ତିନି ରାତି ରହିଲେ; ବିଧିମତେ ଯାତ୍ରା ସମ୍ପନ୍ନ କରି ଅଯୋଧ୍ୟାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସ୍ତୁତି କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 52

तमायांतं विलोक्याशु बहुलानन्दसुन्दरम् । कृष्णद्वैपायनो व्यासः पप्रच्छानंदकारणम्

ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି—ଅପାର ଆନନ୍ଦରେ ଦୀପ୍ତ ଓ ସୁନ୍ଦର—କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ଶୀଘ୍ରେ ତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦର କାରଣ ପଚାରିଲେ।

Verse 53

व्यास उवाच । कुतः समागतो ब्रह्मन्सांप्रतं मुनिसत्तमः । परमानंदसंदोहः समभूत्सांप्रतं तव

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମେ ଏମାତ୍ର କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? ଏହି ସମୟରେ ତୁମ ମନେ ପରମାନନ୍ଦର ଏପରି ମହାପ୍ରବାହ କାହିଁକି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା?

Verse 54

कस्मादानंदपोषोऽभूत्तव ब्रह्मन्वदस्व मे । ममापि भवदानंदात्प्रमोदो हृदि जायते

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ କୁହ—ତୁମ ଆନନ୍ଦ ଏପରି କାହିଁକି ବଢ଼ିଲା? ତୁମ ଆନନ୍ଦରୁ ମୋ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରମୋଦ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

Verse 55

अगस्त्य उवाच । अहो महदथाश्चर्य्यं विस्मयो मुनिसत्तम । दृष्ट्वा प्रभावं मेऽद्याभूदयोध्यायास्तपोधन

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ହେ ତପୋଧନ, ଆଜି ଅଯୋଧ୍ୟାର ପ୍ରଭାବ ଦେଖି ମୋ ମନେ ବିସ୍ମୟ ଜନ୍ମିଛି।

Verse 56

तस्मादानंदसंदोहः समभून्मम सांप्रतम् । तच्छ्रुत्वागस्त्यवचनं व्यासः प्रोवाच तं मुनिम्

ଏହେତୁ ଏଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦର ମହାପ୍ରବାହ ଉଦ୍ଭବିଲା। ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବ୍ୟାସ ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 57

व्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन विस्तरात्सरहस्यकम् । अयोध्याया महापुर्या महिमानं गुणाधिकम्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍! ତତ୍ତ୍ୱସହିତ ସତ୍ୟରୂପେ, ବିସ୍ତାରରେ ଓ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ରହସ୍ୟ ସହ, ଗୁଣାଧିକ ମହାପୁରୀ ଅଯୋଧ୍ୟାର ମହିମା କହନ୍ତୁ।

Verse 58

कः क्रमस्तीर्थयात्रायाः कानि तीर्थानि को विधिः । कि फलं स्नानतस्तत्र दानस्य च महामुने । एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तराद्वदतां वर

ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର କ୍ରମ କ’ଣ? କେଉଁ କେଉଁ ତୀର୍ଥ ଅଛି ଏବଂ ବିଧି କ’ଣ? ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନର ଫଳ କ’ଣ, ହେ ମହାମୁନି? ହେ ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏ ସବୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 59

अगस्त्य उवाच । अहो धन्यतमा बुद्धिस्तव जाता तपोधन । दृश्यते येन पृच्छा ते ह्ययोध्यामहिमाश्रिता

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଆହା! ହେ ତପୋଧନ, ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନ୍ୟ ହୋଇଛି; କାରଣ ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନ ଅଯୋଧ୍ୟାର ମହିମାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ।

Verse 60

अकारो ब्रह्म च प्रोक्तं यकारो विष्णुरुच्यते । धकारो रुद्ररूपश्च अयोध्यानाम राजते

‘ଅ’ ବ୍ରହ୍ମା ବୋଲି ପ୍ରୋକ୍ତ, ‘ୟ’ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି ଉଚ୍ୟତେ, ଏବଂ ‘ଧ’ ରୁଦ୍ରସ୍ୱରୂପ—ଏହିପରି ‘ଅଯୋଧ୍ୟା’ ନାମ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ରାଜେ।

Verse 61

सर्वोपपातकैर्युक्तैर्ब्रह्महत्यादिपातकैः । नायोध्या शक्यते यस्मात्तामयोध्यां ततो विदुः

ସମସ୍ତ ଉପପାତକ ଓ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଦି ମହାପାତକରେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଜୟ କିମ୍ବା ପରାଜିତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେ ‘ଅଯୋଧ୍ୟା’—ଅଜେୟ—ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 62

विष्णोराद्या पुरी येयं क्षितिं न स्पृशति द्विज । विष्णोः सुदर्शने चक्रे स्थिता पुण्यकरी क्षितौ

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଦ୍ୟ ପୁରୀ; ଏହା ପୃଥିବୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ ନାହିଁ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ଜଗତକୁ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 63

केन वर्णयितुं शक्यो महिमाऽस्यास्तपोधन । यत्र साक्षात्स्वयं देवो विष्णुर्वसति सादरः

ହେ ତପୋଧନ! ଏହି ପୁରୀର ମହିମାକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ? ଯେଉଁଠାରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ସ୍ୱୟଂ ଦେବ ବିଷ୍ଣୁ ସାଦରେ ବସନ୍ତି।

Verse 64

सहस्रधारामारभ्य योजनं पूर्वतो दिशि । प्रतीचि दिशि तथैव योजनं समतोवधिः

ସହସ୍ରଧାରାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏକ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମା ବିସ୍ତାରିତ; ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଏକ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମାନ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

Verse 65

दक्षिणोत्तरभागे तु सरयूतमसावधिः । एतत्क्षेत्रस्य संस्थानं हरेरन्तर्गृहं स्थितम् । मत्स्याकृतिरियं विप्र पुरी विष्णोरुदीरिता

ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସରୟୂ ଓ ତମସା ସୀମା ରୂପେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ସଂସ୍ଥାନ ହରିଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗୃହ ସଦୃଶ ଭାବେ ସ୍ଥିତ। ହେ ବିପ୍ର! ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ପୁରୀକୁ ମତ୍ସ୍ୟାକୃତି ବୋଲି ଉଦ୍ଘୋଷିତ କରାଯାଇଛି।

Verse 66

पश्चिमे तस्य मूर्द्धा तु गोप्रतारासिता द्विज

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ତାହାର ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତାହାର ‘ମସ୍ତକ’ ଅଛି; ତାହା ‘ଗୋପ୍ରତାରା’ ନାମକ ସ୍ଥାନଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ।

Verse 67

पूर्वतः पृष्ठभागो हि दक्षिणोत्तरमध्यमः । तस्यां पुर्य्यां महाभाग नाम्ना विष्णुर्हरिः स्वयम् । पूर्वंदृष्टप्रभावोऽसौ प्राधान्येन वसत्यपि

ପୂର୍ବଦିଗରେ ତାହାର ପୃଷ୍ଠଭାଗ ଅଛି, ଏବଂ ମଧ୍ୟଭାଗ ଦକ୍ଷିଣ-ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ହେ ମହାଭାଗ! ସେହି ପୁରୀରେ ସ୍ୱୟଂ ହରି—ବିଷ୍ଣୁ—‘ବିଷ୍ଣୁ’ ନାମରେ ନିବାସ କରନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନକାଳରୁ ଦୃଷ୍ଟ ମହିମାସମ୍ପନ୍ନ ସେ ତାହାଁରେ ବିଶେଷ ପ୍ରାଧାନ୍ୟରେ ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 68

व्यास उवाच । भगवन्किं प्रभावोऽसौ योऽयं विष्णुहरिस्त्वया । कीर्तितो मुनिशार्दूल प्रसिद्धिं गतवान्कथम् । एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तरेण ममाग्रतः

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ! ଆପଣ କୀର୍ତ୍ତିତ କରିଥିବା ଏହି ‘ବିଷ୍ଣୁ-ହରି’ଙ୍କ ପ୍ରଭାବ କ’ଣ, ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ? ସେ କିପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ? ଏ ସବୁ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 69

अगस्त्य उवाच । विष्णुशर्मेति विख्यातः पुराभूद्ब्राह्मणोत्तमः । वेदवेदांगतत्त्वज्ञो धर्मकर्मसमाश्रितः

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ‘ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ସେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଏବଂ ଧର୍ମକର୍ମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ।

Verse 70

योगध्यानरतो नित्यं विष्णुभक्तिपरायणः । स कदाचित्तीर्थयात्रां कुर्वन्वैष्णवसत्तमः । अयोध्यामागतो विष्णुर्विष्णुःसाक्षाद्वसेदिति

ସେ ନିତ୍ୟ ଯୋଗ-ଧ୍ୟାନରେ ରତ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ଥିଲେ। ସେହି ବୈଷ୍ଣବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକଦା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରୁଥିବାବେଳେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଆସିଲେ—“ଏଠାରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱୟଂ ବସନ୍ତି” ବୋଲି ଭାବି।

Verse 71

चिंतयन्मनसा वीरस्तपः कर्तुं समुद्यतः । स वै तत्र तपस्तेपे शाकमूलफलाशनः

ମନରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତନ କରି ସେ ଧୀର ବୀର ତପ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା। ସେଠାରେ ଶାକ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଆହାର କରି ତପସ୍ୟା କଲା।

Verse 72

ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यस्थो ह्यतपत्स महातपाः । वार्षिके च निरालम्बो हेमन्ते च सरोवरे

ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ପଞ୍ଚାଗ୍ନିର ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ତପ କଲା। ବର୍ଷାକାଳେ ସେ ନିରାଲମ୍ବ ରହିଲା, ହେମନ୍ତରେ ସରୋବରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲା।

Verse 73

स्नात्वा यथोक्तविधिना कृत्वा विष्णोस्तथार्चनम् । वशीकृत्येन्द्रियग्रामं विशुद्धेनांतरात्मना

ଯଥୋକ୍ତ ବିଧିରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆର୍ଚ୍ଚନା କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସମୂହକୁ ବଶ କଲା।

Verse 74

मनो विष्णौ समावेश्य विधाय प्राणसंयमम् । ओंकारोच्चारणाद्धीमान्हृदि पद्मं विकासयन्

ମନକୁ ବିଷ୍ଣୁରେ ଏକାଗ୍ର କରି ପ୍ରାଣସଂଯମ କରି, ସେ ଧୀମାନ୍ ‘ଓଂ’ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ହୃଦୟପଦ୍ମକୁ ବିକଶିତ କଲା।

Verse 75

तन्मध्ये रविसोमाग्निमण्डलानि यथाविधि । कल्पयित्वा हरिं मूर्तं यस्मिन्देशे सनातनम्

ସେହି ହୃଦୟପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ସେ ଯଥାବିଧି ରବି, ସୋମ ଓ ଅଗ୍ନି ମଣ୍ଡଳଗୁଡ଼ିକୁ କଳ୍ପନା କଲା; ଏବଂ ସେହି ପବିତ୍ର ଅନ୍ତର୍ଦେଶରେ ସନାତନ ହରିଙ୍କୁ ସାକାର ରୂପେ ଭାବିଲା।

Verse 76

पीतांबरधरं विष्णुं शंखचक्रगदाधरम् । तं च पुष्पैः समभ्यर्च्य मनस्तस्मिन्निवेश्य च

ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ମନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କଠାରେ ନିବେଶ କଲେ।

Verse 77

ब्रह्मरूपं हरिं ध्यायञ्जपन्वै द्वादशाक्षरम् । वायुभक्षः स्थितस्तत्र विप्रस्त्रीन्वत्सरान्वसन्

ବ୍ରହ୍ମରୂପ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେଠାରେ ବାୟୁଭକ୍ଷୀ ହୋଇ ତିନି ବର୍ଷ ରହିଲେ।

Verse 78

ततो द्विजवरो ध्यात्वा स्तुतिं चक्रे हरेरिमाम् । प्रणिपत्य जगन्नाथं चराचरगुरुं हरिम् । विष्णुशर्माथ तुष्टाव नारायणमतंद्रितः

ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଧ୍ୟାନ କରି ହରିଙ୍କ ଏହି ସ୍ତୁତି ରଚନା କଲେ। ଜଗନ୍ନାଥ, ଚରାଚରର ଗୁରୁ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା ଅକ୍ଲାନ୍ତ ଭାବେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 79

विष्णुशर्म्मोवाच । प्रसीद भगवन्विष्णो प्रसीद पुरुषोत्तम । प्रसीद देवदेवेश प्रसीद कमलेक्षण

ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା କହିଲେ—ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ, ହେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ; ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ, ହେ ଦେବଦେବେଶ; ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ, ହେ କମଳନୟନ।

Verse 80

जय कृष्ण जयाचिंत्य जय विष्णो जयाव्यय । जय यज्ञपते नाथ जय विष्णो पते विभो

ଜୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ଜୟ ଅଚିନ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ; ଜୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଜୟ ଅବ୍ୟୟଙ୍କୁ। ଜୟ ଯଜ୍ଞପତି ନାଥଙ୍କୁ; ଜୟ ହେ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ—ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଭୁ।

Verse 81

जय पापहरानंत जय जन्मज्वरापह । नमः कमलनाभाय नमः कमलमालिने

ଜୟ ପାପହର ଅନନ୍ତ, ଜୟ ଜନ୍ମଜ୍ୱରାପହ। କମଳନାଭ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, କମଳମାଳାଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 82

नमः सर्वेश भूतेश नमः कैटभसूदन । नमस्त्रैलोक्यनाथाय जगन्मूल जगत्पते

ସର୍ବେଶ୍ୱର, ଭୂତେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; କୈଟଭସୂଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ଜଗନ୍ମୂଳ, ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 83

नमो देवाधिदेवाय नमो नारायणाय वै । नमः कृष्णाय रामाय नमश्चक्रायुधाय च

ଦେବାଧିଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ନିଶ୍ଚୟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଚକ୍ରାୟୁଧଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

Verse 84

त्वं माता सर्वलोकानां त्वमेव जगतः पिता । भयार्त्तानां सुहृन्मित्रं त्वं पिता त्वं पितामहः

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ମାତା, ତୁମେଇ ଜଗତର ପିତା। ଭୟାର୍ତ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ହିତକାମୀ ମିତ୍ର; ତୁମେ ପିତା, ତୁମେଇ ପିତାମହ।

Verse 85

त्वं हविस्त्वं वषट्कारस्त्वं प्रभुस्त्वं हुताशनः । करणं कारणं कर्त्ता त्वमेव परमेश्वरः

ତୁମେ ହବି, ତୁମେ ବଷଟ୍କାର; ତୁମେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ହୁତାଶନ (ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି)। ତୁମେ କରଣ, କାରଣ ଓ କର୍ତ୍ତା—ତୁମେଇ ପରମେଶ୍ୱର।

Verse 86

शंखचक्रगदापाणे मां समुद्धर माधव

ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ମାଧବ! ମୋତେ ଉଠାଇ ଏହି ସଂସାରସାଗରରୁ ଉଦ୍ଧାର କର।

Verse 87

प्रसीद मंदरधर प्रसीद मधुसूदन । प्रसीद कमलाकान्त प्रसीद भुवनाधिप

ମନ୍ଦରଧର, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ; ମଧୁସୂଦନ, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ। କମଲାକାନ୍ତ, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ; ଭୁବନାଧିପ, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ।

Verse 88

अगस्त्य उवाच । इत्येवं स्तुवतस्तस्य मनोभक्त्या महात्मनः । आविर्बभूव विश्वात्मा विष्णुर्गरुडवाहनः

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ସେ ମହାତ୍ମା ମନୋଭକ୍ତିରେ ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ, ଗରୁଡବାହନ ବିଷ୍ଣୁ—ବିଶ୍ୱାତ୍ମା—ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 89

शंखचक्रगदापाणिः पीतांबरधरोऽच्युतः । उवाच स प्रसन्नात्मा विष्णुशर्माणमव्ययः

ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ, ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ ଅଚ୍ୟୁତ—ଅବ୍ୟୟ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 90

श्रीभगवानुवाच । तुष्टोऽस्मि भवतो वत्स महता तपसाऽधुना । स्तोत्रेणानेन सुमते नष्टपापोऽसि सांप्रतम्

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ବତ୍ସ, ତୁମ ମହାତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ଏବେ ପ୍ରସନ୍ନ। ହେ ସୁମତି, ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ତୁମ ପାପ ଏଇ କ୍ଷଣେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।

Verse 91

वरं वरय विप्रेन्द्र वरदोऽहं तवाग्रतः । नाऽतप्ततपसा द्रष्टुं शक्यः केनाप्यहं द्विज

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ବର ଚୟନ କର; ମୁଁ ତୋ ସମ୍ମୁଖରେ ବରଦାତା। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତପସ୍ୟା ବିନା ମୋତେ କେହି ଦେଖିପାରିବ ନାହିଁ।

Verse 92

विष्णुशर्म्मोवाच । कृतकृत्योऽस्मि देवेश सांप्रतं तव दर्शनात् । त्वद्भक्तिमचलामेकां मम देहि जगत्पते

ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା କହିଲେ— ହେ ଦେବେଶ, ଏବେ ତୁମ ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ କୃତକୃତ୍ୟ ହେଲି। ହେ ଜଗତ୍ପତି, ମୋତେ ଏକଟି ଦିଅ—ତୁମ ପ୍ରତି ଅଚଳ ଭକ୍ତି।

Verse 93

श्रीभगवानुवाच । भक्तिरस्त्वचला मे वै वैष्णवी मुक्तिदायिनी । अत्रैवास्त्वचला मे वै जाह्नवी मुक्तिदायिनी

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ମୋ ପ୍ରତି ବୈଷ୍ଣବୀ ଭକ୍ତି ତୋର ଅଚଳ ହେଉ; ସେ ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ। ଏଠିଏ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ମଧ୍ୟ ଅଚଳ ରହୁ—ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ।

Verse 94

इदं स्थानं महाभाग त्वन्नाम्ना ख्यातिमेष्यति

ହେ ମହାଭାଗ, ଏହି ସ୍ଥାନ ତୋର ନାମରେ ହିଁ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବ।

Verse 95

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा देवदेवेशश्चक्रेणोत्खाय तत्स्थलम् । जलं प्रकटयामास गांगं पातालमंडलात्

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ଏପରି କହି ଦେବଦେବେଶ ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା ସେହି ସ୍ଥଳକୁ ଉତ୍ଖନନ କରି, ପାତାଳମଣ୍ଡଳରୁ ଗଙ୍ଗାଜଳ ପ୍ରକଟ କଲେ।

Verse 96

जलेन तेन भगवान्पवित्रेण दयांबुधिः । नीरजस्तु भूमितलं क्षणाच्चक्रे कृपावशात्

ସେହି ପବିତ୍ର ଜଳଦ୍ୱାରା କରୁଣାସାଗର ଭଗବାନ କୃପାବଶେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଭୂମିତଳକୁ ନିର୍ମଳ କରିଦେଲେ।

Verse 97

चक्रतीर्थमिति ख्यातं ततः प्रभृति तद्द्विज । जातं त्रैलोक्यविख्यातमघौघध्वंसकृच्छुभम्

ସେତେବେଳୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତାହା ‘ଚକ୍ରତୀର୍ଥ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ହେଲା—ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ, ଶୁଭପ୍ରଦ ଓ ପାପପ୍ରବାହନାଶକ।

Verse 98

तत्र स्नानेन दानेन विष्णुलोकं व्रजेन्नरः

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 99

ततः स भगवान्भूयो विष्णुशर्माणमच्युतः । कृपया परया युक्त उवाच द्विजवत्सलः

ତାପରେ ଦ୍ୱିଜବତ୍ସଳ, ପରମ କୃପାରେ ଯୁକ୍ତ ଭଗବାନ ଅଚ୍ୟୁତ ପୁନର୍ବାର ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 100

श्रीभगवानुवाच । त्वन्नामपूर्विका विप्र मन्मूर्तिरिह तिष्ठतु । विष्णुहरीति विख्याता भक्तानां मुक्तिदायिनी

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର, ତୁମ ନାମକୁ ପୂର୍ବପଦ କରି ମୋ ମୂର୍ତ୍ତି ଏଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହୁ। ‘ବିଷ୍ଣୁ-ହରି’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ ହୋଇ ଏହା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେବ।

Verse 101

अगस्त्य उवाच । इति श्रुत्वा वचो विप्रो वासुदेवस्य बुद्धिमान् । स्वनामपूर्विकां मूर्तिं स्थापयामास चक्रिणः

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ବାସୁଦେବଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ନାମକୁ ପୂର୍ବପଦ କରି ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 102

ततः प्रभति विप्रेश शंखचक्रगदाधरः । पीतवासाश्चतुर्बाहुर्नाम्ना विष्णुहरिः स्थितः

ତାହାପରେ, ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ, ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ ଚତୁର୍ଭୁଜ ପ୍ରଭୁ ସେଠାରେ ‘ବିଷ୍ଣୁ-ହରି’ ନାମରେ ସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 103

कार्तिके शुक्लपक्षस्य प्रारभ्य दशमी तिथिम् । पूर्णिमामवधिं कृत्वा यात्रा सांवत्सरी भवेत्

କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦଶମୀ ତିଥିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେ ଯାତ୍ରା, ସେହି ଯାତ୍ରା ବାର୍ଷିକ ବିଧି ହୁଏ।

Verse 104

चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते । बहुवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते

ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 105

पितॄनुद्दिश्य यस्तत्र पिंडान्निर्वापयिष्यति । तृप्तास्तु पितरो यान्ति विष्णुलोकं न संशयः

ଯେ ଲୋକ ସେଠାରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ପିଣ୍ଡଦାନ କରେ, ତୃପ୍ତ ପିତୃମାନେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 106

चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा विष्णुहरिं विभुम् । सर्वपापक्षयं प्राप्य नाकपृष्ठे महीयते

ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ-ହରିଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପକ୍ଷୟ ପାଇ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 107

स्वशक्त्या तत्र दानानि दत्त्वा निष्कल्मषो नरः । विष्णुलोके वसेद्धीमान्यावदिन्द्राश्चतुर्दश

ସେଠାରେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦାନ ଦେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଷ୍କଲ୍ମଷ ହୁଏ; ଜ୍ଞାନୀ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯାଏଁ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ବସେ।

Verse 108

अन्यदापि नरस्तत्र चक्रतीथे जितेंद्रियः । दृष्ट्वा सकृद्धरिं देवं सर्वपापैः प्रमुच्यते

ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ମନୁଷ୍ୟ ଦେବ ହରିଙ୍କୁ ଏକଥର ଦର୍ଶନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 109

इति सकलगुणाब्धिर्ध्येयमूर्तिश्चिदात्मा हरिरिह परमूर्त्या तस्थिवान्मुक्तिहेतोः । तमिह बहुलभक्त्या चक्रतीर्थाभिषेकी वसति सुकृतिमूर्त्तिर्योऽर्चयेद्विष्णुलोके

ଏହିପରି ସକଳ ଗୁଣର ସମୁଦ୍ର, ଧ୍ୟାନଯୋଗ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତି, ଚିଦାତ୍ମସ୍ୱରୂପ ହରି ଏଠାରେ ମୋକ୍ଷହେତୁ ପରମ ରୂପରେ ବିରାଜିତ। ଯେ ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଅତି ଭକ୍ତିରେ ଏଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟମୂର୍ତ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ବସେ।