Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 30

Devanagari script

अयोध्या सा परा मेध्या पुरी दुष्कृतिदुर्ल्लभा । कस्य सेव्या च नाऽयोध्या यस्यां साक्षाद्धरिः स्वयम्

Transliteration

ayodhyā sā parā medhyā purī duṣkṛtidurllabhā | kasya sevyā ca nā'yodhyā yasyāṃ sākṣāddhariḥ svayam

Translation

ସେଇ ଅଯୋଧ୍ୟା ପରମ ପବିତ୍ର, ପରମ ମେଧ୍ୟ ନଗରୀ; ଦୁଷ୍କୃତିରେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ। ଯେଉଁଠାରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ହରି ସ୍ୱୟଂ ବିରାଜିତ, ସେ ଅଯୋଧ୍ୟା କାହା ପାଇଁ ସେବନୀୟ ନୁହେଁ?

Word by Word

• अयोध्या: Ayodhya
• अयोध्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अयोध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचनम्

• सा: that (she)
• सा: Anvaya (Correlative/अन्वय)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचनम्; सर्वनाम

• परा: supreme
• परा: Viśeṣaṇa (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• मेध्या: pure / fit for sacrifice
• मेध्या: Viśeṣaṇa (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मेध्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• पुरी: city
• पुरी: Apposition (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• दुष्कृतिदुर्ल्लभा: hard to obtain for the sinful
• दुष्कृतिदुर्ल्लभा: Viśeṣaṇa (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुष्कृति-दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (दुष्कृतिभिः दुर्लभा)

• कस्य: of whom? / for whom?
• कस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (सामान्य-प्रयोगः), षष्ठी (Genitive/सम्बन्ध), एकवचनम्; प्रश्नवाचक-सर्वनाम

• सेव्या: to be served / worthy of service
• सेव्या: Viśeṣaṇa (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सेव्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; सेव् धातु)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विधेय-विशेषणम्; कृदन्तः—यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/भाव्य) ‘सेवितव्या’

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-निपातः (negation particle)

• अयोध्या: Ayodhya
• अयोध्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अयोध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• यस्याम्: in which
• यस्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचनम्; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम

• साक्षात्: directly / manifestly
• साक्षात्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: साक्षात् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषणम् (adverb)

• हरिः: Hari (Vishnu)
• हरिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषणम्/निपातः (emphatic adverb)

Speaker

Narrator/reciter within Ayodhyāmāhātmya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A panoramic sacred-city vision: Ayodhyā as a radiant, pure city; Hari/Rāma present ‘in person’—either enthroned in a temple or subtly pervading the city; pilgrims performing sevā.

Characters & Entities

• Ayodhyā
• Hari

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A holy city is ‘meḍhya’ because of divine presence; purity of conduct (puṇya) makes one fit to approach it.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā, praised as a supremely purifying city where Hari is manifest.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; it recommends sevā/reverence toward Ayodhyā as a sacred abode.