Adhyaya 37

Verse 1

देव्युवाच । किमर्थं कंकणं देव क्षिप्यते लवणांभसि । तस्या पुण्यं न पूर्वोक्तं यथावद्वक्तुमर्हसि

ଦେବୀ କହିଲେ— ହେ ଦେବ, କଙ୍କଣଟି କାହିଁକି ଲବଣଜଳ (ସମୁଦ୍ର) ମଧ୍ୟରେ ନିକ୍ଷେପ କରାଯାଏ? ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ପୂର୍ବେ କୁହାଯାଇନାହିଁ; ଯଥାବତ୍ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ।

Verse 2

के मंत्राः किं विधानं तत्कस्मिन्काले महत्फलम् । किं पुराभूच्च तद्वृत्तं भगवन्कंकणाश्रितम्

କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର, କି ବିଧାନ, ଏବଂ କେଉଁ କାଳରେ ଏହା ମହାଫଳ ଦେଉଛି? ତଥା ହେ ଭଗବନ, ସେହି କଙ୍କଣ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପୁରାତନ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କଣ?

Verse 3

ईश्वर उवाच । आसीत्पुरा महीपालो बृहद्रथ इति श्रुतः । तस्य भार्याऽभवत्साध्वी नाम्ना चेंदुमती प्रिया

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ବୃହଦ୍ରଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜଣେ ମହୀପାଳ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ଇନ୍ଦୁମତୀ ନାମକ ସାଧ୍ୱୀ ପତିବ୍ରତା ଥିଲେ।

Verse 4

न देवी न च गन्धर्वी नासुरी न च किंनरी । तादृग्रूपा महादेवि यादृशी सा सुमध्यमा

ସେ ନ ଦେବୀ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନ ଆସୁରୀ, ନ କିନ୍ନରୀ; ତଥାପି, ହେ ମହାଦେବୀ, ସେ ସୁମଧ୍ୟମା ତାଙ୍କ ପରି ଅପୂର୍ବ ରୂପବତୀ ଥିଲେ।

Verse 5

शीलरूपगुणोपेता नित्यं सा तु पतिवता । सर्वयोषिद्गुणैर्युक्ता यथा साध्वी ह्यरुन्धती

ଶୀଳ, ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ସେ ସଦା ପତିବ୍ରତା ଥିଲେ। ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ସଦ୍ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ସେ ସାଧ୍ୱୀ ଅରୁନ୍ଧତୀ ସମାନ ଥିଲେ।

Verse 6

प्रधान हस्रस्य सौभाग्यमदगर्विता । न विना स तया रेमे मुहूर्त्तमपि पार्थिवः

ସୌଭାଗ୍ୟର ମଦରେ ଗର୍ବିତ ସେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବିନା ରାଜା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ରମଣ କରିପାରୁନଥିଲେ।

Verse 7

एकदा तस्यराजर्षेरर्द्धासनगता सती । यावत्तिष्ठति राजेंद्रमृषिस्तावदुपागतः । कण्वो नाम महातेजास्तपस्वी वेदपारगः

ଏକଦା ସେହି ରାଜର୍ଷିଙ୍କ ସତୀ ରାଣୀ ଅର୍ଧାସନରେ ଉପବିଷ୍ଟ ଥିବାବେଳେ, ସେତେବେଳେ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଜଣେ ଋଷି ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ କଣ୍ୱ ନାମକ ମହାତେଜସ୍ବୀ ତପସ୍ବୀ ଓ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।

Verse 8

तमागतमथो दृष्ट्वा सहसोत्थाय पार्थिवः । पूजां कृत्वा यथान्यायं दत्त्वा चार्घ्यमनुत्तमम्

ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ରାଜା ସହସା ଉଠିଦାଁଡ଼ିଲେ। ବିଧିମତେ ପୂଜା କରି ସେ ଉତ୍ତମ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 9

सुखासीनं ततो मत्वा विश्रांतं मुनिपुंगवम् । आपृच्छत्कुशलं राजा स सर्वं चान्वमोदयत्

ତାପରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସୁଖାସୀନ ଓ ବିଶ୍ରାନ୍ତ ଜାଣି ରାଜା କୁଶଳ ପଚାରିଲେ; ଋଷି ସମସ୍ତ କଥାରେ ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ଅନୁମୋଦନ କଲେ।

Verse 10

ततो धर्मकथां चक्रे स ऋषिर्नृपसन्निधौ

ତାପରେ ସେ ଋଷି ରାଜାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ଧର୍ମକଥା କଲେ।

Verse 11

ततः कथावसाने सा भार्या तस्य महीपतेः । अब्रवीदमृतं वाक्यं कृतांजलिपुटा सती

ତାପରେ କଥା ଶେଷ ହେଲାପରେ ସେ ମହୀପତିଙ୍କ ସତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ଅମୃତସମ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 12

इन्दुमत्युवाच । त्वं वेत्सि भगवन्सर्वमतीतानागतं विभो । पृच्छे त्वां कौतुकाविष्टा तस्मात्त्वं क्षंतुमर्हसि

ଇନ୍ଦୁମତୀ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ବିଭୋ! ଆପଣ ଅତୀତ ଓ ଅନାଗତ ସହ ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣନ୍ତି। ମୁଁ କୌତୁହଳାବିଷ୍ଟ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି; ତେଣୁ ଦୟାକରି କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।

Verse 13

अन्यदेहोद्भवं कर्म मम सर्वं प्रकीर्त्तय । ईदृशं मम सौभाग्यं पतिर्देवसुतोपमः

ମୋ ପୂର୍ବଦେହରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ମୋ ସମସ୍ତ କର୍ମ ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ଦେବପୁତ୍ରସମ ପତି ପାଇଥିବା ଏହି ସୌଭାଗ୍ୟ ମୋତେ କିପରି ମିଳିଲା?

Verse 14

सौभाग्यं पतिदेवत्वं शीलं त्रैलोक्यविश्रुतम् । किं प्रभावो व्रतस्यैष उताहोपोषितस्य वा

ଏହି ସୌଭାଗ୍ୟ, ପତିକୁ ଦେବତାରୂପେ ମାନିବା ଭାବ, ଏବଂ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି ଶୀଳ—ଏହାର କାରଣ କ’ଣ? ଏହା ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବ କି, ନା ଉପବାସର?

Verse 15

दानस्य वा मुनिश्रेष्ठ यन्मे सौभाग्यमुत्तमम् । वशो राजा महाबाहुर्मम वाक्यानुगः सदा

ନାହିଁ କି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦାନର ଫଳରୁ ମୋତେ ଏହି ଉତ୍ତମ ସୌଭାଗ୍ୟ ମିଳିଛି କି—ଯେ ମହାବାହୁ ରାଜା ସଦା ମୋ ବଶରେ ରହି ମୋ କଥା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି?

Verse 16

एतन्मे सर्वमाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे

ଏହା ସବୁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ; କାରଣ ମୋର କୌତୁହଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼।

Verse 17

सूत उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ध्यात्वा च सुचिरं मुनिः । अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं कण्वो वेदविदां वरः

ସୂତ କହିଲେ—ତାହାର କଥା ଶୁଣି ମୁନି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ପରେ ବେଦବିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଣ୍ୱ ହସିହସି କଥା କହିଲେ।

Verse 18

कण्व उवाच । शृणु राज्ञि प्रवक्ष्यामि अन्यदेहोद्भवं तव । न रोषश्च त्वया कार्यो लज्जा वापि सुमध्यमे

କଣ୍ୱ କହିଲେ—ହେ ରାଣୀ, ଶୁଣ; ତୁମ ପୂର୍ବଦେହରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମୁଁ କହୁଛି। ହେ ସୁମଧ୍ୟମେ, କ୍ରୋଧ କରନି, ଲଜ୍ଜା ମଧ୍ୟ କରନି।

Verse 19

त्वमासीदन्यदेहे तु आभीरी पंचभर्तृका । सौराष्ट्रविषये हीना देवं सोमेश्वरं गता

ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ତୁମେ ପଞ୍ଚଭର୍ତୃକା ଆଭୀରୀ ନାରୀ ଥିଲ। ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ଦେଶରେ ଦୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦେବ ସୋମେଶ୍ୱର (ସୋମନାଥ)ଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲ।

Verse 20

ततः स्नातुं प्रविष्टा च सागरे लवणांभसि । हता कल्लोलमालाभिर्विह्वलत्वमुपागता

ତାପରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ସେ ଲବଣଜଳ ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ତରଙ୍ଗମାଳାର ଆଘାତରେ ସେ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇପଡ଼ିଲା।

Verse 21

तव हस्ताच्च्युतं तत्र हैमं कंकणमेव च । नष्टं समुद्रसलिले पश्चात्तापस्तु ते स्थितः

ସେଠାରେ ତୁମ ହାତରୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଙ୍କଣ ଖସି ପଡ଼ି ସମୁଦ୍ରଜଳରେ ହରାଇଗଲା। ତାପରେ ତୁମକୁ ଗଭୀର ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ ହେଲା।

Verse 22

अथ कालेन महता पंचत्वं त्वमुपागता । दशार्णाधिपतेर्गेहे ततो जातासि सुन्दरि

ତାପରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲ। ତଦନନ୍ତରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଦଶାର୍ଣ୍ଣାଧିପତିଙ୍କ ଗୃହରେ ଜନ୍ମ ନେଲ।

Verse 23

बृहद्रथेन चोढासि कंकणस्य प्रभा वतः । न व्रतं न तपो दानं त्वया चीर्णं पुरा शुभे

ହେ ଶୁଭେ! ତୁମେ ବୃହଦ୍ରଥଙ୍କ ସହ ବିବାହିତା ହେଲ, କିନ୍ତୁ ଏହା ସେହି କଙ୍କଣର ପ୍ରଭାବରୁ। ପୂର୍ବେ ତୁମେ ନ ବ୍ରତ, ନ ତପ, ନ ଦାନ କିଛି କରିନଥିଲ।

Verse 24

एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तच्छ्रुत्वा सा विशालाक्षी त्रपयाऽधो मुखी तथा । आसीत्तूष्णीं तदा देवी श्रुत्वा वाक्यं च तादृशम्

‘ତୁମେ ଯାହା ମୋତେ ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।’ ଏହା ଶୁଣି ସେ ବିଶାଳନୟନୀ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇଲା; ଏପରି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାଣୀଦେବୀ ସେତେବେଳେ ନୀରବ ରହିଲା।

Verse 25

एवं निवेद्य स मुनी राजपत्नीं वरानने । जगाम भवनं स्वं च आमंत्र्य वसुधाधिपम्

ଏପରି ଭାବେ ବରାନନା ରାଜପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସବୁ କଥା ଜଣାଇ, ମୁନି ବସୁଧାଧିପ (ରାଜା)ଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ ନିଜ ନିବାସକୁ ଗଲେ।

Verse 26

ज्ञात्वा फलं कंकणस्य मुनेस्तस्य प्रभावतः । गत्वा सोमेश्वरं देवं स्नात्वा च लवणांभसि

ସେହି ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରଭାବରୁ କଙ୍କଣର ଫଳ ଜାଣି, ସେ ସୋମେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା ଏବଂ ଲବଣଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲା।

Verse 27

प्राक्षिपत्कंकणं तत्र प्रतिवर्षं महाप्रभे । ततो देवत्वमापन्ना प्रभावात्तस्य भामिनि

ସେଠାରେ, ହେ ମହାପ୍ରଭେ, ସେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ସେହି କଙ୍କଣକୁ ସେଠି ପ୍ରକ୍ଷେପ କରୁଥିଲା। ହେ ଭାମିନି, ତାହାର ପ୍ରଭାବରୁ ସେ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 28

ईश्वर उवाच । एष प्रभावः सुमहान्कंकणस्य प्रकीर्तितः । सर्वकामप्रदो देवि सर्वपापप्रणाशनः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, କଙ୍କଣର ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ପ୍ରଭାବ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି; ଏହା ସର୍ବକାମପ୍ରଦ ଓ ସର୍ବପାପପ୍ରଣାଶକ।

Verse 37

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सोमेश्वरमाहात्म्ये कंकणमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ସୋମେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ‘କଙ୍କଣମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।