Adhyaya 239

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्यापार्श्वतः स्थितम् । प्रत्युक्तं नागरादित्यं सर्वव्याधिविनाशनम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ! ତାପରେ ହିରଣ୍ୟା ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ନାଗରାଦିତ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେ ପୂଜ୍ୟ ଆଦିତ୍ୟ ସମସ୍ତ ବ୍ୟାଧି ନାଶକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 2

पुरा सत्राजिता राज्ञा द्वारवत्यां गतेन तु । आराधितो भास्करोऽभूद्यादवेन महात्मना

ପୂର୍ବକାଳରେ ମହାତ୍ମା ଯାଦବ ରାଜା ସତ୍ରାଜିତ ଦ୍ୱାରବତୀକୁ ଯାଇ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ)ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ; ସେହି ଭକ୍ତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 3

महाव्रतमुपास्थाय निघ्नपुत्रेण धीमता । तस्य तुष्टस्तदा भानुः स्यमन्तकमणिं ददौ

ନିଘ୍ନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁତ୍ର ସତ୍ରାଜିତ ମହାବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ; ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ଭାନୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ) ତାଙ୍କୁ ସ୍ୟମନ୍ତକ ମଣି ଦାନ କଲେ।

Verse 4

स मणिः सवते नित्यं भारानष्टौ दिनेदिने सुवर्णस्य सुशुद्धस्य भक्त्या व्रततपोयुतः

ସେଇ ମଣି ପ୍ରତିଦିନ ନିରନ୍ତର ଅତିଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଆଠ ଭାର ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିଲା; ଭକ୍ତି, ବ୍ରତ ଓ ତପସ୍ୟାଯୁକ୍ତ ଜନଙ୍କୁ ଏହି ଫଳ ଦତ୍ତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 5

भूयोऽपि भानुना प्रोक्तो वरं ब्रूहि वरानने । स चाह देवदेवेशं भास्करं वारितस्करम्

ପୁନର୍ବାର ଭାନୁ କହିଲେ—“ହେ ସୁମୁଖୀ, ବର କହ।” ତେବେ ସତ୍ରାଜିତ ଦେବଦେବେଶ ଭାସ୍କର, ଚୋରନିବାରକଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା।

Verse 6

यदि तुष्टोऽसि मे देव वरदानं करोषि च । अत्रैव चाश्रमे पुण्ये नित्यं संनिहितो भव

ହେ ଦେବ, ଯଦି ତୁମେ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ବର ଦେଉଛ, ତେବେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ନିତ୍ୟ ସନ୍ନିହିତ ରୁହ।

Verse 7

एवं भविष्यतीत्युक्त्वा सूर्यः सत्राजितं नृपम् । अभिनंद्य वरं तस्य तत्रैवादर्शनं गतः

“ଏମିତି ହେବ” ବୋଲି କହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ରାଜା ସତ୍ରାଜିତ ଓ ତାଙ୍କ ବରକୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 8

तेनापि निघ्नपुत्रेण देवदेवस्य भास्वतः । स्थापिता प्रतिमा शुभ्रा तत्रैव वरवर्णिनि

ହେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣା, ନିଘ୍ନପୁତ୍ର ସତ୍ରାଜିତ ସେଠାରେ ଦେବଦେବ ଭାସ୍ୱତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ମଙ୍ଗଳମୟ ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ କଲା।

Verse 9

शंखदुंदुभिनिर्घोषैर्ब्रह्मघोषैश्चपुष्कलैः । ततस्तुनागरान्सर्वान्समाहूय द्विजोत्तमान् । अब्रवीत्प्रणतो भूत्वा दत्त्वा वृत्तिमनुत्तमाम्

ଶଙ୍ଖ-ଦୁନ୍ଦୁଭିର ନିର୍ଘୋଷ ଓ ପ୍ରଚୁର ବ୍ରହ୍ମଘୋଷ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲା; ପ୍ରଣାମ କରି, ଉତ୍ତମ ଜୀବିକା ଦେଇ, ସେ କହିଲା।

Verse 10

युष्मत्पादप्रसादेन सूर्यस्यानुग्रहेण वै । साधयित्वा तपश्चोग्रं स्थापिता प्रतिमा मया

ତୁମମାନଙ୍କ ପାଦପ୍ରସାଦେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହେ, ଘୋର ତପ ସାଧି ମୁଁ ଏହି ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ କରିଛି।

Verse 11

इंद्रलोकादिहानीता जित्वा शक्रं सुरारिणा । दशाननस्य पुत्रेण लंकायां स्थापिता पुरा

ଦେବଶତ୍ରୁ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)କୁ ଜିତି ଏହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରୁ ନେଇଗଲା; ଦଶାନନ (ରାବଣ)ଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୂର୍ବେ ଲଙ୍କାରେ ଏହା ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା।

Verse 12

तं निहत्य तु रामेण लक्ष्मणानुगतेन वै । अयोध्यायां समानीता सौमित्रिजयलक्षिका

ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଶ୍ରୀରାମ ତାହାକୁ ବଧ କରି ଏହାକୁ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଆଣିଲେ; ଏହା ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ବିଜୟର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଚିହ୍ନ ହେଲା।

Verse 13

मित्रावरुणपुत्राय वसिष्ठाय समर्पिता । तेनापि मम तुष्टेन द्वारकायां निवेदिता

ଏହା ମିତ୍ର-ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ହେଲା; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏହାକୁ ଦ୍ୱାରକାରେ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 14

मयापि स्थापिता चात्र ज्ञात्वा क्षेत्रमनुत्तमम् । किमत्र बहुनोक्तेन भवद्भिः सर्वथैव हि

ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଅନୁତ୍ତମ ବୋଲି ଜାଣି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଏହାକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଛି। ଏଠାରେ ଅଧିକ କହିବା କ’ଣ? ସର୍ବଥା ଏହା ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ଅଟେ।

Verse 15

परिपाल्या प्रयत्नेन यावच्चंद्रार्कतारकम् । तस्माद्युष्माकमादिष्टा प्रतिमेयं मया शुभा

ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଯେତେଦିନ ରହିବ, ସେତେଦିନ ଏହାକୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ଏହି ଶୁଭ ପ୍ରତିମାର ରକ୍ଷା ଓ ପାଳନ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇଛି।

Verse 16

नागराणां तु विप्राणां सोमेशपुरवासिनाम् । तस्मान्नाम मया दत्तं नागरादित्यमेव हि

ସୋମେଶପୁରରେ ବସୁଥିବା ନାଗର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧ ଥିବାରୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏହାକୁ ‘ନାଗରାଦିତ୍ୟ’ ନାମ ଦେଇଛି।

Verse 17

ब्राह्मणा ऊचुः । सर्वमेव करिष्यामो देवस्य परिपालनम् । यावन्मही च चंद्रार्कौ यावत्तिष्ठति सागरः । तावत्ते ह्यक्षया कीर्तिः स्थाने चास्मिन्भविष्यति

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ଦେବଙ୍କର ରକ୍ଷା ଓ ପାଳନ ପାଇଁ ଆମେ ସବୁ କିଛି କରିବୁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିବେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାଗର ଅବସ୍ଥିତ ରହିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆପଣଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ଅକ୍ଷୟ ହୋଇ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ହିଁ ରହିବ।

Verse 18

एवमुक्त्वा तु ते सर्वे नागरा द्विजपुंगवाः । राजापि तुष्टः प्रययौ तदा द्वारवतीं पुरीम्

ଏପରି କହି ସେ ସମସ୍ତ ନାଗର ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ରାଜା ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେତେବେଳେ ଦ୍ୱାରବତୀ ପୁରୀକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 19

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि तस्मिन्दृष्टे तु यत्फलम् । गोशतस्य प्रयागेषु सम्यग्दत्तस्य यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति नागरार्कस्य दर्शनात्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ଶୁଣ; ତାହାର ଦର୍ଶନର ଫଳ ମୁଁ କହୁଛି। ପ୍ରୟାଗମାନଙ୍କରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶତ ଗୋଦାନ କଲେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ‘ନାଗରାର୍କ’ ଦର୍ଶନରେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 20

दारिद्र्यदुःखशोकार्त्तेः कोन्योस्ति हरणक्षमः । प्रभासे पावने क्षेत्रे मुक्त्वा नागरभास्करम्

ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ ଆର୍ତ୍ତି ହରିବାକୁ ଅନ୍ୟ କିଏ ସମର୍ଥ? ପାବନ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରେ ନାଗରଭାସ୍କର ବିନା କେହି ନୁହେଁ।

Verse 21

बंधकुष्ठादिकं दुःखं ये भजंत्यल्पबुद्धयः । तत्र ते नैव जानंति वैद्यं नागरभास्करम्

ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ଲୋକେ ବନ୍ଧନ ଓ କୁଷ୍ଠ ଆଦି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ସତ୍ୟ ବୈଦ୍ୟ ନାଗରଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 22

स्नात्वा हिरण्यातोयेन यस्तं पूजयते नरः । कल्पकोटिसहस्राणि सूर्यलोके महीयते

‘ହିରଣ୍ୟତୋୟ’ରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେ ନର ତାଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ହଜାର କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 23

शुक्लपक्षे तु सप्तम्यां यदा संक्रमते रविः । महाजया तदा ख्याता सप्तमी भास्करप्रिया

ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀରେ ଯେତେବେଳେ ରବି ସଂକ୍ରାନ୍ତି କରନ୍ତି, ସେହି ସପ୍ତମୀ ‘ମହାଜୟା’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ—ଭାସ୍କରଙ୍କ ପ୍ରିୟ।

Verse 24

स्नानं दानं जपो होमः पितृदेवाभिपूजनम् । सर्वं कोटिगुणं प्रोक्तं भास्करस्यवचो यथा

ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ ଓ ପିତୃ-ଦେବ ପୂଜନ—ଭାସ୍କରଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ଏସବୁ କୋଟିଗୁଣ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 25

एकं यो भोजयेत्तत्र ब्राह्मणं सूर्यसंनिधौ । कोटिभोज्यं कृतं तेन इत्याह भगवान्हरिः

ଯେ ତଥା ସୂର୍ଯ୍ୟସନ୍ନିଧିରେ ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଏ, ସେ ଯେନ କୋଟିଜନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲା—ଏହିପରି ଭଗବାନ୍ ହରି କହନ୍ତି।

Verse 26

एतन्मया ते कथितं पुरा नोक्तं वरानने । यः शृणोति नरो भक्त्या स गच्छेद्भास्करं पदम्

ହେ ଵରାନନେ! ଏହା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି, ଯାହା ପୂର୍ବେ କେବେ କୁହାଯାଇନଥିଲା। ଯେ ନର ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣେ, ସେ ଭାସ୍କରଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 27

सूर्यस्य देवि नामानि रहस्यानि शृणुश्व मे । अलं नामसहस्रेण पठस्वैनं शुभं स्तवम्

ହେ ଦେବୀ! ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରହସ୍ୟମୟ ନାମଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। ସହସ୍ରନାମ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ତାହା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଏହି ଶୁଭ ସ୍ତବ ପଢ଼।

Verse 28

विकर्त्तनो विवस्वांश्च मार्त्तंडो भास्करो रविः । लोकप्रकाशकः श्रीमांल्लोकचक्षुर्ग्रहेश्वरः

ବିକର୍ତ୍ତନ, ବିବସ୍ୱାନ, ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ, ଭାସ୍କର, ରବି—ସେ ଲୋକପ୍ରକାଶକ, ଶ୍ରୀମାନ, ଜଗତର ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ ଗ୍ରହେଶ୍ୱର।

Verse 29

लोकसाक्षी त्रिलोकेशः कर्त्ता हर्त्ता तमिस्रहा । तपनस्तापनश्चैव शुचिः सप्ताश्ववाहनः

ସେ ଲୋକସାକ୍ଷୀ, ତ୍ରିଲୋକେଶ, କର୍ତ୍ତା ଓ ହର୍ତ୍ତା, ଅନ୍ଧକାରନାଶକ; ତପନ-ତାପନ, ଶୁଚି, ଏବଂ ସପ୍ତାଶ୍ୱବାହନ।

Verse 30

गभस्तिहस्तो ब्रह्मा च सर्वदेवनमस्कृतः । एकविंशक इत्येष नागरार्कस्तवः स्मृतः

ଗଭସ୍ତିହସ୍ତ ଓ ବ୍ରହ୍ମା—ଯାହାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ନମସ୍କାର କରନ୍ତି—ଏହି ସ୍ତବ ‘ଏକବିଂଶକ’ ନାମେ ସ୍ମୃତ; ଏହା ‘ନାଗରାର୍କ-ସ୍ତବ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 31

स्तवराज इति ख्यातः शरीरारोग्यवृद्धिदः

ଏହା ‘ସ୍ତବରାଜ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ; ଶରୀରାରୋଗ୍ୟ ବଢ଼ାଇ ରୋଗ ନିବାରଣ କରେ।

Verse 32

य एतेन महादेवि द्वे संध्येऽस्तमनोदये । नागरार्कं तु संस्तौति स लभेद्वांछितं फलम्

ହେ ମହାଦେବୀ! ଯେ ଏହି ସ୍ତବ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ—ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ—ନାଗରାର୍କଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ସେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ।

Verse 239

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये नागरार्कमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमो ऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ନାଗରାର୍କମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦୁଇଶେ ଉଣଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।