Adhyaya 206

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ श्राद्धविधिं वक्ष्ये पार्वणस्य विधानतः । यथाक्रमं महादेवि शृणुष्वैकमनाः प्रिये

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ବିଧିଅନୁସାରେ ପାର୍ବଣ-ଶ୍ରାଦ୍ଧର ପ୍ରକ୍ରିୟା କହିବି। ହେ ମହାଦେବୀ, ପ୍ରିୟେ, ଏକାଗ୍ରମନେ କ୍ରମେ ଶୁଣ।

Verse 2

कृत्वापसव्यं पूर्वेद्युः पितृपूर्वं निमंत्रयेत् । भवद्भिः पितृकार्यं नः संपाद्यं च प्रसीदथ

ପୂର୍ବଦିନ ଅପସବ୍ୟ କରି, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଧରି (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବ—‘ଆପଣମାନେ ଆମ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତୁ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।’

Verse 3

सवर्णान्प्रेषयेदाप्तान्द्विजानामुपमन्त्रणे

ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଡାକିବାରେ, ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣର ବିଶ୍ୱସନୀୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପଠାଇବା ଉଚିତ।

Verse 4

अभोज्यं ब्राह्मणस्यान्नं क्षत्रियाद्यैर्निमन्त्रितैः । तथैव ब्राह्मणस्यान्नं ब्राह्मणेन निमन्त्रितौः

କ୍ଷତ୍ରିୟ ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିମନ୍ତ୍ରିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଅନ୍ନ ଭୋଜ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହିପରି ଅନୁଚିତ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ହେଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 5

ब्राह्मणान्नं ददेच्छूद्रः शूद्रान्नं ब्राह्मणो ददेत् । उभावेतावभोज्यान्नौ भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत्

ଶୂଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଅନ୍ନ ଦେଇପାରେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ଅନ୍ନ ଦେଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଇ ଅନ୍ନ ଅଭୋଜ୍ୟ। ତାହା ଭୋଜନ କଲେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 6

उपनिक्षेपधर्मेण शूद्रान्नं यः पचेद्द्विजः । अभोज्यं तद्भवेदन्नं स च विप्रः पतेदधः

ଯେ ଦ୍ୱିଜ ‘ଉପନିକ୍ଷେପ-ଧର୍ମ’ର ଛଳରେ ଶୂଦ୍ରାନ୍ନ ରାନ୍ଧେ, ସେ ଅନ୍ନ ଅଭୋଜ୍ୟ ହୋଇଯାଏ; ଏବଂ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦାଚାରରୁ ପତିତ ହୋଇ ଅଧଃପାତ ପାଏ।

Verse 7

शूद्रान्नं शूद्रसंपर्कः शूद्रेण च सहासनम् । शूद्राज्ज्ञानागमश्चैव ज्वलंतमपि पातयेत्

ଶୂଦ୍ରାନ୍ନ, ଶୂଦ୍ରସମ୍ପର୍କ, ଶୂଦ୍ର ସହ ଏକେ ଆସନରେ ବସିବା, ଏବଂ ଶୂଦ୍ରଠାରୁ ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ—ଏସବୁ ତପତେଜରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପତିତ କରେ।

Verse 8

शूद्रान्नोपहता विप्रा विह्वला रतिलालसाः । कुपिताः किं करिष्यंति निर्विषा इव पन्नगाः

ଶୂଦ୍ରାନ୍ନରେ ଉପହତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଭୋଗଲାଲସାରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କ’ଣ କରିବେ—ବିଷହୀନ ସର୍ପ ପରି ନିଷ୍ଫଳ।

Verse 9

नग्नः स्यान्मलवद्वासा नग्नः कौपीनवस्त्रधृक् । द्विकच्छोऽनुत्तरीयश्च विकच्छोऽवस्त्र एव च

ମଲିନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକ ‘ନଗ୍ନ’ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ; କେବଳ କୌପୀନ ଧାରଣକାରୀ ମଧ୍ୟ ‘ନଗ୍ନ’। ଉପର ବସ୍ତ୍ର ବିନା ଦ୍ୱିକଚ୍ଛ ବାନ୍ଧିଥିବା, ଢିଲା ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ରହୀନ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ‘ନଗ୍ନ’ କୁହାଯାନ୍ତି।

Verse 10

नग्नः काषायवस्त्रः स्यान्नग्नश्चार्धपटः स्मृतः । अच्छिन्नाग्रं तु यद्वस्त्रं मृदा प्रक्षालितं तु यत्

କାଷାୟ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ମଧ୍ୟ (ଏହି ନିୟମରେ) ‘ନଗ୍ନ’ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ, ଏବଂ ଅର୍ଧପଟ ଧାରଣକାରୀ ମଧ୍ୟ ‘ନଗ୍ନ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। କିନ୍ତୁ ଯାହାର ଅଗ୍ରଭାଗ ଫାଟିନାହିଁ ଏବଂ ମାଟିରେ ଧୋଇ ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଇଛି—ସେ ବସ୍ତ୍ର ଗ୍ରାହ୍ୟ।

Verse 11

अहतं धातुरक्तं वा तत्पवित्रमिति स्थितम् । अग्रतो वसते मूर्खो दूरे चास्य गुणान्वितः

ଅହତ (ନୂଆ) କିମ୍ବା ଧାତୁରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗା ଵସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ। ତଥାପି ମୂର୍ଖ ଆଗରେ ବସେ, ଗୁଣବାନ ଦୂରେ ରହେ।

Verse 12

गुणान्विते च दातव्यं नास्ति मूर्खे व्यतिक्रमः । यस्त्वासन्नमतिक्रम्य ब्राह्मणं पतितादृते । दूरस्थं पूजयेन्मूढो गुणाढ्यं नरकं व्रजेत्

ଗୁଣବାନଙ୍କୁ ଦାନ-ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ; ମୂର୍ଖକୁ ଛାଡ଼ିଦେବାରେ ଦୋଷ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ନିକଟସ୍ଥ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ (ପତିତକୁ ଛାଡ଼ି) ଅବହେଳା କରି ଦୂରସ୍ଥ—even ଗୁଣାଢ୍ୟ—ଜନଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ମୂଢ ନରକକୁ ଯାଏ।

Verse 13

वेदविद्याव्रतस्नाते श्रोत्रिये गृहमागते । क्रीडन्त्योषधयः सर्वा यास्यामः परमां गतिम्

ବେଦବିଦ୍ୟା, ବ୍ରତ ଓ ସ୍ନାନରେ ପବିତ୍ର ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ଯେତେବେଳେ ଘରକୁ ଆସନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଆନନ୍ଦରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରି ‘ଆମେ ପରମ ଗତିକୁ ପାଇବୁ’ ବୋଲି ମନେ ହୁଏ।

Verse 15

संध्ययोरुभयोर्जाप्ये भोजने दंतधावने । पितृकार्ये च दैवे च तथा मूत्रपुरीषयोः । गुरूणां संनिधौ दाने योगे चैव विशेषतः । एतेषु मौनमातिष्ठन्स्वर्गं प्राप्नोति मानवः

ଉଭୟ ସନ୍ଧ୍ୟାର ଜପରେ, ଭୋଜନ ସମୟରେ, ଦାନ୍ତ ଧୋଇବାବେଳେ, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦେବପୂଜାରେ, ଏବଂ ମୂତ୍ର-ପୁରୀଷ ସମୟରେ; ଗୁରୁସନ୍ନିଧିରେ, ଦାନକାଳେ, ବିଶେଷତଃ ଯୋଗରେ—ଏହି ସବୁ ଅବସରରେ ମୌନ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମାନବ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ।

Verse 16

यदि वाग्यमलोपः स्याज्जपादिषु कथंचन । व्याहरेद्वैष्णवं मंत्रं स्मरेद्वा विष्णुमव्ययम्

ଜପ ଆଦି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ କିଛିପରି ଵାକ୍-ସଂଯମ ଭଙ୍ଗ ହେଲେ, ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ଅବ୍ୟୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

दाने स्नाने जपे होमे भोजने देवतार्चने । देवानामृजवो दर्भाः पितॄणां द्विगुणास्तथा

ଦାନ, ସ୍ନାନ, ଜପ, ହୋମ, ଭୋଜନ ଓ ଦେବତାର୍ଚ୍ଚନାରେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦର୍ଭା ସିଧା ରଖିବା ଉଚିତ; ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ଦର୍ଭା ଦ୍ୱିଗୁଣ କରି ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

उदङ्मुखस्तु देवानां पितॄणां दक्षिणामुखः । अग्निना भस्मना वापि यवेनाप्युदकेन वा । द्वारसंक्रमणेनापि पंक्तिदोषो न विद्यते

ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ଉତ୍ତରମୁଖ ଓ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷିଣମୁଖ ହେବା ବିଧି। ଅଗ୍ନି, ଭସ୍ମ, ଯବ, ଜଳ କିମ୍ବା କେବଳ ଦ୍ୱାର ଅତିକ୍ରମ କରି ଶୁଦ୍ଧି କଲେ ମଧ୍ୟ ପଂକ୍ତିଦୋଷ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 19

इष्टश्राद्धे क्रतुर्दक्षो वृद्धौ सत्यवसू स्मृतौ । नैमित्तिके कालकामौ काम्ये चाध्वविरोचनौ

ଇଷ୍ଟ-ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ କ୍ରତୁ ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ବୃଦ୍ଧି-ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ସତ୍ୟବସୁଙ୍କୁ। ନୈମିତ୍ତିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ କାଳ ଓ କାମ, ଏବଂ କାମ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଅଧ୍ୱ ଓ ବିରୋଚନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ।

Verse 20

पुरूरवा आर्द्रवश्च पार्वणे समुदाहृतौ । पुष्टिं प्रजां च न्यग्रोधे बुद्धिं प्रज्ञां धृतिं स्मृतिम्

ପାର୍ୱଣ-ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପୁରୂରବା ଓ ଆର୍ଦ୍ରବଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ (ବଟ) ପାତ୍ର/ଆଶ୍ରୟରେ କୃତ କର୍ମ ପୁଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଜା ଦେଇ, ସହିତ ବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରଜ୍ଞା, ଧୃତି ଓ ସ୍ମୃତି ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 21

रक्षोघ्नं च यशस्यं च काश्मीर्यं पात्रमुच्यते । सौभाग्यमुत्तमं लोके मधूके समुदाहृतम्

କାଶ୍ମୀର୍ୟ କାଠର ପାତ୍ର ରକ୍ଷୋଘ୍ନ ଓ ଯଶପ୍ରଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ମଧୂକ ପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ଉତ୍ତମ ସୌଭାଗ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 22

फाल्गुनपात्रे तु कुर्वाणः सर्वकामानवाप्नुयात् । परां द्युतिमथार्के तु प्राकाश्यं च विशेषतः

ଫାଲ୍ଗୁନ ପାତ୍ରରେ ବିଧି କରୁଥିବା ଜନ ସମସ୍ତ କାମନାର ସିଦ୍ଧି ପାଏ। ଅର୍କ ପାତ୍ରରେ କଲେ ପରମ ଦ୍ୟୁତି ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ପ୍ରଖର ପ୍ରକାଶ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 23

बिल्वे लक्ष्मीं तपो मेधां नित्यमायुष्यमेव च । क्षेत्रारामतडागेषु सर्वपात्रेषु चैव हि

ବିଲ୍ୱ ପାତ୍ରରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତପଃଫଳ, ମେଧା ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଆୟୁଷ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। କ୍ଷେତ୍ର, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ତଡାଗରେ—ସେଠାର ସମସ୍ତ ପାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ—ଏହି ନିୟମ ନିଶ୍ଚିତ।

Verse 24

वर्षत्यजस्रं पर्जन्ये वेणुपात्रेषु कुर्वतः । एतेषां लभ्यते पुण्यं सुवर्णै रजतैस्तथा

ପର୍ଜନ୍ୟ ଦେବ ଅଜସ୍ର ବର୍ଷା କରୁଥିବାବେଳେ ବେଣୁ (ବାଁଶ) ପାତ୍ରରେ ବିଧି କରୁଥିବା ଜନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରଜତ ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ସମାନ ହୁଏ।

Verse 25

पलाशफलन्यग्रोधप्लक्षाश्वत्थविकंकताः । औदुम्बरस्तथा बिल्वं चंदनं यज्ञियाश्च ये

ପଲାଶ, ଫଳବୃକ୍ଷକାଷ୍ଠ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ, ପ୍ଲକ୍ଷ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ବିକଙ୍କତ, ଔଦୁମ୍ବର, ବିଲ୍ୱ, ଚନ୍ଦନ ଏବଂ ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ଅନ୍ୟ କାଷ୍ଠ—ଏସବୁ ରିତିକର୍ମରେ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 26

सरलो देवदारुश्च शालाश्च खदिरास्तथा । समिदर्थं प्रशस्ताः स्युरेते वृक्षा विशेषतः

ସରଳ, ଦେବଦାରୁ, ଶାଳ ଓ ଖଦିର—ଏହି ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକ ବିଶେଷତଃ ସମିଧ (ଯଜ୍ଞକାଷ୍ଠ) ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 27

श्लेष्मातको नक्तमाल्यः कपित्थः शाल्मली तथा । निंबो बिभीतकश्चैव श्राद्धकर्मणि गर्हिताः

ଶ୍ଳେଷ୍ମାତକ, ନକ୍ତମାଲ୍ୟ, କପିତ୍ଥ, ଶାଲ୍ମଲୀ, ନିମ୍ବ ଓ ବିଭୀତକ—ଏସବୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ନିନ୍ଦିତ।

Verse 28

अनिष्टशब्दां संकीर्णा रूक्षां जन्तुमतीमपि । प्रतिगंधां तु तां भूमिं श्राद्धकर्मणि गर्हयेत्

ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ଅଶୁଭ ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭିଡ଼-କଲହରେ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ, ରୁକ୍ଷ-କଠୋର, କୀଟଜନ୍ତୁଯୁକ୍ତ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଗନ୍ଧଦୂଷିତ ଭୂମିକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 29

त्रैशंकवं त्यजेद्देशंसर्वद्वादशयोजनम् । उत्तरेण महानद्या दक्षिणेन च केवलम्

ଦ୍ୱାଦଶ ଯୋଜନ ପରିମାଣର ‘ତ୍ରୈଶଙ୍କବ’ ଦେଶକୁ ସର୍ବଦା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାର ଉତ୍ତରେ ମହାନଦୀ ଓ ଦକ୍ଷିଣେ (ଉକ୍ତ) ସୀମା ଅଛି।

Verse 30

देशस्त्रैशं कवोनाम वर्जितः श्राद्धकर्मणि । कारस्काराः कलिंगाश्च सिंधोरुत्तरमेव च । प्रणष्टाश्रमधर्माश्च वर्ज्या देशाः प्रयत्नतः

‘ତ୍ରୈଶଙ୍କବ’ ନାମକ ଦେଶ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ବର୍ଜ୍ୟ। ଏହିପରି କାରସ୍କାର, କଲିଙ୍ଗ, ସିନ୍ଧୁର ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳ; ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଆଶ୍ରମଧର୍ମ ନଷ୍ଟ—ସେସବୁ ଦେଶକୁ ଯତ୍ନରେ ପରିହାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 31

ब्राह्मणं तु कृतं प्रोक्तं त्रेता तु क्षत्रियं स्मृतम् । वैश्यं द्वापरमित्याहुः शूद्रं कलियुगं स्मृतम्

କୃତଯୁଗ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ସ୍ୱଭାବମୟ ବୋଲି ଘୋଷିତ; ତ୍ରେତା କ୍ଷତ୍ରିୟ-ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଦ୍ୱାପର ବୈଶ୍ୟ-ସ୍ୱଭାବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ କଳିଯୁଗ ଶୂଦ୍ର-ସ୍ୱଭାବମୟ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ—ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗର ପ୍ରଧାନ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଅନୁସାରେ।

Verse 32

कृते तु पितरः पूज्यास्त्रेतायां च सुरास्तथा । मुनयो द्वापरे नित्यं पाखंडाश्च कलौ युगे

କୃତଯୁଗରେ ପିତୃମାନେ ପୂଜ୍ୟ, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତଥା; ଦ୍ୱାପରେ ନିତ୍ୟ ମୁନିମାନେ; କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ପାଖଣ୍ଡ ଓ ଢୋଙ୍ଗ ମାର୍ଗ ପ୍ରବଳ ହୁଏ।

Verse 33

शुक्लपक्षस्य पूर्वाह्णे श्राद्धं कुर्याद्विचक्षणः । कृष्णपक्षेऽपराह्ने तु रौहिणं न विलंघयेत्

ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଅପରାହ୍ନରେ—ରୋହିଣୀ ନିୟମକୁ ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 35

रत्निमात्रप्रमाणं च पितृतीर्थं तु संस्कृतम् । उपमूले तथा लूनाः प्रस्तरार्थे कुशोत्तमाः । तथा श्यामाकनीवारा दूर्वाश्च समुदाहृताः । स्व कीर्तिमतां श्रेष्ठो बहुकेशः प्रजापतिः

ରତ୍ନି-ପ୍ରମାଣ (ଏକ ବିଟ୍ଟା) ମାପରେ ପିତୃତୀର୍ଥକୁ ସଂସ୍କୃତ କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ବିଧିର ଆଧାର (ପ୍ରସ୍ତରାର୍ଥ) ପାଇଁ ମୂଳ ନିକଟରୁ କାଟା କୁଶ ଘାସ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଶ୍ୟାମାକ, ନୀବାର ଓ ଦୂର୍ବା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସିତ। କୀର୍ତ୍ତିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ବହୁକେଶ’ ପ୍ରଜାପତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 36

तस्य केशा निपतिता भूमौ काशत्वमागताः । तस्मान्मेध्याः सदा काशाः श्राद्धकर्मणि पूजिताः

ତାଙ୍କ କେଶ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି କାଶା ଘାସରୂପ ହେଲା। ତେଣୁ କାଶା ସଦା ପବିତ୍ର ବୋଲି ମନାଯାଏ ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ପୂଜିତ ହୁଏ।

Verse 37

पिण्डनिर्वपणं तेषु कर्तव्यं भूतिमिच्छता । उष्णमन्नं द्विजातिभ्यः श्रद्धया विनिवेशयेत्

ମଙ୍ଗଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡ-ନିର୍ବପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଉଷ୍ଣ, ତାଜା ପକା ଅନ୍ନ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 39

अन्यत्र फलपुष्पेभ्यः पानकेभ्यश्च पण्डितः । हस्ते दत्त्वा तु वै स्नेहाल्लवणं व्यञ्जनानि च । आयसेन च पात्रेण तद्वै रक्षांसि भुञ्जते । द्विजपात्रेषु दत्त्वान्नं तूष्णीं संकल्पमाचरेत्

ଫଳ, ପୁଷ୍ପ ଓ ପାନକ (ପାନୀୟ) ବ୍ୟତୀତ ପଣ୍ଡିତ ଲୋକ ସ୍ନେହବଶତଃ ଲୁଣ ଓ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ହାତରେ ଦେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଲୋହା ପାତ୍ରରେ ଦିଆ ଅନ୍ନ ରାକ୍ଷସ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପାତ୍ରରେ ଅନ୍ନ ରଖି ପରେ ନୀରବରେ ସଙ୍କଳ୍ପ କର।

Verse 40

दर्व्यादिस्थेन नो तेषां संबन्धो दृश्यते यतः । यश्च शूकरवद्भुंक्ते यश्च पाणितले द्विजः । न तदश्नंति पितरो यः सवाचं समश्नुते

ଦର୍ବୀ ଆଦି ଉପକରଣ ହାତରେ ଧରି ଯେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କ୍ରିୟା ସହ ଯଥାଯଥ ସମ୍ବନ୍ଧ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଯେ ଶୂକର ପରି ଖାଏ, ଯେ ଦ୍ୱିଜ ହାତତଳେ ଖାଏ, ଏବଂ ଯେ କଥା କହି କହି ଖାଏ—ସେ ଅନ୍ନ ପିତୃମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 41

द्विहायनस्य वत्सस्य विशंत्यास्यं यथा सुखम् । तथा कुर्यात्प्रमाणेन पिण्डान्व्यासेन भाषितम्

ଯେପରି ଦୁଇ ବର୍ଷର ବଛଡ଼ାର ମୁହଁରେ ଅନ୍ନ ସୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେପରି ଯଥାଯଥ ପ୍ରମାଣରେ ପିଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ—ଏହିପରି ବ୍ୟାସ ମୁନି କହିଛନ୍ତି।

Verse 42

न स्त्री प्रचालयेत्तानि ज्ञानहीनो न चाव्रतः । स्वयं पुत्रोऽथवा यस्य वाञ्छेदभ्युदयं परम्

ସ୍ତ୍ରୀ ସେହି (ପିଣ୍ଡ/ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅର୍ପଣ)ଗୁଡ଼ିକୁ ଛୁଇଁ ଚାଳନା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାଜ୍ଞାନହୀନ, ନ ଅବ୍ରତ। ସ୍ୱୟଂ ପୁତ୍ର—କିମ୍ବା ଯେ ପରମ ମଙ୍ଗଳ ଚାହେ—ସେ ବିଧିପୂର୍ବକ କରୁ।

Verse 43

भाजनेषु च तिष्ठत्सु स्वस्तिं कुर्वन्ति ये द्विजाः । तदन्नमसुरैर्भुक्तं निराशाः पितरो गताः

ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତଥାସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ଯଦି ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୂର୍ବରୁ ‘ସ୍ୱସ୍ତି’ ମଙ୍ଗଳବଚନ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଅନ୍ନ ଅସୁରମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ପିତୃମାନେ ନିରାଶ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।

Verse 44

अप्स्वेकं प्लावयेत्पिण्डमेकं पत्न्यै निवेदयेत् । एकं वै जुहुयादग्नावेषा तु त्रिविधा गतिः

ଗୋଟିଏ ପିଣ୍ଡକୁ ଜଳରେ ଭାସାଇବ, ଗୋଟିଏକୁ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବ, ଆଉ ଗୋଟିଏକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବ—ଏହି ତ୍ରିବିଧ ବିଧି।

Verse 45

छन्दोगं भोजयेच्छ्राद्धे वैश्वदेवे च बह्वृचम् । पुष्टिकर्मण्यथाध्वर्युं शान्तिकर्मण्यथर्वणम्

ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଛାନ୍ଦୋଗଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ, ବୈଶ୍ୱଦେବରେ ବହ୍ୱୃଚଙ୍କୁ; ପୁଷ୍ଟିକର୍ମରେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁଙ୍କୁ, ଶାନ୍ତିକର୍ମରେ ଅଥର୍ବଣ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ।

Verse 46

द्वौ देवेऽथर्वणौ विप्रौ प्राङ्मुखौ च निवेशयेत् । पित्र्ये ह्युदङ्मुखान्कुर्याद्बह्वृचाध्वर्युसामगान्

ଦେବକର୍ମରେ ପୂର୍ବମୁଖ ଦୁଇ ଅଥର୍ବଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବସାଇବ; ପିତୃକର୍ମରେ ବହ୍ୱୃଚ, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଓ ସାମଗଙ୍କୁ ଉତ୍ତରମୁଖ କରି ବସାଇବ।

Verse 47

जात्यश्च सर्वा दातव्या मल्लिका श्वेतयूथिका । जलोद्भवानि सर्वाणि कुसुमानि च चम्पकम्

ମଲ୍ଲିକା ଓ ଶ୍ୱେତ ୟୂଥିକା ସହ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଜାସ୍ମିନ୍ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରିବ; ଜଳଜ ସମସ୍ତ ପୁଷ୍ପ ଏବଂ ଚମ୍ପକ ପୁଷ୍ପ ମଧ୍ୟ।

Verse 48

मधूकं रामठं चैव कर्पूरं मरिचं गुडम् । श्राद्धकर्मणि शस्तानि सैंधवं त्रपुसं तथा

ମଧୂକ, ରାମଠ, କର୍ପୂର, ମରିଚ ଓ ଗୁଡ଼—ଏଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ପ୍ରଶଂସିତ; ତଥା ସୈନ୍ଧବ ଲବଣ ଓ ତ୍ରପୁସ ମଧ୍ୟ।

Verse 49

ब्राह्मणः कम्बलो गावः सूर्योग्निरतिथिश्च वै । तिला दर्भाश्च कालश्च नवैते कुतपाः स्मृताः

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କମ୍ବଳ, ଗାଈ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ଅତିଥି; ତିଳ, ଦର୍ଭ ଓ କାଳ—ଏହି ନଅଟି ‘କୁତପ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 50

आपद्यनग्नौ तीर्थे च चंद्रसूर्यग्रहे तथा । नाचरेत्संग्रहे चैव तथैवास्तमुपागते

ଆପଦାରେ, ଅଗ୍ନିସଂକଟେ, ତୀର୍ଥରେ, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣେ, ସଂଗ୍ରହ/ସଞ୍ଚୟକାଳେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ—ବିହିତ ଆଚାର/କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 51

संशुद्धा स्याच्चतुर्थेऽह्नि स्नाता नारी रजस्वला । दैवे कर्मणि पित्र्ये च पञ्चमेऽहनि शुद्ध्यति

ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀ ସ୍ନାନ କରି ଚତୁର୍ଥ ଦିନେ ଶୁଦ୍ଧ ମନାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଦେବକର୍ମ ଓ ପିତୃକର୍ମ ପାଇଁ ପଞ୍ଚମ ଦିନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 52

द्रव्याभावे द्विजाभावे प्रवासे पुत्रजन्मनि । आमश्राद्धं प्रकुर्वीत यस्य भार्या रजस्वला

ଦ୍ରବ୍ୟାଭାବେ, ଦ୍ୱିଜାଭାବେ, ପ୍ରବାସେ, କିମ୍ବା ପୁତ୍ରଜନ୍ମକାଳେ—ଯାହାର ଭାର୍ଯ୍ୟା ରଜସ୍ୱଳା, ସେ ‘ଆମ-ଶ୍ରାଦ୍ଧ’ କରିବ।

Verse 53

सर्पविप्रहतानां च दंष्ट्रिशृंगिसरीसृपैः । आत्मनस्त्यागिनां चैव श्राद्धमेषां न कारयेत्

ସର୍ପାଘାତରେ ମୃତ, ଦଂଷ୍ଟ୍ରୀ/ଶୃଙ୍ଗୀ ସରୀସୃପଦ୍ୱାରା ନିହତ, ଏବଂ ଆତ୍ମତ୍ୟାଗ କରିଥିବା—ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 54

चण्डालादुदकात्सर्पाद्ब्राह्मणाद्वैद्युतादपि । दंष्ट्रिभ्यश्च पशुभ्यश्च मरणं पापकर्मणाम्

ଚଣ୍ଡାଳ, ଜଳ, ସର୍ପ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବଂ ବିଜୁଳି, ଦଂଷ୍ଟ୍ରଧାରୀ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପଶୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ—ସେହି ମୃତ୍ୟୁ ପାପକର୍ମୀଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 55

सर्वैरनुमतं कृत्वा ज्येष्ठेनैव च यत्कृतम् । द्रव्येण च विभक्तेन सर्वैरेव कृतं भवेत्

ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଯାହା କରେ, ତାହା ସମସ୍ତେ କରିଥିବା ବୋଲି ଗଣାଯାଏ—ବିଶେଷକରି ଯେତେବେଳେ ବ୍ୟୟର ଦ୍ରବ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥାଏ।

Verse 56

अमावास्यां पितृश्राद्धे मंथनं यस्तु कारयेत् । तत्तक्रं मदिरातुल्यं घृतं गोमांसवत्स्मृतम्

ଅମାବାସ୍ୟାରେ ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ଯେ ମଥନ କରାଏ, ସେ ତକ୍ର ମଦିରାସମାନ ଏବଂ ଘୃତ ଗୋମାଂସସମାନ (ଅଶୁଦ୍ଧ) ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 57

भुंजंति क्रमशः पूर्वे तथा पिंडाशिषो ऽपि च । निमंत्रितो द्विजः श्राद्धे न शयीत स्त्रिया सह

ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପୂର୍ବଜ/ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପିଣ୍ଡସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ମଧ୍ୟ ସେହି କ୍ରମରେ ହୁଏ। ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ଦ୍ୱିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଶୟନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 58

श्रादभुक्प्रातरुत्थाय प्रकुर्याद्दन्तधावनम् । श्राद्धकर्ता न कुर्वीत दन्तानां धावनं बुधः

ଶ୍ରାଦ୍ଧଭୋଜନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଦନ୍ତଧାବନ କରିବ; କିନ୍ତୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ତ୍ତା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ (ସେହି ନିୟମରେ) ଦନ୍ତଧାବନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 59

वर्षेवर्षे तु यच्छ्राद्धं मातापित्रोर्मृतेऽहनि । मलमासे न कर्तव्यं व्यासस्य वचनं यथा

ମାତା–ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁତିଥିରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ କରାଯାଉଥିବା ଆବ୍ଦିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମଲମାସରେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ବ୍ୟାସଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ।

Verse 60

गर्भे वार्धुषिके प्रेते भृत्ये मासानुमासिके । आब्दिके च तथा श्राद्धे नाधिमासो विधीयते

ଗର୍ଭପାତ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମ, ବାର୍ଧୁଷିକ ଆଚାର, ପ୍ରେତକର୍ମ, ଭୃତ୍ୟଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ମାସାନୁମାସିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଆବ୍ଦିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ—ଏସବୁରେ ଅଧିମାସକୁ କାଳ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 61

विवाहादौ स्मृतः सौरो यज्ञादौ सावनः स्मृतः । आब्दिके पितृकार्ये तु चान्द्रो मासः प्रशस्यते

ବିବାହାଦି କର୍ମରେ ସୌର ଗଣନା କୁହାଯାଇଛି; ଯଜ୍ଞାଦି କର୍ମରେ ସାବନ ଗଣନା କୁହାଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ପିତୃଙ୍କ ଆବ୍ଦିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଚାନ୍ଦ୍ର ମାସ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 62

यस्मिन्राशौ गते सूर्ये विपत्तिः स्याद्द्विजन्मनः । तद्राशावेव कर्तव्यं पितृकार्यं मृतेऽहनि

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁ ରାଶିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ବିପତ୍ତି ହୁଏ, ସେଇ ରାଶିରେ—ମୃତ୍ୟୁତିଥିରେ—ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 63

वषट्कारश्च होमश्च पर्व चाग्रायणं तथा । मलमासेऽपि कर्तव्यं काम्या इष्टीर्विवर्जयेत्

ବଷଟ୍କାର, ହୋମ, ପର୍ବକର୍ମ ଏବଂ ଆଗ୍ରାୟଣ—ଏଗୁଡ଼ିକ ମଲମାସରେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଫଳଲାଭ ପାଇଁ କରାଯାଉଥିବା କାମ୍ୟ ଇଷ୍ଟିଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 64

अग्न्याध्येयं प्रतिष्ठां च यज्ञदानव्रतानि च । वेदव्रतवृषोत्सर्गचूडाकरणमेखलाः

ଅଗ୍ନିର ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ପରିଚର୍ଯ୍ୟା, ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ବ୍ରତ—ତଥା ବେଦବ୍ରତ, ବୃଷୋତ୍ସର୍ଗ, ଚୂଡାକରଣ ଓ ମେଖଲା-ଧାରଣ—ଏସବୁ କର୍ମ ବିଧି ଓ ଯଥାକାଳ ଅନୁସାରେ ବିଚାର୍ୟ।

Verse 65

मांगल्यमभिषेकं च मलमासे विवर्जयेत् । नित्यनैमित्तिके कुर्यात्प्रयतः सन्मलिम्लुचे । तीर्थे स्नानं गज च्छायां प्रेतश्राद्धं तथैव च

ମଲମାସରେ ମାଙ୍ଗଲ୍ୟକର୍ମ ଓ ଅଭିଷେକ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ସଂଯମୀ ହୋଇ ସେହି ‘ମଲିମ୍ଲୁଚ’ ମାସରେ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ-ନୈମିତ୍ତିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବା ଦରକାର। ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ଗଜଛାୟା-ଦାନ ଓ ପ୍ରେତଶ୍ରାଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶସ୍ତ।

Verse 66

रसा यत्र प्रशस्यन्ते भोक्तारो बंधुगोत्रिणः । राजवार्तादि संक्रंदो रक्षःश्राद्धस्य लक्षणम्

ଯେଉଁଠି ଭୋଜନକାରୀ ବନ୍ଧୁ-ଗୋତ୍ରୀୟ ଲୋକ ଖାଦ୍ୟର ରସକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ରାଜବାର୍ତ୍ତା, ଗପଗୋଷ୍ଠୀ ଆଦିର କୋଲାହଳ ଥାଏ—ସେହିଏ ‘ରକ୍ଷଃ-ଶ୍ରାଦ୍ଧ’ର ଲକ୍ଷଣ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅନୁଚିତାଚରଣରେ ଦୂଷିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ।

Verse 67

श्राद्धं कृत्वा परश्राद्धे यस्तु भुंक्ते च विह्वलः । पतंति पितरस्तस्य लुप्तपिण्डोदकक्रियाः

ଯେ ଲୋକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ସାରି ପରେ ଭୋକ/ଲୋଭରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଅନ୍ୟର ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଭୋଜନ କରେ, ତାହାର ପିତୃମାନେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି; କାରଣ ତାହାର ପିଣ୍ଡ ଓ ଉଦକ-କ୍ରିୟା ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ହୋଇ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 68

तैलमुद्वर्तनं स्नानं दन्तधावनमेव च । क्लृप्तरोमनखेभ्यश्च दद्याद्गत्वापरेऽहनि

ତେଲମର୍ଦ୍ଦନ/ଉଦ୍ବର୍ତ୍ତନ, ସ୍ନାନ ଓ ଦନ୍ତଧାବନ—ତଥା କଟା ଲୋମ ଓ ନଖ—ଏସବୁର ନିଷ୍କାସନ/ବିସର୍ଜନ ପରଦିନକୁ ଯାଇ ମାତ୍ର ଯଥାବିଧି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 69

निमन्त्रिता यथान्यायं हव्ये कव्ये द्विजोत्तमाः । कथंचिदप्यतिक्रामेत्पापः शूकरतां व्रजेत्

ହବ୍ୟ (ଦେବାର୍ପଣ) କିମ୍ବା କବ୍ୟ (ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧ) ପାଇଁ ଯଥାବିଧି ନିମନ୍ତ୍ରିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବେ ନାହିଁ; ଯେ ପାପୀ ଏହା କରେ ସେ ଶୂକର-ଯୋନି ପାଏ।

Verse 70

दैवे च पितृ श्राद्धे चाप्याशौचं जायते यदा । आशौचान्तेऽथवा तत्र तेभ्यः श्राद्धं प्रदीयते

ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ଯଦି ଆଶୌଚ ହୁଏ, ତେବେ ଆଶୌଚ ଶେଷ ହେଲାପରେ—କିମ୍ବା ସେଠାରେ ହିଁ ବିଧିଅନୁସାରେ—ସେହି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିଆଯାଏ।

Verse 71

अथ श्राद्धावसाने तु आशिषस्तत्र दापयेत् । दीर्घा नागास्तथा नद्यो विष्णोस्त्रीणि पदानि च । एवमेषां प्रमाणेन दीर्घमायुरवाप्नुयाम्

ତାପରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଶେଷରେ ସେଠାରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ବଚନ କହାଇବା ଉଚିତ—“ନାଗମାନଙ୍କ ପରି ଦୀର୍ଘ, ନଦୀମାନଙ୍କ ପରି ଦୀର୍ଘ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତିନି ପଦ ପରି ଦୀର୍ଘ (ଆୟୁ) ହେଉ।” ଏହି ଶୁଭ ପ୍ରମାଣରେ ମୁଁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଉ।

Verse 72

अपां मध्ये स्थिता देवाः सर्वमप्सु प्रतिष्ठितम् । ब्राह्मणस्य करे न्यस्ताः शिवा आपो भवन्तु नः

ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ଦେବମାନେ ଅବସ୍ଥିତ; ସମସ୍ତ କିଛି ଜଳରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହସ୍ତରେ ନ୍ୟସ୍ତ ସେହି ଜଳ ଆମ ପାଇଁ ଶିବମୟ, ମଙ୍ଗଳକାରୀ ହେଉ।

Verse 73

लक्ष्मीर्वसति पुष्पेषु लक्ष्मीर्वसति पुष्करे । लक्ष्मीर्वसतु वासे मे सौमनस्यं ददातु मे

ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁଷ୍ପମାନଙ୍କରେ ବସନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଦ୍ମରେ ବସନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମୋ ଗୃହରେ ବସୁନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋତେ ସୌମନସ୍ୟ—ହୃଦୟର ପ୍ରସନ୍ନତା ଓ ଶାନ୍ତି—ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 74

अक्षतं चाऽस्तु मे पुण्यं शांतिः पुष्टिर्धृतिश्च मे । यद्यच्छ्रेयस्करं लोके तत्तदस्तु सदा मम

ମୋର ପୁଣ୍ୟ ଅକ୍ଷତ ରହୁ; ଶାନ୍ତି, ପୁଷ୍ଟି ଓ ଧୃତି ମୋର ହେଉ। ଏହି ଲୋକରେ ଯାହା ଯଥାର୍ଥରେ ଶ୍ରେୟସ୍କର, ସେ ସବୁ ସଦା ମୋର ହେଉ।

Verse 75

दक्षिणायां तु सर्वत्र बहुदेयं तथास्तु नः । एवमस्त्विति तैर्वाच्यं मूर्ध्ना ग्राह्यं च तेन तत्

ଦକ୍ଷିଣା ବିଷୟରେ ସର୍ବତ୍ର ଉଦାରଭାବେ ବହୁ ଦେବା ଉଚିତ—ଆମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତଥାସ୍ତୁ। ଋତ୍ୱିଜମାନେ ‘ଏବମସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହିବେ, ଏବଂ ଦାତା ମସ୍ତକ ନମାଇ ସେହି ସମ୍ମତି ଗ୍ରହଣ କରିବେ।

Verse 76

पिंडमग्नौ सदा देयाद्भोगार्थी सततं नरः । प्रजार्थं पत्न्यै वै दद्यान्मध्यमं मंत्रपूर्वकम्

ଭୋଗ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ପୁରୁଷ ସଦା ଅଗ୍ନିରେ ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରୁ। ସନ୍ତାନାର୍ଥେ ମଧ୍ୟମ ପିଣ୍ଡକୁ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ପତ୍ନୀକୁ ଦେଉ।

Verse 77

उत्तमां द्युतिमविच्छन्गोषु नित्यं प्रदापयेत् । आज्ञामिच्छेद्यशः कीर्तिमप्सु नित्यं प्रवेशयेत्

ଉତ୍ତମ ଦ୍ୟୁତି ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିତ୍ୟ ଗୋମାତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ-ଦାନ କରୁ। ଆଜ୍ଞା, ଯଶ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିତ୍ୟ ଜଳରେ ଅର୍ପଣ କରି ସମର୍ପିତ କରୁ।

Verse 78

प्रार्थयन्दीर्घमायुश्च वायसेभ्यः प्रदापयेत् । कुमारलोकमन्विच्छन्कुक्कुटेभ्यः प्रदापयेत्

ଦୀର୍ଘାୟୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି କାଉମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ-ଦାନ କରୁ। କୁମାରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କୁକୁଟମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ-ଦାନ କରୁ।

Verse 79

आकाशे प्रक्षिपेद्वापि स्थितो वा दक्षिणामुखः । पितॄणां स्थानमाकाशं दक्षिणा चैव दिक्तथा

ଆକାଶରେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଇପାରେ, କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣମୁଖ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି ମଧ୍ୟ। ପିତୃମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଆକାଶ, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ଦିଗ।

Verse 80

नक्तं तु वर्जयेच्छ्राद्धं राहोरन्यत्र दर्शनात् । सर्वस्वेनापि कर्तव्यं क्षिप्रं वै राहुदर्शनात्

ରାହୁଦର୍ଶନ (ଗ୍ରହଣ) ବ୍ୟତୀତ ରାତିରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବର୍ଜନୀୟ। କିନ୍ତୁ ରାହୁ ଦେଖାଦେଲେ, ସମସ୍ତ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଲଗାଇ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ; ସେହି ଦର୍ଶନ ଶୀଘ୍ର ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ କରେ।

Verse 81

उपरागे न कुर्याद्यः पंके गौरिव सीदति । कुर्वाणस्तु तरेत्पापं सा च नौरिव सागरे

ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଯେ ବିଧିକର୍ମ କରେନାହିଁ, ସେ କାଦୁଆରେ ଗାଈ ପରି ଧସିଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ କରେ, ସେ ପାପକୁ ତରିଯାଏ—ଯେପରି ନୌକା ସାଗରେ ପାର କରାଏ।

Verse 82

कृष्णमाषास्तिलाश्चैव श्रेष्ठाः स्युर्यवशालयः । महायवा व्रीहियवास्तथैव च मसूरिकाः

ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅର୍ପଣରେ କଳା ମାଷ (ଉଡ଼ଦ) ଓ ତିଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁହାଯାଇଛି; ଯବ ଓ ଧାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ। ବଡ଼ ଯବ, ଧାନ-ଯବ ଏବଂ ମସୁର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସିତ ଉପକରଣ।

Verse 83

कृष्णाः श्वेताश्च वा ग्राह्याः श्राद्धकर्मणि सर्वदा । बिल्वामलकमृद्वीकं पनसाम्रातदाडिमम्

ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ କଳା କିମ୍ବା ଧଳା—ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବସ୍ତୁ ସଦା ଗ୍ରାହ୍ୟ। ବିଲ୍ୱ, ଆମଳକୀ, ଦ୍ରାକ୍ଷା, ପନସ, ଆମ୍ବ ଓ ଦାଡିମ (ଡାଳିମ୍ବ) ଫଳ ମଧ୍ୟ ଅନୁମୋଦିତ।

Verse 84

भव्यं पारापतं चैव खर्जूरं करमर्द्दकम् । सकोरका बदर्यश्च तालकंदं तथा बिसम्

ଭବ୍ୟ ଓ ପାରାପତ, ଖଜୁର ଏବଂ କରମର୍ଦ୍ଦ; ତଥା ସକୋରକା, ବଦରୀ (ବେର), ତାଳକନ୍ଦ ଓ ପଦ୍ମନାଳ—ଏସବୁ ପୂଜାବିଧିରେ ଗ୍ରାହ୍ୟ ଓ ପ୍ରଶସ୍ତ।

Verse 85

तमालासनकंदं च मावेल्लं शतकंदली । कालेयं कालशाकं च मुद्गान्नं च सुवर्चलम्

ତମାଳାସନକନ୍ଦ, ମାଭେଲ୍ଲ ଓ ଶତକନ୍ଦଳୀ; ତଥା କାଲେୟ, କାଳଶାକ, ମୁଦ୍ଗାନ୍ନ (ମୁଗ ଅନ୍ନ) ଓ ସୁବର୍ଚ୍ଚଲା—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି କର୍ମରେ ପ୍ରଶସ୍ତ ଓ ଗ୍ରାହ୍ୟ।

Verse 86

मांसं क्षीरं दधि शाकं व्योषं वेत्रांकुरस्तथा । कट्फलं वज्रकं द्राक्षां लकुचं मोचमेव च

ମାଂସ, କ୍ଷୀର, ଦଧି, ଶାକ ଓ ବ୍ୟୋଷ (ତ୍ରିକଟୁ); ତଥା ବେତ୍ରାଙ୍କୁର (ବାଁଶ ଅଙ୍କୁର), କଟ୍ଫଳ, ବଜ୍ରକ, ଦ୍ରାକ୍ଷା, ଲକୁଚ ଓ ମୋଚ (କଦଳୀ)—ଏସବୁ ନୈବେଦ୍ୟରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 87

प्रियामलकदुर्ग्रीवं तिंडुकं मधुसाह्वयम् । वैकंकतं नालिकेरं शृङ्गाटकपरूषकम्

ପ୍ରିୟାମଲକ, ଦୁର୍ଗ୍ରୀବ, ତିଣ୍ଡୁକ ଓ ‘ମଧୁସାହ୍ୱୟ’ ନାମକ ଫଳ; ତଥା ବୈକଙ୍କତ, ନାଳିକେର (ନଡ଼ିଆ), ଶୃଙ୍ଗାଟକ (ସିଙ୍ଗାଡ଼ା) ଓ ପରୂଷକ—ଏହି ଫଳମାନେ ପୂଜାରେ ଅର୍ପଣୀୟ।

Verse 88

पिप्पलीमरिचं चैव पटोली बृहतीफलम् । आरामस्य तु सीमाऽन्तः संभवं सर्वमेव तु

ପିପ୍ପଳୀ ଓ ମରିଚ, ତଥା ପଟୋଳୀ ଏବଂ ବୃହତୀର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରାହ୍ୟ। ନିଶ୍ଚୟ, ଉଦ୍ୟାନର ସୀମାଭିତରେ ଯାହା କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସବୁ ପୂଜାର୍ଥେ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 89

एवमादीनि चान्यानि पुष्पाणि श्राद्धकर्मणि । मसूराः शतपुष्प्याश्च कुसुमं श्रीनिकेतनम्

ଏହିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ମସୂରା, ଶତପୁଷ୍ପୀ ଏବଂ ‘ଶ୍ରୀ-ନିକେତନ’ ନାମକ କୁସୁମ ଆଦି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଷ୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ।

Verse 90

वर्या स्वातियवा नित्यं तथा वृषयवासकौ । वंशा करीरा सुरसा मार्जिता भूतृणानि च

ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ନିତ୍ୟ ଭାବେ ବର୍ୟା, ସ୍ୱାତିୟବା ଓ ବୃଷୟବାସକ; ଏହିପରି ବଂଶା (ବାଁଶ କୋମଳାଙ୍କୁର), କରୀର, ସୁରସା, ମାର୍ଜିତା ଏବଂ ଭୂତୃଣ ଘାସ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ।

Verse 91

वर्जनीयानि वक्ष्यामि श्राद्धकर्मणि नित्यशः । लशुनं गृंजनं चैव पलांडुं पिण्डमूलकम् । मोगरं चात्र वैदेहं दीर्घमूलकमेव च

ଏବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ସଦା ବର୍ଜନୀୟ ବସ୍ତୁ କହୁଛି—ଲଶୁନ (ରସୁଣ), ଗୃଞ୍ଜନ, ପଲାଣ୍ଡୁ (ପିଆଜ), ପିଣ୍ଡମୂଳକ, ମୋଗର; ଏବଂ ବୈଦେହ ଓ ଦୀର୍ଘମୂଳକ ମଧ୍ୟ।

Verse 92

दिवसस्याष्टमे भागे मन्दीभूते दिवाकरे । आसुरं तद्भवेच्छ्राद्धं पितृणां नोपतिष्ठते

ଦିନର ଅଷ୍ଟମ ଭାଗରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦ ହେଲେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ‘ଆସୁର’ ସ୍ୱଭାବର ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ତାହା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚେ ନାହିଁ।

Verse 93

चतुर्थे प्रहरे प्राप्ते यः श्राद्धं कुरुते नरः । वृथा श्राद्धमवाप्नोति दाता च नरकं व्रजेत्

ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରହର ଆସିଲେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ନିଷ୍ଫଳ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଏ; ଏବଂ ନିୟମଲୋପରୁ ଦାତା ନରକକୁ ମଧ୍ୟ ଯାଇପାରେ।

Verse 94

लेखाप्रभृत्यथादित्ये मुहूर्तास्त्रय एव च । प्रातस्तस्योत्तरं कालं भगमाहुर्विपश्चितः

ସୂର୍ଯ୍ୟସମ୍ବନ୍ଧରେ ‘ଲେଖା’ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତିନିଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମାତ୍ର ଅଛି। ତାହା ପରେ ପ୍ରାତଃକାଳର ଉତ୍ତର ଯେ ସମୟ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାକୁ ‘ଭଗ’ ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 95

संगवस्त्रिमुहूर्तोऽयं मध्याह्नस्तु समन्ततः । ततश्च त्रिमुहूर्ताश्च अपराह्णो विधीयते

ସଙ୍ଗବ ଏହି ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଅଂଶ; ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମସ୍ତଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ। ତାହା ପରେ ପୁଣି ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ‘ଅପରାହ୍ଣ’ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରାଯାଏ।

Verse 96

पञ्चमोऽथ दिनांशो यः स सायाह्न इति स्मृतः

ଦିନର ପଞ୍ଚମ ଅଂଶକୁ ‘ସାୟାହ୍ନ’ (ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳ) ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 97

तथा च श्रुतिः । यदैवादित्योऽथ वसन्तो यदा संगविकोऽथ ग्रीष्मो यदा वा माध्यंदिनोऽथ वर्षा यदपराह्णोऽथ शरत् । घदेवास्तमेत्यथ हेमन्त इति

ଏବଂ ଶ୍ରୁତି କହେ—ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ବସନ୍ତ; ସଙ୍ଗବ ସମୟରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ; ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ବର୍ଷା; ଅପରାହ୍ଣରେ ଶରତ୍; ଏବଂ ଦେବମାନେ ଅସ୍ତମୟେ ବିଶ୍ରାମକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ହେମନ୍ତ—ଏମିତି କୁହାଯାଏ।

Verse 98

प्रारभ्य कुतपे श्राद्धे कुर्यादारोहणं बुधः । विधिज्ञो विधिमास्थाय रोहिणं न तु लंघयेत्

କୁତପ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରି ଜ୍ଞାନୀ ‘ଆରୋହଣ’ (କ୍ରମାନୁସାରେ ଅଗ୍ରଗତି) କରିବା ଉଚିତ। ବିଧି ଜାଣି ବିଧିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ରୋହିଣ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 99

अष्टमो यो मुहूर्तश्च कुतपः स निगद्यते । नवमो रौहिणः प्रोक्त इति श्राद्धविदो विदुः

ଅଷ୍ଟମ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ‘କୁତପ’ କୁହାଯାଏ; ନବମଟି ‘ରୌହିଣ’ ବୋଲି ପ୍ରୋକ୍ତ—ଏହିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧବିଦମାନେ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 100

एकोद्दिष्टं तु मध्याह्नं प्रातर्वै जातकर्मणि । पित्र्यार्थं निर्वपेत्पाकं वैश्वदेवार्थमेव च

ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ କରିବା ଉଚିତ; ଜାତକର୍ମାଦି ପ୍ରାତଃକାଳେ ହୁଏ। ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ବୈଶ୍ୱଦେବାର୍ଥେ ମଧ୍ୟ ପକ୍କାନ୍ନ ନିବେଦନ କର।

Verse 101

वैश्वदेवे न पित्र्यार्थं न पित्र्यं वैश्वदेविके । कृत्वा श्राद्धं महादेवि ब्राह्मणांश्च विसर्ज्य च

ବୈଶ୍ୱଦେବ କ୍ରିୟାରେ ପିତୃଅର୍ଥ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବୈଶ୍ୱଦେବ ଅଂଶ ମିଶାଇବା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ହେ ମହାଦେବୀ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନରେ ବିଦାୟ ଦିଅ।

Verse 102

वैश्वदेवादिकं कर्म ततः कुर्याद्वरानने । बहुहव्येन्धने चाग्नौ सुसमिद्धे विशेषतः

ତାପରେ, ହେ ବରାନନେ, ବୈଶ୍ୱଦେବାଦି କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷତଃ ଯେତେବେଳେ ଅଗ୍ନି ବହୁ ଆହୁତି ଓ ଇନ୍ଧନରେ ସୁପ୍ରଜ୍ୱଲିତ ଥାଏ।

Verse 103

विधूमे लेलिहाने च कुर्यात्कर्म प्रसिद्धये । अप्रबुद्धे सधूमे च जुहुयाद्यो हुताशने

ଅଗ୍ନି ଧୂମହୀନ ହୋଇ ଶିଖା ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ ଲେଲିହାନ ହେଲେ, ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଯେ ମନ୍ଦ ଓ ଧୂମଯୁକ୍ତ ହୁତାଶନରେ ଆହୁତି ଦିଏ, ସେ ବିଧିବିରୁଦ୍ଧ।

Verse 104

यजमानो भवेदन्धः कुपुत्र इति निश्चितम् । दुर्गन्धश्चैव कृष्णश्च नीलश्चैव विशेषतः

ନିଶ୍ଚୟ କୁହାଯାଇଛି—ଯେତେବେଳେ ଅଗ୍ନି ଦୁର୍ଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ, କଳା ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ନୀଳାଭ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଯଜମାନ ଅନ୍ଧତ୍ୱ ପାଏ ଓ କୁପୁତ୍ର ଜନ୍ମେ।

Verse 105

भूमिं विगाहते यत्र तत्र विद्यात्पराभवम् । अर्चिष्मान्पिंगलशिखः सर्पिःकांचनसप्रभः

ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି ଭୂମିରେ ଧସିଯାଉଥିବା ପରି ଲାଗେ, ସେଠାରେ ପରାଭବ ଓ କ୍ଷତି ଜାଣିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଶୁଭ ଅଗ୍ନି ଦୀପ୍ତିମାନ, ପିଙ୍ଗଳ ଶିଖାଯୁକ୍ତ, ଘୃତ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ପ୍ରଭାମୟ।

Verse 106

स्निग्धः प्रदक्षिणश्चैव वह्निः स्यात्कार्यसिद्धये । अंजनाभ्यंजनं गंधान्मन्त्रप्रणयनं तथा

ସ୍ନିଗ୍ଧ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ଅଗ୍ନି କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଏହିପରି ଅଞ୍ଜନ-ଲେପନ, ଅଭ୍ୟଞ୍ଜନ, ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ମନ୍ତ୍ରର ଯଥାବିଧି ପ୍ରୟୋଗ/ଜପ ମଧ୍ୟ (ହିତକର)।

Verse 107

काशैः पुनर्भवेत्कार्यं हयमेधफलं लभेत् । अष्टजातिकपुष्पं च अञ्जनं नित्यमेव हि

କାଶ ଘାସ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯାଗର ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ତଥା ଅଷ୍ଟଜାତି ପୁଷ୍ପ ଓ ଅଞ୍ଜନ ନିତ୍ୟ ଉପଯୋଗ୍ୟ।

Verse 108

कृष्णेभ्यश्च तिलेभ्यश्च तैलं यत्नात्सुरक्षितम् । चन्दनागरुणी चोभे तमालोशीरपद्मकम्

କଳା ତିଳରୁ ନିଷ୍କାଶିତ ତେଲକୁ ଯତ୍ନରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଶୁଭ। ଏହିପରି ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ—ଉଭୟ—ତଥା ତମାଳ, ଉଶୀର (ଭେଟିଭର) ଓ ପଦ୍ମକ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶସ୍ତ।

Verse 109

धूपश्च गौग्गुलः श्रेष्ठस्तौरुष्को धूप एव च । शुक्लाः सुमनसः श्रेष्ठास्तथा पद्मोत्पलानि च

ଧୂପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୌରୁଷ୍କ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଧୂପ। ପୁଷ୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ୱେତ ପୁଷ୍ପ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତଥା ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳ ମଧ୍ୟ।

Verse 110

गन्धवन्त्युपपन्नानि यानि चान्यानि कृत्स्नशः । निशिगंधा जपा भिण्डिरूपकः सकुरंटकः

ତୀବ୍ର ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପମାନେ ଓ ସେହି ପ୍ରକାର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ—ନିଶିଗନ୍ଧା, ଜପା, ଭିଣ୍ଡିରୂପକ, କୁରଣ୍ଟକ ଆଦି—ଏଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ବର୍ଜ୍ୟ ବୋଲି ସୂଚିତ।

Verse 111

पुष्पाणि वर्जनीयानि श्राद्धकर्मणि नित्यशः । सौवर्णं राजतं ताम्रं पितॄणां पात्रमुच्यते

ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ସଦା ପୁଷ୍ପ ବର୍ଜନୀୟ। ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରଜତ ଓ ତାମ୍ର ପାତ୍ର ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 112

रजतस्य तथा किञ्चिद्दर्शनं पुण्यदायकम् । कृष्णाजिनस्य सान्निध्यं दर्शनं दानमेव च

ରଜତର ଅଳ୍ପ ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ। କୃଷ୍ଣାଜିନର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ, ତାହାର ଦର୍ଶନ ଓ ଦାନ—ଏସବୁ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟପ୍ରଦ।

Verse 113

रक्षोघ्नं चैव वर्चस्यं पशून्पुत्रांश्च तारयेत् । अथ मन्त्रं प्रवक्ष्यामि अमृतं ब्रह्मनिर्मितम्

ଏହା ରାକ୍ଷସାଦି ବାଧାକୁ ନାଶ କରେ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ତେଜ ବଢ଼ାଏ; ପଶୁ ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରି ଉଦ୍ଧାର କରେ। ଏବେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା-ନିର୍ମିତ, ଅମୃତସମ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରକାଶ କରିବି।

Verse 114

देवताभ्यः पितृभ्यश्च महायोगिभ्य एव च । नमः स्वाहायै स्वधायै नित्यमेव नमोनमः

ଦେବତାମାନଙ୍କୁ, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ମହାଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧାଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ନମୋ ନମଃ।

Verse 115

आद्यावसाने श्राद्धस्य त्रिरावर्तमिमं जपन् । अश्वमेधफलं ह्येतद्विप्रैः संज्ञाय पूजितम्

ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଆରମ୍ଭ ଓ ସମାପ୍ତିରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ତିନିଥର ଜପ କଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ—ଏହାକୁ ବିପ୍ରମାନେ ମାନି ପୂଜା କରିଛନ୍ତି।

Verse 116

पिण्डनिर्वपणे वापि जपेदेनं समाहितः । पितरः क्षिप्रमायान्ति राक्षसाः प्रद्रवन्ति च

କିମ୍ବା ପିଣ୍ଡ ନିର୍ବପଣ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଏହାକୁ ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ପିତୃମାନେ ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତି, ରାକ୍ଷସମାନେ ପଳାଇଯାନ୍ତି।

Verse 117

सप्तार्चिषं प्रवक्ष्यामि सर्वकामशुभप्रदम्

ମୁଁ ‘ସପ୍ତାର୍ଚିଷ’ ମନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବି; ଏହା ସମସ୍ତ କାମନାର ସିଦ୍ଧି ଓ ଶୁଭ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 118

अमूर्तानां च मूर्तानां पितॄणां दीप्ततेजसाम् । नमस्यामि सदा तेषां ध्यायिनां दिव्यचक्षुषाम्

ଅମୂର୍ତ ଓ ମୂର୍ତ, ଦୀପ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ, ଧ୍ୟାନନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଦିବ୍ୟଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ସେହି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ସଦା ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 119

इन्द्रादीनां च नेतारो दक्षमारीचयस्तया । तान्नमस्यामि सर्वान्वै पितॄंश्चैवौषधीस्तथा

ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦିଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ନେତାମାନଙ୍କୁ, ଦକ୍ଷ ଓ ମରୀଚିଙ୍କ ପରମ୍ପରାକୁ—ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ; ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଔଷଧିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 120

नक्षत्राणां ग्रहाणां च वाय्वग्न्योश्च पितॄनपि । द्यावापृथिव्योश्च सदा नमस्यामि कृताञ्जलिः

କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ମୁଁ ସଦା ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ, ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ, ପିତୃମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ଦ୍ୟାବା–ପୃଥିବୀ (ଆକାଶ–ଧରା)କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 121

नमः पितृभ्यः सप्तभ्यो नमो लोकेषु सप्तसु । स्वयंभुवे नमस्यामो ब्रह्मणे योगचक्षुषे

ସପ୍ତ ପିତୃବର୍ଗଙ୍କୁ ନମଃ; ସପ୍ତ ଲୋକରେ ନମସ୍କାର। ଯୋଗଚକ୍ଷୁସମ୍ପନ୍ନ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆମେ ପ୍ରଣାମ କରୁ।

Verse 122

एतत्त्वदुक्तं सप्तर्षिब्रह्मर्षिगणसेवितम् । पवित्रं परमं ह्येतच्छ्रीमद्रक्षोविनाशनम्

ଆପଣ କହିଥିବା ଏହି ତତ୍ତ୍ୱବାଣୀ ସପ୍ତର୍ଷି ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ। ଏହା ପରମ ପବିତ୍ର, ଶ୍ରୀମୟ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସୀ ଶକ୍ତିର ବିନାଶକ।

Verse 123

अनेन विधिना युक्तस्त्रीन्वारांस्तु जपेन्नरः । भक्त्या परमया युक्तः श्रद्दधानो जितेन्द्रियः

ଏହି ବିଧିରେ ଯୁକ୍ତ ପୁରୁଷ ଏହାକୁ ତିନିଥର ଜପ କରୁ—ପରମ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ, ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ।

Verse 124

सप्तार्चिषं जपेद्यस्तु नित्यमेव समाहितः । स तु सप्तसमुद्रायाः पृथिव्या एकराड्भवेत्

ଯେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ନିତ୍ୟ ‘ସପ୍ତାର୍ଚିଷ’ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ, ସେ ସପ୍ତସମୁଦ୍ରବେଷ୍ଟିତ ପୃଥିବୀର ଏକଛତ୍ର ଅଧିପତି ହୁଏ।

Verse 125

श्राद्धकल्पं पठेद्यो वै स भवेत्पंक्तिपावनः । अष्टादशानां विद्यानां स च वै पारगः स्मृतः

ଯେ ‘ଶ୍ରାଦ୍ଧକଳ୍ପ’ ପାଠ କରେ, ସେ ଭୋଜନପଙ୍କ୍ତିକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥାଏ; ଏବଂ ଅଷ୍ଟାଦଶ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 126

पूजां पुष्टिं स्मृतिं मेधां राज्यमारोग्यमेव च । प्रीता नित्यं प्रयच्छन्ति मानुषाणां पितामहाः

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପିତାମହ (ପିତୃଗଣ) ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ନିତ୍ୟ ପୂଜା-ସମ୍ମାନ, ପୁଷ୍ଟି, ସ୍ମୃତି, ମେଧା, ରାଜ୍ୟ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 127

एवं प्रभासक्षेत्रे स सरस्वत्यब्धिसंगमे । कुर्याच्छ्राद्धं विधानेन प्रभासे चैव भामिनि

ଏହିପରି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରରେ—ସରସ୍ୱତୀ ଓ ସମୁଦ୍ରର ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳେ—ବିଧିଅନୁସାରେ ପ୍ରଭାସରେ ହିଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 206

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभास क्षेत्रमाहात्म्ये सरस्वत्यब्धिसंगमे श्राद्धकल्पे श्राद्धविधिवर्णनंनाम षडुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାରେ, ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର, ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ସରସ୍ୱତୀ-ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମସ୍ଥ ‘ଶ୍ରାଦ୍ଧକଳ୍ପ’ର ‘ଶ୍ରାଦ୍ଧବିଧିବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱିଶତ ଷଡ଼ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।