Adhyaya 202

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि रामेश्वरमनुत्तमम् । मंकीशाद्दक्षिणे भागे आग्नेये तु कृतस्मरात् । पूर्वतस्तु सरस्वत्या बलभद्रप्रतिष्ठितम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ମହାଦେବୀ, ଅନୁତ୍ତମ ରାମେଶ୍ୱରକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯାହା ମଂକୀଶର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ, କୃତସ୍ମରାର ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗରେ, ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀର ପୂର୍ବେ ଅବସ୍ଥିତ—ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 2

यत्र मुक्तोऽभवद्देवि रामो ब्रह्मवधात्किल । पातकात्प्रतिलोमां तामगाहत सरस्वतीम्

ହେ ଦେବୀ, ସେଠାରେ ରାମ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣବଧ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ହିଁ ପ୍ରତିଲୋମଗାମିନୀ ସେଇ ସରସ୍ୱତୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 3

देव्युवाच । कथं स पातकान्मुक्तः कथं पापमभूत्पुरा । कथं तत्स्थापितं लिंगं किंप्रभावं वदस्व मे

ଦେବୀ କହିଲେ—ସେ କିପରି ପାତକରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା? ପୂର୍ବେ ସେହି ପାପ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ସେ ଲିଙ୍ଗ କିପରି ସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ଏବଂ ତାହାର ପବିତ୍ର ପ୍ରଭାବ କ’ଣ? ମୋତେ କହ।

Verse 4

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । यां श्रुत्वा मानवो देवि मुक्तः संसारसागरात् । सर्वान्कामान्स लभते सततं मनसि प्रियान्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବି, ଶୁଣ; ମୁଁ ପାପନାଶିନୀ କଥା କହୁଛି। ତାହା ଶୁଣିଲେ, ହେ ଦେବି, ମନୁଷ୍ୟ ସଂସାର-ସାଗରରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ମନରେ ପ୍ରିୟ ସମସ୍ତ କାମନା ସଦା ଲାଭ କରେ।

Verse 5

रामः पूर्वं परां प्रीतिं कृत्वा कृष्णस्य लांगली । चिन्तयामास बहुधा किं कृतं सुकृतं भवेत्

ଲାଙ୍ଗଳୀ ବଳରାମ ପୂର୍ବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ପରମ ପ୍ରୀତି ଧାରଣ କରି ବହୁପ୍ରକାରେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“କେଉଁ କର୍ମ ସୁକୃତ (ପୁଣ୍ୟ) ହେବ?”

Verse 6

कृष्णेन हि विना नाहं यास्ये दुर्योधनान्तिकम् । पाण्डवान्वा समाश्रित्य कथं दुर्योधनं नृपम्

“କୃଷ୍ଣ ବିନା ମୁଁ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି ନାହିଁ; ଯଦି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଉ, ତେବେ ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ କିପରି ଯିବି?”

Verse 7

जामातरं तथा शिष्यं घातयिष्ये नरेश्वरम् । तस्मान्न पार्थं यास्यामि नापि दुर्योधनं नृपम्

“ମୁଁ ମୋ ଜାମାତାକୁ ଓ ମୋ ଶିଷ୍ୟକୁ—ଦୁହେଁ ନରେଶଙ୍କୁ—ହତ୍ୟା କରି ବସିବି; ତେଣୁ ମୁଁ ନ ପାର୍ଥଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି, ନ ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ପାଖକୁ।”

Verse 8

तीर्थेष्वाप्लावयिष्यामि तावदात्मानमात्मना । कुरूणां पाण्डवानां च यावदंताय कल्पते

କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଅନ୍ତ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତୀର୍ଥେ ତୀର୍ଥେ ସ୍ନାନ କରି, ନିଜ ନିୟମ-ସାଧନାରେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପବିତ୍ର କରିବି।

Verse 9

इत्यादिश्य हृषीकेशं पार्थदुर्योधनावपि । जगाम द्वारकां शौरिः स्वसैन्यैश्च परीवृतः

ଏପରି ହୃଷୀକେଶ (କୃଷ୍ଣ), ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ) ଓ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଶୌରି (ବଳରାମ) ନିଜ ସେନାରେ ପରିବୃତ ହୋଇ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 10

गत्वा द्वारावतीं रामो हृष्टतुष्टजनाकुलाम् । स्वैरन्तःपुरगैः सार्धं पपौ पानं हलायुधः

ହର୍ଷିତ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା ଦ୍ୱାରାବତୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ହଲାୟୁଧ ରାମ (ବଳରାମ) ଅନ୍ତଃପୁରର ସହଚରମାନଙ୍କ ସହ ମଦିରାପାନ କଲେ।

Verse 11

पीतपानो जगामाथ रैवतोद्यानमृद्धिमत् । हस्ते गृहीत्वा स गदां रेवत्यादिभिरन्वितः

ପାନ କରି ସେ ପରେ ସମୃଦ୍ଧିମତ୍ ରୈବତ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଗଲେ; ହାତରେ ଗଦା ଧରି, ରେବତୀ ଆଦିଙ୍କ ସହ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 12

स्त्रीकदंबकमध्यस्थो ययौ मत्तवदास्खलन् । ददर्श च वनं वीरो रमणीयमनुत्तमम्

ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଗୁଚ୍ଛମଧ୍ୟରେ ସେ ମତ୍ତ ଲୋକ ପରି ଟଳମଳ କରି ଚାଲିଲେ; ଏବଂ ସେ ବୀର ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମଣୀୟ, ଅନୁତ୍ତମ ବନକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 13

सर्वत्र तरुपुष्पाढ्यं शाखामृगगणाकुलम् । पुष्प पद्मवनोपेतं सपल्वलमहावनम्

ସେଇ ମହାବନ ସର୍ବତ୍ର ବୃକ୍ଷପୁଷ୍ପରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଶାଖାରେ ବିଚରଣକାରୀ ମୃଗଗଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ପୁଷ୍ପିତ ଝାଡ଼ି ଓ ପଦ୍ମବନରେ ଶୋଭିତ, ତଥା ପୋଖରୀ ଓ ଦଳଦଳିଆ ଜଳାଶୟରେ ଭରିଥିଲା।

Verse 14

स शृण्वन्प्रीतिजनकान्वन्यान्मदकलाञ्छुभान् । श्रोत्ररम्यान्सुमधुराञ्छब्दान्खगसुखेरितान्

ସେ ବନର ଶୁଭ ଓ ପ୍ରୀତିଜନକ ମଧୁର କଳଧ୍ୱନି ଶୁଣୁଥିଲେ—କାନକୁ ରମ୍ୟ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ସେଇ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 15

सर्वतः फलरत्नाढ्यान्सर्वतः कुसुमोज्ज्वलान् । अपश्यत्पादपांश्चैव विहगैरनुमोदितान्

ସେ ସର୍ବତ୍ର ରତ୍ନସଦୃଶ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଓ ସର୍ବତ୍ର ପୁଷ୍ପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଯେନେ ପକ୍ଷୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ଅନୁମୋଦନ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 17

आम्रानाग्रातकान्भव्यान्नालिकेरान्सतिंदुकान् । आबल्वनांस्था पीतान्दाडिमान्बीजपूरकान् । पनसांल्लकुचान्मोचांस्तापांश्चापि मनोहरान् । पालेवतान्कुसंकुल्लान्नलिनानथ वेतसान्

ସେ ଆମ୍ବ ଓ ଭବ୍ୟ ଆଗ୍ରାତକ, ନାରିକେଳ ଓ ତିନ୍ଦୁକ; ଆବଲ୍ୱନ ଓ ପୀତ ବୃକ୍ଷ, ଦାଡିମ ଓ ବୀଜପୂରକ; ପନସ, ଲକୁଚ, ମୋଚା ଆଦି ମନୋହର ଫଳ; ଏବଂ ପାଲେବତ, କୁଶଗୁଚ୍ଛ, ନଲିନ (ପଦ୍ମ) ଓ ବେତସ (ବେତ) ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 18

भल्लातकानामलकींस्तिन्दुकांश्च महाफलान् । इंगुदान्करमर्दांश्च हरीतकबिभीतकान्

ସେ ଭଲ୍ଲାତକ, ଆମଲକୀ, ମହାଫଳବତୀ ତିନ୍ଦୁକ, ଇଙ୍ଗୁଦ ଓ କରମର୍ଦ, ଏବଂ ହରୀତକୀ ଓ ବିଭୀତକକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 19

एतानन्यांश्च स तरून्ददर्श यदुनन्दनः । तथैवाशोकपुन्नागकेतकीबकुलांस्तथा

ଯଦୁନନ୍ଦନ ଏହିସବୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ବୃକ୍ଷ ଦେଖିଲେ; ତଥା ଅଶୋକ, ପୁନ୍ନାଗ, କେତକୀ ଓ ବକୁଳ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 20

चंपकान्सप्तपर्णांश्च कर्णिकारान्सुमालतीः । पारिजातान्कोविदारा न्मन्दारेन्दीवरांस्तथा

ସେଠାରେ ଚମ୍ପକ ଓ ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳତୀ ଲତା ଥିଲା; ତଥା ପାରିଜାତ, କୋବିଦାର, ମନ୍ଦାର ଓ ନୀଳ ପଦ୍ମମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ।

Verse 21

पाटलान्पुष्पितान्रम्भान्देवदारुद्रुमांस्तथा । शालांस्तालांश्च स्तमालांनिचुलान्वञ्जुलांस्तथा

ସେଠାରେ ପୁଷ୍ପିତ ପାଟଳ ବୃକ୍ଷ, ରମ୍ଭା (କଦଳୀ) ଉପବନ ଓ ଦେବଦାରୁ ବୃକ୍ଷ ଥିଲେ; ତଥା ଶାଳ, ତାଳ, ସ୍ତମାଳ, ନିଚୁଳ ଓ ବଞ୍ଜୁଳ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୋଭା ପ୍ରସାର କରୁଥିଲେ।

Verse 22

चकोरैः शतपत्रैश्च भृंगराजैः समावृतान् । कोकिलैः कलविंकैश्च हारीतैर्जीवजीवकैः

ସେ ପବିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନ ଚକୋର, ଶତପତ୍ର ଓ ଭୃଙ୍ଗରାଜ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଥିଲା; ତଥା କୋକିଳ, କଲବିଙ୍କ, ହାରୀତ ଓ ଜୀବଜୀବ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।

Verse 23

प्रियपुत्रैश्चातकैश्च शुकैरन्यैर्विहंगमैः । श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूज द्भिश्चाप्यधिष्ठितैः

ସେ ସ୍ଥାନ ପ୍ରିୟପୁତ୍ର, ଚାତକ, ଶୁକ (ଟିଆ) ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିହଙ୍ଗମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଧିଷ୍ଠିତ ଥିଲା; ତାଙ୍କର ଅତିମଧୁର, କାନକୁ ରମ୍ୟ କୂଜନ ଧ୍ୱନି ସଦା ଗୁଞ୍ଜିତ ହୁଏ।

Verse 24

सरांसि च सपद्मानि मनोज्ञसलिलानि च । कुमुदैः पुण्डरीकैश्च तथा रोचनकोत्पलैः

ସେଠାରେ ପଦ୍ମଯୁକ୍ତ ସରୋବର ଥିଲା; ତାହାର ଜଳ ମନୋହର—କୁମୁଦ, ଶ୍ୱେତ ପୁଣ୍ଡରୀକ ପଦ୍ମ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ରୋଚନକ ଉତ୍ପଳରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 25

कह्लारैः कमलैश्चापि चर्चितानि समंततः । कदंबैश्चक्रवाकैश्च तथैव जलकुक्कुटैः

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସେ ଜଳାଶୟ କହ୍ଲାର ନୀଲୋତ୍ପଳ ଓ ପଦ୍ମରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା; କଦମ୍ବ ବୃକ୍ଷ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଓ ଜଳକୁକ୍କୁଟ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥର ଶୋଭା ବଢ଼ାଉଥିଲେ।

Verse 26

कारण्डवैः प्लवैर्हंसैः कूर्मैर्मंडुभिरेव च । एतैरन्यैश्च कीर्णानि तथान्यैर्जलवा सिभिः

ସେ ସରୋବର କାରଣ୍ଡବ ବତକ, ପ୍ଲବ ପକ୍ଷୀ ଓ ହଂସ; ଏବଂ କଚ୍ଛପ ଓ ବେଙ୍ଗ ଆଦି ଜଳଚରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା—ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଛିଟିଏଇ ଥିଲେ।

Verse 27

क्रमेण संचरन्रामः प्रेक्षमाणो मनोरमम् । जगामानुगतः स्त्रीभिर्लतागृहमनुत्तमम्

ରାମ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଚାଲି, ସେ ମନୋହର ଦୃଶ୍ୟ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ; ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅନୁସରଣ କରିଥିବାବେଳେ ସେ ଅନୁତ୍ତମ ଲତାଗୃହକୁ ଗଲେ।

Verse 28

स ददर्श द्विजांस्तत्र वेदवेदांगपार गान् । कौशिकान्भार्गवांश्चैव भारद्वाजांश्च गौतमान्

ସେଠାରେ ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଯେମାନେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ: କୌଶିକ, ଭାର୍ଗବ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଓ ଗୌତମ ଗୋତ୍ରୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।

Verse 29

विविधेषु च संभूतान्वंशेषु द्विजसत्तमान् । कथाश्रवणसोत्कण्ठानुपविष्टान्महा त्मनः

ସେ ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ମହାତ୍ମାମାନେ କଥାଶ୍ରବଣର ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଉପବିଷ୍ଟ ଥିଲେ।

Verse 30

कृष्णाजिनोत्तरीयेषु कूर्चेषु च वृसीषु च । सूते च तेषां मध्यस्थं कथयानं कथाः शुभाः

କୃଷ୍ଣାଜିନକୁ ଉତ୍ତରୀୟ ଭାବେ ଧାରଣ କରି, କୁଶାସନ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଉପରେ ବସିଥିବା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୂତଙ୍କୁ ବସାଇଲେ; ସେ ଶୁଭ କଥା କହୁଥିଲେ।

Verse 31

पौराणिकाः सुरर्षीणामा द्यानां चरितक्रियाः । दृष्ट्वा रामं द्विजाः सर्वे मधुपानारुणेक्षणम्

ପୁରାଣନିପୁଣ ଓ ଦେବ-ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଚାର-କ୍ରିୟାଜ୍ଞ ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମଧୁପାନରେ ଅରୁଣ ନୟନ ଥିବା ରାମ (ବଳରାମ)ଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ।

Verse 32

मत्तोऽयमिति मन्वानाः समुत्तस्थुस्त्वरान्विताः । पूजयन्तो हलधरं तमृते सूतवंशजम्

‘ଏ ମତ୍ତ’ ବୋଲି ଭାବି ସେମାନେ ତ୍ୱରାସହିତ ଉଠିଦାଁଡାଇଲେ; ସୂତବଂଶଜ ସେ ପୁରୁଷକୁ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତେ ହଳଧର (ବଳରାମ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 33

ततः क्रोधसमाविष्टो हली सूतं महाबलः । निजघान विवृत्ताक्षः क्षोभिताशेषदानवः

ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ ମହାବଳୀ ହଳୀ (ବଳରାମ), କ୍ରୋଧେ ବିସ୍ତୃତ ନୟନ—ଯେନ ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ କ୍ଷୋଭିତ କରେ—ସେ ସୂତଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରି ନିପାତ କଲେ।

Verse 34

अन्वासिते पदं ब्राह्म्यं तस्मिन्सूते निपातिते । निष्क्रान्तास्ते द्विजाः सर्वे वनात्कृष्णाजिनांबराः

ବ୍ରାହ୍ମ୍ୟ ଆସନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ସେହି ସୂତ ଯେତେବେଳେ ପତିତ ହେଲେ, କୃଷ୍ଣାଜିନ ପରିଧାନ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ଋଷି ଜଙ୍ଗଲ ଛାଡ଼ି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 35

अवधूतं तथात्मानं मन्यमानो हलायुधः । चिन्तयामास सुमहन्मया पापमिदं कृतम्

ହଲାୟୁଧ (ବଳରାମ) ନିଜକୁ ପତିତ ଓ ଅପମାନିତ ଭାବି ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କଲେ—‘ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅତି ମହାପାପ କୃତ ହୋଇଛି।’

Verse 36

ब्रह्मासनगतो ह्येष यः सूतो विनिपातितः । तथा ह्येते द्विजाः सर्वे मामवेक्ष्य विनिर्गताः

‘ମୁଁ ଯେ ସୂତକୁ ପତିତ କରିଲି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ; ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ମୋତେ ଦେଖି ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛନ୍ତି।’

Verse 37

शरीरस्य च मे गन्धो लोहस्येवासुखावहः । आत्मानं चावगच्छामि ब्रह्मघ्नमिति कुत्सितम्

‘ମୋ ଶରୀରର ଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଲୋହାର ଗନ୍ଧ ପରି କଷ୍ଟଦାୟକ; ମୁଁ ନିଜକୁ ନିନ୍ଦ୍ୟ—ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା (ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନ)—ବୋଲି ଅନୁଭବ କରୁଛି।’

Verse 38

धिङ्ममार्थं तथा मद्यं महिमानमकीर्तिदम् । येना विष्टेन सुमहन्मया पापमिदं कृतम्

‘ମୋ ଅହଙ୍କାରକୁ ଧିକ୍, ଏବଂ ସେହି ମଦ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଧିକ୍—ଯାହା ସତ୍ୟ ମହିମାକୁ ହରି ଅପକୀର୍ତି ମାତ୍ର ଦିଏ। ସେହି ଘୃଣିତ ମତ୍ତତାରୁ ମୁଁ ଏହି ଅତି ମହାପାପ କରିଛି।’

Verse 39

स्मृत्युक्तं ते करिष्यामि प्रायश्चित्तं यथाविधि । उक्तमस्त्येव मनुना प्रायश्चित्तादिकं क्रमात्

ସ୍ମୃତିରେ ଯେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କୁହାଯାଇଛି, ମୁଁ ତାହାକୁ ଯଥାବିଧି କରିବି। ମନୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତାଦି ବିଧିକୁ କ୍ରମେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି।

Verse 41

क्षेत्रेश्वरस्य विज्ञानाद्विशुद्धिः परमा मता । शरीरस्य विशुद्धिस्तु प्रायश्चित्तैः पृथग्विधैः

କ୍ଷେତ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱବିଜ୍ଞାନରୁ ହିଁ ପରମ ବିଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ ବୋଲି ମନାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଶରୀରର ବିଶୁଦ୍ଧି ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଲଭ୍ୟ।

Verse 42

ततोऽद्यतः करिष्यामि व्रतं द्वादशवार्षिकम् । स्वकर्मख्यापनं कुर्वन्प्रायश्चित्तमनुत्तमम्

ଏହେତୁ ଆଜିଠାରୁ ମୁଁ ଦ୍ୱାଦଶବର୍ଷୀୟ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରିବି—ନିଜ କର୍ମକୁ ପ୍ରକାଶ କରି, ଅନୁତ୍ତମ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରଣ କରିବି।

Verse 43

इयं विशुद्धिरज्ञानाद्धत्वा चाकामतो द्विजम् । कामतो ब्राह्मणवधे निष्कृतिर्न विधीयते

ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ଅକାମତଃ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ ଏହି ବିଶୁଦ୍ଧି କୁହାଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ କାମତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣବଧରେ କୌଣସି ନିଷ୍କୃତି ବିଧିତ ନୁହେଁ।

Verse 44

यः कामतो महापापं नरः कुर्य्नात्कथंचन । न तस्य निष्कृतिर्दृष्टा भृग्वग्निपतनादृते

ଯେ ନର ଇଚ୍ଛାପୂର୍ବକ ଯେକୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମହାପାପ କରେ, ତାହା ପାଇଁ କୌଣସି ନିଷ୍କୃତି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ—ଭୃଗୁଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ପତନ ବ୍ୟତୀତ।

Verse 45

अकामतः कृते पापे प्रायश्चित्तं विदुर्बुधाः । कामकारकृतेऽप्याहुरेके श्रुतिनिदर्शनात्

ଅଜାଣତେ କୃତ ପାପ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଯଥୋଚିତ—ଏହା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ଆଉ କେହି କେହି ଶ୍ରୁତିର ସୂଚନା ଆଧାରେ ଇଚ୍ଛାକୃତ କର୍ମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହନ୍ତି।

Verse 46

विधिः प्राथमिकस्तस्माद्द्वितीये द्विगुणं चरेत् । तृतीये त्रिगुणं प्रोक्तं चतुर्थे नास्ति निष्कृतिः

ଏହେତୁ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରାଥମିକ ବିଧି ହିଁ କରିବା ଉଚିତ; ଦ୍ୱିତୀୟଥର ତାହା ଦ୍ୱିଗୁଣ କରିବା ଉଚିତ। ତୃତୀୟଥର ତ୍ରିଗୁଣ କୁହାଯାଇଛି; ଚତୁର୍ଥଥର କୌଣସି ନିଷ୍କୃତି ନାହିଁ।

Verse 47

औषधं स्नेहमाहारं ददद्गोब्राह्मणादिषु । दीयमाने विपत्तिः स्यान्न स पापेन लिप्यते

ଯେ ଗୋ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଦିଙ୍କୁ ଔଷଧ, ସ୍ନେହ (ଘିଅ/ତେଲ) କିମ୍ବା ଆହାର ଦାନ କରେ—ଦେବା ସମୟରେ କିଛି ବିପତ୍ତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 48

अकारणं तु यः कश्चिद्द्विजः प्राणान्परित्यजेत् । तस्यैव तत्र दोषः स्यान्न तु योऽस्मै ददाति तत्

କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଦ୍ୱିଜ ଅକାରଣେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କଲେ, ସେଠାରେ ଦୋଷ ତାହାର ନିଜର; ଯେ ତାକୁ ସେହି (ସହାୟ/ଦାନ) ଦିଏ, ତାହାର ଦୋଷ ନୁହେଁ।

Verse 49

परिष्कृतो यदा विप्रो हत्वाऽत्मानं मृतो यदि । निर्गुणः सहसा क्रोधाद्गृहक्षेत्रादिकारणात्

ଯଦି ବିଧିପୂର୍ବକ ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଘର-କ୍ଷେତ୍ର ଆଦି କାରଣରୁ ଉଦ୍ଭୂତ କ୍ରୋଧରେ, ସଂୟମହୀନ ହୋଇ ସହସା ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରି ମରିଯାଏ, ତେବେ—

Verse 50

त्रिवार्षिकं व्रतं कुर्या त्प्रतिलोमां सरस्वतीम् । गच्छेद्वापि विशुद्ध्यर्थं तत्पापस्येति निश्चितम्

ସେହି ପାପର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ତିନି ବର୍ଷର ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍ କିମ୍ବା ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଅଟେ |

Verse 51

उद्दिश्य कुपितो हत्वा तोषितं वासयेत्पुनः । तस्मिन्मृते न दोषोऽस्ति द्वयोरुच्छ्रावणे कृते

କ୍ରୋଧରେ ଆଘାତ କରି, ପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ପୁନର୍ବାର ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଯଦି ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ତେବେ ଉଭୟଙ୍କୁ ଜଣାଇ ଦିଆଗଲେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ |

Verse 52

षण्ढं तु ब्राह्मणं हत्वा शूद्रहत्याव्रतं चरेत् । बहूनामेककार्याणां सर्वेषां शस्त्रधारिणाम्

ନପୁଂସକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ ଶୂଦ୍ର ହତ୍ୟାର ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏକା କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ଅନେକ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ...

Verse 53

यद्येको घातयेत्तत्र सर्वे ते घातकाः स्मृताः । प्रायश्चित्ते व्यवसिते यदि कर्ता विपद्यते

ଯଦି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ହତ୍ୟା କରେ, ତେବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହତ୍ୟାକାରୀ ବୋଲି ଧରାଯାଏ | ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ ହେବା ପରେ ଯଦି କର୍ତ୍ତା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି...

Verse 54

एनस्तत्प्राप्नुयादेनमिह लोके परत्र च । तदहं किं करोम्येष क्व गच्छामि दुरात्मवान्

ସେହି ପାପ ତାଙ୍କୁ ଇହଲୋକ ଏବଂ ପରଲୋକରେ ଗ୍ରାସ କରେ | 'ମୁଁ ଦୁରାତ୍ମା ବର୍ତ୍ତମାନ କଣ କରିବି ଏବଂ କୁଆଡେ ଯିବି?'

Verse 55

धिङ्मां च पापचरितं महादुष्कृतकर्मिणम्

ମୋପରେ ଧିକ୍କାର—ମୁଁ ପାପାଚାରୀ, ମହାଦୁଷ୍କୃତ କର୍ମକାରୀ; ମୋ ଆଚରଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଧମ।

Verse 56

ईश्वर उवाच । इत्येवं विलपन्यावच्छोका कुलितमानसः । तावदाकाशसंभूता वागुवाचाशरीरिणी

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ସେ ଏପରି ଭାବେ ବିଲାପ କରୁଥିବାବେଳେ ଶୋକରେ ମନ ଆକୁଳ ଥିଲା; ତେବେ ଆକାଶରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଏକ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ କହିଲା।

Verse 57

भोभो राम न संतापस्त्वया कार्यः कथंचन । गच्छ प्राभासिकं क्षेत्रं यत्र देवी सरस्वती

ହେ ହେ ରାମ, କେମିତି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସନ୍ତାପ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ଅଛନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରାଭାସିକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଅ।

Verse 58

पञ्चस्रोताः स्थिता तत्र पञ्चपातकनाशनी । नदीनां प्रवरा सा तु ब्रह्मभूता सरस्वती

ସେଠାରେ ସେ ପଞ୍ଚ ସ୍ରୋତ ସହିତ ଅବସ୍ଥିତ, ପଞ୍ଚ ମହାପାତକକୁ ନାଶ କରୁଥିବା। ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପା ସରସ୍ୱତୀ।

Verse 59

एकतः सर्वतीर्थानि ब्रह्माण्डे सचराचरे । गंगादीनि नरश्रेष्ठ तेषां पुण्या सरस्वती

ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଚରାଚର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ—ଗଙ୍ଗା ଆଦି—ଅଛି; ତଥାପି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସରସ୍ୱତୀ ପରମ ପୁଣ୍ୟମୟୀ।

Verse 60

तावद्गर्जंति पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । यावन्न दृश्यते देवी प्रभासस्था सर स्वती

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ପାପଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଭାସସ୍ଥ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ନ ହେଉଅଯାଏଁ ମାତ୍ର ଗର୍ଜନ କରେ।

Verse 61

तस्मात्तत्रैव गच्छ त्वं यत्र देवी सरस्वती । नान्यैस्तीर्थैः सहस्रैस्त्वं कर्तुं शक्यो विकल्मषः

ଏହେତୁ ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ଅଛନ୍ତି ସେଠାକୁ ହିଁ ଯାଅ; ଅନ୍ୟ ସହସ୍ର ତୀର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ ଏତେ ସହଜରେ ତୁମେ ନିଷ୍କଲ୍ମଷ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।

Verse 62

तन्मा कार्षीर्विलंबं त्वं गच्छ तीरं महोदधेः । प्राभासिके महादेवीं प्रतिलोमां विगाहय

ଏଥିରେ ବିଳମ୍ବ କରନି; ମହାସମୁଦ୍ରର ତଟକୁ ଯାଅ ଏବଂ ପ୍ରଭାସରେ ପ୍ରତିଲୋମ ଗତିରେ ମହାଦେବୀଙ୍କ ପବିତ୍ର ଧାରାରେ ଅବଗାହନ (ସ୍ନାନ) କର।

Verse 63

तत्रैवाराधय विभुं लिंगरूपिणमीश्वरम् । प्रतिष्ठाप्य महापापाच्छारी रात्त्वं विमोक्ष्यसि

ସେଠାରେ ହିଁ ଲିଙ୍ଗରୂପୀ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର; ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ ତୁମେ ମହାପାପ ଓ ଶରୀରବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।

Verse 64

इति श्रुत्वा वचो रामः परमानंदपूरितः । प्रभासक्षेत्रगमने मतिं चक्रे महामनाः

ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ରାମ ପରମାନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ସେଇ ମହାମନା ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।

Verse 65

ततः स्वसैन्यसंयुक्तो द्रव्योपस्करसंयुतः । आजगाम महाक्षेत्रं प्रभासमिति विश्रुतम्

ତତଃ ସେ ନିଜ ସେନାସହିତ ଏବଂ ଦ୍ରବ୍ୟ‑ଉପସ୍କରରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ‘ପ୍ରଭାସ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେଇ ମହାପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ।

Verse 66

दृष्ट्वा मनोरम तीर्थं सरस्वत्यब्धिसंगमे । चकार हृदि संकल्पं प्रति लोमावगाहने

ସରସ୍ୱତୀ‑ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମର ସେଇ ମନୋହର ତୀର୍ଥକୁ ଦେଖି, ପ୍ରତିଲୋମ ଅବଗାହନ କରିବାକୁ ସେ ହୃଦୟରେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।

Verse 67

आहूय ब्राह्मणांस्तत्र प्रभासक्षेत्रवासिनः । सम्यग्यात्राविधानेन यात्रां तत्राकरोद्विभुः

ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରବାସୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଆହ୍ୱାନ କରି, ସେଇ ପ୍ରବଳ ପୁରୁଷ ଯଥାବିଧି ଯାତ୍ରା‑ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସେଠାରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 68

यानि प्राभासिके क्षेत्रे तीर्थानि विविधानि तु । रवियोजनसंस्थानि तेषु यात्रां चकार सः

ପ୍ରାଭାସ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ନାନାବିଧ ତୀର୍ଥମାନେ—‘ରବି‑ଯୋଜନ’ ପରିମାଣର ବିସ୍ତାରରେ ବ୍ୟାପ୍ତ—ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 69

प्रत्येकं च ददौ तेषु दानानि विविधानि तु । तथाऽधः स्थाप यामास सरस्वत्यब्धिसंगमे

ସେଇ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକଠାରେ ସେ ନାନାବିଧ ଦାନ ଦେଲେ; ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ‑ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମରେ ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାପନା କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କଲେ।

Verse 70

पूर्वभागे महालिंगं कृत्वा यज्ञविधिक्रियाम् । एवं कृते महादेवि विमुक्तः पातकैरभूत्

ପୂର୍ବଭାଗରେ ମହାଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଯଜ୍ଞବିଧିଅନୁସାରେ କ୍ରିୟା କଲା। ହେ ମହାଦେବୀ, ଏହିପରି କରି ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା।

Verse 71

निर्मर्लांगस्ततो देवि दिनानि दश संस्थितः । ततस्तां चैव स स्नात्वा प्रतिलोमां क्रमाद्ययौ । प्लक्षावहरणं यावत्समुद्राच्च हिमाह्वयम्

ତାପରେ, ହେ ଦେବୀ, ନିର୍ମଳ ଅଙ୍ଗ ହୋଇ ସେ ସେଠାରେ ଦଶ ଦିନ ରହିଲା। ପରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି କ୍ରମେ ପ୍ରତିଲୋମ ଭାବେ ଗଲା—ସମୁଦ୍ରରୁ ହିମାଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ଲକ୍ଷାବହରଣ ଦେଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 72

एवं मुक्तः स पापौघै रामोऽभूत्प्रथितः प्रिये । तस्य लिंगस्य माहात्म्यात्सरस्वत्याः प्रसादतः

ଏଭଳି ପାପଘନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ହେ ପ୍ରିୟେ, ରାମ ପ୍ରଥିତ ହେଲେ—ସେଇ ଲିଙ୍ଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟରୁ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ।

Verse 73

यस्तत्पूजयते देवि लिंगं पापभयापहम् । रामेश्वरेति कथितं सोऽपि मुच्येत पातकात्

ହେ ଦେବୀ, ପାପ ଓ ଭୟ ହରଣକାରୀ ‘ରାମେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେଇ ଲିଙ୍ଗକୁ ଯେ ପୂଜେ, ସେ ମଧ୍ୟ ପାତକରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 74

अष्टम्यां च विशेषेण ब्रह्मकूर्चविधानतः । यस्तत्र कुरुते देवि सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ଏବଂ ବିଶେଷକରି ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ, ହେ ଦେବୀ, ଯେ ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମକୂର୍ଚ୍ଚ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

Verse 75

स्नात्वा तत्र वरारोहे सरस्वत्यब्धिसंगमे । रामेश्वरेतिनामानं ततः संपूज्य शंकरम् । गोदानं तत्र देयं तु सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

ହେ ସୁନିତମ୍ବିନୀ! ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ ଓ ସମୁଦ୍ରର ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ‘ରାମେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କର; ଯାତ୍ରାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ସେଠାରେ ଗୋଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 76

इत्येवं कथितं देवि रामेश्वरमहोदयम् । यच्छ्रुत्वा मानवः सम्यक्छ्रद्धावान्प्राप्नुयाद्दिवम्

ହେ ଦେବୀ! ଏହିପରି ରାମେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହାମାହାତ୍ମ୍ୟ କଥିତ ହେଲା; ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ।