Adhyaya 200

Verse 1

ईश्वर उवाच । एवं विध्वंसिते यज्ञे गतास्ते ब्राह्मणा गृहम् । अप्राप्तकामना देवि ये चान्ये तत्र वै गताः

ଇଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏପରି ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ ହେଲାପରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘରକୁ ଗଲେ; ହେ ଦେବୀ, ସେଠାକୁ ଆସିଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରଖି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 2

हरोऽपि विगतामर्षः कैलासं पर्वतं गतः

ହର ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହୋଇ କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।

Verse 3

एतस्मिन्नेव काले तु तारकोनाम दानवः । उत्पन्नः स महाबाहुर्देवानां बलदर्पहा

ସେହି ସମୟରେ ତାରକ ନାମକ ଦାନବ ଜନ୍ମିଲା। ସେ ମହାବାହୁ ହୋଇ ଦେବମାନଙ୍କର ବଳ ଓ ଦର୍ପକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କଲା।

Verse 4

तेन इन्द्रादिकान्सर्वान्सुराञ्जित्वा महाहवे । स्वर्गः स्वैर्व्यापितो देवि ब्रह्मलोकं ततो गताः । ऊचुः सुरा दुःखयुक्ता ब्रह्माणं पर्वतात्मजे

ମହାହବେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ସୁରମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି ନିଜ ସେନାଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ବ୍ୟାପିଦେଲା। ତେବେ, ହେ ଦେବୀ—ପର୍ବତାତ୍ମଜେ—ଦୁଃଖିତ ଦେବମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 5

तारकेण सुरश्रेष्ठ स्वर्गान्निर्वासिता वयम् । स्वयमिन्द्रः समभवद्वसवोऽन्ये तथा कृताः

‘ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତାରକ ଆମକୁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ନିର୍ବାସିତ କରିଛି। ସେ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ର ହୋଇ ବସିଛି, ଅନ୍ୟ ବସୁମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଆଜ୍ଞାଧୀନ ହୋଇଛନ୍ତି।’

Verse 6

रुद्राः साध्यास्तथा विश्वे अश्विनौ मरुतस्तथा । आदित्याश्च वधोपायं तस्माद्वद पितामह

‘ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ମରୁତ ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ—ଏହେତୁ, ହେ ପିତାମହ! ତାହାର ବଧୋପାୟ କହନ୍ତୁ।’

Verse 7

ब्रह्मोवाच । अवध्यः स तु सर्वेषां देवानामिति मे मतिः । ऋते तु शांकरं तेजो नान्येन विनिपात्यते । तस्माद्गच्छत भद्रं वो देवदेवं महेश्वरम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—‘ମୋ ମତରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅବଧ୍ୟ। ଶାଙ୍କର ତେଜ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶକ୍ତିରେ ସେ ନିପାତିତ ହେବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ।’

Verse 8

तस्य भार्या मृता पूर्वं जाता हिमवतो गृहे । तस्यां च जायते पुत्रः स हनिष्यति तारकम् । तस्मात्प्रसादयध्वं वै तदर्थं शूलपाणिनम्

ତାହାର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୂର୍ବେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ପୁନଃ ହିମବତଙ୍କ ଗୃହରେ ଜନ୍ମ ନେଲା। ତାହାରୁ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ; ସେ ତାରକକୁ ବଧ କରିବ। ତେଣୁ ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୂଳପାଣି ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର।

Verse 9

ततो देवैः समादिष्टः कामदेवो वरानने । मृतभार्यं हरं गत्वा ततः पीडय सायकैः

ତାପରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ ଦେବୀ, ଦେବମାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ କାମଦେବ ମୃତଭାର୍ଯ୍ୟା ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ନିଜ ଶରବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 10

अयं गच्छतु ते भ्राता वसंतश्च मनोहरः

ତୋର ଭାଇ ଏହି ମନୋହର ବସନ୍ତ ତୋ ସହିତ ଯାଉ।

Verse 11

स तथेति प्रतिज्ञाय कैलासं पर्वतं गतः । ततो दृष्ट्वा महादेवः कामदेवं धृतायुधम्

‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ସେ କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲା। ତାପରେ ମହାଦେବ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ କାମଦେବକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 12

वसन्तसहितं देवि रुद्रोऽन्धकनिषूदनः । गंगाद्वारमनुप्राप्य अपश्यद्यावदग्रतः

ହେ ଦେବୀ, ବସନ୍ତ ସହିତ ଅନ୍ଧକନିଷୂଦନ ରୁଦ୍ର ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସମ୍ମୁଖରେ ବସନ୍ତକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 13

दत्तायुधं कामदेवं दुद्रुवे स भयात्पुनः । ततो वाराणसीं गत्वा नैमिषं पुष्करं तथा

ଆୟୁଧଧାରୀ କାମଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ପୁନର୍ବାର ଭୟରେ ପଳାଇଗଲା। ପରେ ସେ ବାରାଣସୀ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ଏବଂ ସେହିପରି ପୁଷ୍କରକୁ ଗଲା।

Verse 14

श्रीकंठं रुद्रकोटिं च कुरुक्षेत्रं गयां तथा । ज्वालामार्गं प्रयागं च विशालामर्बुदं शुभम्

ସେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଓ ରୁଦ୍ରକୋଟି, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ଗୟାକୁ ମଧ୍ୟ ଗଲା। ଜ୍ୱାଲାମାର୍ଗ, ପ୍ରୟାଗ ଓ ଶୁଭ ବିଶାଳା ଏବଂ ଅର୍ବୁଦକୁ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 15

बहून्वर्षगणानेवं भ्रमन्स धरणीतले । कामदेवभयाद्देवि देवदेवो महेश्वरः

ଏଭଳି ସେ ଧରାତଳରେ ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ଭ୍ରମଣ କଲା। ହେ ଦେବୀ, କାମଦେବ ପାଇଁ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ହିଁ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ।

Verse 16

अवैक्षत तदा कामं विस्फार्य नयनं तदा । तृतीयं देवदेवेशि देवदेवस्त्रिलोचनः

ତେବେ ତ୍ରିଲୋଚନ ଦେବଦେବ ନୟନ ବିସ୍ତାର କରି କାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ହେ ଦେବଦେବେଶୀ, ସେହି ସମୟରେ ସେ ତୃତୀୟ ନୟନ ଖୋଲିଲେ।

Verse 17

तस्य तं वीक्षमाणस्य संजाताः पावकार्चिषः । ताभिः स धनुषा युक्तो भस्मसात्समपद्यत

ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିବାମାତ୍ରେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସେହି ଶିଖାଦ୍ୱାରା ସେ—ଧନୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଭସ୍ମୀଭୂତ ହୋଇଗଲା।

Verse 18

तं दग्ध्वा भगवाञ्छंभुर्गत्वा रोषस्य निर्णयम् । निवासमकरोत्तत्र क्षेत्रे प्राभासिके शुभे

ତାହାକୁ ଦଗ୍ଧ କରି ଭଗବାନ୍ ଶମ୍ଭୁ କ୍ରୋଧର ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଶୁଭ ପ୍ରାଭାସ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେଠାରେ ନିବାସ କଲେ।

Verse 19

तस्मिन्दग्धे तदा कामे रतिः शोकपरायणा । विललाप सुदुःखार्ता पतिभक्तिपरायणा

କାମ ଦଗ୍ଧ ହେବା ପରେ, ପତିଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ରତି ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କଲା।

Verse 20

हा नाथनाथ भोः स्वामिन्किं जहासि पतिव्रताम् । पतिव्रतां पतिप्राणां कस्मान्मां त्यजसि प्रभो

ହା ନାଥନାଥ, ହେ ସ୍ୱାମୀ! ପତିବ୍ରତାକୁ ତୁମେ କାହିଁକି ଛାଡ଼ୁଛ? ଯାହା ପାଇଁ ପତି ହିଁ ପ୍ରାଣ, ସେଇ ମୋତେ କାହିଁକି ତ୍ୟାଗ କରୁଛ, ପ୍ରଭୁ?

Verse 21

एवं विलपतीं तां तु वागुवाचाशरीरिणी । मा त्वं रुद विशालाक्षि पुनरेव पतिस्तव

ଏଭଳି ବିଲାପ କରୁଥିବା ତାକୁ ଏକ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ କହିଲା—“ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି, କାନ୍ଦନି; ତୋର ପତି ପୁନର୍ବାର ଫେରିଆସିବ।”

Verse 22

प्रसादाद्देवदेवस्य उच्छ्वास्यति शिवस्य तु । एतां वाचं रतिः श्रुत्वा ततः स्वस्था बभूव ह

ଦେବଦେବ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ଶ୍ୱାସ ନେଇ ଜୀବିତ ହେବ। ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରତି ତେବେ ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ଥିର ହେଲା।

Verse 23

ततो देवाः शिवं नत्वा प्रार्थयामासुरीश्वरि । कलत्रसंग्रहं देव कुरु कार्यार्थसंग्रहे

ତେବେ ଦେବମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ— “ହେ ଈଶ୍ୱର! ଲୋକକାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ-ସଂଯୋଗ ଓ ଗୃହବ୍ୟବସ୍ଥା ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ।”

Verse 24

एष कामस्त्वया दग्धः क्रोधेन महता स्वयम् । विना तेन विभो नष्टा सृष्टिर्वै धरणीतले

“ଏହି କାମଦେବ ଆପଣଙ୍କ ମହାକ୍ରୋଧରେ ନିଜେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି; ହେ ବିଭୋ! ତାଙ୍କ ବିନା ଧରଣୀତଳରେ ସୃଷ୍ଟି ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟପ୍ରାୟ ହୁଏ।”

Verse 25

भगवानुवाच । एष कामो मया दग्धः क्रोधेन सुरसत्तमाः । तस्मादनंग एवैष प्रजासु प्रचरिष्यति । तद्वीर्यस्तत्प्रभावश्च विना देहं भविष्यति

ଭଗବାନ କହିଲେ— “ହେ ସୁରସତ୍ତମମାନେ! ଏହି କାମ ମୋ କ୍ରୋଧରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ସେ ଅନଙ୍ଗ ହୋଇ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରିବ, ଦେହ ବିନା ମଧ୍ୟ ତାହାର ବୀର୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବ ରହିବ।”

Verse 26

देवा ऊचुः । भगवन्कुरु पूर्वं त्वं संस्मरस्व रतीश्वरम् । हिताय सर्व लोकानां यथा नः प्रत्ययो भवेत्

ଦେବମାନେ କହିଲେ— “ହେ ଭଗବନ! ପ୍ରଥମେ ଆପଣ ରତୀଶ୍ୱର (କାମଦେବ)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ; ସର୍ବଲୋକହିତ ପାଇଁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ନିଶ୍ଚୟ ହେବ।”

Verse 27

ततः स स्मृतवान्कामं स्वयं देवो महेश्वरः । ततस्तच्छाश्वतं लिंगं समुत्तस्थौ महीतले

ତାପରେ ସ୍ୱୟଂ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର କାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ତଦନନ୍ତର ସେଇ ଶାଶ୍ୱତ ଲିଙ୍ଗ ଧରଣୀତଳରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲା।

Verse 28

कृतस्मरः पुनस्तत्र अनंगो बलवांस्तथा । तेनोढा शैलजा तेन शंकरेण महात्मना

ସେଠାରେ କାମଦେବ ପୁନର୍ବାର ‘କୃତସ୍ମର’ ହେଲେ—ଅନଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମହାବଳବାନ; ଏବଂ ସେଠାରେ ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କର ଶୈଲଜା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ।

Verse 29

जातः स्कन्दः सुरश्रेष्ठस्तारको येन सूदितः । पतितेनैव लिंगेन यस्माच्चैव कृतस्मरः

ଏହି ପବିତ୍ର ଘଟଣାରୁ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍କନ୍ଦ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାରକ ନିହତ ହେଲା; ଏବଂ ଲିଙ୍ଗ ପତନ ଦ୍ୱାରା ହିଁ କାମଦେବ ପୁନଃ ସ୍ମରଣ-ଶକ୍ତି ପାଇ ‘କୃତସ୍ମର’ ହେଲେ, ତେଣୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ‘କୃତସ୍ମର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 30

तस्मात्कृतस्मरो लोके कीर्त्यते स महीतले । तं दृष्ट्वा न जडो नांधो नासुखी न च दुर्भगः । जायते तु कदा मर्त्यो न दरिद्रो न रोगवान्

ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଲୋକେ ଓ ପୃଥିବୀତଳେ ‘କୃତସ୍ମର’ ନାମେ କୀର୍ତ୍ତିତ। ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଦେଖିଲେ ମର୍ତ୍ୟ କେବେ ଜଡ, ଅନ୍ଧ, ଦୁଃଖୀ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହୋଇ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ; ନ ଦରିଦ୍ର, ନ ରୋଗୀ ହୋଇ ଜନ୍ମେ।

Verse 31

एवं ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । दग्धो यथा स्मरः पूर्वं पुनर्वीर्यान्वितः स्थितः

ତୁମେ ଯାହା ମୋତେ ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିଦେଲି—ପୂର୍ବେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସ୍ମର (କାମଦେବ) ପୁନଃ କିପରି ବୀର୍ୟ-ଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 32

ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थितं कुण्डं दक्षिणेन कृतस्मरात् । कामकुंडेति वै नाम यत्रोद्भूतः पुनः स्मरः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—କୃତସ୍ମରର ଦକ୍ଷିଣେ ସେଠାରେ ଏକ କୁଣ୍ଡ ଅବସ୍ଥିତ। ତାହାର ନାମ ‘କାମକୁଣ୍ଡ’; କାରଣ ସେଠାରେ ସ୍ମର (କାମଦେବ) ପୁନଃ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 33

अनंगरूपी देव्यत्र स्नानाद्वै रूपवान्भवेत् । इक्षवस्तत्र वै देयाः सुवर्णं गास्तथैव च । वस्त्राणि चैव विधिवद्ब्राह्मणे वेदपारगे

ହେ ଅନଙ୍ଗରୂପିଣୀ ଦେବୀ! ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ରୂପବାନ୍ ହୁଏ। ସେଠାରେ ଇକ୍ଷୁ (ଆଖୁ) ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ତଥା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଗାଈ; ଏବଂ ବେଦପାରଗ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ବସ୍ତ୍ର ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 200

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कामकुण्डमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀ-ସହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡରେ, ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘କାମକୁଣ୍ଡମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱିଶତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।