Adhyaya 199

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तस्य दक्षिणतः स्थितम् । सरस्वत्यास्तटे रम्ये देवं तत्र कृतस्मरम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ, ତାପରେ ତାହାର ଦକ୍ଷିଣଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ସରସ୍ୱତୀର ରମ୍ୟ ତଟରେ, ଯେଉଁଠାରେ କୃତସ୍ମରଦେବ ବିରାଜିତ, ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 2

स्वयंभूतं महादेवि सर्वपापप्रणाशनम् । तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि यथा जातं महीतले

ହେ ମହାଦେବୀ, ଏହା ସ୍ୱୟଂଭୂ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପନାଶକ। ଏବେ ମୁଁ ତାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି କହିବି—ଏହା ପୃଥିବୀତଳେ କିପରି ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 3

पुरा कामो मया दग्धो यदा तत्र वरानने । तदा रतिः समागम्य विललाप सुदुःखिता

ହେ ବରାନନେ! ପୂର୍ବକାଳେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସେଠାରେ କାମଦେବଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କଲି, ସେତେବେଳେ ରତି ମୋ ପାଖକୁ ଆସି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କଲା।

Verse 4

तां तु शोकातुरां दृष्ट्वा तत्राहं करुणान्वितः । अवोचं मा रुदिष्वेति तव भर्ता पुनः शुभे । समुत्थास्यति कालेन मत्प्रसादान्न संशयः

ତାକୁ ଶୋକରେ ଆତୁର ଦେଖି ମୁଁ କରୁଣାଭରେ ସେଠାରେ କହିଲି—‘ହେ ଶୁଭେ! କାନ୍ଦନି; ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ସମୟ ଆସିଲେ ତୋର ସ୍ୱାମୀ ପୁନଃ ଉଠିବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’

Verse 5

देव्युवाच । किमर्थं स पुरा दग्धः कामदेवस्त्वया विभो । कथमाप पुनर्जन्म विस्तरात्कथयस्व मे

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ବିଭୋ! ପୂର୍ବକାଳେ ଆପଣ କାମଦେବଙ୍କୁ କାହିଁକି ଦଗ୍ଧ କଲେ? ଏବଂ ସେ କିପରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଇଲା? ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 6

ईश्वर उवाच । दक्षः प्रजापतिः पूर्वं बभूव त्वत्पिता प्रिये । शतं सुतानां जज्ञेऽस्य गौरीणां दीर्घचक्षुषाम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ପ୍ରିୟେ! ପୂର୍ବକାଳେ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ତୋର ପିତା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଗୌରବର୍ଣ୍ଣା, ଦୀର୍ଘନୟନା ଶତେକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଥିଲେ।

Verse 7

ददौ त्वां प्रथमं मह्यं सतीनामेति कीर्तिताम् । ददौ दश च धर्माय श्रद्धा मेधा धृतिः क्षमा

ସେ ପ୍ରଥମେ ତୋତେ ମୋତେ ଦେଲେ—‘ସତୀ’ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତା। ଏବଂ ଧର୍ମଙ୍କୁ ଦଶ କନ୍ୟା ଦେଲେ—ଶ୍ରଦ୍ଧା, ମେଧା, ଧୃତି, କ୍ଷମା ଆଦି।

Verse 8

अनसूया शुचिर्लज्जा स्मृतिः शक्तिः श्रुतिस्तथा । द्वे भार्ये कामदेवाय रतिः प्रीतिस्तथैव च

ଅନସୂୟା, ଶୁଚି, ଲଜ୍ଜା, ସ୍ମୃତି, ଶକ୍ତି ଓ ଶ୍ରୁତି—ଏହି (କନ୍ୟାମାନେ) ଥିଲେ; ଏବଂ କାମଦେବଙ୍କୁ ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦିଆଗଲା—ରତି ଓ ପ୍ରୀତି।

Verse 9

एकां स्वाहां ददौ वह्नेः पितॄणां च ततः स्वधाम् । सप्तविंशच्छशाङ्काय अश्विन्याद्याः प्रकीर्तिताः

ଏକ କନ୍ୟା ସ୍ୱାହାକୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଲେ, ତାପରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱଧା ଦେଲେ। ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସତାଇଶ କନ୍ୟା ଦେଲେ—ଅଶ୍ୱିନୀ ଆଦି ନକ୍ଷତ୍ରରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 10

तवापि विदिता देवि रेवत्यन्तास्तथा जने । कश्यपाय ददौ देवि स तु कन्यास्त्रयोदश

ହେ ଦେବୀ! ରେବତୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (ନକ୍ଷତ୍ରକନ୍ୟାମାନେ) ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ଜଣା, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହେ ଦେବୀ! କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ସେ ତେର କନ୍ୟା ଦେଲେ।

Verse 11

अदितिश्च दितिश्चैव विनता कद्रुरेव च । सिंहिका सुप्रभा चैव उलूकी या वरानने

ଅଦିତି ଓ ଦିତି, ତଥା ବିନତା ଓ କଦ୍ରୂ; ଆଉ ସିଂହିକା, ସୁପ୍ରଭା ଓ ଉଲୂକୀ—ଏହି (କନ୍ୟାମାନେ), ହେ ସୁମୁଖୀ।

Verse 12

अनुविद्धा सिता चैव ईर्ष्या हिंसा तथा परा । माया निष्कृतिसंयुक्ता दक्षः पूर्वं महामतिः

ଅନୁବିଦ୍ଧା ଓ ସୀତା; ତଥା ଈର୍ଷ୍ୟା, ହିଂସା ଓ ପରା; ନିଷ୍କୃତିସହ ଯୁକ୍ତ ମାୟା—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ କୀର୍ତ୍ତିତ। ପୂର୍ବକାଳରେ ଦକ୍ଷ ମହାମତି ଥିଲେ।

Verse 13

गौरी च सुप्रभा चैव वार्त्ता साध्वी सुमालिका । वरुणाय ददौ पञ्च तदाऽसौ पर्वतात्मजे

ହେ ପର୍ବତାତ୍ମଜେ! ଗୌରୀ, ସୁପ୍ରଭା, ବାର୍ତ୍ତା, ସାଧ୍ବୀ ଓ ସୁମାଲିକା—ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କୁ ସେତେବେଳେ ସେ ବରୁଣଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 14

भद्रा च मदिरा चैव विद्या धन्या धना शुभा । ददौ पञ्च कुबेराय पत्न्यर्थं पर्वतात्मजे

ହେ ପର୍ବତାତ୍ମଜେ! ଭଦ୍ରା, ମଦିରା, ବିଦ୍ୟା, ଧନ୍ୟା ଓ ଧନା-ଶୁଭା—ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କୁ ସେ କୁବେରଦେବଙ୍କୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 15

जया च विजया चैव मधुस्पन्दा इरावती । सुप्रिया जनका कान्ता सुभद्रा धार्मिका शुभा

ଜୟା ଓ ବିଜୟା, ମଧୁସ୍ପନ୍ଦା ଓ ଇରାବତୀ; ଏବଂ ସୁପ୍ରିୟା, ଜନକା, କାନ୍ତା, ସୁଭଦ୍ରା, ଧାର୍ମିକା, ଶୁଭା—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ କୁହାଗଲା।

Verse 16

रुद्राणां प्रददौ कन्या दशानां धर्मवित्तदा । प्रभावती सुभद्रा च विमला निर्मलाऽनृता

ହେ ପର୍ବତାତ୍ମଜେ! ଧର୍ମ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଦାତ୍ରୀ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ସେ ଦଶ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ—ପ୍ରଭାବତୀ, ସୁଭଦ୍ରା, ବିମଲା, ନିର୍ମଲା ଓ ଅନୃତା ଆଦି।

Verse 17

तीव्रा दक्षारुणा विद्या धारपाला च वर्चसा । आदित्यानां ददौ दक्षः कन्याद्वादशकं प्रिये

ହେ ପ୍ରିୟେ! ତୀବ୍ରା, ଦକ୍ଷାରୁଣା, ବିଦ୍ୟା, ଧାରପାଳା ଓ ବର୍ଚ୍ଚସା—ଏହି ନାମସହିତ; ଦକ୍ଷ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦ୍ୱାଦଶ କନ୍ୟାଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 18

योगनिद्राभिभूतस्य संसर्पा सरमा गुहा । माला चंपा तथा ज्योत्स्ना स विश्वेभ्यश्च एव च

ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଆବୃତ (ତାହାର) ନିମିତ୍ତେ ସଂସର୍ପା, ସରମା ଓ ଗୁହା; ଏବଂ ମାଳା, ଚମ୍ପା, ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା—ଏମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 19

अश्विभ्यां द्वे तथा कन्ये सुवेषा भूषणा शुभा । एका कन्या तथा वायोर्दत्ता एताः प्रकीर्तिताः

ଅଶ୍ୱିନୀଦେବଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଦୁଇ କନ୍ୟା—ସୁବେଷଧାରିଣୀ ଓ ଶୁଭ ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ—ଦିଆଗଲା; ଏବଂ ଗୋଟିଏ କନ୍ୟା ବାୟୁଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦତ୍ତ ହେଲା। ଏହିପରି ଏମାନେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 20

सावित्रीं ब्रह्मणे प्रादाल्लक्ष्मीं विष्णोर्महात्मनः । कस्यचित्त्वथ कालस्य स ईजे दक्षिणावता

ସେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ପରେ କିଛି କାଳ ଗତ ହେଲେ ସେ ଦକ୍ଷିଣାସମୃଦ୍ଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ।

Verse 21

यज्ञेन पर्वतसुते हिमवन्ते महागिरौ । यज्ञवाटो ह्यभूत्तस्य सर्वकामसमृद्धिमान्

ହେ ପର୍ବତସୁତେ! ହିମବାନ୍ ମହାଗିରିରେ ସେହି ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଭାବରେ ତାହାର ଯଜ୍ଞବାଟ ସର୍ବକାମସମୃଦ୍ଧିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 22

तस्मिन्यज्ञे समायाता आदित्या वसव स्तथा । विश्वेदेवाश्च मरुतो लोकपालाश्च सर्वशः

ସେହି ଯଜ୍ଞକୁ ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ବସୁମାନେ, ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ, ମରୁତମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଲୋକପାଳମାନେ ଆସି ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 23

ब्रह्मा विष्णुः सहस्राक्षो वारुणो यम एव च । धनदश्च कुमारश्च तथा नद्यश्च सागराः

ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର), ବରୁଣ ଏବଂ ଯମ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ। ଧନଦ (କୁବେର) ଓ କୁମାର (ସ୍କନ୍ଦ) ସହ—ନଦୀମାନେ ଓ ସାଗରମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 24

वाप्यः कूपास्तथा चैव तडागाः पल्वलानि च । सुपर्णश्चाथ ये नागाः सर्वे मूर्ता व्यवस्थिताः

ବାପୀ, କୂପ, ତଡାଗ ଓ ପଲ୍ୱଳମାନେ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ସୁପର୍ଣ୍ଣ (ଗରୁଡ) ଓ ନାଗମାନେ—ସମସ୍ତେ ଦେହଧାରୀ ରୂପେ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 25

दानवाप्सरसश्चैव यक्षाः किन्नरगुह्यकाः । सानुगास्ते सभार्याश्च वेदवेदांगपारगाः

ଦାନବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଅନୁଚର ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟାସହ—ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ—ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 26

महर्षयो महाभागास्तथा देवर्षयश्च ये । ते भार्यासहितास्तत्र वसंति च वरानने

ମହାଭାଗ ମହର୍ଷିମାନେ ଓ ଦେବର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ—ହେ ବରାନନେ—ଭାର୍ଯ୍ୟାସହ ସେଠାରେ ବସବାସ କରନ୍ତି।

Verse 27

कपालमालाभरणश्चिताभस्म बिभर्ति यः । अपवित्रतया शंभुर्नाहूतस्तु तथाविधः

ଯିଏ କପାଳମାଳା ଧାରଣ କରେ ଓ ଚିତାଭସ୍ମ ବହନ କରେ—ସେହି ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ‘ଅପବିତ୍ର’ ବୋଲି ଭାବି, ସେଇ ରୂପରେ ଆହ୍ୱାନ କରାଗଲା ନାହିଁ।

Verse 28

यतस्ततः समायाताः कैलासे पर्वतोत्तमे । अश्विन्याद्या भगिन्यस्तास्त्वां प्रतीदं वचोऽबुवन्

ଏଠାରୁ ସେଠାରୁ ସମସ୍ତେ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ କୈଲାସରେ ଆସି ସମବେତ ହେଲେ। ଅଶ୍ୱିନୀ ଆଦି ଭଗିନୀମାନେ ତୁମକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 29

किं तुष्टेव च कल्याणि तिष्ठसि त्वं सुमध्यमे । वयं च प्रस्थिताः सर्वाः पितुर्यज्ञे सभर्तृकाः

ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ହେ ସୁମଧ୍ୟମେ! ତୁମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟା ପରି ଏଠାରେ କାହିଁକି ଦାଉଁଛ? ଆମେ ସମସ୍ତେ ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କ ସହ ପିତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛୁ।

Verse 30

वयमाकारितास्तेन सुताः सर्वा यशस्विनि । न त्वामाहूतवान्दक्षस्त्रपते शंकराद्यतः

ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ! ଆମେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା; ସେ ଆମକୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷ ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିନାହାନ୍ତି; ଶଙ୍କରଙ୍କ କାରଣରୁ ସେ ଲଜ୍ଜିତ (ଏବଂ ବିଦ୍ୱେଷୀ) ଅଛନ୍ତି।

Verse 31

तासां वचनमाकर्ण्य सती प्राह क्रुधान्विता । हा धिग्दक्ष दुराचार किं वदिष्ये महेश्वरम्

ସେମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସତୀ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କହିଲେ—“ହାୟ! ଧିକ୍ ଦୁରାଚାରୀ ଦକ୍ଷକୁ! ମୁଁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କ’ଣ କହିବି?”

Verse 32

कथं संदर्शये वक्त्रमित्युक्त्वाऽत्मानमात्मना । विससर्ज तपोयोगात्सस्मारान्यन्न किञ्चन

“ମୁଁ ମୁହଁ କିପରି ଦେଖେଇବି?” ଏହିପରି କହି ସେ ନିଜ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ତପୋଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ପରେ ତାଙ୍କୁ ଆଉ କିଛି ମନେ ରହିଲା ନାହିଁ।

Verse 33

अथ दृष्ट्वा महादेवः सतीं प्राणैर्विना स्थिताम् । अवमानात्तथाऽत्मानं त्यक्त्वा मत्वा कपालिनम्

ତେବେ ମହାଦେବ ସତୀଙ୍କୁ ପ୍ରାଣବିହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଅପମାନକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କଲେ; ଏବଂ ନିଜକୁ କପାଳଧାରୀ ଭାବି ସମସ୍ତ ଲୋକିକ ଆତ୍ମଗୌରବ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 34

गणान्संप्रेषयामास यज्ञविध्वंसनाय च । ते गताश्च गणा रौद्राः शतशोऽथ सहस्रशः

ଯଜ୍ଞକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ ସେ ଗଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେଷିତ କଲେ; ସେଇ ରୌଦ୍ର ଗଣମାନେ ଶତଶଃ, ଅଥବା ସହସ୍ରଶଃ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 35

विकृता विकृताकारा असंख्याता महाबलाः । रुद्रेण प्रेरितान्दृष्ट्वा वीरभद्रपुरोगमान्

ସେମାନେ ବିକୃତ, ବିକୃତାକାର, ଅସଂଖ୍ୟ ଓ ମହାବଳୀ—ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ଅଗ୍ରଭାଗରେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 36

ततो देवगणाः सर्वे वसवः सह भास्करैः । विश्वेदेवाश्च साध्याश्च धनुर्हस्ता महाबलाः

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ—ଭାସ୍କରମାନଙ୍କ ସହିତ ବସୁମାନେ; ବିଶ୍ୱେଦେବ ଓ ସାଧ୍ୟମାନେ—ଧନୁ ହାତରେ ଧରି ମହାବଳୀ ହୋଇ ଆଗେଇଲେ।

Verse 37

युद्धाय च विनिष्क्रान्ता मुञ्चन्तः सायकाञ्छितान् । ते समेत्य ततोऽन्योन्यं प्रमथा विबुधैः सह

ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରି, ଇଚ୍ଛାମତେ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ; ତାପରେ ପ୍ରମଥଗଣ ଓ ଦେବଗଣ ପରସ୍ପର ମୁହାଁମୁହିଁ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 38

मुमुचुः शरवर्षाणि वारिधारां यथा घनाः । तेषां हस्ती गणेनाथ शूलेन हृदि भेदितः

ସେମାନେ ଘନମେଘ ଯେପରି ବର୍ଷାଧାରା ବର୍ଷାଏ, ସେପରି ଶରବର୍ଷା ଛାଡ଼ିଲେ। ତେବେ ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ହାତୀ ଗଣନାଥଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳରେ ହୃଦୟରେ ବିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 39

स तु तेन प्रहारेण विसंज्ञो निषसाद ह । अथ मुष्ट्या हतः कुम्भे नाग ऐरावणस्तदा

ସେହି ପ୍ରହାରରେ ସେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲା। ତାହାପରେ ସେଇ କ୍ଷଣେ ଐରାବତ ହାତୀର କୁମ୍ଭସ୍ଥଳରେ ମୁଷ୍ଟିପ୍ରହାର ଲାଗିଲା।

Verse 40

सहसा स हतस्तेन वारणो भैरवान्रवान् । विनदञ्जवमास्थाय यज्ञवाटमुपाद्रवत्

ସହସା ତାହାର ପ୍ରହାରରେ ସେ ହାତୀ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲା। ଉଚ୍ଚ ନାଦ କରି ବେଗ ଧରି ଯଜ୍ଞବାଟ ଦିଗକୁ ଧାଇଗଲା।

Verse 41

विश्वेदेवा निरुच्छ्वासाः कृता रौद्रैर्महाशरैः । चकर्ष स धनुष्येण वसुमान्बलवतरः

ତାଙ୍କର ରୌଦ୍ର ମହାଶରମାନେ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ୱାସରୋଧ କରିଦେଲେ। ତେବେ ଅତିବଳବାନ ବସୁ ଧନୁଷକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାଣରେ ଆକର୍ଷିଲା।

Verse 42

निस्तेजसस्तदादित्याः कृतास्तेन रणाजिरे । एतस्मिन्नन्तरे देवाः कृतास्तेन पराङ्मुखाः

ରଣଭୂମିରେ ସେ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କର ତେଜ ହରି ତାଙ୍କୁ ନିସ୍ତେଜ କରିଦେଲା। ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ପରାଙ୍ମୁଖ କରି ପଛୁଆ ହେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲା।

Verse 43

ततस्ते शरणं जग्मुर्विष्णुं तत्र च संस्थितम् । ततः कोपसमाविष्टो विष्णुर्देवान्सवासवान्

ତେବେ ସେମାନେ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ତାପରେ ଧର୍ମକ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ ବିଷ୍ଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରସହିତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 44

दृष्ट्वा विद्रावितान्सर्वान्मुमोचाशु सुदर्शनम् । तमापतन्तं वेगेन विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम्

ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପଳାୟନ କରୁଥିବା ଦେଖି ସେ ଶୀଘ୍ର ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଭୟଙ୍କର ବେଗରେ ଧାଇଁ ଆସିଲା।

Verse 45

प्रसार्य वक्त्रं सहसा उदरस्थं चकार ह । तस्मिंश्चक्रे तदा ग्रस्ते अमोघे पर्वतात्मजे

ତେବେ ସେ ହଠାତ୍ ମୁଖ ପ୍ରସାରି ତାହାକୁ ନିଜ ଉଦରେ ରଖିଲା। ପର୍ବତଜ ସେ ଅମୋଘ ଚକ୍ରକୁ ଯେତେବେଳେ ଗ୍ରସିଲା, ତେବେ—

Verse 46

चुकोप भगवान्विष्णुः शार्ङ्गहस्तो ऽभ्यधावत । स हत्वा दशभिस्तीक्ष्णैर्नंदिं भृङ्गिं शतेन च

ତେବେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଆଗେଇ ଧାଇଲେ। ସେ ଦଶ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ନନ୍ଦିକୁ ଏବଂ ଶତ ବାଣରେ ଭୃଙ୍ଗିକୁ ନିହତ କଲେ।

Verse 47

महाकालं सहस्रेण ह्ययुतेन गणाधिपम् । बाणानामयुतैर्भित्त्वा वीरभद्रमुपाद्रवत्

ସେ ହଜାର ବାଣରେ ମହାକାଳକୁ ଏବଂ ଦଶହଜାର ବାଣରେ ଗଣାଧିପକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ। ପରେ ଅୟୁତ ବାଣରେ ଭେଦି ଭୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଲେ।

Verse 48

तं हत्वा गदया विष्णुर्विह्वलं रुधिरोक्षितम् । गृहीत्वा पादयोर्भूमौ निजघानातिरोषितः

ଗଦାଦ୍ୱାରା ତାକୁ ଆଘାତ କରି ବିଷ୍ଣୁ, ରକ୍ତରେ ସିକ୍ତ ଓ ବିହ୍ୱଳ ଦେଖି, ତାହାର ପାଦ ଧରି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ଭୂମିରେ ପଟକିଦେଲେ।

Verse 49

हन्यमानस्य तस्याथ भूमौ चक्रं सुदर्शनम् । रुधिरोद्गारसंयुक्तं प्रहारमकरोन्न तु

ସେ ଆଘାତ ପାଉଥିବାବେଳେ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ରକ୍ତପ୍ରବାହରେ ଲେପିତ ଥିବାରୁ ତାହା ପ୍ରହାର କଲା ନାହିଁ।

Verse 50

रुद्रलब्धवरो देवि वीरभद्रो गणेश्वरः । यन्न पञ्चत्वमापन्नो गदया पीडितोऽपि सः

ହେ ଦେବୀ! ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଠାରୁ ବର ପାଇଥିବା ଗଣେଶ୍ୱର ବୀରଭଦ୍ର, ଗଦାରେ ପୀଡିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 51

पतितं वीक्ष्य तं सर्वे विष्णुतेजोबलार्दिताः । विद्रुताः सर्वतो याता यत्र देवो महेश्वरः

ତାକୁ ପତିତ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜୋବଳରେ ଅର୍ଦ୍ଦିତ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସବୁଦିଗକୁ ପଳାଇ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 52

तस्मै सर्वं तथा वृत्तं समाचख्युः पराभवम् । विक्रमं वीरभद्रस्य ततः क्रुद्धो महेश्वरः

ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘଟିଥିବା ସବୁ—ପରାଭବ ଓ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ବିକ୍ରମ—ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ; ତାପରେ ମହେଶ୍ୱର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

Verse 53

प्रगृह्य सहसा शूलं प्रस्थितः स्वगणैः सह । यज्ञवाटं तु दक्षस्य पराभवभवं ततः । विक्रमन्वीरभद्रेण यत्र विष्णुः स्वयं स्थितः

ସହସା ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି ସେ ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞବାଟିକାକୁ—ଯେଉଁଠାରୁ ଅପମାନ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା—ସେଠାରେ ବୀରଭଦ୍ର ପରାକ୍ରମ ଦେଖାଉଥିଲେ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 54

तमायान्तं समालोक्य कोपयुक्तं महेश्वरम् । संग्रामे सोऽजयं मत्वा तत्रैवान्तरधीयत

କ୍ରୋଧଯୁକ୍ତ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ସେ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜେୟ ଭାବି, ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଗଲା।

Verse 55

मरुद्भिः सार्धमिन्द्रोऽपि वसुभिः सह किन्नरैः । शिवः क्रोधपरीतात्मा ततश्चादर्शनं गतः

ମରୁତ, ବସୁ ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ—ଶିବଙ୍କ ମନ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ହେବା ସମୟରେ—ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।

Verse 56

केवलं ब्राह्मणास्तत्र स्थिताः सदसि भामिनि । ते दृष्ट्वा शंकरं प्राप्तं कोपसंरक्तलोचनम्

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେଠାରେ ସଭାରେ କେବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରହିଥିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତିମ ନୟନ ଥିବା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ସେମାନେ ଦେଖିଲେ।

Verse 57

होमं चक्रुस्ततो भीता रुद्रमंत्रैः समंततः । अन्ये त्राससमायुक्ताः पलायंते दिशो दश

ତାପରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରୁଦ୍ରମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ହୋମ କଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ତ୍ରାସଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ଦଶଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 58

अथागत्य महादेवो दृष्ट्वा तान्ब्राह्मणोत्तमान् । अपश्यमानो विबुधांस्तत्र यज्ञं जघान सः

ତେବେ ମହାଦେବ ସେଠାକୁ ଆସି ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ସେ ଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ।

Verse 59

स च मृगवपुर्भूत्वा प्रणष्टः शिवभीतितः । पृष्ठतस्तु धनुष्पाणिर्जगाम भगवाञ्छिवः । अद्यापि दृश्यते व्योम्नि तारारूपो महेश्वरि

ଶିବଭୟରେ ସେ ମୃଗରୂପ ଧାରଣ କରି ପଳାଇଗଲା। ତାହାର ପଛରେ ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି ଭଗବାନ ଶିବ ଗଲେ। ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ, ସେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଆକାଶରେ ତାରାରୂପେ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 199

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दक्षयज्ञविध्वंसनोनाम नवनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାରେ, ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞବିଧ୍ୱଂସନ’ ନାମକ ଏକଶେ ନିରାନବ୍ବେତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।