Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 44

Devanagari script

दृष्ट्वा विद्रावितान्सर्वान्मुमोचाशु सुदर्शनम् । तमापतन्तं वेगेन विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम्

Transliteration

dṛṣṭvā vidrāvitānsarvānmumocāśu sudarśanam | tamāpatantaṃ vegena viṣṇoścakraṃ sudarśanam

Translation

ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପଳାୟନ କରୁଥିବା ଦେଖି ସେ ଶୀଘ୍ର ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଭୟଙ୍କର ବେଗରେ ଧାଇଁ ଆସିଲା।

Word by Word

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Pūrvakāla-kriyā (prior action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): ‘having seen’

• विद्रावितान्: driven away, routed
• विद्रावितान्: Karma (object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वि-√द्रु/द्रावय् (धातु) → विद्रावित (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; सर्वान् इति विशेष्य

• सर्वान्: all (of them)
• सर्वान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनामसदृश-विशेषण (used substantively)

• मुमोच: released, let loose
• मुमोच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• आशु: quickly
• आशु: Kriyāviśeṣaṇa (adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: आशु (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्यय (adverb of manner)

• सुदर्शनम्: Sudarśana (the discus)
• सुदर्शनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुदर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (good + sight) नाम (proper name of discus)

• तम्: him/it
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• आपतन्तम्: falling upon, rushing towards
• आपतन्तम्: Karma (object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: आ-√पत् (धातु) → आपतन्त् (शतृ-प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle, शतृ); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तम् इति विशेषण

• वेगेन: with speed
• वेगेन: Karana (Instrument/means) / Kriyāviśeṣaṇa
• Type: Noun
• Root: वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• चक्रम्: discus
• चक्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र द्वितीया (apposition to सुदर्शनम्)

• सुदर्शनम्: Sudarśana
• सुदर्शनम्: Karma (apposition)
• Type: Noun
• Root: सुदर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र चक्रम् इति विशेषण/अप्पोजिशन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Naimiṣāraṇya ṛṣis (frame implied)

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu, seeing the devas routed, hurls the blazing Sudarśana cakra; the discus arcs downward like a fiery sun-wheel, wind and light tearing through the sky.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Sudarśana Cakra
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine protection manifests decisively when Dharma is endangered and devotees seek refuge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, portrayed as the sanctified setting of Viṣṇu’s saving intervention.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse describes Viṣṇu’s act of protection.