Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

Devanagari script

संहरस्व सुरश्रेष्ठ तेजः स्वदहनात्मकम् त्रै । लोक्यं व्याकुलीभूतमेवं सर्वं चराचरम् । न यावत्प्रलयं याति तावद्रक्ष सुरेश्वर

Transliteration

saṃharasva suraśreṣṭha tejaḥ svadahanātmakam trai | lokyaṃ vyākulībhūtamevaṃ sarvaṃ carācaram | na yāvatpralayaṃ yāti tāvadrakṣa sureśvara

Translation

“ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସ୍ୱଦହନାତ୍ମକ ଅଗ୍ନିସ୍ୱଭାବ ତୁମ ଏହି ତେଜକୁ ସଂହର କର। ଏହି ସମଗ୍ର ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ—ଚର ଓ ଅଚର—ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇଛି। ହେ ସୁରେଶ୍ୱର! ପ୍ରଳୟକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।”

Word by Word

• संहरस्व: withdraw/bring under control
• संहरस्व: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-हृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• सुरश्रेष्ठ: O best of gods
• सुरश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सुराणां श्रेष्ठः)

• तेजः: splendor, fiery energy
• तेजः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• स्वदहनात्मकम्: of self-consuming nature
• स्वदहनात्मकम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + दहन (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः (स्व-दहन-आत्मक = of the nature of self-burning)

• त्रैलोक्यम्: the three worlds
• त्रैलोक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• व्याकुलीभूतम्: become distressed
• व्याकुलीभूतम्: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-आ-कुल (प्रातिपदिक) + भू (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि-कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; ‘become agitated’

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb) ‘thus/in this way’

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• चराचरम्: all moving and unmoving (beings)
• चराचरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (चर + अचर = moving and unmoving beings)

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• यावत्: as long as, until
• यावत्: Kriya-viseshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय (correlative) ‘as long as/until’

• प्रलयम्: dissolution, destruction
• प्रलयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रलय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• याति: goes, reaches
• याति: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• तावत्: so long
• तावत्: Kriya-viseshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय (correlative) ‘so long/that long’

• रक्ष: protect
• रक्ष: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• सुरेश्वर: O lord of the gods
• सुरेश्वर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सुराणाम् ईश्वरः)

Speaker

Devas and Ṛṣis (collective supplication)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Surēśvara / Īśvara (Śiva)

Visual Art Cues

Scene: Devas and sages, distressed, plead with folded hands toward the blazing source, imploring the lord to withdraw the self-consuming fire before pralaya; the cosmos appears on the brink.

Characters & Entities

• Trailokya
• Deva
• Sureśvara
• Pralaya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine power must be harmonized for loka-saṅgraha (the welfare of worlds); devotees seek protection through humble appeal.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, where Śiva’s mighty radiance becomes localized and sanctifies the land.

What ritualistic prescription is mentioned?

A protective prayer (rakṣā-prārthanā) requesting the deity to restrain destructive energy.