
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡରେ ଈଶ୍ୱର ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଭୂତନାଥେଶ୍ୱରଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଛନ୍ତି। ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୁଣ୍ଡେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଈଶ-ଭାଗ ନିକଟରେ, ‘କୋଡ଼ିଏ ଧନୁ’ ଦୂରତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଭୂତନାଥେଶ୍ୱର-ହରଙ୍କ ଦର୍ଶନ-ପୂଜା କରିବାକୁ ତୀର୍ଥନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଅନାଦି-ନିଧନ ଓ ‘କଳ୍ପ-ଲିଙ୍ଗ’ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଯୁଗାନୁସାରେ ନାମଭେଦ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି—ତ୍ରେତାରେ ‘ବୀରଭଦ୍ରେଶ୍ୱରୀ’, କଳିରେ ‘ଭୂତେଶ୍ୱର/ଭୂତନାଥେଶ୍ୱର’। ଦ୍ୱାପର ସନ୍ଧିକାଳରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଭୂତ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରଭାବରେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିବାରୁ ପୃଥିବୀରେ ଏହି ନାମ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା ବୋଲି କାରଣକଥା ଆସେ। କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ରାତିରେ ବିଶେଷ ବ୍ରତ କୁହାଯାଇଛି: ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜି ଦକ୍ଷିଣମୁଖୀ ହୋଇ ଅଘୋରଙ୍କ ଉପାସନା କରିବା; ସଂଯମ, ନିର୍ଭୟତା ଓ ଧ୍ୟାନ-ଏକାଗ୍ରତା ରଖିଲେ ଲୋକରେ ଉପଲବ୍ଧ ଯେକୌଣସି ସିଦ୍ଧି ମିଳେ। ତିଳ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ, ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡଦାନ ପ୍ରେତତ୍ୱମୋଚନ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଶେଷ ଫଳଶ୍ରୁତି—ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପାଠ କିମ୍ବା ଶ୍ରବଣ ପାପସଞ୍ଚୟ ନାଶ କରି ଶୁଦ୍ଧି ବଢ଼ାଏ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि भूतनाथेश्वरं हरम् । कुण्डेश्वर्या ईशभागे धनुषां विंशकेऽन्तरे
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ଭୂତନାଥେଶ୍ୱର ନାମକ ହରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେ କୁଣ୍ଡେଶ୍ୱରୀଠାରୁ ଈଶାନ ଦିଗରେ ବିଶ ଧନୁଷ ଦୂରେ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 2
कल्पलिंगं महादेवि ह्यनादिनिधनं स्थितम् । पूर्वं त्रेतायुगे देवि वीरभद्रेश्वरीति च
ହେ ମହାଦେବୀ, ସେଠାରେ ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ ‘କଳ୍ପଲିଙ୍ଗ’ ସ୍ଥିତ ଅଛି। ହେ ଦେବୀ, ପୂର୍ବେ ତ୍ରେତାୟୁଗରେ ଏହା ‘ବୀରଭଦ୍ରେଶ୍ୱରୀ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା।
Verse 3
प्रख्यातं भुवि देवेशि कलौ भूतेश्वरं स्मृतम् । पुरा द्वापरसंधौ च तत्र भूतानि कोटिशः
ହେ ଦେବେଶି, ଏହା ଭୂମିରେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ; କଳିଯୁଗରେ ‘ଭୂତେଶ୍ୱର’ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏବଂ ପୁରାତନକାଳରେ ଦ୍ୱାପର-ସନ୍ଧି ସମୟରେ ସେଠାରେ କୋଟିକୋଟି ଭୂତ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିଲେ।
Verse 4
संसिद्धिं परमां जग्मुस्तल्लिंगस्य प्रभावतः । तेन भूतेश्वरं नाम प्रख्यातं धरणीतले
ସେହି ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ତେଣୁ ‘ଭୂତେଶ୍ୱର’ ନାମ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
Verse 5
तत्र कृष्णचतुर्द्दश्यां रात्रौ संपूज्य शंकरम् । दक्षिणां दिशमाश्रित्य अघोरं पूजयेत्तु यः
ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ରାତିରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଯେ ଅଘୋର ରୂପକୁ ପୂଜେ, ସେ ଫଳ ପାଏ।
Verse 6
दृढं जितेन्द्रियो भूत्वा निर्भयो ध्यानसंयु तः । तस्यैव जायते सिद्धिर्या काचिद्भूतले स्थिता
ଦୃଢ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, ନିର୍ଭୟ ଓ ଧ୍ୟାନସଂଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ଲଭ୍ୟ ଯେକୌଣସି ସିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 7
तिलहेमप्रदानं च पिण्डदानं च तत्र वै । पितॄनुद्दिश्य दद्याद्वै तेषां प्रेतत्वमुक्तये
ସେଠାରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ତିଳ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ, ଏବଂ ପିଣ୍ଡଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ତାହାରେ ସେମାନେ ପ୍ରେତତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ।
Verse 8
इति निगदितमेतद्भूतनाथेश्वरस्य प्रचुरकलिमलानां नाशनं पुण्यहेतुः । पठति च पुरुषो वा यः शृणोतीह भक्त्या सुरवरमहिमानं मुच्यते पातकौघैः
ଏହିପରି ଭୂତନାଥେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମା ଘୋଷିତ ହେଲା—ଏହା କଳିଯୁଗର ପ୍ରଚୁର ମଳିନତାକୁ ନାଶ କରୁଥିବା ପୁଣ୍ୟହେତୁ। ଯେ ପୁରୁଷ ଭକ୍ତିରେ ଏହା ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଏଠାରେ ଶୁଣେ, ସେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ମହିମା ଶୁଣି ପାପରାଶିରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 117
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कुंडेश्वरी माहात्म्ये भूतनाथेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तदशोत्तरशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡରେ, ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟାନ୍ତର୍ଗତ କୁଣ୍ଡେଶ୍ୱରୀମାହାତ୍ମ୍ୟରେ “ଭୂତନାଥେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ଏକଶ ସତରତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।