Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

दृढं जितेन्द्रियो भूत्वा निर्भयो ध्यानसंयु तः । तस्यैव जायते सिद्धिर्या काचिद्भूतले स्थिता

Transliteration

dṛḍhaṃ jitendriyo bhūtvā nirbhayo dhyānasaṃyu taḥ | tasyaiva jāyate siddhiryā kācidbhūtale sthitā

Translation

ଦୃଢ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, ନିର୍ଭୟ ଓ ଧ୍ୟାନସଂଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ଲଭ୍ୟ ଯେକୌଣସି ସିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Word by Word

• दृढम्: firmly
• दृढम्: Visheshana (Adverbial qualifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दृढ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण; firmly)

• जितेन्द्रियः: one who has conquered the senses
• जितेन्द्रियः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जितेन्द्रिय (प्रातिपदिक) = जित + इन्द्रिय
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि-समास (जितानि इन्द्रियाणि यस्य सः)

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Purvakala-kriya (Absolutive/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु) → भूत्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वक्रिया (having become)

• निर्भयः: fearless
• निर्भयः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्भय (प्रातिपदिक) = निः + भय
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (यः)

• ध्यानसंयुतः: endowed with meditation
• ध्यानसंयुतः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ध्यानसंयुत (प्रातिपदिक) = ध्यान + संयुत
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्; तत्पुरुष-समास (ध्यानेन संयुतः)

• तस्य: for him; of him
• तस्य: Sampradana (Beneficiary/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन

• एव: indeed; only
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (निश्चय/अवधारण)

• जायते: arises; is born
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• सिद्धिः: success; attainment
• सिद्धिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन

• या: which
• या: Visheshya (Correlative/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• काचित्: some; any
• काचित्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (निपात)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अनिश्चितार्थक सर्वनाम (some/any)

• भूतले: on the earth
• भूतले: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूतल (प्रातिपदिक) = भू + तल
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुष-समास (भूः तलम्)

• स्थिता: present; existing
• स्थिता: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सिद्धिः)

Speaker

Narratorial voice within the Māhātmya (contextual Purāṇic narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Aghora/Śaṅkara worship context)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A solitary sādhaka in the Prabhāsa shrine precinct at night, seated in meditation, fearless and composed; the liṅga’s aura steady, the environment quiet and charged.

Characters & Entities

• Bhūtanātheśvara (implied)
• Śiva (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner discipline—sense-mastery, fearlessness, and meditation—is presented as the foundation for genuine spiritual attainment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, in the Bhūtanātheśvara Māhātmya setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not a specific ritual act here; it prescribes yogic-ethical preparation: steadiness, control of senses, fearlessness, and meditation.