Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

कल्पलिंगं महादेवि ह्यनादिनिधनं स्थितम् । पूर्वं त्रेतायुगे देवि वीरभद्रेश्वरीति च

Transliteration

kalpaliṃgaṃ mahādevi hyanādinidhanaṃ sthitam | pūrvaṃ tretāyuge devi vīrabhadreśvarīti ca

Translation

ହେ ମହାଦେବୀ, ସେଠାରେ ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ ‘କଳ୍ପଲିଙ୍ଗ’ ସ୍ଥିତ ଅଛି। ହେ ଦେବୀ, ପୂର୍ବେ ତ୍ରେତାୟୁଗରେ ଏହା ‘ବୀରଭଦ୍ରେଶ୍ୱରୀ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା।

Word by Word

• कल्पलिङ्गम्: the Kalpa-liṅga
• कल्पलिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कल्पलिङ्ग (प्रातिपदिक) = कल्प + लिङ्ग
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; तत्पुरुष-समास (कल्पस्य लिङ्गम्)

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक) = महा + देवी
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (आमन्त्रण/सम्बोधन), एकवचन; कर्मधारय-समास (महती देवी)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic/causal particle)

• अनादिनिधनम्: beginningless and endless
• अनादिनिधनम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनादिनिधन (प्रातिपदिक) = अनादि + निधन
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (कल्पलिङ्गम्); द्वन्द्व-समास (आदिश्च निधनं च—न; beginningless and endless)

• स्थितम्: standing; established
• स्थितम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (कल्पलिङ्गम्)

• पूर्वम्: formerly; earlier
• पूर्वम्: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव-प्रयोग)
• Form: अव्यय (कालवाचक क्रियाविशेषण)

• त्रेतायुगॆ: in the Tretā age
• त्रेतायुगॆ: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रेतायुग (प्रातिपदिक) = त्रेता + युग
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुष-समास (त्रेतायाः युगम्)

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• वीरभद्रेश्वरी: (named) Vīrabhadreśvarī
• वीरभद्रेश्वरी: Pratipadya (Predicate nominal/नाम)
• Type: Noun
• Root: वीरभद्रेश्वरी (प्रातिपदिक) = वीरभद्र + ईश्वरी
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/नाम), एकवचन; तत्पुरुष-समास (वीरभद्रस्य ईश्वरी)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotative/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/समाप्तिसूचक अव्यय (quotative)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kalpa-liṅga / (Tretā name) Vīrabhadreśvarī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A self-luminous liṅga labeled ‘Kalpa-liṅga’ stands in a sanctum; Śiva narrates to Devī, while a subtle overlay shows the shrine’s older name ‘Vīrabhadreśvarī’ in a Tretā-era vignette.

Characters & Entities

• Kalpa-liṅga
• Mahādevī
• Tretā Yuga
• Vīrabhadreśvarī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s presence as liṅga is timeless; the same sacred reality is remembered through different names across the yugas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kalpa-liṅga shrine in Prabhāsa-kṣetra, associated with the name Vīrabhadreśvarī in Tretā Yuga.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual act is prescribed; the verse identifies the shrine and its yuga-based appellation.