Adhyaya 101

Verse 1

ईश्वर उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु नारदो भगवानृषिः । ब्रह्मणो मानसः पुत्रस्त्रिषु लोकेषु गर्वितः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ସେହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମାନସପୁତ୍ର ଭଗବାନ ଋଷି ନାରଦ ତ୍ରିଲୋକରେ ଖ୍ୟାତି ସହିତ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 2

सर्वलोकचरः सोऽपि युवा देवनमस्कृतः । तथा यदृच्छया चायमटमानः समंततः

ସେ ସର୍ବଲୋକଚର, ଯୁବା ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦିତ; ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ସମସ୍ତଦିଗରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 3

वासुदेवं स वै द्रष्टुं नित्यं द्वारवतीं पुरीम् । आयाति ऋषिभिः सार्द्धं क्रोधेन ऋषि सत्तमः

ବାସୁଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ସେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ନିତ୍ୟ ଦ୍ୱାରବତୀ ପୁରୀକୁ ଆସୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏଥର ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରୋଧରେ ଆଗମନ କଲେ।

Verse 4

अथाश्वागच्छतस्तस्य सर्वे यदुकुमारकाः । ये प्रद्युम्नप्रभृतयस्ते च प्रह्वाननाः स्थिताः

ସେ ଶୀଘ୍ର ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବାବେଳେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଆଦି ସମସ୍ତ ଯଦୁକୁମାର ନମ୍ରମୁଖେ (ବାହ୍ୟ ସମ୍ମାନ ସହ) ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 5

अभावाच्चार्घ्यपाद्यानां पूजां चक्रुः समंततः । सांबस्त्ववश्यभावित्वात्तस्य शापस्य कारणात्

ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟର ଅଭାବରୁ ସେମାନେ ଯଥାଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ପୂଜା କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେହି ଶାପକାରଣରୁ ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ ବିଧିବଶେ ସାମ୍ବ ହିଁ ସେ ଶାପର ନିମିତ୍ତ ହେଲା।

Verse 6

अवज्ञां कुरुते नित्यं नारदस्य महात्मनः । रतक्रीडा स वै नित्यं रूपयौवनगर्वितः

ସେ ମହାତ୍ମା ନାରଦଙ୍କୁ ସଦା ଅବଜ୍ଞା କରୁଥିଲା। ରତିକ୍ରୀଡାରେ ନିତ୍ୟ ଲୀନ ହୋଇ, ରୂପ ଓ ଯୌବନର ଗର୍ବରେ ସଦା ମତ୍ତ ଥିଲା।

Verse 7

अविनीतं तु तं दृष्ट्वा चिन्तयामास नारदः । अस्याहमविनीतस्य करिष्ये विनयं शुभम्

ତାହାର ଅବିନୟ ଦେଖି ନାରଦ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏହି ଶିଷ୍ଟାଚାରହୀନଙ୍କୁ ମୁଁ ଶୁଭ ଭାବରେ ସଂଶୋଧନ କରି, ବିନୟ ଓ ସଂଯମ ଦେବି।”

Verse 8

एवं स चिन्तयित्वातु वासुदेवमथाब्रवीत् । इमाः षोडशसाहस्राः स्त्रियो या देवसत्तम

ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ସେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଦେବସତ୍ତମ! ଏହି ଷୋଳହ ହଜାର ନାରୀ…”

Verse 9

सर्वास्तासां सदा सांबे भावो देव समाश्रितः । रूपेणाप्रतिमः सांबो लोकेऽस्मिन्सचराचरे

ହେ ଦେବ! ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କର ସ୍ନେହ ସଦା ସାମ୍ବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି। ଏହି ଚରାଚର ଲୋକରେ ରୂପରେ ସାମ୍ବ ଅପ୍ରତିମ।

Verse 10

सदाऽर्हंति च तास्तस्य दर्शनं ह्यपि सत्स्त्रियः । श्रुत्वैवं नारदाद्वाक्यं चिन्तयामास केशवः

ସେହି ସତ୍ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସଦା ଯୋଗ୍ୟ। ନାରଦଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି କେଶବ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।

Verse 11

यदेतन्नारदेनोक्तं सत्यमत्र तु किं भवेत् । एवं च श्रूयते लोके चापल्यं स्त्रीषु विद्यते । श्लोकाविमौ पुरा गीतौ चित्तज्ञैर्योषितां द्विजैः

ଏଠାରେ ନାରଦ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେ କି ସତ୍ୟ ହେବ? ତଥାପି ଲୋକେ ଶୁଣନ୍ତି—ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଞ୍ଚଳତା ରହେ। ସ୍ତ୍ରୀସ୍ୱଭାବ ଜାଣୁଥିବା ବିବେକୀ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୁରାତନକାଳେ ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଥିଲେ।

Verse 12

पौंश्चल्यादतिचापल्यादज्ञानाच्च स्वभावतः । रक्षिता यत्नतो ह्येता विकुर्वंति हि भर्तृषु

ସ୍ୱଭାବଜନ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନ, ଉଚ୍ଛୃଙ୍ଖଳତା ଓ ଅତିଚଞ୍ଚଳତାରୁ—ଯତ୍ନକରି ରକ୍ଷା କଲେ ମଧ୍ୟ—ଏହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବିକୃତ ଆଚରଣ କରନ୍ତି।

Verse 13

नैता रूपं परीक्षंते नाऽसां वयसि संश्रयः । सुरूपं वा विरूपं वा पुमानित्येव भुंजते

ସେମାନେ ରୂପକୁ ପରୀକ୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ବୟସକୁ ମଧ୍ୟ ଆଧାର କରନ୍ତି ନାହିଁ; ପୁରୁଷ ସୁରୂପ ହେଉ କି ବିରୂପ—କେବଳ ‘ପୁରୁଷ’ ବୋଲି ଭାବି ସଙ୍ଗ କରନ୍ତି।

Verse 14

ईश्वर उवाच । मनसा चिन्तयित्वैवं कृष्णो नारदमब्रवीत् । नह्यहं श्रद्दधाम्येतद्यदेतद्भाषितं पुरा

ଇଶ୍ୱର କହିଲେ—ମନରେ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ପୁରାତନକାଳରୁ ଏଭଳି ଯାହା କୁହାଯାଇଛି, ମୁଁ ତାହାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଶ୍ରଦ୍ଧା କରେନି।’

Verse 15

ब्रुवाणमेवं देवं तु नारदः प्रत्युवाच ह । तथाहं तु करिष्यामि यथा श्रद्धास्यते भवान्

ଦେବ ଏଭଳି କହିବା ପରେ ନାରଦ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ: ‘ତଥାସ୍ତୁ; ଆପଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରିବେ ଭଳି ମୁଁ ସେପରି କରିଦେବି।’

Verse 16

एवमुक्त्वा ययौ भूयो नारदस्तु यथागतम् । ततः कतिपयाहस्य द्वारकां पुनरभ्यगात्

ଏହିପରି କହି ନାରଦ ମୁନି ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ପୁନର୍ବାର ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ପରେ କିଛି ଦିନ ପରେ ସେ ପୁନଃ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ।

Verse 17

तस्मिन्नहनि देवोऽपि सहांतःपौरकैर्जनैः । अनुभूय जलक्रीडां पानमासेवते रहः

ସେହି ଦିନ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତଃପୁରବାସୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ ଜଳକ୍ରୀଡା ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ଏକାନ୍ତରେ ପାନ ସେବନ କଲେ।

Verse 18

रम्ये रैवतकोद्याने नानाद्रुमविभूषिते । सर्वर्तुकुसुमैर्नित्यं वासिते सर्वकामने

ରମ୍ୟ ରୈବତକ ଉଦ୍ୟାନରେ—ନାନା ପ୍ରକାର ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ—ସର୍ବ ଋତୁର କୁସୁମର ନିତ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସର୍ବ କାମନା ପୂରଣକାରୀ ସ୍ଥାନରେ।

Verse 19

नानाजलजफुल्लाभिर्दीर्घिका भिरलंकृते । हंससारससंघुष्टे चक्रवाकोपशोभिते

ସେଠା ନାନା ପଦ୍ମରେ ଫୁଲିଥିବା ଦୀର୍ଘିକା-ସରୋବରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା; ହଂସ ଓ ସାରସଙ୍କ କଳରବରେ ମୁଖର, ଏବଂ ଚକ୍ରବାକ ଯୁଗଳରେ ଶୋଭିତ।

Verse 20

तस्मिन्स रमते देवः स्त्रीभिः परिवृतस्तदा । हारनूपुरकेयूररसनाद्यैर्विभूषणैः

ସେଠାରେ ସେ ସମୟରେ ଦେବ ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ କ୍ରୀଡା କଲେ; ସେମାନେ ହାର, ନୂପୁର, କେୟୂର, ରଶନା ଆଦି ଆଭୂଷଣରେ ବିଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 21

भूषितानां वरस्त्रीणां सर्वांगीणां विशेषतः । तत्रस्थः पिबते पानं शुभगन्धान्वितं शुभम्

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୂଷିତ, କୁଳୀନ ଓ ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ସେ ସେଠାରେ ରହି, ମଧୁର ସୁଗନ୍ଧିଯୁକ୍ତ ଶୁଭ ପାନୀୟ ପାନ କଲା।

Verse 22

एतस्मिन्नंतरे बुद्ध्वा मद्यमत्तास्ततः स्त्रियः । उवाच नारदः सांबमस्मिंस्तिष्ठ कुमारक

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଦ୍ୟମତ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି ନାରଦ ସାମ୍ବଙ୍କୁ କହିଲେ—“କୁମାରକ, ଏଠିଏ ରୁହ।”

Verse 23

त्वां समाह्वयते देवो न युक्तं स्थातुमत्र ते । तद्वाक्यार्थमबुद्ध्वैव नारदेनाथ नोदितः

“ଦେବ ତୁମକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ରହିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।” ସେହି କଥାର ମର୍ମ ନ ବୁଝି ସେ ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଗକୁ ପ୍ରେରିତ ହେଲା।

Verse 24

गत्वा तु सत्वरं सांबः प्रणाममकरोत्पितुः । निर्द्दिष्टमासनं भेजे यथाभावेन विष्णुना

ତାପରେ ସାମ୍ବ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା। ବିଷ୍ଣୁ ଯେ ଆସନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିଲେ, ସେହିପରି ଯଥୋଚିତ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ସେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 25

एतस्मिन्नंतरे तत्र यास्तु वै चाल्पसात्त्विकाः । ता दृष्ट्वा सहसा सांबं सर्वाश्चुक्षुभिरे स्त्रियः

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେଠାରେ ଯେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅଳ୍ପ-ସତ୍ତ୍ୱ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସାମ୍ବଙ୍କୁ ହଠାତ୍ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ଓ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଉଠିଲେ।

Verse 26

न स दृष्टः पुरा याभिरंतःपुरनिवासिभिः । मद्यदोषात्ततस्तासां स्मृतिलोपात्तथा बहु

ଅନ୍ତଃପୁରରେ ବସୁଥିବା ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ। ମଦ୍ୟଦୋଷରୁ ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ଅତ୍ୟଧିକ ଲୋପ ପାଇଲା, ତେଣୁ ବହୁତ ଭ୍ରମ ହେଲା।

Verse 27

स्वभावतोऽल्पसत्त्वानां जघनानि विसुस्रुवुः । श्रूयते चाप्ययं श्लोकः पुराणप्रथितः क्षितौ

ସ୍ୱଭାବତଃ ଅଳ୍ପସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ଜଘନଭାଗ ଡଗମଗାଇ ଅସ୍ଥିର ହେଲା। ଏହି ପୁରାଣପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶ୍ଲୋକ ଭୂମିରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ।

Verse 29

लोकेऽपि दृश्यते ह्येतन्मद्यस्याप्यथ सेवनात् । लज्जां मुंचंति निःशंका ह्रीमत्यो ह्यपि च स्त्रियः

ଏହା ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ—ମଦ୍ୟସେବନରୁ ଲଜ୍ଜାଶୀଳ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ନିଃଶଙ୍କ ଓ ଧିଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।

Verse 30

समांसैर्भोजनैः स्निग्धैः पानैः सीधुसुरासवैः । गंधैर्मनोज्ञैर्वस्त्रैश्च कामः स्त्रीषु विजृंभति

ମାଂସସହିତ ସମୃଦ୍ଧ ଭୋଜନ, ସ୍ନିଗ୍ଧ ଆହାର ଓ ସୀଧୁ–ସୁରା–ଆସବ ପାନ; ମନୋହର ଗନ୍ଧ ଓ ବସ୍ତ୍ର ସହ—ଏହାଦ୍ୱାରା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାମ ଫୁଟିଉଠେ।

Verse 31

मद्यं न देयमत्यर्थं पुरुषेण विपश्चिता । मदोन्मत्ताः स्वभावेन पूर्वं संति यतः स्त्रियः

ବିପଶ୍ଚିତ ପୁରୁଷ ଅତ୍ୟଧିକ ମଦ୍ୟ କେବେ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ୱଭାବତଃ ଆଗରୁ ମଦୋନ୍ମତ୍ତତା ପ୍ରତି ପ୍ରବଣ ଥାନ୍ତି।

Verse 32

नारदोऽप्यथ तं सांबं प्रेषयित्वा त्वरान्वितः । आजगामाथ तत्रैव सांबस्यानुपदेन तु

ତାପରେ ନାରଦ ମୁନି ମଧ୍ୟ ସାମ୍ବଙ୍କୁ ପଠାଇ, ତ୍ୱରାସହିତ ସାମ୍ବଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରି ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 33

आयांतं ताः स्वयं दृष्ट्वा प्रियसौमनसं मुनिम् । सहसैवोत्थिताः सर्वा मदोन्मत्ता अपि स्त्रियः

ପ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ ମୁନିଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ନିଜେ ଦେଖି, ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ହଠାତ୍ ଉଠିଦାଉଁଥିଲେ।

Verse 34

तासामथोत्थितानां तु वासुदेवस्य पश्यतः । भित्त्वा वासांस्यनर्घाणि पात्रेषु पतितानि तु

ସେମାନେ ଉଠିବା ସମୟରେ—ବାସୁଦେବ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ—ସେମାନଙ୍କ ଅମୂଲ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଫାଟି ସେଠାରେ ଥିବା ପାତ୍ରମାନଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 35

जघनेषु विलग्नानि तानि पेतुः पृथक्पृथक् । तद्दृष्ट्वा तु हरिः कुद्धस्ताः शशाप ततोऽबलाः

ନିତମ୍ବରେ ଲଗା ଥିବା ସେଇ ବସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଏକେକ କରି ଖସିପଡ଼ିଲା; ତାହା ଦେଖି ହରି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେଇ ଅବଳା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 36

यस्माद्गतानि चेतांसि मां मुक्त्वाऽन्यत्र वः स्त्रियः । तस्मात्पतिकृतांल्लोकानायुषोंऽते न यास्यथ

‘ହେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ! ମୋତେ ଛାଡ଼ି ତୁମ ଚିତ୍ତ ଅନ୍ୟତ୍ର ଗଲା; ତେଣୁ ଆୟୁଷର ଶେଷରେ ପତିଭକ୍ତି-ଧର୍ମରେ ଲଭ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ ନାହିଁ।’

Verse 37

पतिलोकात्परिभ्रष्टाः स्वर्गमार्गात्तथैव च । भूत्वा ह्यशरणा भूयो दस्युहस्तं गमिष्यथ

ପତିଲୋକରୁ ପତିତ ହୋଇ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗମାର୍ଗରୁ ମଧ୍ୟ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ, ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ଅଶରଣ ହେବ ଏବଂ ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କ ହସ୍ତରେ ପଡିବ।

Verse 38

शापदोषात्ततस्तस्मात्ताः स्त्रियो गां गते हरौ । हृताः पांचनदैश्चौरैरर्जुनस्य प्रपश्यतः

ଏହିପରି ସେଇ ଶାପଦୋଷରୁ, ହରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗତ ହେଲେ, ପାଞ୍ଚନଦ ଦେଶର ଚୋରମାନେ ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ହରଣ କଲେ—ଅର୍ଜୁନ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ।

Verse 39

अल्पसत्त्वाश्च याश्चासंस्ता गता दूषणं स्त्रियः । रुक्मिणी सत्यभामा च तथा जांबवती प्रिये

ଯେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ଅନ୍ତଃଶକ୍ତି ଅଳ୍ପ ଥିଲା ଏବଂ ଯେମାନେ ଦୂଷଣରେ ପଡିଥିଲେ, ସେମାନେ ହରଣ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରିୟେ, ରୁକ୍ମିଣୀ, ସତ୍ୟଭାମା ଏବଂ ଜାମ୍ବବତୀ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନଥିଲେ।

Verse 40

न प्राप्ता दस्युहस्तं ताः स्वेन सत्त्वेन रक्षिताः । शप्त्वैवं ताः स्त्रियः कृष्णः सांबमप्यशपत्पुनः

ସେମାନେ ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କ ହସ୍ତରେ ପଡିଲେ ନାହିଁ; ନିଜ ସତ୍ତ୍ୱବଳରେ ରକ୍ଷିତ ରହିଲେ। ଏଭଳି ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପୁନର୍ବାର ସାମ୍ବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 41

यस्मादतीव ते कांतं दृष्ट्वा रूपमिमाः स्त्रियः । क्षुब्धाः सर्वा यतस्तस्मात्कुष्ठरोगमवाप्नुहि

ତୁମର ଅତ୍ୟନ୍ତ କାନ୍ତିମୟ ରୂପ ଦେଖି ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ କାମେ ଉତ୍କଳିତ ହୋଇଥିଲେ; ତେଣୁ ସେଇ କାରଣରୁ ତୁମେ କୁଷ୍ଠରୋଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଅ।

Verse 42

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सांबो लज्जासमन्वितः । उवाच प्रहसन्वाक्यं स स्मरन्नृषिसत्तमम्

ତାହାର ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ସାମ୍ବ ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଗଲା। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ସ୍ମରି ଅଳ୍ପ ହସି କଥା କହିଲା।

Verse 43

अनिमित्तमहं तात भावदोषविवर्जितः । शप्तो न मेऽत्र वै कुद्धो दुर्वासा नान्यथा वदेत्

ହେ ତାତ! ଅକାରଣେ, ଭାବଦୋଷରହିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଶପ୍ତ ହୋଇଛି। ଏଥିରେ ମୋର ସତ୍ୟ କ୍ରୋଧ ନାହିଁ; ଦୁର୍ବାସା ଅନ୍ୟଥା କହିବେ ନାହିଁ।

Verse 44

एवमुक्त्वा ततः सांबः कृष्णं कमललोचनम् । ततो वैराग्यसंयुक्तश्चिन्ताशोकपरायणः

ଏଭଳି କହି ସାମ୍ବ କମଳନୟନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା। ପରେ ବୈରାଗ୍ୟଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଚିନ୍ତା ଓ ଶୋକରେ ଲୀନ ହେଲା।

Verse 45

प्रभासक्षेत्रमगमत्सर्वपातकनाशनम् । एवं तत्क्षेत्रमासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम्

ସେ ସର୍ବ ପାପନାଶକ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲା। ସେହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ତପ କଲା।

Verse 46

प्रतिष्ठाप्य सहस्रांशुं देवं पापनिषूदनम् । ततश्चाराधयामास परं नियममाश्रितः

ପାପନିଷୂଦନ ଦେବ ସହସ୍ରାଂଶୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ପରେ ପରମ ନିୟମ-ସଂଯମ ଆଶ୍ରୟ କରି ତାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲା।

Verse 47

त्रिसंध्यं पूजयामास दिव्यगंधानुलेपनैः । स्तोत्रेणानेन भक्त्या वै स्तौति नित्यं दिनाधिपम्

ସେ ଦିନର ତିନି ସନ୍ଧିକାଳରେ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଅନୁଲେପନଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କଲେ; ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିସହିତ ନିତ୍ୟ ଦିନାଧିପ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 48

सांब उवाच । नमस्त्रैलोक्यदीपाय नमस्ते तिमिरापह । नमः पंकजनाथाय नमः कुमुदशत्रवे

ସାମ୍ବ କହିଲେ— ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟଦୀପକ ହେ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ତିମିରାପହ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ପଙ୍କଜନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; କୁମୁଦ (ରାତ୍ରିକମଳ) ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 49

नमो जगत्प्रतिष्ठाय जगद्धात्रे नमोऽस्तु ते । देवदेव नमस्यामि सूर्यं त्रैलोक्यदीपकम्

ଜଗତର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଜଗଦ୍ଧାତା ହେ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଦେବଦେବ! ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟଦୀପକ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।

Verse 50

आदित्यवर्णो भुवनस्य गोप्ता अपूर्व एष प्रथमः सुराणाम् । हिरण्यगर्भः पुरुषो महात्मा स पठ्यते वै तमसः परस्तात्

ଆଦିତ୍ୟସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଭୁବନର ରକ୍ଷକ—ଅପୂର୍ବ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ—ସେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ମହାତ୍ମା ପୁରୁଷ; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତମସ (ଅନ୍ଧକାର)ର ପରେ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 51

इति स्तुतस्तदा सूर्यः प्रसन्नेनांतरात्मना । उवाच दर्शनं गत्वा सांबं जांबवतीसुतम्

ଏପରି ସ୍ତୁତି ପାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଦର୍ଶନ ଦେଇ ଜାମ୍ବବତୀପୁତ୍ର ସାମ୍ବଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 52

सांबसांब महावाहो शृणु गोविन्दनन्दने । स्तोत्रेणानेन तुष्टोऽहं वरं ब्रूहि यदीप्सितम्

ହେ ସାମ୍ବ, ହେ ମହାବାହୁ! ଗୋବିନ୍ଦନନ୍ଦନ, ଶୁଣ। ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ ବର କୁହ।

Verse 53

सांब उवाच । कृष्णेनाहं सुरश्रेष्ठ शप्तः पापः सुदुर्मतिः । कुष्ठांतं कुरु मे देव यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो

ସାମ୍ବ କହିଲା—ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୁଁ ପାପୀ ଓ ଦୁର୍ମତି; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶପ୍ତ ହୋଇଛି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ମୋ କୁଷ୍ଠର ଅନ୍ତ କରନ୍ତୁ।

Verse 54

श्रीभानुरुवाच । भूय एव महाभाग नीरोगस्त्वं भविष्यसि । यादृग्रूपः पुरा ह्यासीर्मम चैव प्रसादतः

ଶ୍ରୀଭାନୁ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ! ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ନିରୋଗ ହେବ; ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ରୂପ ଥିଲା ସେହି ରୂପ ପାଇବ।

Verse 55

अद्य प्रभृति नेक्ष्यास्ता विष्णुभार्याः कथंचन । न तासां दर्शने जातु स्थातव्यं यदुनन्दन

ଆଜିଠାରୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବ ନାହିଁ। ହେ ଯଦୁନନ୍ଦନ, ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସମୟରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ରହିବ ନାହିଁ।

Verse 56

तासामीर्ष्यापरीतेन विष्णुना प्रभविष्णुना । कुष्ठं ते यादवश्रेष्ठ प्रदत्तं हि महात्मना

ହେ ଯାଦବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେମାନଙ୍କ କାରଣରେ ଈର୍ଷ୍ୟାରେ ଆବୃତ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ ହିଁ ତୁମକୁ ଏହି କୁଷ୍ଠ ଦାନ କରିଥିଲେ।

Verse 57

यो मां स्तोत्रेण चानेन समागत्य च स्तोष्यति । न तस्यान्वयसंभूतः कुष्ठी कश्चिद्भविष्यति

ଯେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ମୋ ପାଖକୁ ଆସି ମୋତେ ସ୍ତୁତି କରିବ, ତାହାର ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ କେହି କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ହେବେ ନାହିଁ।

Verse 58

अथादित्यस्य नामानि सम्यग्जानीहि द्वादश । द्वादशैव तथान्यानि तानि वक्ष्याम्यशेषतः

ଏବେ ଆଦିତ୍ୟ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କର ଦ୍ୱାଦଶ ନାମ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଜାଣ। ଏହିପରି ଆଉ ଦ୍ୱାଦଶ ନାମ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ କିଛି ଛାଡ଼ିନାହିଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବି।

Verse 59

आदित्यः सविता सूर्यो मिहिरोऽर्कः प्रतापनः । मार्त्तंडो भास्करो भानुश्चित्रभानुर्द्दिवाकरः

ଆଦିତ୍ୟ, ସବିତା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମିହିର, ଅର୍କ, ପ୍ରତାପନ, ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ, ଭାସ୍କର, ଭାନୁ, ଚିତ୍ରଭାନୁ ଓ ଦିବାକର—ଏଗୁଡ଼ିକ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାମ।

Verse 60

रविर्द्वादशनामैवं ज्ञेयः सामान्यनामभिः । विष्णुर्धाता भगः पूषा मित्रोंऽशुर्वरुणो ऽर्यमा

ଏହିପରି ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ସାଧାରଣ ନାମରେ ଜ୍ଞେୟ। ସେଗୁଡ଼ିକ—ବିଷ୍ଣୁ, ଧାତା, ଭଗ, ପୂଷା, ମିତ୍ର, ଅଂଶୁ, ବରୁଣ ଓ ଅର୍ୟମା।

Verse 61

इन्द्रो विवस्वांस्त्वष्टा च पर्जन्यो द्वादशः स्मृतः । इति ते द्वादशादित्याः पृथक्त्वेन प्रकीर्तिताः

ଇନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ୱାନ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ପର୍ଜନ୍ୟ—ଏମାନେ ମିଶି ଦ୍ୱାଦଶ ସଂଖ୍ୟା ପୂରଣ କରନ୍ତି ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏହିପରି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ପ୍ରକୀର୍ତିତ ହେଲେ।

Verse 62

उत्तिष्ठंति सदा ह्येते मासैर्द्वादशभिः क्रमात् । विष्णुस्तपति वै चैत्रे वैशाखे चार्यमा सदा

ଏହି ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ସଦା ଉଦିତ ହୋଇ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି। ଚୈତ୍ରରେ ବିଷ୍ଣୁ ତପନ କରନ୍ତି, ଵୈଶାଖରେ ଆର୍ୟମା ନିତ୍ୟ ଦୀପ୍ତ।

Verse 63

विवस्वाञ्ज्येष्ठमासे तु आषाढे चांशुमांस्तथा । पर्ज्जन्यः श्रावणे मासि वरुणः प्रौष्ठसंज्ञिके

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ବିବସ୍ୱାନ୍ ଅଧିଷ୍ଠାତା, ଆଷାଢରେ ଅଂଶୁମାନ୍ ତଥା। ଶ୍ରାବଣରେ ପର୍ଜନ୍ୟ (ବର୍ଷାଦାତା), ପ୍ରୌଷ୍ଠ ସଂଜ୍ଞିକ ମାସରେ ବରୁଣ ଅଧିଷ୍ଠିତ।

Verse 64

इन्द्रश्चाश्वयुजे मासि धाता तपति कार्तिके । मार्गशीर्षे तथा मित्रः पौषे पूषा दिवाकरः

ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଧିଷ୍ଠାତା, କାର୍ତ୍ତିକରେ ଧାତା ତପନ କରନ୍ତି। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷରେ ମିତ୍ର, ପୌଷରେ ପୂଷା—ହେ ଦିବାକର—ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 65

माघे भगस्तु विज्ञेयस्त्वष्टा तपति फाल्गुने । शतैर्द्वादशभिर्विष्णू रश्मीनां दीप्यते सदा

ମାଘରେ ଭଗ ଅଧିଷ୍ଠାତା ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଫାଲ୍ଗୁନରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ତପନ କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ଦ୍ୱାଦଶଶତ କିରଣରେ ଦୀପ୍ତ।

Verse 66

दीप्यते गोसहस्रेण शतैश्च त्रिभिरर्यमा । द्विसप्तकैर्विवस्वांस्तु अंशुमान्पञ्चकैस्त्रिभिः

ଆର୍ୟମା ଗୋସହସ୍ର ଓ ତିନିଶତ କିରଣରେ ଦୀପ୍ତ। ବିବସ୍ୱାନ୍ ଦ୍ୱିସପ୍ତକ (ଚୌଦଶତ) କିରଣରେ, ଅଂଶୁମାନ୍ ତ୍ରିପଞ୍ଚକ (ପଞ୍ଚଦଶତ) କିରଣରେ ପ୍ରକାଶିତ।

Verse 67

विवस्वानिव पर्जन्यो वरुणश्चार्यमा इव । इन्द्रस्तु द्विगुणैः षड्भिर्भात्येकादशभिः शतैः

ପର୍ଜନ୍ୟ ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏବଂ ବରୁଣ ଆର୍ୟମାଙ୍କ ପରି ପ୍ରକାଶମାନ। କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଛଅର ଦ୍ୱିଗୁଣ ଯୋଗେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଏକାଦଶ ଶତ ତେଜରେ ଭାସେ।

Verse 68

मित्रवच्च भगस्त्वष्टा सहस्रेण शतेन च । उत्तरोपक्रमेऽर्कस्य वर्धन्ते रश्मयः सदा । दक्षिणोपक्रमे भूयो ह्रसन्ते सूर्यरश्मयः

ମିତ୍ର, ଭଗ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଆଦି—ମିଶି ଏକ ହଜାର ଏକ ଶତ—ସୂର୍ଯ୍ୟଶକ୍ତିମାନେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତରାୟଣରେ ତାଙ୍କର ରଶ୍ମି ସଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଦକ୍ଷିଣାୟଣରେ ସୂର୍ଯ୍ୟରଶ୍ମି ପୁନଃ ହ୍ରାସ ପାଏ।

Verse 69

एवं द्वादश मूर्तिस्थः प्रभासक्षेत्रमध्यतः । सांबादित्येति विख्यातः स्थास्ये मन्वन्तरान्तरे

ଏଭଳି ଦ୍ୱାଦଶ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇ, ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ‘ସାମ୍ବାଦିତ୍ୟ’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ ମୁଁ ମନ୍ୱନ୍ତରାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିବି।

Verse 70

माघस्य शुक्लपक्षे तु पञ्चम्यां यादवोत्तम । एकभक्तं सदा ख्यातं षष्ठ्यां नक्तमुदाहृतम्

ହେ ଯାଦବୋତ୍ତମ! ମାଘ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀରେ ‘ଏକଭକ୍ତ’ ବ୍ରତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଷଷ୍ଠୀରେ ‘ନକ୍ତ’ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ (ରାତିରେ ମାତ୍ର ଆହାର)।

Verse 71

सप्तम्यामुपवासं तु कृत्वा सांबार्कसंनिधौ । रक्तचन्दनमिश्रैस्तु करवीरैर्महाव्रतः

ତାପରେ ସପ୍ତମୀରେ ସାମ୍ବାର୍କଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଉପବାସ କରି, ମହାବ୍ରତୀ ଭକ୍ତ ରକ୍ତଚନ୍ଦନମିଶ୍ରିତ କରବୀର ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରୁ।

Verse 72

दत्त्वा कुन्दरकं धूपं पूजयेद्भास्करं बुधः । ब्राह्मणान्दिव्यभोज्येन भोजयित्वाऽपि शक्तितः

କୁନ୍ଦରକ ଧୂପ ଅର୍ପଣ କରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ। ଏବଂ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଉ।

Verse 73

एवं यः कुरुते सम्यक्सांबादित्यस्य पूजनम् । सम्यक्छ्रद्धासमायुक्तः संप्राप्स्यत्यखिलं फलम्

ଏହିପରି ଯେ ଶୁଦ୍ଧ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ସାମ୍ବାଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 74

ईश्वर उवाच । एवमुक्त्वा सहस्रांशुस्तत्रैवांतरधीयत । सांबोऽपि निर्जरो भूत्वा द्वारकां पुनरागमत्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏପରି କହି ସହସ୍ରାଂଶୁ (ହଜାର କିରଣଧାରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ) ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଏବଂ ସାମ୍ବ ମଧ୍ୟ ଜରା-ବ୍ୟାଧିମୁକ୍ତ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଗଲା।

Verse 75

इत्येतत्कथितं देवि सांबादित्यमहोदयम् । श्रुतं हरति पापानि तथाऽरोग्यं प्रयच्छति

ହେ ଦେବୀ, ଏହିପରି ସାମ୍ବାଦିତ୍ୟଙ୍କ ମହାମହିମା କଥିତ ହେଲା। ଏହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ନାଶ ହୁଏ ଏବଂ ଆରୋଗ୍ୟ (ରୋଗମୁକ୍ତି) ମିଳେ।

Verse 101

इति श्रीस्कान्दे महा पुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सांबादित्यमाहात्म्यवर्णनंनामैकोत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର, ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ “ସାମ୍ବାଦିତ୍ୟ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ-ବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ଏକଶେ ଏକତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।