Adhyaya 1

Verse 1

व्यास उवाच । यश्चाद्यः पुरुषः पुराण इति यः संस्तूयते सर्वतः सोमेशः सुरसंयुतः क्षितितले यैर्वीक्षितो हीक्षणैः । ते तीर्त्वा विततांतरं भवभयं भूत्याऽभिसंभूषिताः स्वर्गं यानवरैःप्रयान्ति सुकृतैर्यज्ञै यथा यज्विनः

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଯିଏ ସର୍ବତ୍ର ‘ଆଦ୍ୟ ପୁରୁଷ’ ଓ ‘ପୁରାତନ’ ବୋଲି ସ୍ତୁତ, ସେ ଦେବସଂଯୁକ୍ତ ସୋମେଶ; ପୃଥିବୀରେ ଯାହାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପବିତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଲୋକେ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସଂସାରଭୟର ବିସ୍ତୃତ ଅନ୍ତରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦିବ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ, ପୁଣ୍ୟକର୍ମ ଓ ଯଜ୍ଞଫଳରେ, ଯଜ୍ୱିନମାନଙ୍କ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗମନ କରନ୍ତି।

Verse 2

प्रसरद्बिन्दुनादाय शुद्धामृतमयात्मने । षड्त्रिंशत्तत्त्वदेहाय नमश्चिन्मात्रमूर्तये

ପ୍ରସରିତ ବିନ୍ଦୁ-ନାଦସ୍ୱରୂପ, ଶୁଦ୍ଧ ଅମୃତମୟ ଆତ୍ମା, ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ ତତ୍ତ୍ୱଦେହଧାରୀ, ଚିନ୍ମାତ୍ର ମୂର୍ତ୍ତି—ସେହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 3

अमृतेनोदरस्थेन म्रियन्ते सर्वदेवताः । कंठस्थित विषेणापि यो जीवति स पातुः वः

ଅମୃତ ଯଦି ଉଦରରେ ଅଟକି ରହିଯାଏ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶିଯିବେ; କିନ୍ତୁ କଣ୍ଠରେ ବିଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ଜୀବିତ—ସେହି ପ୍ରଭୁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 4

सत्रान्ते सूतमनघं नैमिषेया महर्षयः । पुराणसंहितां पुण्यां पप्रच्छू रोमहर्षणम्

ସତ୍ରାନ୍ତେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟର ମହର୍ଷିମାନେ ପାପରହିତ ସୂତ ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟମୟ ପୁରାଣସଂହିତା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 5

त्वया सूत महा बुद्धे भगवान्ब्रह्मवित्तमः । इतिहासपुराणार्थे व्यासः सम्यगुपासितः

ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ସୂତ! ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣର ଅର୍ଥ-ତାତ୍ପର୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମବିତ୍ତମ ଭଗବାନ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ତୁମେ ସମ୍ୟକ୍ ସେବା-ଉପାସନା କରିଛ।

Verse 6

तस्य ते सर्वरोमाणि वचसा हर्षितानि यत् । द्वैपायनस्यानुभावात्ततोऽभू रोमहर्षणः

ତାଙ୍କ ବଚନରେ ତୁମର ସମସ୍ତ ରୋମ ହର୍ଷରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା; ତେଣୁ ଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ)ଙ୍କ ଅନୁଭାବରୁ ତୁମେ ‘ରୋମହର୍ଷଣ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲ।

Verse 7

भवन्तमेव प्रथमं व्याजहार स्वयं प्रभुः । मुनीनां संहितां वक्तुं व्यासः पौराणिकीं कथाम्

ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁସ୍ୱରୂପ ମୁନି ବ୍ୟାସ ପ୍ରଥମେ କେବଳ ତୁମକୁ ଉଦ୍ଦେଶି କହିଲେ—ମୁନିମାନଙ୍କୁ ସଂହିତା ଓ ପୌରାଣିକ ପବିତ୍ର କଥା ପ୍ରବଚନ କରିବାକୁ।

Verse 8

त्वं हि स्वायंभुवे यज्ञे सुत्याहे वितते हरिः । संभूतः संहितां वक्तुं स्वांशेन पुरुषोत्तमः

ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ଯଜ୍ଞର ବିସ୍ତୃତ ସୋମ-ସୁତ୍ୟାହ ଦିନେ ସଂହିତା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ସ୍ୱାଂଶରେ ସ୍ୱୟଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ହରି ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲ।

Verse 9

तस्माद्भवन्तं पृच्छामः पुराणे स्कन्दकीर्तिते । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ब्राह्मी यात्रा श्रुता पुरा

ଏହେତୁ ସ୍କନ୍ଦ-କୀର୍ତିତ ଏହି ପୁରାଣରେ, ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ର-ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ପୂର୍ବେ ଶୁଣିଥିବା ‘ବ୍ରାହ୍ମୀ ଯାତ୍ରା’ ବିଷୟରେ ଆମେ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛୁ।

Verse 10

अधुना वैष्णवीं रौद्रीं यात्रां सर्वार्थसंयुताम् । वक्तुमर्हसि चास्माकं पुराणार्थविशारद

ଏବେ, ହେ ପୁରାଣାର୍ଥବିଶାରଦ! ସର୍ବାର୍ଥସଂଯୁକ୍ତ ବୈଷ୍ଣବୀ ଓ ରୌଦ୍ରୀ ଯାତ୍ରା ବିଷୟ ଆମକୁ କହିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 11

मुनीना वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः । प्रणम्य शिरसा प्राह व्यासं सत्यवतीसुतम्

ମୁନିମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ପୌରାଣିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୂତ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି ସତ୍ୟବତୀସୁତ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 12

रोमहर्षण उवाच । श्रीवत्सांकं जगद्योनिं हरिमोंकाररूपिणम् । अप्रमेयं गुरुं देवं निर्मलं निर्मलाश्रयम्

ରୋମହର୍ଷଣ କହିଲେ—ଶ୍ରୀବତ୍ସାଙ୍କିତ, ଜଗଦ୍ୟୋନି, ଓଂକାରରୂପୀ ହରିଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ; ସେ ଅପ୍ରମେୟ, ଦିବ୍ୟ ଗୁରୁ, ନିର୍ମଳ ଓ ନିର୍ମଳମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ।

Verse 13

हंसं शुचिषदं व्योम व्यापकं सर्वदं शिवम् । उदासीनं निरायासं निष्प्रपञ्चं निरञ्जनम्

ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ—ଯିଏ ହଂସସ୍ୱରୂପ, ଶୁଚିଧାମନିବାସୀ, ଆକାଶସମ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସର୍ବଦାତା, ଶିବ, ଉଦାସୀନ ଓ ନିରାୟାସ; ପ୍ରପଞ୍ଚାତୀତ ଏବଂ ନିରଞ୍ଜନ।

Verse 14

शून्यं बिंदुस्वरूपं तु ध्येयं ध्यानविवर्जितम् । अस्ति नास्तीति यं प्राहुः सुदूरे चान्तिके च यत्

ମୁଁ ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ—ଯାହା ଶୂନ୍ୟସଦୃଶ, ତଥାପି ବିନ୍ଦୁସ୍ୱରୂପ; ଧ୍ୟେୟ, କିନ୍ତୁ (ସାଧାରଣ) ଧ୍ୟାନରୁ ଅତୀତ; ଯାହାକୁ ‘ଅଛି’ ଓ ‘ନାହିଁ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯାହା ଅତି ଦୂରେ ମଧ୍ୟ, ଅତି ନିକଟେ ମଧ୍ୟ।

Verse 15

मनोग्राह्यं परं धाम पुरुषाख्यं जगन्मयम् । हृत्पंकजसमासीनं तेजोरूपं निरिन्द्रियम्

(ମୁଁ) ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ—ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଗ୍ରାହ୍ୟ, ପରମ ଧାମ, ‘ପୁରୁଷ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଜଗତ୍‌ବ୍ୟାପୀ; ହୃଦୟ-ପଦ୍ମରେ ଆସୀନ, ତେଜୋମୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ।

Verse 16

एवंविधं नमस्कृत्य परमात्मानमीश्वरम् । कथां वदिष्ये द्विविधां द्विशरीरां तथैव तु

ଏହିପରି ପରମାତ୍ମା ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମୁଁ ଏବେ ସେହି ପବିତ୍ର କଥା କହିବି—ଯାହା ପ୍ରକାରରେ ଦ୍ୱିବିଧ ଏବଂ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଶରୀର (ଦୁଇ ଅଂଶ) ଅଟେ।

Verse 17

दिव्यभाषासमोपेतां वेदाधिष्ठानसंयुताम् । पञ्चसंधिसमायुक्तां षडलंकारभूषिताम्

(ଏହି କଥା) ଦିବ୍ୟ ଭାଷାରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ବେଦାଧିଷ୍ଠାନରେ ଭିତ୍ତିସ୍ଥ; ପଞ୍ଚସନ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଷଡଲଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ।

Verse 18

सप्तसाधनसंयुक्तां रसाष्टगुणरंजिताम् । गुणैर्नवभिराकीर्णां दशदोषविवर्जिताम्

(ଏହା) ସପ୍ତ ସାଧନରେ ସଂଯୁକ୍ତ, ଅଷ୍ଟ ରସ-ଗୁଣରେ ରଞ୍ଜିତ; ନବ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଦଶ ଦୋଷରୁ ବିମୁକ୍ତ।

Verse 19

विभाषाभूषितां तद्वदेकायत्तां मनोहराम् । पञ्चकारणसंयुक्तां चतुष्करणसम्मताम्

(ଏହି କଥା) ବିଭିନ୍ନ ଭାଷା-ଶୈଳୀରେ ଭୂଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏକାୟତ ଓ ମନୋହର; ପଞ୍ଚକାରଣରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଚତୁଷ୍କରଣଦ୍ୱାରା ସମ୍ମତ।

Verse 20

पुनश्च द्विविधां तद्वज्ज्ञानसंदोहदायिनीम् । व्यासेन कथितां पुण्यां शृणुध्वं पापनाशिनीम्

ପୁନର୍ବାର ସେହି ଦ୍ୱିବିଧ ପୁଣ୍ୟକଥା ଶୁଣ; ଯାହା ଜ୍ଞାନର ନିଧି ଦାନ କରେ; ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ଏହା ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ଓ ପାପନାଶିନୀ।

Verse 21

यां श्रुत्वा पापकर्मापि गच्छेद्धि परमां गतिम् । दुःखत्रयविनिर्मुक्तः सर्वातङ्कविवर्जितः

ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣିଲେ ପାପକର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ପରମ ଗତି ପାଏ; ସେ ତ୍ରିବିଧ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ଉପଦ୍ରବରୁ ନିର୍ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 22

न नास्तिके कथां पुण्यामिमां ब्रूयात्कदाचन । श्रद्दधानाय शान्ताय कीर्तनीया द्विजातये

ଏହି ପୁଣ୍ୟକଥାକୁ ନାସ୍ତିକଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ, ଶାନ୍ତସ୍ୱଭାବୀ ଓ ଦ୍ୱିଜ ଯୋଗ୍ୟ ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଏହା କୀର୍ତ୍ତନୀୟ।

Verse 23

निषेकादिः श्मशानान्तो मन्त्रैर्यस्योदितो विधिः । तस्य शास्त्रेऽधिकारोऽस्ति ज्ञेयो नान्यस्य कस्यचित्

ନିଷେକାଦିରୁ ଶ୍ମଶାନାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରସହିତ ଯାହାର ବିଧି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅଧିକାର କେବଳ ତାହାର; ଅନ୍ୟ କାହାରି ନୁହେଁ।

Verse 24

चतुःपक्षावदातस्य विशुद्धिर्ब्राह्मणस्य च । सद्वृत्तस्याधिकारोऽस्ति शास्त्रेऽस्मिन्वेदसम्मते

ଚାରି ବେଦରେ ପ୍ରବୀଣ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧି ମାନ୍ୟ; ଏବଂ ସଦ୍ବୃତ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଏହି ବେଦସମ୍ମତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅଧିକାର ଅଛି।

Verse 25

यथा सुराणां प्रवरो देवदेवो महेश्वरः । नदीनां च यथा गंगा वर्णानां ब्राह्मणो यथा

ଯେପରି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 26

अक्षराणां तु सर्वेषामोंकारः प्रथमो यथा । पूज्यानां तु यथा माता गुरूणां च यथा पिता । तथैव सर्वशास्त्राणां प्रधानं स्कन्दकीर्तितम्

ସମସ୍ତ ଅକ୍ଷରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓଂକାର ଯେପରି ପ୍ରଥମ, ପୂଜ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାତା ଯେପରି ପ୍ରଧାନ ଏବଂ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପିତା ଯେପରି ପ୍ରଧାନ; ସେପରି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣ ପ୍ରଧାନ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 27

पुरा कैलासशिखरे ब्रह्मादीनां च सन्निधौ । स्कान्दं पुराणं कथितं पार्वत्यग्रे पिनाकिना

ପୂର୍ବେ କୈଲାସଶିଖରରେ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପିନାକଧାରୀ ଶିବ ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣ କଥନ କରିଥିଲେ।

Verse 28

पार्वत्या षण्मुखस्याग्रे तेन नन्दिगणाय वै । नन्दिना तु कुमाराय तेन व्यासाय धीमते

ପାର୍ବତୀ ଷଣ୍ମୁଖଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ (ଏହା) କହିଲେ; ସେ ନନ୍ଦିଗଣଙ୍କୁ ଦେଲେ। ନନ୍ଦୀ କୁମାରଙ୍କୁ, ଏବଂ କୁମାର ଧୀମାନ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 29

व्यासेन मे समाख्यातं भवद्भ्योऽहं प्रकीर्तये

ବ୍ୟାସ ଯାହା ମୋତେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି କହିଥିଲେ, ସେହି କଥାକୁ ମୁଁ ଏବେ ଆପଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତନ କରୁଛି।

Verse 30

यूयं सद्भावसंयुक्ता यतः सर्वे महर्षयः । तेन मे भाषितुं श्रद्धा भवतां स्कन्दसंहिताम्

ତୁମେ ସମସ୍ତେ ସଦ୍ଭାବସଂଯୁକ୍ତ ମହର୍ଷି; ତେଣୁ ତୁମମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହି ସ୍କନ୍ଦସଂହିତା କହିବାକୁ ମୋର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ହୋଇଛି।