Adhyaya 40

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । स्वनामांकित पत्रैस्तु श्रीपतिं योऽर्चयेत वै । सप्तलोकाननुप्राप्य सप्तद्वीपाधिपो भवेत्

ଶ୍ରୀ ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ଯେ ନିଜ ନାମ ଅଙ୍କିତ ପତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀପତିଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ସେ ସପ୍ତଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ହୁଏ।

Verse 2

माकान्तवृक्षपत्रैस्तु योऽर्चयेत सदा हरिम् । पुण्यं भवति तस्येह वाजिमेधायुतं कलौ

ଯେ ମାକାନ୍ତ ବୃକ୍ଷର ପତ୍ରଦ୍ୱାରା ସଦା ହରିଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ତାହାର କଳିଯୁଗରେ ଦଶହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞସମ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 3

लक्ष्मीं सरस्वतीं देवीं सावित्रीं चंडिकां तथा । पूजयित्वा दिवं याति पत्रैः श्रीवृक्षसंभवैः

ଶ୍ରୀବୃକ୍ଷ (ତୁଳସୀ) ଜନିତ ପତ୍ରଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ସାବିତ୍ରୀ ଏବଂ ଚଣ୍ଡିକା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଭକ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପାଏ।

Verse 4

तुलस्या अधिकं प्रोक्तं दलं श्रीवृक्षसंभवम् । तस्मान्नित्यं प्रयत्नेन पूजनीयः सदाऽच्युतः

ତୁଳସୀ—ଶ୍ରୀବୃକ୍ଷଜ ପତ୍ର—ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତେଣୁ ନିତ୍ୟ ପ୍ରୟାସରେ ସଦା ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ତାହାଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 5

द्वादश्यां रविवारेण श्रीवृक्षमर्चयन्ति ये । ब्रह्महत्यादिकैः पापैर्न लिप्यंते कृतैरपि

ଦ୍ୱାଦଶୀ ଯେତେବେଳେ ରବିବାରରେ ପଡ଼େ, ସେଦିନ ଯେମାନେ ଶ୍ରୀବୃକ୍ଷ (ତୁଳସୀ) ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଦି ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 6

यथा करिपदेऽन्यानि प्रविशंति पदानि च । तथा सर्वाणि पुण्यानि प्रविष्टानि हरेर्दिने

ଯେପରି ହାତୀର ପଦଚିହ୍ନରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପଦଚିହ୍ନ ଲୀନ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ହରିଙ୍କ ଦିନରେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଏକତ୍ର ସମାବିଷ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 7

अध्रुवेणैव देहेन प्रतिक्ष णविनाशिना । कथं नोपासते जंतुर्द्वादशीं जागरान्विताम्

କ୍ଷଣକ୍ଷଣେ ନଶ୍ୱର ଏହି ଅଧ୍ରୁବ ଦେହ ଥାଇ ସତ୍ତ୍ୱେ, ଜୀବ କିପରି ଜାଗରଣସହିତ ଦ୍ୱାଦଶୀର ଉପାସନା କରେ ନାହିଁ?

Verse 8

अतीतान्पुरुषान्सप्त भविष्यांश्च चतुर्द्दश । नरकात्तारयेत्सर्वांल्लोकान्कृष्णेति कीर्तनात् । न ते जीवंति लोकेऽस्मिन्यत्रतत्र स्थिता नराः

‘କୃଷ୍ଣ’ ନାମକୀର୍ତ୍ତନରେ ସାତ ପୁରୁଷ ପୂର୍ବଜ ଓ ଚଉଦ ପୁରୁଷ ଭବିଷ୍ୟତ ବଂଶଧରକୁ ନରକରୁ ତାରିପାରିବ; ଯେମାନେ ଯେଉଁଠି ଥାଉନାହିଁ ଏହି ଭକ୍ତିହୀନ, ସେମାନେ ଏ ଲୋକରେ ସତ୍ୟରେ ଜୀବନ୍ତ ନୁହେଁ।

Verse 9

द्वारकायां च संप्राप्तास्त्रिषु लोकेषु वंदिताः । द्वारकायां प्रकुर्वंति यतीनां भोजनं स्थितिम् । ग्रासेग्रासे मखशतं ते लभंते फलं नराः

ଯେମାନେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେ ତ୍ରିଲୋକରେ ବନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ଦ୍ୱାରକାରେ ସେମାନେ ଯତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଜନ ଓ ନିବାସ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାସଦାନରେ ସେମାନେ ଶତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 10

यतीनां ये प्रयच्छंति कौपीनाच्छादनादिकम् । वसतां द्वारकामध्ये यथाशक्त्या तु भोजनम् । शृणु पुण्यं प्रवक्ष्यामि समासेन हि दैत्यज

ଯେମାନେ ଯତିମାନଙ୍କୁ କୌପୀନ, ଆଚ୍ଛାଦନ ଆଦି ଦାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଦ୍ୱାରକାମଧ୍ୟରେ ବସୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ଯଥାଶକ୍ତି ଭୋଜନ ଦିଅନ୍ତି—ହେ ଦୈତ୍ୟଜ, ଶୁଣ; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି।

Verse 11

कोटिभिर्वेदविद्वद्भिर्गयायां पितृवत्सलैः । भोजितैर्यत्समाप्नोति तत्फलं दैत्यनायक

ହେ ଦୈତ୍ୟନାୟକ! ଗୟାରେ ପିତୃଭକ୍ତ, ବେଦବିଦ୍ୱାନ କୋଟି କୋଟି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ଏଠାରେ (ଦ୍ୱାରକାରେ) ଭୋଜନଦାନରେ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 12

एकस्मिन्भोजिते पौत्र भिक्षुके फलमीदृशम् । दातव्यं भिक्षुके चान्नं कुर्य्याद्वै चात्मविक्रयम्

ହେ ପୌତ୍ର! ଗୋଟିଏ ଭିକ୍ଷୁକକୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଫଳ ମିଳେ। ତେଣୁ ଭିକ୍ଷୁକକୁ ଅନ୍ନଦାନ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ—ତାହା ପାଇଁ ଆତ୍ମବିକ୍ରୟ ସମ କଠିନ କଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 13

धन्यास्ते यतयः सर्वे ये वसंति कलौ युगे । कृष्णमाश्रित्य दैत्येन्द्र द्वारकायां दिनेदिने

କଳିଯୁଗରେ ବସୁଥିବା ସେ ସମସ୍ତ ଯତି ଧନ୍ୟ; ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ସେମାନେ ଦ୍ୱାରକାରେ ଦିନେଦିନେ ବସନ୍ତି।

Verse 14

प्राणिनो ये मृताः केचिद्द्वारकां कृष्णसन्निधौ । पापिनस्तत्पदं यांति भित्त्वा सूर्यस्य मंडलम्

ଦ୍ୱାରକାରେ କୃଷ୍ଣସନ୍ନିଧିରେ ଯେ କେହି ପ୍ରାଣୀ ମରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଭେଦି ତାଙ୍କର ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 15

द्वारकाचक्रतीर्थे ये निवसंति नरोत्तमाः । तेषां निवारिताः सर्वे यमेन यमकिंकराः

ଦ୍ୱାରକାର ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ଯେ ନରୋତ୍ତମମାନେ ବସନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଯମଙ୍କ ସମସ୍ତ କିଙ୍କରଙ୍କୁ ଯମ ନିଜେ ନିବାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 16

स्नात्वा पश्यंति गोमत्यां कृष्णं कलिमलापहम् । न तेषां विषये यूयं न चास्मद्विषये तु ते

ଗୋମତୀରେ ସ୍ନାନ କରି ସେମାନେ କଳିମଳାପହ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ତୁମମାନଙ୍କର ଅଧିକାର ନାହିଁ, ଆମ ବିଷୟରେ ସେମାନଙ୍କର ଭୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 17

अपि कीटः पतंगो वा वृक्षा वा ये तदाश्रिताः । यांति ते कृष्णसदनं संसारे न पुनर्हिं ते

ସେଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା କୀଟ, ପତଙ୍ଗ କିମ୍ବା ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣସଦନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ ପୁଣି ସଂସାରେ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 18

किं पुनर्द्विजवर्य्याश्च क्षत्रियाश्च विशेषतः । त्रिवर्णपूजासंयुक्ताः शूद्रास्तत्र निवासिनः

ତେବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଓ ବିଶେଷତଃ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ କେତେ ଅଧିକ ଫଳ ପାଆନ୍ତି! ଏବଂ ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ, ତ୍ରିବର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା-ସେବାରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ମହାପୁଣ୍ୟର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 19

गीतां पठंति कृष्णाग्रे कार्तिकं सकलं द्विजाः । एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗୀତା ପାଠ କରନ୍ତି; ଏକଭକ୍ତ (ଦିନେ ଏକଥର), ନକ୍ତ (ରାତିରେ ଭୋଜନ) ଓ ନ ମାଗି ପ୍ରାପ୍ତ ଅନ୍ନରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 20

त्रिरात्रेणापि कृच्छ्रेण तथा चान्द्रायणेन च । यावकैस्तप्तकृच्छ्राद्यैः पक्षमासमुपोषणैः

ତ୍ରିରାତ୍ର କୃଚ୍ଛ୍ର, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ, ଯବାଗୁ (ଯବର ପେୟ) ଉପରେ ନିର୍ବାହ, ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର ଆଦି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ଏବଂ ପକ୍ଷ କିମ୍ବା ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସ—ଏହିପରି ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା।

Verse 21

क्षपयंति च ये मासं कार्तिकं व्रतचारिणः । स्नात्वा वै गोमतीनीरे तथा वै रुक्मिणीह्रदे

ଯେ ବ୍ରତଚାରୀମାନେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସକୁ ବ୍ରତସହିତ ବ୍ୟତୀତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଗୋମତୀ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ରୁକ୍ମିଣୀ ହ୍ରଦରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି।

Verse 22

शंखचक्रगदा हस्ताः कृष्णरूपा भवंति ते । उपोष्यैकादशीं शुद्धां दशमीसंगवर्जिताम्

ସେମାନେ ହାତରେ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରି କୃଷ୍ଣସ୍ୱରୂପ ହୁଅନ୍ତି—ଦଶମୀର ସଂସର୍ଗଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଏକାଦଶୀକୁ ଉପବାସ କଲେ।

Verse 23

श्राद्धं कुर्वंति द्वादश्यां चक्रतीर्थे च निर्मले । ब्राह्मणान्भोजयित्वा च मधुपायससर्पिषा

ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ନିର୍ମଳ ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧୁ, ପାୟସ ଓ ଘିଅ ସହ ଭୋଜନ କରାନ୍ତି।

Verse 24

संतर्प्य विधिवद्भक्त्या शक्त्या दत्त्वा तु दक्षिणाम् । गोभूहिरण्यवासांसि तांबूलं च फलानि च

ବିଧିମତେ ଭକ୍ତିସହ ତୃପ୍ତ କରି, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ—ଗୋ, ଭୂମି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ବସ୍ତ୍ର, ତାମ୍ବୂଳ ଓ ଫଳ ମଧ୍ୟ।

Verse 25

उपानहौ च्छत्रसुमं जलपूर्णा घटास्तथा । पक्वान्नसंयुताः शुभ्राः सफला दक्षिणान्विताः

ତଦ୍ରୂପ ପାଦତ୍ରାଣ, ଛତା ଓ ସୁଗଠିତ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟ; ସହିତ ଶୁଦ୍ଧ ପକ୍ୱାନ୍ନ, ଫଳସହ ଏବଂ ଯଥୋଚିତ ଦକ୍ଷିଣାଯୁକ୍ତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 26

एवं यः कुरुते सम्यक्कृष्णमुद्दिश्य कार्तिके । मार्कंडेय समा प्रीतिः पितॄणां जायते ध्रुवम्

ହେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ! ଯେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏଭଳି ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କରେ, ତାହାର ପିତୃମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ସମାନ (ମହାନ) ତୃପ୍ତି ଜନ୍ମେ।

Verse 27

कृष्णस्य त्रिदशैः सार्द्धं तुष्टिर्भवति चाक्षया

କୃଷ୍ଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସେଇ ତୁଷ୍ଟି ଅକ୍ଷୟ ହୋଇ ରହେ।

Verse 28

ये कार्तिके पुण्यतमा मनुष्यास्तिष्ठंति मासं व्रतदानयुक्ताः । रथांगतीर्थे कृतपूतगात्रास्ते यांति पुण्यं पदमव्ययं च

ଯେ ପରମ ପୁଣ୍ୟବାନ ମନୁଷ୍ୟ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ସମଗ୍ର ଭରି ବ୍ରତ ଓ ଦାନରେ ନିୟୁକ୍ତ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ରଥାଙ୍ଗତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଦେହ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟମୟ ଅବ୍ୟୟ ପରମ ପଦକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 40

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये कार्तिके चक्रतीर्थस्नानदानश्राद्धादिमाहात्म्यवर्णनंनाम चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଥ ଦ୍ୱାରକାମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘କାର୍ତ୍ତିକେ ଚକ୍ରତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ଦାନ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆଦିର ମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।