
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଉପଦେଶମୂଳକ ସଂବାଦରେ ହରି-ଜାଗରଣର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି—ବିଶେଷକରି ଏକାଦଶୀର ଉପବାସ ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀର ରାତ୍ରି-ଜାଗରଣ ସନ୍ଦର୍ଭରେ। ସେ କହନ୍ତି ଯେ ଏହାର ପୁଣ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଚିତା କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ନିର୍ଭର କରେନାହିଁ; ସ୍ନାନ ନ କରିଥିବା, ଅଶୌଚରେ ଥିବା, କିମ୍ବା ସମାଜରେ ଅବହେଳିତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ହରିସ୍ମରଣ ସହ ଜାଗରଣରେ ଯୋଗ ଦେଲେ ଶୁଦ୍ଧି ଓ ଉତ୍ତମ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ ହରି-ଜାଗରଣର ଫଳକୁ ଅଶ୍ୱମେଧାଦି ମହାଯଜ୍ଞ, ପୁଷ୍କର-ପାନ, ସଙ୍ଗମ-ସ୍ନାନ, ତୀର୍ଥସେବା ଓ ମହାଦାନ ସହ ତୁଳନା କରି, ପୁନଃପୁନଃ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଏହା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହାକୁ ଘୋର ପାପ ନାଶକ ଓ ଗୁରୁତର ନୈତିକ କଳୁଷର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ଜାଗରଣ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସାମୂହିକ ଭକ୍ତି—କଥା-କୀର୍ତ୍ତନ, ଗାନ, ନୃତ୍ୟ, ବୀଣା-ବାଦନ—ଧାର୍ମିକ ଉପାୟ ବୋଲି ମାନ୍ୟତା ପାଇଛି। ସେହି ଜାଗରଣରେ ଦେବତା, ନଦୀ ଓ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟଜଳ ସମାଗମ କରନ୍ତି; ଯେମାନେ ପାଳନ କରନ୍ତି ନାହିଁ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିକୂଳ ଫଳର ସତର୍କବାଣୀ ଦିଆଯାଇଛି। ନିଷ୍କର୍ଷରେ କଲିଯୁଗରେ ଗରୁଡଧ୍ୱଜଙ୍କ ସ୍ମରଣ, ଏକାଦଶୀରେ ଅନ୍ନତ୍ୟାଗ ଓ ଦୃଢ ଜାଗରଣ—ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ମହାଫଳଦାୟକ ସରଳ ସାଧନା।
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । कृत्वा जागरणं विष्णोर्यथान्यायं नरेश्वर । पितॄन्यच्छति पुण्यं च ततः किं कुरुते यमः
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ନରେଶ୍ୱର! ଯେ ଯଥାବିଧି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜାଗରଣ କରେ, ସେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ଦାନ କରେ; ତେବେ ତା’ପରେ ଯମଙ୍କର କି ଶକ୍ତି ଚାଲିବ?
Verse 2
भुक्तो वा यदि वाऽभुक्तः स्वच्छो वाऽस्वच्छ एव वा । विमुक्तिः कथिता तत्र हरिजागरणान्नृणाम्
ମନୁଷ୍ୟ ଭୋଜନ କରିଥାଉ କି ନ କରିଥାଉ, ଶୁଚି ହେଉ କି ଅଶୁଚି—ସେଠାରେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ଜାଗରଣ ଦ୍ୱାରା ନରମାନଙ୍କର ବିମୁକ୍ତି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 3
अस्नातो वा नरः स्नातो जागरे समुपस्थिते । सर्वतीर्थाप्लुतो ज्ञेयस्तं दृष्ट्वा दिवमाव्रजेत्
ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରିଥାଉ କି ନ କରିଥାଉ—ଜାଗରଣ ଆସିଲେ ତାକୁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ତାକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗଲାଭ ହୁଏ।
Verse 4
श्वपचा जागरं कृत्वा पदं निर्वाणमागताः । किं पुनर्वर्णसंभूताः सदाचारपरास्तथा
ଶ୍ୱପଚ ଜନ୍ମରେ ଜନ୍ମିଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଗରଣ କରି ନିର୍ବାଣପଦ ପାଇଛନ୍ତି; ତେବେ ବର୍ଣ୍ଣରେ ଜନ୍ମି ସଦାଚାରପର ଥିବାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କ’ଣ କହିବା!?
Verse 5
युवतीनादमाकर्ण्य यथा निद्रा न जायते । जागरे चैवमेव स्यात्तत्कथानां च कीर्तने
ଯେପରି ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ନାଦ ଶୁଣିଲେ ନିଦ୍ରା ହୁଏ ନାହିଁ, ସେପରି ଜାଗରଣରେ ମଧ୍ୟ—ତାଙ୍କ କଥାମୃତର କୀର୍ତ୍ତନ ଓ ପୁନଃକଥନରେ ଘୁମ ଦୂର ହୁଏ।
Verse 6
ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । उत्कल्लनं मनःपापं शोधयेद्विष्णु जागरः
ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା, ସୁରାପାନ, ଚୋରି, ଗୁରୁପତ୍ନୀଗମନ, ହିଂସାତ୍ମକ ଅତିକ୍ରମଣ ଓ ମନସିକ ପାପ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜାଗରଣ ଏସବୁକୁ ଶୋଧନ କରେ।
Verse 7
विमुक्तिः कामुकस्योक्ता किं पुनर्वीक्षतां हरिम्
କାମାସକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି କୁହାଯାଇଛି; ତେବେ ଯେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି କେତେ ଅଧିକ ସୁଲଭ!
Verse 8
वाचिकं मानसं पापं करणैर्यदुपार्जितम् । अन्यैर्निमिषमात्रेण व्यपोहति न संशयः
ବାଚିକ ଓ ମାନସିକ ପାପ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟଦ୍ୱାରା ସଞ୍ଚିତ—ଏହି ଜାଗରଣ ତାହାକୁ ନିମିଷମାତ୍ରେ ଦୂର କରେ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 9
गोष्ठ्यां समागता ये तु तेषां पापं कुतः स्मृतम् । मातृपूजा गयाश्राद्धं सुतीर्थगमनं तथा । जागरस्य नृणां राजन्समानि कवयो विदुः
ପବିତ୍ର ଗୋଷ୍ଠୀରେ ସମାଗତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାପ କେଉଁଠୁ? ମାତୃପୂଜା, ଗୟାଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ସୁତୀର୍ଥଗମନ—ହେ ରାଜନ୍, କବିମାନେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଜାଗରଣ ସମାନ ଜାଣନ୍ତି।
Verse 10
जननीपूजनं भूप ह्यश्वमेधायुतैः समम् । पूर्णं वर्षशतं भूप कुशाग्रेणोद्धृतं जलम्
ହେ ଭୂପ! ଜନନୀପୂଜା ଦଶହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ। ଏବଂ ହେ ଭୂପ! କୁଶାଗ୍ରରେ ଉଦ୍ଧୃତ ଜଳ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତବର୍ଷ (ଅର୍ପିତ ହେଲେ) ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ।
Verse 11
पिबन्पात्रे द्विजः सम्यक्तीर्थे पुष्करसंज्ञिते । जागरस्यैव चैतानि कलां नार्हंति षोडशीम्
ପୁଷ୍କରନାମକ ତୀର୍ଥରେ ପାତ୍ରରୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପାନ କଲେ ଦ୍ୱିଜ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ କେବଳ ହରି-ଜାଗରଣର ପୁଣ୍ୟର ଷୋଳମ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ନୁହେଁ।
Verse 12
कृत्वा कांचनसंपूर्णां वसुधां वसुधाधिप । दत्त्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं हरिजागरे
ହେ ବସୁଧାଧିପ! ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ କରି ଦାନ କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ ହରି-ଜାଗରଣରେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ।
Verse 14
निकृंतनं कर्मणश्च ह्यात्मना दुष्कृतं कृतम् । व्यपोहति न संदेहो येन जागरणं कृतम् । संक्षेपतः प्रवक्ष्यामि पुनरेव महीपते । जागरे पद्मनाभस्य यत्फलं कवयो विदुः
ଯେ ଜାଗରଣ କରେ, ସେ ନିଜେ କରିଥିବା ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ କାଟି ଦୂର କରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ମହୀପତେ! ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ଜାଗରଣର ଫଳ ଯାହା କବି-ଋଷିମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ମୁଁ ପୁଣି ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି।
Verse 15
रवेर्बिंबमिदं भित्त्वा स योगी हरिजागरे । प्रयाति परमं स्थानं योगिगम्यं निरंजनम् । सांख्ययोगैः सुदुःखेन प्राप्यते यत्पदं हरेः
ହରି-ଜାଗରଣରେ ସେ ଯୋଗୀ ସୂର୍ଯ୍ୟବିମ୍ବକୁ ଭେଦି, ଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ଗମ୍ୟ ନିରଞ୍ଜନ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ହରିଙ୍କ ସେହି ପଦ, ଯାହା ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟରେ ମିଳେ।
Verse 16
नद्यो नदा यथा यांति सागरे संस्थितिं क्रमात् । एवं जागरणात्सर्वे तत्पदे यांति संस्थितिम्
ଯେପରି ନଦୀ ଓ ଝରଣାମାନେ କ୍ରମେ ସାଗରରେ ଯାଇ ନିଜ ନିବାସ-ସ୍ଥାନ ପାଆନ୍ତି, ସେପରି ଜାଗରଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ସେହି ପରମ ପଦରେ ସ୍ଥିତି ପାଆନ୍ତି।
Verse 17
मेरुमंदरमानानि कृत्वा पापानि वा नरः । हरिजागरणे तानि व्यपोहति न संशयः
ଯେ ନର ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ସମ ପାପ କରିଥାଏ, ସେ ହରି-ଜାଗରଣରେ ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ଦୂର କରେ।
Verse 18
राज्यं स्वर्गं तथा मोक्षं यच्चान्यदीप्सितं नृणाम् । ददाति भगवान्कृष्णः स्वगीतैर्जागरे स्थितः
ରାଜ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଇଚ୍ଛା—ନିଜ ସ୍ତୁତିଗୀତ ଗାଇ ଜାଗରଣରେ ଥିବାମାନଙ୍କୁ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଦାନ କରନ୍ତି।
Verse 19
जागरेणैव पापानां श्वपचानां महीपते । तत्पदं कविभिः प्रोक्तं किं पुनस्तु द्विजन्मनाम्
ହେ ରାଜନ! କେବଳ ଜାଗରଣ ଦ୍ୱାରା ପାପୀ ଶ୍ୱପଚମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପରମ ପଦ ପାଆନ୍ତି—ଏହା ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି; ତେବେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ କଥା କେତେ ଅଧିକ!
Verse 20
जपध्यानविहीनस्य गायकस्यापि भूपते । कर्मभ्रष्टस्य च प्रोक्तो मोक्षस्तु हरिजागरे
ହେ ଭୂପତେ! ଜପ-ଧ୍ୟାନ ବିହୀନ ଗାୟକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ଲୋକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ—ହରି-ଜାଗରଣରେ ମୋକ୍ଷ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 21
तन्नास्ति त्रिषु लोकेषु पुण्यं पुण्यवतां नृणाम् । यत्तु साधयते भूप जागरे संव्यवस्थितः
ହେ ଭୂପ! ତିନି ଲୋକରେ ପୁଣ୍ୟବାନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଜାଗରଣରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଯାହା ସାଧିତ ହୁଏ, ତାହା ସମାନ ପୁଣ୍ୟକର୍ମ ନାହିଁ।
Verse 22
त्वया पुनरिदं कार्य्यं स्मर्त्तव्यो गरुडध्वजः । एकादश्यां न भोक्तव्यं कर्तव्यं जागरं सदा
ଏହେତୁ ତୁମେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ—ଗରୁଡଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର। ଏକାଦଶୀରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସଦା ରାତ୍ରି-ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 23
जागरे वर्त्तमानस्य श्वपचस्य गतिर्भवेत् । किंपुनर्वर्णजातीनां वैष्णवानां महीपते
ହେ ମହୀପତେ! ଜାଗରଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶ୍ୱପଚ (ଅତ୍ୟନ୍ତ ନୀଚଜାତ) ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଗତି ପାଏ; ତେବେ ବର୍ଣ୍ଣଜାତିର ବୈଷ୍ଣବମାନେ କେତେ ଅଧିକ ପାଇବେ!
Verse 24
ये तु जागरणे निद्रां न यांति नृपपुंगव । न तेषां जननी याति खेदं गर्भावधारणात्
ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେମାନେ ଜାଗରଣରେ ନିଦ୍ରାକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ଜନନୀ ଗର୍ଭଧାରଣର କାରଣରେ କୌଣସି ଖେଦ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 25
तस्माज्जागरणं कार्य्यं मातुर्जठरवर्जिभिः । भीतेर्मोक्षपरैर्मर्त्यैः सुखचेष्टाबहिष्कृतैः
ଏହେତୁ ମାତୃଗର୍ଭବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା, ସଂସାରଭୟରେ ଭୀତ, ମୋକ୍ଷପରାୟଣ ଏବଂ ସୁଖଭୋଗର ଚେଷ୍ଟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 26
यस्तु जागरणं रात्रौ कुर्याद्भक्तिसमन्वितः । निमिषेनिमिषे राजन्नश्वमेधफलं लभेत्
କିନ୍ତୁ ହେ ରାଜନ୍! ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ରାତ୍ରି-ଜାଗରଣ କରେ, ସେ ନିମିଷେ ନିମିଷେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
Verse 27
शयनो त्थापनाभ्यां च समं पुण्यमुदाहृतम् । विशेषो नास्ति भूपाल विष्णुना कथितं पुरा
ଶୟନ ଓ ଉଠିବା—ଦୁହିଁରେ ସମ ପୁଣ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି। ହେ ଭୂପାଳ, କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ; ପୁରାତନେ ବିଷ୍ଣୁ ଏହା କହିଥିଲେ।
Verse 28
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः स्थिताः शूद्राश्च जागरे । पक्षिणः कृमिकीटाश्च ह्यनेके चैव जंतवः । ते गताः परमं स्थानं योगिगम्यं निरंजनम्
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର—ଯେମାନେ ଜାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ—ଏବଂ ପକ୍ଷୀ, କୃମି-କୀଟ ଓ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୋଗିଗମ୍ୟ ନିରଞ୍ଜନ ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
Verse 29
यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यासमानि च । कृष्णजागरणे तानि क्षयं यांति न संशयः
ଯେ କୌଣସି ପାପ—ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାସମାନ ମଧ୍ୟ—କୃଷ୍ଣଜାଗରଣେ ସେଗୁଡ଼ିକ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 30
एकतः क्रतवः सर्वे सर्वतीर्थसमन्विताः । एकतो देवदेवस्य जागरः कृष्णवल्लभः । न समं ह्यधिकः प्रोक्तः कविभिः कृष्णजागरः
ଏକ ପଟେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସମୁଚ୍ଚୟ; ଅନ୍ୟ ପଟେ ଦେବଦେବଙ୍କ କୃଷ୍ଣପ୍ରିୟ ଜାଗର। କବିମାନେ କହନ୍ତି—କୃଷ୍ଣଜାଗର ସମ ନୁହେଁ, ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
Verse 31
सूर्यशक्रादयो देवा ब्रह्मरुद्रादयो गणाः । नित्यमेव समायांति जागरे कृष्णवल्लभे
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶକ୍ର ଆଦି ଦେବମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମା-ରୁଦ୍ର ଆଦି ଗଣମାନେ—କୃଷ୍ଣପ୍ରିୟ ସେହି ଜାଗରକୁ ନିତ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଆସନ୍ତି।
Verse 32
गंगा सरस्वती रेवा यमुना च शतह्रदा । चंद्रभागा वितस्ता च नद्यः सर्वाश्च तत्र वै
ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଗଙ୍ଗା, ସରସ୍ୱତୀ, ରେବା, ଯମୁନା ଓ ଶତହ୍ରଦା; ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ବିତସ୍ତା—ଅର୍ଥାତ୍ ସମସ୍ତ ନଦୀ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ।
Verse 33
सरांसि च ह्रदाश्चैव समुद्राः कृत्स्नशो नृप । एकादश्यां नृपश्रेष्ठ गच्छंति हरिजागरे
ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏକାଦଶୀ ଦିନ ସମସ୍ତ ସରୋବର, ହ୍ରଦ ଏବଂ ସମଗ୍ର ସମୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ହରି-ଜାଗରଣକୁ ଗମନ କରନ୍ତି।
Verse 34
स्पृहणीयास्तु देवेभ्यो ये नराः कृष्णजागरे । नृत्यं गीतं प्रकुर्वंति वीणावाद्यं तथैव च
ଯେ ନରମାନେ କୃଷ୍ଣ-ଜାଗରଣରେ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ବୀଣା-ବାଦନ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ପୃହଣୀୟ।
Verse 35
भक्त्या वाऽप्यथवाऽभक्त्या शुचिर्वाप्यथवाऽशुचिः । कृत्वा जागरणं विष्णोर्मुच्यते पापकोटिभिः
ଭକ୍ତିରେ ହେଉ କି ଅଭକ୍ତିରେ, ଶୁଚି ହେଉ କି ଅଶୁଚି—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜାଗରଣ କଲେ କୋଟି କୋଟି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
Verse 36
पादयोः पांसुकणिका यावत्तिष्ठंति भूतले । तावद्वर्षसहस्राणि जागरी वसते दिवि
ପାଦର ଧୂଳିକଣା ଯେତେଦିନ ଭୂମିରେ ରହେ, ସେତେ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଜାଗରଣକାରୀ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସେ।
Verse 37
तस्माद्गृहं प्रगन्तव्यं जागरे माधवस्य च । कलौ मलविनाशाय द्वादशद्वादशीषु च
ଏହେତୁ ମାଧବଙ୍କ ଜାଗରଣ ପାଇଁ ଭଗବାନଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା ଉଚିତ। କଳିଯୁଗରେ ମଳବିନାଶ ପାଇଁ ବିଶେଷତଃ ଦ୍ୱାଦଶ ତିଥି ଓ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 38
सुबहून्यपि पापानि कृत्वा जागरणं हरेः । निर्द्दहेन्मेरुतुल्यानि युगकोटिशतान्यपि
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ କରେ, ସେ ମେରୁପର୍ବତ ସମାନ ଭାରୀ ପାପମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—କୋଟି କୋଟି ଯୁଗରେ ସଞ୍ଚିତ—ଦଗ୍ଧ କରିଦିଏ।
Verse 39
उन्मीलिनी महीपाल यैः कृता प्रीतिसंयुतैः । कलौ जागरणोपेता फलं वक्ष्यामि तच्छृणु
ହେ ମହୀପାଳ! ଶୁଣ—କଳିଯୁଗରେ ପ୍ରୀତିଭକ୍ତି ସହ ଜାଗରଣଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଯେ ଉନ୍ମୀଲିନୀ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ, ତାହାର ଫଳ ମୁଁ କହୁଛି।
Verse 40
स्थितौ युगसहस्रं तु पादेनैकेन भूतले । काश्यां च जाह्नवीतीरे तत्फलं लभते नरः
କାଶୀରେ ଓ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ତଟରେ ଏକ ପାଦରେ ପୃଥିବୀରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସହସ୍ର ଯୁଗ ତପ କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ ମନୁଷ୍ୟ ପାଏ।
Verse 41
भवेद्युगसहस्रं च विनाऽहारेण यत्फलम् । उन्मीलिनीं समासाद्य फलं जागरणे हरेः
ସହସ୍ର ଯୁଗ ନିରାହାର ରହିଲେ ଯେ ଫଳ ହୁଏ, ଉନ୍ମୀଲିନୀ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ କଲେ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ।
Verse 42
दुष्प्राप्यं वैष्णवं स्थानं मखकोटिशतैः कृतैः । हेलया प्राप्यते नूनं द्वादश्यां जागरे कृते
ଶତକୋଟି ଯଜ୍ଞ କଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ବୈଷ୍ଣବ ଧାମ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ୟ, ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ରାତ୍ରିଜାଗର କଲେ ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 43
न कुर्वंति व्रतं विष्णोर्जागरेण समन्वितम् । परस्वं पारदार्यं च पापं तान्प्रति गच्छति
ଯେମାନେ ରାତ୍ରିଜାଗର ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବ୍ରତ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପରଧନଲୋଭ ଓ ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନର ପାପ ଆସି ଲାଗେ।
Verse 44
एकेनैवोपवासेन भावहीनास्तु मानवाः । निर्द्दग्धाऽखिलपापास्ते प्रयांति स्वर्गकाननम्
କେବଳ ଗୋଟିଏ ଉପବାସରେ ମଧ୍ୟ, ଭାବଭକ୍ତିହୀନ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକାନନକୁ ଯାଆନ୍ତି।
Verse 45
यत्र भागवतं शास्त्रं यत्र जागरणं हरेः । शालिग्रामशिला यत्र तत्र गच्छेद्धरिः स्वयम्
ଯେଉଁଠି ଭାଗବତ ଶାସ୍ତ୍ର ପୂଜିତ, ଯେଉଁଠି ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ ପାଳିତ, ଯେଉଁଠି ଶାଳିଗ୍ରାମଶିଳା ବିରାଜେ—ସେଠାକୁ ହରି ସ୍ୱୟଂ ଯାଆନ୍ତି।
Verse 46
न पुर्य्यः पावनाः सप्त कलौ वेदवचो नहि । यादृशं वासरं विष्णोः पावनं जागरान्वितम्
କଳିଯୁଗରେ ବେଦବଚନ ସପ୍ତ ପାବନ ପୁରୀକୁ ମଧ୍ୟ ସେପରି ପାବନ ବୋଲି କହେ ନାହିଁ; ଜାଗରଣସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିନ ଯେପରି ପରମ ପାବନ।
Verse 47
संप्राप्ते वासरे विष्णोर्ये न कुर्वंति जागरम् । मज्जंति नरके घोरे नरानार्य्यो न संशयः
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ଦିନ ଆସିଲେ, ଯେମାନେ ସେଦିନ ଜାଗରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଘୋର ନରକରେ ଡୁବନ୍ତି; ସେମାନେ ଦୁରାଚାରୀ।