
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡରେ ଅବସ୍ଥିତ ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ ମହାହ୍ରଦର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ସେହି ପବିତ୍ର ଜଳାଶୟରେ ‘ତ୍ରିନେତ୍ର’ ସଦୃଶ ଆଭା ଥିବା ଅନେକ ପଥର ଦେଖାଯାଏ। ତାହାର ପଶ୍ଚିମଦିଗରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଅଛି; ଯାହାର ଦର୍ଶନରେ ଭକ୍ତ ‘ତ୍ରିନେତ୍ରସଦୃଶ’ ହୋଇ ଶିବଦୃଷ୍ଟିର ଭାବ ପାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କଥାନୁସାରେ ଶିବପ୍ରିୟ ଗଣ ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ହ୍ରଦ ନିର୍ମାଣ କଲେ। ପରେ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗଣସେନା ପରାଜିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା; ତେବେ ନମୁଚି ନାମକ ପ୍ରବଳ ଦାନବ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ ତାକୁ ପ୍ରତିହତ କରି ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବଧ କଲେ। ପତିତ ଦାନବ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଗଲା, ତଥାପି ଶିବଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ସତ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେବାରୁ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଶିବ ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ—ଲିଙ୍ଗ ଓ ହ୍ରଦରେ ନିତ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ମାଘମାସ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଏହି ଫଳ ଅତ୍ୟଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଶେଷରେ ବିଧାନ—ଯେ ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି ତ୍ରିନେତ୍ରଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କରେ, ସେ ଶିବଙ୍କ ଶାଶ୍ୱତ ଧାମ ପାଏ; ତେଣୁ ଭକ୍ତମାନେ ସେଠାରେ ନିରନ୍ତର ପ୍ରୟାସରେ ସ୍ନାନ-ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ भद्रकर्णं महाह्रदम् । त्रिनेत्राभाः शिला यत्र दृश्यंतेऽद्यापि भूरिशः
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତାପରେ ‘ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ’ ନାମକ ମହାହ୍ରଦକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ତ୍ରିନେତ୍ରଙ୍କ ସଦୃଶ ଅନେକ ଶିଳା ଦେଖାଯାଏ।
Verse 2
तस्यैव पश्चिमे भागे लिंगमस्ति पिनाकिनः । यं दृष्ट्वा मानवस्तत्र त्रिनेत्रसदृशो भवेत्
ସେହି ହ୍ରଦର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ପିନାକଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି; ସେଠାରେ ତାହାକୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ତ୍ରିନେତ୍ର ସଦୃଶ (ଶିବକୃପାଯୁକ୍ତ) ହୁଏ।
Verse 3
भद्रकर्णगणोनाम पुरासीच्छिववल्लभः । तेनात्र स्थापितं लिंगं ह्रदश्चैव विनिर्मितः
ପୂର୍ବେ ‘ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ’ ନାମର ଏକ ଗଣ ଥିଲେ, ଯିଏ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ; ସେଇ ଏଠାରେ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ ଏବଂ ଏହି ହ୍ରଦକୁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ।
Verse 4
केनचित्त्वथ कालेन संग्रामे दानवैः सह । युयुधे पुरतः शंभोर्नानागणसमन्वितः
ପରେ କେତେକ ସମୟରେ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହ ସଂଗ୍ରାମରେ, ନାନା ଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 5
नष्टे स्कंदे हते सैन्ये वीरभद्रे पराजिते । गतास्ते भयसंत्रस्ता महाकाले विनिर्जिते
ସ୍କନ୍ଦ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ, ସେନା ନିହତ ହେଲା, ବୀରଭଦ୍ର ପରାଜିତ ହେଲେ ଏବଂ ମହାକାଳ ବିଜୟୀ ହେଲେ—ଭୟସନ୍ତ୍ରସ୍ତ ସେ ଦାନବମାନେ ପଳାଇଗଲେ।
Verse 6
बलवान्नमुचिर्नाम दानवो बलवत्तरः । खड्गचर्मधरः शीघ्रं महेश्वरमुपाद्रवत्
ନମୁଚି ନାମକ ଏକ ଅତିବଳବାନ ଦାନବ, ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଖଡ୍ଗ ଓ ଢାଳ ଧାରଣ କରି ଶୀଘ୍ର ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଧାଇଲା।
Verse 7
भद्रकर्णस्तु तं दृष्ट्वा दानवं तदनंतरम् । पतंतं संमुखस्तस्य तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत्
ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ ସେ ଦାନବକୁ ଦେଖିମାତ୍ରେ, ଧାଇଆସୁଥିବା ତାହାର ସମ୍ମୁଖେ ଦଢ଼ି ହୋଇ—“ଥାମ, ଥାମ!” ବୋଲି କହିଲେ।
Verse 8
छित्त्वाऽसिमसिना तस्य चर्म चापि महाबलः । स्तनयोरंतरे दैत्यं कोपाविष्टोऽहनन्नृप
ହେ ରାଜନ୍! ସେ ମହାବଳୀ କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ହୋଇ ନିଜ ଖଡ୍ଗରେ ତାହାର ଖଡ୍ଗକୁ କାଟିଦେଲା ଏବଂ ଢାଳକୁ ମଧ୍ୟ ଛିନ୍ନ କଲା; ପରେ ଦୈତ୍ୟକୁ ଦୁଇ ସ୍ତନର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପ୍ରହାର କଲା।
Verse 10
अथासौ निहतस्तेन प्रविश्य विपुलं तमः । निपपात महीपृष्ठे वायुभग्न इव द्रुमः । वधं प्राप्तस्तु दैत्योऽसौ नत्वा हरमसौ स्थितः । सत्ये स्थितं च तं दृष्ट्वा ततस्तुष्टो महेश्वरः
ତାପରେ ତାହାର ହାତରେ ନିହତ ସେ ଦୈତ୍ୟ ବିପୁଳ ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପବନରେ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ବୃକ୍ଷ ପରି ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠରେ ପଡ଼ିଗଲା। ବଧ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲାପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବିନୟରେ ଦଢ଼ି ରହିଲା। ସେ ସତ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ବୋଲି ଦେଖି ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
Verse 11
श्रीभगवानुवाच । तव वीर्येण संतुष्टो धर्मेण च विशेषतः । वरं वरय भद्रं ते नित्यं यो हृदये स्थितः
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ତୋର ବୀର୍ୟରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ତୋର ଧର୍ମାଚରଣରେ। ବର ମାଗ; ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ମୁଁ ସେଇ, ଯେ ସଦା ହୃଦୟରେ ବସେ।
Verse 12
भद्रकर्णं उवाच । यन्मया स्थापितं लिंगमर्बुदे सुरसत्तम । अत्रास्तु तव सांनिध्यं ह्रदेऽस्मिंश्च स्थिरो भव
ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ—ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଅର୍ବୁଦରେ ମୁଁ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିବା ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ରହୁ; ଏହି ପବିତ୍ର ହ୍ରଦରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସ୍ଥିର ରୁହ।
Verse 13
श्रीभगवानुवाच । माघमासे चतुर्द्दश्यां कृष्णपक्षे सदा मम । सांनिध्यं च विशेषेण ह्रदे लिंगे भविष्यति
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ମାଘମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ମୋର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଭାବେ ଏହି ହ୍ରଦରେ ଓ ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ହେବ।
Verse 14
भद्रकर्णह्रदे स्नात्वा त्रिनेत्रं यः समाहितः । द्रक्ष्यते स तु मे स्थानं शाश्वतं यास्यति धुवम्
ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି, ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୋ ଧାମକୁ ଦେଖିବ; ନିଶ୍ଚୟ ଶାଶ୍ୱତ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
Verse 15
तस्मात्सर्वत्र यत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । पूजयित्वा च तल्लिंगं शिवलोकं स गच्छति
ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଯତ୍ନରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସେଇ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରି ସେ ଶିବଲୋକକୁ ଯାଏ।