
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ପିଣ୍ଡାରକ ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି; ଏହା ପାପହର ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମଙ୍କି ନାମକ ଏକ ସରଳମନା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଚିତ କର୍ମରେ ଅକୁଶଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ମହିଷ ରକ୍ଷା କରି ଧନ ଅର୍ଜନ କରେ। ବହୁ କଷ୍ଟରେ ସେ ଛୋଟ ଏକ ଯୁଗଳ ବଳଦ କିଣେ; କିନ୍ତୁ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବେ ଉଠ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଘଟଣାରେ ବଳଦଦୁଇଟିର ଗଳା ଗୁଞ୍ଜି ଯାଇ ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ମଙ୍କିଙ୍କ ମନେ ବୈରାଗ୍ୟ ଜାଗେ; ସେ ଗ୍ରାମଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରି ବନକୁ ଯାଇ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତର ଏକ ନିର୍ଝର ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚେ। ସେଠାରେ ତ୍ରିକାଳ ସ୍ନାନ ଓ ଦୀର୍ଘକାଳ ଗାୟତ୍ରୀ-ଜପ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଦିବ୍ୟଦର୍ଶନ ପାଏ। ସେହି ସମୟରେ ଶଙ୍କର (ଶିବ) ଗୌରୀ ସହ ପର୍ବତରେ ବିହାର କରୁଥିବାବେଳେ ତପସ୍ବୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖେ। ମଙ୍କି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କରି ବର ମାଗେ—ଲୋକିକ ଲାଭ ନୁହେଁ, ଶିବଙ୍କ ଗଣ ହେବା ଓ ତୀର୍ଥଟି ତାଙ୍କ ନାମରେ ‘ପିଣ୍ଡାରକ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବା। ଶିବ ବର ଦିଅନ୍ତି: ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ଗଣ ହେବ, ସ୍ଥାନଟି ପିଣ୍ଡାରକ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେବ, ଏବଂ ମହାଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଶିବଙ୍କ ବିଶେଷ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ରହିବ। ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଲୋକେ ଶିବନିତ୍ୟ ପରମଧାମ ପାଆନ୍ତି। ଅଧ୍ୟାୟରେ ମନ୍ତ୍ରସହିତ ସ୍ନାନବିଧି ଓ ଦାନର ମହତ୍ତ୍ୱ, ବିଶେଷକରି ଅଷ୍ଟମୀରେ ମହିଷଦାନ ଇହ-ପରଲୋକରେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततः पिंडारकं गच्छेत्तीर्थं पापहरं नृप । यत्र पूर्वं तपस्तप्तं मंकिना ब्राह्मणेन च । सिद्धिं गतस्तथा राजंस्तीर्थस्यास्य प्रभावतः
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ନୃପ, ପାପହର ପିଣ୍ଡାରକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବକାଳରେ ମଙ୍କି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପ କରି, ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
Verse 2
पुरा मंकिरभूद्विप्रो नाममात्रेण भूपते । मूर्खो ब्राह्मणकृत्यानामनभिज्ञः सुमन्दधीः
ପୂର୍ବକାଳେ, ହେ ଭୂପତେ, ମଙ୍କି ନାମରେ ଜଣେ ଦ୍ୱିଜ ଥିଲେ; ସେ କେବଳ ନାମମାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୂର୍ଖ, ବ୍ରାହ୍ମଣଧର୍ମକର୍ମରେ ଅନଭିଜ୍ଞ ଓ ଅତି ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି।
Verse 3
अथासौ पर्वते रम्ये लोकानां नृपसत्तम । महिषी रक्षयामास ततः पिंडारकर्मणि
ହେ ନୃପସତ୍ତମ, ପରେ ସେ ସେଇ ରମ୍ୟ ପର୍ବତରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲା; ତଦନନ୍ତରେ ପିଣ୍ଡାରକ-ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପୁଣ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନକର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲା।
Verse 4
कस्यचित्त्वथ कालस्य तेन वित्तमुपार्जितम् । दूरात्कृच्छ्रेण च स्तोकं जगृहे गोयुगं ततः
କିଛି କାଳ ପରେ ସେ କିଛି ଧନ ଉପାର୍ଜନ କଲା; ତାପରେ ଦୂରଦେଶରୁ ବହୁ କଷ୍ଟରେ ଅଳ୍ପ ଗୋୟୁଗ (ଗୋବଂଶର ଯୁଗଳ) ଆଣିଲା।
Verse 5
ततस्तद्दमयामास गोयुगं नृपसत्तम । अथ दैववशाद्राजन्दमितं तस्य गोयुगम्
ତାପରେ, ହେ ନୃପସତ୍ତମ, ସେ ସେଇ ଗୋୟୁଗକୁ ଦମନ କରି ବଶ କଲା; କିନ୍ତୁ, ହେ ରାଜନ, ଦୈବବଶରେ ସେଇ ଗୋୟୁଗ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବେ ଦମିତ ହୋଇଗଲା।
Verse 6
निबद्धमुष्ट्रमासाद्य ग्रीवादेशे बलात्स्थितम् । अथोष्ट्रस्त्वरया राजन्नुत्थितस्त्रासतत्परः
ବନ୍ଧା ଉଷ୍ଟ୍ରକୁ ନିକଟେ ପହଞ୍ଚି ତାହାର ଗ୍ରୀବାଦେଶରେ ବଳପୂର୍ବକ ଜୁଆ/ଯୁଗଳ ବସାଯାଇଲା; ତେବେ, ହେ ରାଜନ, ଉଷ୍ଟ୍ରଟି ଭୟାକୁଳ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଉଠି ପଳାଇବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା।
Verse 7
गोयुगेन हि ग्रीवायां लम्बमानेन भूपते । तद्दृष्ट्वा सुमहाश्चर्यं विनाशं गोयुगस्य तु
ହେ ଭୂପତେ! ଗଳାରେ ଲମ୍ବମାନ ଗୋ-ଯୁଗଳକୁ ଦେଖି ସେ ମହାଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ସେହି ଗୋ-ଯୁଗଳର ବିନାଶ ଦେଖିଲା।
Verse 8
मंकिर्वैराग्यमापन्नस्त्यक्त्वा ग्रामं वनं ययौ । स गत्वा निर्झरं कञ्चिदर्बुदे नृपसत्तम
ହେ ନୃପସତ୍ତମ! ମଙ୍କୀ ବୈରାଗ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଗ୍ରାମ ତ୍ୟାଗ କରି ବନକୁ ଗଲା; ଅର୍ବୁଦରେ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଝର ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
Verse 9
त्रिकालं कुरुते स्नानं गायत्रीजपमुत्तमम् । तेनासौ गतपापोऽभूद्दिव्यदर्शी च भूमिप
ହେ ଭୂପ! ସେ ତ୍ରିକାଳ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲା ଓ ଉତ୍ତମ ଗାୟତ୍ରୀ-ଜପ କରୁଥିଲା; ତାହାଦ୍ୱାରା ସେ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦିବ୍ୟଦୃଷ୍ଟି ପାଇଲା।
Verse 10
एतस्मिन्नेव काले तु तेन मार्गेण शंकरः । सह गौर्या विनिष्क्रांतः क्रीडार्थं रम्यपर्वते
ସେହି ସମୟରେ ଶଙ୍କର ଗୌରୀଙ୍କ ସହ ଏହି ପଥରେ ବାହାରି, ରମ୍ୟ ପର୍ବତରେ କ୍ରୀଡା କରିବାକୁ ଗଲେ।
Verse 11
स दृष्टः सहसा तेन पिंडारेण महात्मना । प्रणाममकरोद्राजंस्ततस्तं शंकरोऽब्रवीत्
ହେ ରାଜନ! ମହାତ୍ମା ପିଣ୍ଡାର ହଠାତ୍ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ତାପରେ ଶଙ୍କର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 12
न वृथा दर्शनं मे स्याद्वरो मे गृह्यतां द्विज । यदभीष्टं महाराज यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्
ମୋର ଦର୍ଶନ ବ୍ୟର୍ଥ ନ ହେଉ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ମୋଠାରୁ ଏକ ବର ଗ୍ରହଣ କର। ହେ ମହାରାଜ, ତୁମ ଅଭୀଷ୍ଟ—ଯଦିଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ—ତଥାପି ମୁଁ ଦେବି।
Verse 13
पिंडारक उवाच । गणोऽहं तव देवेश भवानि त्रिपुरांतक । यथा तथा कुरु विभो नान्यन्मे हृदि वर्तते
ପିଣ୍ଡାରକ କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ, ହେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ, ହେ ଭବାନୀ! ମୁଁ ତୁମ ଗଣ। ହେ ବିଭୋ, ଯେମିତି ଇଚ୍ଛା ସେମିତି କର; ମୋ ହୃଦୟରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
Verse 14
एतत्पिण्डारकं तीर्थ मम नाम्ना प्रसिध्यतु
ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ମୋ ନାମରେ ‘ପିଣ୍ଡାରକ ତୀର୍ଥ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ।
Verse 15
भगवानुवाच । भविष्यसि गणोऽस्माकं देहांते त्वं द्विजोत्तम । एतत्पिंडारकंनाम तीर्थमत्र भविष्यति
ଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଦେହାନ୍ତ ପରେ ତୁମେ ଆମ ଗଣ ହେବ। ଏବଂ ଏଠାରେ ‘ପିଣ୍ଡାରକ’ ନାମର ତୀର୍ଥ ହେବ।
Verse 16
अहमत्र महाष्टम्यां निवेक्ष्यामि महामते । ये च स्नानं करिष्यंति संप्राप्ते चाष्टमीदिने । ते यास्यंति परं स्थानं यत्राहं नित्यसंस्थितः
ହେ ମହାମତେ, ମହାଷ୍ଟମୀ ଦିନେ ମୁଁ ଏଠାରେ ସନ୍ନିଧାନ ରଖିବି। ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଆସିଲେ ଯେମାନେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବେ, ସେମାନେ ମୁଁ ନିତ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ ଯେ ପରମ ସ୍ଥାନ, ସେଠାକୁ ଯିବେ।
Verse 17
पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा महादेवस्तत्रैवांतरधीयत । मंकिः पिंडारकस्तत्र तपस्तेपे दिवानिशम्
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଏପରି କହି ମହାଦେବ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ମଙ୍କି (ପିଣ୍ଡାରକ) ସେଠାରେ ଦିନରାତି ତପ କଲା।
Verse 18
ततः कालेन महता त्यक्त्वा देहं दिवं गतः । यत्रास्ते भगवान्रुद्रो गणस्तत्र बभूव ह
ତାପରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ସେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା; ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ବିରାଜନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେ ଗଣ ହେଲା।
Verse 19
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं मन्त्रेण चाचरेत्
ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାର ସହିତ ସ୍ନାନବିଧି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 20
राजेन्द्र महिषीदानमथाष्टम्यां विशेषतः । य इच्छति सदाऽभीष्टमिह लोके परत्र च
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ବିଶେଷକରି ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନେ ମହିଷୀ-ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ସଦା ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ଚାହେ (ସେ ଏହା କରୁ)।
Verse 25
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे पिंडारकतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम पंचविंशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଅର୍ବୁଦଖଣ୍ଡରେ ‘ପିଣ୍ଡାରକତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ପଞ୍ଚବିଂଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।