Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । ततः पिंडारकं गच्छेत्तीर्थं पापहरं नृप । यत्र पूर्वं तपस्तप्तं मंकिना ब्राह्मणेन च । सिद्धिं गतस्तथा राजंस्तीर्थस्यास्य प्रभावतः

Transliteration

pulastya uvāca | tataḥ piṃḍārakaṃ gacchettīrthaṃ pāpaharaṃ nṛpa | yatra pūrvaṃ tapastaptaṃ maṃkinā brāhmaṇena ca | siddhiṃ gatastathā rājaṃstīrthasyāsya prabhāvataḥ

Translation

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ନୃପ, ପାପହର ପିଣ୍ଡାରକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବକାଳରେ ମଙ୍କି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପ କରି, ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।

Word by Word

• pulastyaḥ: Pulastya
• pulastyaḥ: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: pulastya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• uvāca: said
• uvāca: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vac (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• tataḥ: then; thereafter
• tataḥ: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: tataḥ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-क्रियाविशेषणम् (adverb)

• piṃḍārakam: Piṇḍāraka (place)
• piṃḍārakam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: piṃḍāraka (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; तीर्थ-नाम

• gacchet: should go; let (him) go
• gacchet: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: gam (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्; विधिलिङ्गार्थे आज्ञा

• tīrtham: the sacred ford/place
• tīrtham: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tīrtha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; apposition to piṃḍārakam

• pāpaharam: sin-removing
• pāpaharam: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: pāpa-hara (प्रातिपदिक; पाप + हर)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; tīrtham इति विशेषणम्

• nṛpa: O king
• nṛpa: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: nṛpa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्

• yatra: where
• yatra: Adhikarana (Relative location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: yatra (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बन्ध-क्रियाविशेषणम् (relative adverb: where)

• pūrvam: formerly
• pūrvam: Kriya-visheshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: pūrva (प्रातिपदिक/अव्ययीभावे)
• Form: अव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषणम् (formerly)

• tapaḥ: austerity; penance
• tapaḥ: Karta (Subject in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tapas (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि प्रयोगे कर्तृस्थाने (subject of passive)

• taptam: was performed; was practiced
• taptam: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Kridanta
• Root: tap (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; tapaḥ इति विशेषणम्

• maṃkinā: by Maṃkin
• maṃkinā: Kartr̥ (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: maṃkin (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• brāhmaṇena: by the brāhmaṇa
• brāhmaṇena: Kartr̥ (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: brāhmaṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; maṃkinā इत्यस्य विशेषण/अपपद

• ca: and
• ca: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• siddhim: success; attainment
• siddhim: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: siddhi (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• gataḥ: attained; went to
• gataḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Kridanta
• Root: gam (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past active participle); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तरि प्रयोगः

• tathā: thus; in that way
• tathā: Kriya-visheshana (Manner/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: tathā (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक-क्रियाविशेषणम् (thus)

• rājan: O king
• rājan: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: rājan (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• tīrthasya: of the tīrtha
• tīrthasya: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: tīrtha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्

• asya: of this
• asya: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• prabhāvataḥ: due to the power/effect
• prabhāvataḥ: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: prabhāva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्; हेत्वर्थे (cause)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Piṇḍāraka

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nṛpa (king)

Visual Art Cues

Scene: Pulastya instructs the king to proceed next to Piṇḍāraka, a sin-destroying ford where the brāhmaṇa Maṅki once performed austerities and attained siddhi through the tīrtha’s power.

Characters & Entities

• Pulastya
• Piṇḍāraka Tīrtha
• Maṅki (brāhmaṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage to a true tīrtha, supported by austerity and faith, becomes a means of purification and attainment of siddhi.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Piṇḍāraka Tīrtha, praised as pāpahara (sin-removing).

What ritualistic prescription is mentioned?

The prescription is pilgrimage (gacchet) to Piṇḍāraka; tapas is cited through Maṅki’s exemplar.