Adhyaya 13

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । अंबरीषस्य राजर्षेरैशान्यां पापनाशनम्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତାପରେ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ—ରାଜର୍ଷି ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କର, ଈଶାନ କୋଣରେ ଅବସ୍ଥିତ, ପାପନାଶକ ତୀର୍ଥ।

Verse 2

यत्र स्वयं हृषीकेशः काले च कलिसंज्ञके । तस्य वाक्यादृतस्तीर्थे स्वयं हि परितिष्ठति

କଳି ନାମକ କାଳରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ହୃଷୀକେଶ—ନିଜ ବଚନକୁ ସମ୍ମାନ କରି—ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।

Verse 3

पुरासीत्पृथिवीपालो ह्यंबरीषो युगे कृते । हरिमाराधयामास तपस्तेपे सुदुष्करम्

ପୁରାତନ କାଳରେ କୃତଯୁଗରେ ଅମ୍ବରୀଷ ନାମକ ଜଣେ ପୃଥିବୀପାଳ ଥିଲେ। ସେ ହରିଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ତପ କରିଥିଲେ।

Verse 4

तस्मिंस्तीर्थे स राजेन्द्रो मितभक्षो जितेन्द्रियः । सहस्रमेकं वर्षाणां तत आसीत्फलाशनः

ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ସେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମିତଭକ୍ଷୀ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ହୋଇ, ତାପରେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ଫଳାହାରରେ ରହିଥିଲେ।

Verse 5

सहस्रे द्वे ततो राजञ्छीर्णपर्णाशनोऽभवत् । सहस्रे द्वे ततो भूयो जलाहारो बभूव ह

ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ଦୁଇ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର ଆହାର କରି ରହିଲେ; ତାହା ପରେ ପୁଣି ଦୁଇ ସହସ୍ର ବର୍ଷ କେବଳ ଜଳାହାରରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 6

सहस्रत्रितयं राजन्वायुभक्षो बभूव ह । चिन्तयन्पुंडरीकाक्षं मानसे श्रद्धयान्वितः

ହେ ରାଜନ୍, ସେ ତିନି ସହସ୍ର ବର୍ଷ କେବଳ ବାୟୁକୁ ଆହାର କରି ରହିଲେ; ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ମନରେ ପଦ୍ମନେତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅନ୍ତରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ।

Verse 7

दश वर्षसहस्रान्ते ततश्च नृपसत्तम । तुतोष भगवान्विष्णुस्तस्यासौ दर्शनं ददौ

ତାପରେ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦଶ ସହସ୍ର ବର୍ଷର ଶେଷରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଦାନ କଲେ।

Verse 8

कृत्वा देवपते रूपमारुह्यैरावतं गजम् । अब्रवीद्वरदोऽस्मीति अंबरीषं नराधिपम्

ଦେବପତିଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଐରାବତ ଗଜରେ ଆରୋହଣ କରି, ବରଦାତା ସେ ନରାଧିପ ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୁଁ ବରଦାତା।”

Verse 9

इंद्र उवाच । वरं वरय भद्रं ते राजन्यन्मनसीप्सितम् । त्वां दृष्ट्वा भक्तिसंयुक्तमागतोऽहमसंशयम्

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— “ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ହେ ରାଜନ୍! ତୋ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛିତ, ସେହି ବର ଚାହ। ତୋତେ ଭକ୍ତିସଂଯୁକ୍ତ ଦେଖି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।”

Verse 10

अंबरीष उवाच । मुक्तिं दातुमशक्तोसि त्वं च वृत्रनिषूदन । तव प्रसादाद्देवेश त्रैलोक्यं मम वर्त्तते । स्वागतं गच्छ देवेश न वरो रोचते मम

ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ—ହେ ବୃତ୍ରନିଷୂଦନ, ତୁମେ ମୋକ୍ଷ ଦେବାକୁ ଅସମର୍ଥ। ହେ ଦେବେଶ, ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ତ୍ରିଲୋକ ମୋର ଅଧୀନ। ଦେବେଶ, ସ୍ୱାଗତ; ଶାନ୍ତିରେ ଯାଅ—ମୋତେ କୌଣସି ବର ରୁଚେନି।

Verse 11

सर्वथा दास्यते मह्यं वरं तुष्टश्चतुर्भुजः । तदाहं प्रतिगृह्णामि गच्छ देव नमोस्तु ते

ସର୍ବଥା ତୁଷ୍ଟ ଚତୁର୍ଭୁଜ ପ୍ରଭୁ ମୋତେ ବର ଦେବେ। ତେଣୁ ମୁଁ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରୁଛି। ହେ ଦେବ, ଯାଅ; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 12

इन्द्र उवाच । वरं वरय राजर्षे यत्ते मनसि वर्त्तते । ब्रह्मविष्णुत्रिनेत्राणामहमीशो नृपोतम

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ରାଜର୍ଷି, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି ସେହି ବର ମାଗ। ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ତ୍ରିନେତ୍ର (ଶିବ) ଉପରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଅଧିଶ୍ୱର।

Verse 13

अन्येषां चैव देवानां त्रैलोक्यस्याप्यहं विभुः । वरं वरय तस्मात्त्वं प्रसादान्मे सुदुर्ल्लभम्

ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କର ଓ ତ୍ରିଲୋକର ମଧ୍ୟ ମୁଁ ହିଁ ବିଭୁ। ତେଣୁ ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ସୁଦୁର୍ଲଭ ବର ମାଗ।

Verse 14

प्रसन्ने मयि राजेन्द्र प्रसन्नाः सर्वदेवताः । कुरु मे वचनं राजन्गृह्यतां वरमुत्तमम्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ହେ ରାଜନ, ମୋ କଥା ମାନ—ଉତ୍ତମ ବର ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 15

अंबरीष उवाच । राजा त्वं सर्वदेवानां त्रैलोक्यस्य तथेश्वरः । सप्तद्वीपवती राजा अहं वृत्रनिषूदन

ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ— ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ରାଜା ଓ ତ୍ରିଲୋକର ଈଶ୍ୱର। କିନ୍ତୁ ହେ ବୃତ୍ରନିଷୂଦନ, ମୁଁ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପବତୀ ପୃଥିବୀର ରାଜା।

Verse 16

हषीकेशस्य सद्भक्तं विद्धि मां तात निश्चयम् । आगतश्च हृषीकेशो वरं दास्यत्यसंशयम्

ହେ ତାତ, ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣ— ମୁଁ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ସତ୍ୟ ଭକ୍ତ। ହୃଷୀକେଶ ଆସିପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି; ନିସ୍ସନ୍ଦେହେ ବର ଦେବେ।

Verse 17

इन्द्र उवाच । ददतो मम भूपाल न गृह्णासि वरं यदि । वज्रं त्वां प्रेरयिष्यामि वधाय कृतनिश्चयः

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ହେ ଭୂପାଳ, ମୁଁ ଦେଉଥିବା ବର ଯଦି ତୁମେ ଗ୍ରହଣ ନକର, ତେବେ ତୁମ ବଧରେ ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟ କରି ମୁଁ ତୁମ ଉପରେ ବଜ୍ର ନିକ୍ଷେପ କରିବି।

Verse 18

एवमुक्त्वा सहस्राक्षः सृक्किणी परिलेलिहन् । कुलिशं भ्रामयामास गृहीत्वा दक्षिणे करे

ଏପରି କହି ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ଓଠର କୋଣ ଚାଟି, ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ କୁଲିଶ (ବଜ୍ର) ଧରି ତାହାକୁ ଘୁରାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 19

तस्येवं भ्राम्यमाणस्य महोत्पाता बभूविरे । ततः पर्वतशृंगाणि विशीर्णानि समंततः

ସେ ଏଭଳି ଘୁରାଉଥିବାବେଳେ ମହା ଉତ୍ପାତ ଦେଖାଦେଲା; ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପର୍ବତଶିଖରଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗି ଛିଟିଯାଇଲା।

Verse 20

आवृतं गगन मेघैर्विधुन्वानैर्महीं तदा । न किंचिद्दृश्यते तत्र सर्वं संतमसावृतम्

ସେତେବେଳେ କମ୍ପିତ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ମେଘମାଳା ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲା, ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଆବୃତ ହେଲା। ସେଠାରେ କିଛିମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା; ସମସ୍ତେ ଘନ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକା ଥିଲା।

Verse 21

एतस्मिन्नेव काले तु स राजा हरिवत्सलः । निमील्य लोचने स्वीये समाधिस्थो बभूव ह

ସେଇ ସମୟରେ ହରିପ୍ରିୟ ସେ ରାଜା ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ନିମୀଳି ସମାଧିସ୍ଥ ହେଲେ।

Verse 22

ततस्तुष्टो जगन्नाथ साक्षात्प्रत्यक्षतां गतः । ऐरावतः स गरुडस्तत्क्षणात्समजायत

ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଜଗନ୍ନାଥ ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ। ସେଇ କ୍ଷଣରେ ଐରାବତର ସ୍ଥାନରେ ଗରୁଡ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 23

तमुवाच हृषीकेशो मेघगंभीरया गिरा । ध्यानस्थितं नृपश्रेष्ठं शंख चक्रगदाधरः

ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ହୃଷୀକେଶ ମେଘଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ ଧ୍ୟାନସ୍ଥ ସେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 24

श्रीभगवानुवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्सानन्यभक्त जनेश्वर । वरं वरय भद्रं ते यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ବତ୍ସ, ହେ ଜନେଶ୍ୱର, ତୁମେ ମୋର ଅନନ୍ୟଭକ୍ତ; ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ବର ଚାହ।

Verse 25

अंबरीष उवाच । यदि प्रसन्नो भगवन्यदि देयो वरो मम । संसाराब्धेस्तारणाय वरदो भव मे हरे

ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ—ହେ ଭଗବାନ, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ହୁଏ, ତେବେ ହେ ହରି, ସଂସାର-ସମୁଦ୍ର ତରିବା ପାଇଁ ମୋର ବରଦାତା ହୁଅନ୍ତୁ।

Verse 26

पुलस्त्य उवाच । अथाह भगवान्विष्णुरंबरीषं जनाधिपम् । ज्ञानयोगं सुविस्तीर्णं संसारक्षयकारणम्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାପରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଜନାଧିପ ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ସଂସାର-ବନ୍ଧନ କ୍ଷୟର କାରଣ ଜ୍ଞାନଯୋଗକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିଲେ।

Verse 27

यस्मिञ्जाते नरः सद्यः संसारान्मुच्यते नृप । श्रुत्वा स नृपतिः सम्यक्प्रणम्योवाच केशवम्

ହେ ରାଜନ, ଯେ (ଜ୍ଞାନ) ଉଦୟ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏହା ଶୁଣି ସେ ନୃପତି ଯଥାବିଧି ପ୍ରଣାମ କରି କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 28

अंबरीष उवाच । भगवन्यस्त्वया प्रोक्तो योगोऽयं मम विस्तरात् । दुर्ज्ञेयः स नृणां देव विशेषाच्च कलौ युगे

ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ—ହେ ଭଗବାନ, ଆପଣ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହିଥିବା ଏହି ଯୋଗ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଜ୍ଞେୟ, ହେ ଦେବ—ବିଶେଷକରି କଳିଯୁଗରେ।

Verse 29

अपि चेत्सुप्रसन्नोऽसि क्रियायोगं ब्रवीहि मे । लोकानां तारणार्थाय शंखचक्रगदाधर

ଯଦି ଆପଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋତେ କ୍ରିୟାଯୋଗ କହନ୍ତୁ, ହେ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧର—ଲୋକମାନଙ୍କ ତାରଣ ପାଇଁ।

Verse 30

पुलस्त्य उवाच । ततस्तस्मै नरेन्द्राय क्रियायोगं जनार्द्दनः । यथायोग्यं नृपश्रेष्ठ कथयामास केशवः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତତଃ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କେଶବ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ନରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କ୍ରିୟାଯୋଗ ଉପଦେଶ କଲେ।

Verse 31

तं श्रुत्वा तुष्टहृदयोंऽबरीषो वाक्यमब्रवीत्

ତାହା ଶୁଣି ତୁଷ୍ଟହୃଦୟ ଅମ୍ବରୀଷ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 32

अंबरीष उवाच । यदि तुष्टोऽसि भगवन्रूपेणानेन माधव । ममाश्रमे त्वं देवेश सदा सन्निहितो भव

ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ—ହେ ଭଗବାନ ମାଧବ! ଯଦି ଏହି ରୂପରେ ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ହେ ଦେବେଶ, ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ସଦା ସନ୍ନିହିତ ରୁହନ୍ତୁ।

Verse 33

यतस्त्वत्प्रतिमामेकामर्चयामि विधानतः । पूजयिष्यंति लोकास्त्वां शंखचक्रगदाधरम्

କାରଣ ମୁଁ ବିଧିମତେ ଆପଣଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରତିମାର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବି; ଏବଂ ଲୋକେ ଆପଣଙ୍କୁ—ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରଙ୍କୁ—ପୂଜିବେ।

Verse 34

पुलस्त्य उवाच । तथोक्तो माधवेनासौ चकार हरिमंदिरम् । प्रतिमां पूजयामास गन्धपुष्पानुलेपनैः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ମାଧବଙ୍କ ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇ ସେ ହରିମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କଲେ; ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଅନୁଲେପନଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିମାକୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 35

ततः कालेन महता भगवान्विष्णुमंदिरे । तेनैव वपुषा प्राप्तः सपुत्रः सहबांधवः

ତାପରେ ବହୁ କାଳ ଅତିବାହିତ ହେଲାପରେ, ସେ ଏହି ଏକେ ଦେହରୂପରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା—ପୁତ୍ରସହ ଓ ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବସହ।

Verse 36

अद्यापि भगवान्विष्णुः सत्यवाक्येन भूपतेः । सदा संनिहितो विष्णुस्तस्मिन्नवसरे कलौ

ହେ ଭୂପତେ, ସେହି ନୃପତିଙ୍କ ସତ୍ୟବାକ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ସେଠାରେ ସଦା ସନ୍ନିହିତ—ବିଶେଷତଃ କଳିଯୁଗର ସେହି ପବିତ୍ର ଅବସରରେ।

Verse 37

तदारभ्य महाराज क्रियायोगो धरातले । प्रवृत्तः प्रतिमाकारः काले च कलिसंज्ञके

ହେ ମହାରାଜ, ସେହି ସମୟରୁ ଧରାତଳରେ କ୍ରିୟାଯୋଗ—ପବିତ୍ର କର୍ମାନୁଷ୍ଠାନର ଶିଷ୍ଟାଚାର—ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲା; ଏବଂ ‘କଳି’ ନାମକ ଯୁଗରେ ପ୍ରତିମାରୂପ ପୂଜା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।

Verse 38

यस्तं पूजयते भक्त्या हृषीकेशे नृपार्बुदे । स याति विष्णुसालोक्यं प्रसादाच्च हरेर्नृप

ହେ ଅର୍ବୁଦ-ନୃପ, ଯେ ଭକ୍ତିରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ହେ ରାଜନ, ହରିଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ବିଷ୍ଣୁ-ସାଲୋକ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 39

एकादश्यां महाराज जागरं यः सदा नृप । करिष्यति निराहारो हृषीकेशाग्रतः स्थितः । स यास्यति परं स्थानं दुर्ल्लभं त्रिदशैरपि

ହେ ମହାରାଜ, ଏକାଦଶୀରେ ଯେ ନିରାହାର ରହି ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଜାଗରଣ କରିବ, ସେ ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।

Verse 40

यत्पुण्यं कपिलादाने कार्तिक्यां ज्येष्ठपुष्करे । तत्फलं लभते मर्त्त्यो हृषीकेशस्य दर्शनात्

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ-ପୁଷ୍କରରେ କପିଳା ଗୋଦାନ କଲେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ପାଏ।

Verse 41

शुक्ले वा यदि वा कृष्णे संप्राप्ते हरिवासरे । यः पश्यति हृषीकेशमश्वमेधफलं लभेत्

ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ହେଉ କି କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ, ହରିବାର ଆସିଲେ—ଯେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

Verse 42

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजयेत्तु विधानतः । यस्तत्र चतुरो मासन्सम्यग्व्रतपरायणः । अभ्यर्चयेद्धृषीकेशं न स भूयोऽभिजायते

ଏହେତୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ସେଠାରେ ଚାରି ମାସ ସମ୍ୟକ୍ ବ୍ରତପରାୟଣ ହୋଇ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଏ ନାହିଁ।

Verse 43

एकः सर्वाणि तीर्थानि करोति नृपसत्तम । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଜଣେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଭ୍ରମଣ କରେ; ଅନ୍ୟଜଣ ମନ ସମାହିତ କରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ସମୟ ସାରା ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 44

एको दानानि सर्वाणि ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦାନ ଦିଏ; ଅନ୍ୟଜଣ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ହୋଇ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ସମୟ ସାରା ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 45

एकः कन्यासहस्रं तु प्रदद्याच्च यथाविधि । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଧିମତେ ଦାନରୂପେ ହଜାର କନ୍ୟା ଦେଇପାରେ; ଅନ୍ୟଜଣ ସମାହିତଚିତ୍ତେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 46

सूर्यग्रहे कुरुक्षेत्रे दद्याद्दानमनुत्तमम् । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣବେଳେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଜଣେ ଅନୁତ୍ତମ ଦାନ ଦେଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଜଣ ସମାହିତମନେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 47

अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैर्यजत्येकः सदक्षिणैः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ଜଣେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଆଦି ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକୁ ଦକ୍ଷିଣାସହିତ କରେ; ଅନ୍ୟଜଣ ସମାହିତଚିତ୍ତେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 48

एको हिमालयं गत्वा त्यजति स्व कलेवरम् । पश्यत्यन्यो हषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ଜଣେ ହିମାଳୟକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରେ; ଅନ୍ୟଜଣ ସମାହିତମନେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 49

एकस्तु भृगुपातेन त्यजेद्देहं सुतीर्थके । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ଜଣେ ସୁତୀର୍ଥରେ ‘ଭୃଗୁପାତ’ କ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା ଦେହତ୍ୟାଗ କରେ; ଅନ୍ୟଜଣ ସମାହିତଚିତ୍ତେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 50

एकः प्रायोपवेशेन प्राणांस्त्यजति मानवः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରାୟୋପବେଶ ବ୍ରତରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଜଣ ସମାହିତଚିତ୍ତେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 51

ब्रह्मज्ञानं वदत्येकः श्रुत्वा ज्ञानवि शारदः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ଜଣେ ବହୁ ଶ୍ରବଣ କରି ଜ୍ଞାନବିଶାରଦ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ କହେ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଜଣ ସମାହିତମନେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 52

गयाश्राद्धं करोत्येकः पितृपक्षे नृपोत्तम । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ଜଣେ ପିତୃପକ୍ଷରେ ଗୟା-ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଜଣ ସମାହିତଚିତ୍ତେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 53

चांद्रायणसहस्रं च करोत्येकः समाहितः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुमास्यं समाहितः

ଜଣେ ସମାହିତ ହୋଇ ସହସ୍ର ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଜଣ ସମାହିତଚିତ୍ତେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 54

व्रतं तपः सहस्राब्दमेकः सम्यक्चरेन्नरः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଯଥାବିଧି ବ୍ରତ ଓ ତପ ଆଚରେ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଜଣ ସମାହିତଚିତ୍ତେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 55

एकस्तु चतुरो वेदान्सम्यक्पठति ब्राह्मणः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଥାବିଧି ଚାରି ବେଦ ପାଠ କରେ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଜଣ ସମାହିତଚିତ୍ତେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ—ଏହାକୁ ଧର୍ମର ପରମ ସିଦ୍ଧି ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ।

Verse 56

बहुना किमिहोक्तेन शृणु संक्षेपतो नृप । एकतस्तु भवेत्सर्वमेकतो हरिदर्शनम्

ଏଠାରେ ବହୁତ କହିବାର କି ଆବଶ୍ୟକ? ହେ ନୃପ, ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ—ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଫଳସମୂହ, ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କେବଳ ହରିଦର୍ଶନମାତ୍ର।

Verse 57

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्थातव्यं हरिसंनिधौ । अम्बरीषस्य राजर्षेः स्थानके पापनाशने

ଏହେତୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ହରିଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ରହିବା ଉଚିତ—ରାଜର୍ଷି ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ପାପନାଶକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ।

Verse 58

एकतस्तु हृषीकेश एकतः कर्णिकेश्वरः । तयोर्मर्त्या मृता ये च मानवा नृपसत्तम

ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ହୃଷୀକେଶ, ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କର୍ଣିକେଶ୍ୱର; ହେ ନୃପସତ୍ତମ, ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମରନ୍ତି…

Verse 59

अपि कृत्वा महत्पापं गच्छंति हरिसन्निधौ । हृषीकेशं समालोक्य सद्यो मुक्तिमवाप्नुयात्

ମହାପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ହରିଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ସତ୍ୟୋ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରନ୍ତି।

Verse 60

पुष्पमेकं हृषीकेशे यश्चारोपयते नृप । सुखसौभाग्यसंयुक्त इह लोके परत्र च

ହେ ନୃପ! ଯେ କେହି ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଏକଟି ମାତ୍ର ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠାରେ ସୁଖ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 61

हृषीकेशस्य यो भक्त्या करिष्यत्यनुलेपनम् । स यास्यति परं स्थानं जरामरणवर्जितम्

ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ହୃଷୀକେଶଙ୍କର ଅନୁଲେପନ (ଚନ୍ଦନାଦି ଲେପନ) କରେ, ସେ ଜରା-ମରଣବର୍ଜିତ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 62

संमार्जनं च तस्याग्रे यः करोति समाहितः । यावत्यो रेणवस्तत्र तावद्वर्षशतानि सः । मोदते विष्णुलोकस्थो नात्र कार्या विचारणा

ଯେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସଂମାର୍ଜନ (ଝାଡ଼ୁ ଦେବା) କରେ, ସେଠାରେ ଯେତେ ଧୂଳିକଣ ଅଛି ତେତେ ଶତଶତ ବର୍ଷ ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ବସି ଆନନ୍ଦ କରେ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 63

कार्तिके शुक्लपक्षे च एकादश्यां नृपोत्तम । दीपमारोपयेद्यश्च हृषीकेशाग्रतो नृप

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀରେ ଯେ କେହି ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୀପ ଜ୍ୱଳାଇ ସ୍ଥାପନ କରେ, ହେ ନୃପ…

Verse 64

यथायथा प्रकाशेत पापं जन्मांतरार्जितम् । तथातथा व्रजेन्नाशं तस्य कायादशेषतः

ଯେପରି ଯେପରି ସେଇ ଦୀପ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ସେପରି ଜନ୍ମାନ୍ତରାର୍ଜିତ ପାପ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ସେଇ ମାପରେ ନଶି ତାହାର ଦେହରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର ହୁଏ।

Verse 65

पंचामृतेन यः पूजां हृषीकेशे करिष्यति । दध्ना क्षीरेण वा यस्तु न स भूयोऽभिजायते

ଯେ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ପୂଜା କରେ, କିମ୍ବା ଦହି ଅଥବା ଦୁଧରେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଲାଭ କରେ ନାହିଁ।

Verse 66

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन हृषीकेशं समर्चयेत् । संसारबंधतो राजन्मुक्तिमाप्नोति मानवः

ଏହେତୁ, ହେ ରାଜନ୍, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସମର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ। ମାନବ ସଂସାର-ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।

Verse 67

हृषीकेशे विशेषेण कर्त्तव्यं पूजनं सदा

ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ପୂଜା ସଦା କରିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷ ଭାବରେ ଓ ବିଶେଷ ଭକ୍ତିସହ।