Adhyaya 10

Verse 1

ययातिरुवाच । केदारं श्रूयते ब्रह्मन्पर्वते च हिमाचले । गंगा तस्माद्विनिष्क्रान्ता प्रविष्टा पूर्वसागरम्

ଯଯାତି କହିଲେ— ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ହିମାଚଳ ପର୍ବତରେ କେଦାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ। ସେଠାରୁ ଗଙ୍ଗା ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ପୂର୍ବ ସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 2

तथा सरस्वती देवी चूतवृक्षाद्विनिर्गता । पश्चिमं सागरं प्राप्ता गृहीत्वा वडवानलम्

ସେହିପରି ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ଚୂତବୃକ୍ଷ (ଆମ୍ବ ଗଛ) ଠାରୁ ନିର୍ଗତ ହୋଇ, ବଡବାନଳକୁ ଧାରଣ କରି ପଶ୍ଚିମ ସାଗରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 3

कथमत्र समायातः केदारश्चात्र कौतुकम् । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि विचित्रं मम भूसुर

କେଦାର ଏଠାକୁ କିପରି ଆସିଲା, ଏବଂ ଏଠାର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କୌତୁକ କ’ଣ? ହେ ପୂଜ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ମୋତେ ଏହା ବିଚିତ୍ର ଲାଗୁଛି; ସବୁ କଥା ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । सत्यमेतन्महाराज यन्नोऽत्र परिपृच्छसि । शृणुष्वावहितो भूत्वा यथा जातं श्रुतं तु वै

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ହେ ମହାରାଜ! ତୁମେ ଏଠାରେ ଯାହା ପଚାରୁଛ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ। ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ; ଯେପରି ଘଟିଛି ଓ ଯେପରି ଶୁଣାଯାଇଛି, ସେପରି ମୁଁ କହିବି।

Verse 5

गंगाद्यानि च तीर्थानि केदाराद्या दिवौकसः । मया सह पुरा देवाः शक्राद्या नृपसत्तमाः

ଗଙ୍ଗା ଆଦି ତୀର୍ଥମାନେ ଏବଂ କେଦାର ଆଦି ସ୍ଥାନସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦିବ୍ୟ ଦେବଗଣ— ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପୂର୍ବକାଳରେ ଶକ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେ ମୋ ସହିତ ଥିଲେ।

Verse 6

ब्रह्माणं प्रति राजेन्द्र गताः सर्वे महर्षयः । सर्वे तत्र कथाश्चक्रुर्धर्म्या नाना पृथक्पृथक्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସମସ୍ତ ମହର୍ଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ନାନା ପ୍ରକାର ଧର୍ମ୍ୟ କଥା-ପ୍ରସଙ୍ଗ କଲେ।

Verse 7

समुदाये च देवानां सर्वतीर्थानि पार्थिव । क्षेत्राण्युप स्थितान्येव वनान्युपवनानि च

ହେ ପାର୍ଥିବ! ଦେବମାନେ ସମୁଦାୟରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ସହିତ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର, ବନ ଓ ଉପବନମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 8

ततः कथाप्रसंगेन इन्द्रः प्राह चतुर्मुखम् । कौतुकेन समायुक्तः पप्रच्छ नृपसत्तम

ତତଃ କଥାପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ। କୌତୁହଳରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ହେ ନୃପସତ୍ତମ, ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 9

इन्द्र उवाच । भगवन्पुण्यमाहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि सांप्रतम् । प्रमाणं चैव सर्वेषां कृतादीनां पृथग्विधम्

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍! ମୁଁ ଏବେ ପୁଣ୍ୟର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି, ଏବଂ କୃତ ଆଦି ସମସ୍ତ ଯୁଗମାନଙ୍କର ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପ୍ରମାଣ ମଧ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।

Verse 10

ब्रह्मोवाच । लक्षं सप्तदश प्रोक्तं युगमानं सुराधिप । अष्टाविंशतिभिः सार्द्धं सहस्रैः कृतमुच्यते

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ସୁରାଧିପ! ଯୁଗର ମାନ ଲକ୍ଷରେ କୁହାଯାଇଛି। କୃତଯୁଗ ସତର ଲକ୍ଷ ସହ ଅଠାଇଶ ହଜାର ଯୋଗେ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 11

लक्षद्वादशभिः प्रोक्तं युगं त्रेताभिसंज्ञितम् । षण्णवत्यधिकैश्चैव सहस्रैः परिमाणितम्

ତ୍ରେତା ନାମକ ଯୁଗକୁ ବାର ଲକ୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତାହାରେ ଅଧିକ ଛୟାନବେ ହଜାର ବର୍ଷ ଯୋଗ କରି ପରିମାଣ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 12

लक्षाण्यष्टौ चतुःषष्टिसहस्रैः परिकीर्तितम् । ततो वै द्वापरं नाम युगं देवप्रकीर्तितम्

ତାପରେ ଦେବମାନେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ କରିଥିବା ଦ୍ୱାପର ନାମକ ଯୁଗ ଆଠ ଲକ୍ଷ ଏବଂ ଚଉଷଠି ହଜାର ବର୍ଷ ସହିତ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 13

लक्षैश्चतुर्भिर्विख्यातो द्वात्रिंशद्भिः कलिस्तथा । सहस्रैश्च सुरश्रेष्ठ युगमानमितीरितम्

ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! କଳିଯୁଗ ଚାର ଲକ୍ଷ ଏବଂ ବତ୍ତିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ସହିତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହିପରି ଯୁଗମାନ କୁହାଗଲା।

Verse 14

चतुष्पदः कृते धर्मः शुक्लवर्णो जनार्दनः । न दुर्भिक्षं न च व्याधिस्तस्मिन्भवति वै क्वचित्

କୃତଯୁଗରେ ଧର୍ମ ଚାରି ପାଦରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥାଏ, ଏବଂ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଶୁକ୍ଳ ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେ ସମୟରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ନାହିଁ, ରୋଗ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 15

क्रियते च तदा धर्मो नाकाले मरणं नृणाम् । लांगलेन विना सस्यं भूरिक्षीराश्च धेनवः

ସେତେବେଳେ ଧର୍ମ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଆଚରିତ ହୁଏ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ। ହଳ ବିନା ମଧ୍ୟ ଶସ୍ୟ ଜନ୍ମେ, ଏବଂ ଧେନୁମାନେ ପ୍ରଚୁର କ୍ଷୀର ଦିଅନ୍ତି।

Verse 16

कामः क्रोधो भयं लोभो मत्सरश्चाभ्यसूयता । तस्मिन्युगे सहस्राक्ष न भवंति कदाचन

ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର! ସେହି ଯୁଗରେ କାମ, କ୍ରୋଧ, ଭୟ, ଲୋଭ, ମତ୍ସର ଓ ଅଭ୍ୟସୂୟା—କେବେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 17

ततस्त्रेतायुगे जातस्त्रिपादो धर्म एव च । चिरायुषो नरास्तस्मिन्रक्तवर्णो जनार्दनः

ତାପରେ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଧର୍ମ ତ୍ରିପାଦ (ତିନି ପାଦରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ) ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ସେହି ଯୁଗରେ ମନୁଷ୍ୟ ଚିରାୟୁ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ (ବିଷ୍ଣୁ) ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 18

तस्मिन्यज्ञाः प्रवर्त्तंते प्राणिनामिष्टदायिनः । न कामादिप्रवृत्तिश्च तस्मिन्संजायते नृणाम्

ସେହି ଯୁଗରେ ଯଜ୍ଞମାନେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଇଷ୍ଟଫଳ ଦିଅନ୍ତି। ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାମାଦି-ପ୍ରେରିତ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଉ ନାହିଁ।

Verse 19

तपसा ब्रह्मचर्येण स्नानैर्दानैः पृथग्विधैः । तथा यज्ञैर्जपैर्होमैस्तत्र वृत्तिर्भवेन्नृणाम्

ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବନବୃତ୍ତି ତପସ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦାନଦ୍ୱାରା; ତଥା ଯଜ୍ଞ, ଜପ ଓ ହୋମଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ିଉଠେ।

Verse 20

ततस्तु द्वापरं नाम तृतीयं युग मुच्यते । द्विपदो धर्मः सञ्जातः पीतवर्णो जनार्द्दनः

ତାପରେ ତୃତୀୟ ଯୁଗ ‘ଦ୍ୱାପର’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ସେଥିରେ ଧର୍ମ ଦ୍ୱିପାଦ (ଦୁଇ ପାଦରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ) ହୁଏ ଏବଂ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ (ବିଷ୍ଣୁ) ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 21

फलाकांक्षाप्रवृत्तानि जपयज्ञतपांसि च । सत्यानृतान्वितो लोको द्वापरे सुरसत्तम

ଦ୍ୱାପରଯୁଗେ ଫଳାକାଙ୍କ୍ଷାରେ ଜପ, ଯଜ୍ଞ ଓ ତପ ଆଚରିତ ହୁଏ; ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋକ ସତ୍ୟ-ଅସତ୍ୟରେ ମିଶ୍ରିତ ରହେ।

Verse 22

तत्रान्योन्यं महीपाला युयुधुर्वसुधातले । सुपूताश्च दिवं यांति यज्ञैरिष्ट्वा जनार्दनम्

ସେଠାରେ ମହୀପାଳମାନେ ବସୁଧାତଳେ ପରସ୍ପର ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି; ତଥାପି ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଇଷ୍ଟ୍ୱା ସୁପୂତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 23

ततः कलियुगं घोरं चतुर्थं तु प्रव र्त्तते । एकपादो भवेद्धर्मः संत्रस्तो नित्यपूजने

ତାପରେ ଚତୁର୍ଥ ଘୋର କଳିଯୁଗ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ; ଧର୍ମ ଏକପାଦ ହୋଇଯାଏ, ନିତ୍ୟପୂଜାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 24

कृष्णवर्णो भवेद्विष्णुः पापाधिक्यं प्रवर्तते । माया च मत्सरश्चैव कामः क्रोधस्तथा भयम्

କଳିଯୁଗେ ବିଷ୍ଣୁ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ପାପାଧିକ୍ୟ ବଢ଼େ; ମାୟା, ମତ୍ସର, କାମ, କ୍ରୋଧ ଓ ଭୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବଳ ହୁଏ।

Verse 25

अर्थलुब्धास्तथा भूपा लोभमोहशतान्विताः । अल्पायुषो नरास्तत्र अल्पसस्या च मेदिनी

ରାଜାମାନେ ଅର୍ଥଲୋଭୀ ହୋଇ ଲୋଭ-ମୋହର ଶତରୂପରେ ବନ୍ଧିତ ହୁଅନ୍ତି; ସେଠାରେ ନରମାନେ ଅଳ୍ପାୟୁ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ମେଦିନୀ ଅଳ୍ପସସ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 26

अल्पक्षीरास्तथा गावः सत्यहीना द्विजातयः । तत्र मायाविनो लोका जैह्व्यौपस्थ्यपरायणाः

ଗାଈମାନେ ଅଳ୍ପ ଦୁଧ ଦେବେ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସତ୍ୟହୀନ ହେବେ। ସେଠାରେ ଲୋକେ ମାୟାବୀ ହୋଇ, ଜିହ୍ୱାର ରୁଚି ଓ କାମଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ରହିବେ।

Verse 27

सत्यहीनास्तथा पापा भविष्यंति कलौ युगे । तत्र षोडशमे वर्षे नराः पलितकुन्तलाः

କଳିଯୁଗରେ ଲୋକେ ସତ୍ୟହୀନ ଓ ପାପପରାୟଣ ହେବେ। ସେଠାରେ ଷୋଳ ବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ କେଶ ପାକିଯିବ।

Verse 28

नार्यो द्वादशमे वर्षे भविष्यंति सुगर्भिताः । भविष्यति क्रमाद्वर्णसंकरश्च सुराधिप

ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷରେ ଗର୍ଭବତୀ ହେବେ। ଏବଂ କ୍ରମେ, ହେ ସୁରାଧିପ, ବର୍ଣ୍ଣସଙ୍କର—ବର୍ଣ୍ଣମିଶ୍ରଣ ଓ ଅସ୍ଥିରତା—ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ।

Verse 29

एकाकारा भविष्यंति सर्ववर्णाश्रमाश्च वै । नाशं यास्यंति यज्ञाश्च कुलधर्मः सनातनः

ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଏକାକାର, ଭେଦହୀନ ହୋଇଯିବ। ଯଜ୍ଞମାନେ ନାଶ ପାଇବେ ଏବଂ କୁଳର ସନାତନ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଲୁପ୍ତ ହେବ।

Verse 30

व्यर्थानि तत्र तीर्थानि म्लेच्छस्पृष्टानि सर्वशः । भविष्यंति सुरश्रेष्ठ प्रभावरहितानि च

ତେବେ ତୀର୍ଥମାନେ ସର୍ବତ୍ର ମ୍ଲେଚ୍ଛସ୍ପର୍ଶରେ ଦୂଷିତ ହୋଇ ନିଷ୍ଫଳ ହେବେ। ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଭାବରୁ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିତ ହେବେ।

Verse 31

एतच्छ्रुत्वा ततो वाक्यं ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । तत्र स्थितानि तीर्थानि ब्रह्माणमिदमब्रुवन्

ଅବ୍ୟକ୍ତଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ତୀର୍ଥମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 32

तीर्थान्यूचुः । कथं वयं भविष्यामः संप्राप्ते दारुणे कलौ । स्थानं नो ब्रूहि देवेश स्थातव्यं च सदैव हि

ତୀର୍ଥମାନେ କହିଲେ—ଭୟଙ୍କର କଳିଯୁଗ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ ଆମେ କିପରି ଟିକିବୁ? ହେ ଦେବେଶ, ଆମକୁ ଏମିତି ସ୍ଥାନ କୁହ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ସଦା ରହିପାରିବୁ।

Verse 33

ब्रह्मोवाच । अर्बुदः पर्वतश्रेष्ठः कलिस्तत्र न विद्यते । अतस्तत्र च गंतव्यं तीर्थैरायतनैः सह

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେଠାରେ କଳି ନାହିଁ। ତେଣୁ ହେ ତୀର୍ଥମାନେ, ନିଜ ଆୟତନ ଓ ଧାମ ସହ ସେଠାକୁ ଯାଅ।

Verse 34

अपि कृत्वा महत्पापमर्बुदं प्रेक्षते तु यः । कलिदोषविनिर्मुक्तः स यास्यति परां गतिम्

ମହାପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଅର୍ବୁଦକୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ କଳିଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ଗତି ପାଏ।

Verse 35

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रो ब्रह्मलोकं गतो नृप । ततः सर्वाणि तीर्थानि गतानि च कलौ युगे

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପ, ଏଭଳି କହି ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଗଲେ। ତାପରେ କଳିଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ (ସେଇ ଆଶ୍ରୟକୁ) ଚାଲିଗଲେ।

Verse 36

भूमावर्बुदशैलेन्द्रे संस्थितानि कलेर्भयात् । गंगा सरस्वती चैव यमुना पुष्कराणि च

କଳିର ଭୟରୁ ଗଙ୍ଗା, ସରସ୍ୱତୀ, ଯମୁନା ଏବଂ ପୁଷ୍କର-ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ପର୍ବତରାଜ ଅର୍ବୁଦରେ ଆସି ବସିଲେ।

Verse 37

कुरुक्षेत्रं प्रभासं च ब्रह्मावर्तं तथैव च । तिस्रःकोट्योऽर्द्धकोटिश्च यानि तीर्थानि भूतले

କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରଭାସ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ—ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମିଶି ତିନି କୋଟି ଓ ଅର୍ଧକୋଟି ସଂଖ୍ୟାରେ (ଏଠାରେ) ଗଣ୍ୟ।

Verse 38

तेषां वासश्च सञ्जातः पर्वतेऽर्बुदसंज्ञिके । एवं तत्र समापन्ना गंगा चैव सरस्वती

ତାଙ୍କର ବାସ ‘ଅର୍ବୁଦ’ ନାମକ ପର୍ବତରେ ହେଲା; ଏଭଳି ସେଠାକୁ ଗଙ୍ଗା ଓ ସରସ୍ୱତୀ ମଧ୍ୟ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 39

तत्र शांता नराः सम्यक्परं निर्वाणमाप्नुयुः । श्राद्धं कृत्वा महाराज स्वर्गे यांति च पूर्वजाः

ସେଠାରେ ଶାନ୍ତ ଲୋକମାନେ ଯଥାର୍ଥରେ ପରମ ନିର୍ବାଣ ପାଆନ୍ତି; ଏବଂ ହେ ମହାରାଜ, ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ପୂର୍ବଜମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 40

शृणु तत्राभवत्पूर्वं यदाश्चर्यं महामते । ऋषिर्मंकणकोनाम सरस्वत्यास्तटे स्थितः

ହେ ମହାମତି, ଶୁଣ—ସେଠାରେ ପୂର୍ବେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଥିଲା: ମଙ୍କଣକ ନାମକ ଋଷି ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ ବସୁଥିଲେ।

Verse 41

तपस्तेपे सुधर्मात्मा कामक्रोधविवर्जितः । तस्यैवं वर्तमानस्य क्षुतमासीत्कदाचन

ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା କାମ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ତପ କଲେ। ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଏକ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଭୋକ ଲାଗିଲା।

Verse 42

पित्तं प्रपतितं तत्र तच्च रक्तमयं बभौ । तद्दृष्ट्वाऽतीव हृष्टः स मंकणर्षिर्बभूव ह

ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପିତ୍ତ ପଡ଼ିଗଲା ଏବଂ ତାହା ରକ୍ତମୟ ପରି ଦେଖାଗଲା। ତାହା ଦେଖି ମଙ୍କଣ ଋଷି ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 43

सिद्धोऽहमिति विज्ञाय ततो नृत्यं चकार सः । तस्यैवं वर्तमानस्य जगत्स्थावरजंगमम्

“ମୁଁ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି” ବୋଲି ଜାଣି ସେ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଏଭଳି ରହିଲେ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ (ପ୍ରଭାବିତ ହେଲା)।

Verse 44

तत्र संक्षोभमापन्नं सागरा अपि चुक्षुभुः । गृहकृत्यानि संत्यज्य सर्वे विस्मयमा गताः

ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ସଂକ୍ଷୋଭ ହେଲା; ସାଗରମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ। ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତେ ବିସ୍ମୟରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 45

तस्यैवं नृत्यमानस्य सर्वे लोका नृपोत्तम । ननृतुः पार्थिवश्रेष्ठ प्रभावात्तस्य सन्मुनेः

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ସେ ଏଭଳି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ହେ ପାର୍ଥିବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ପବିତ୍ର ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରଭାବରୁ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

Verse 46

ततो देवगणाः सर्वे गत्वा कामनिषूदनम् । यथाऽयं नृत्यते नैव तथा कुरु महेश्वर

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ କାମନିଷୂଦନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ— “ହେ ମହେଶ୍ୱର, ଏହା ଆଉ ଏଭଳି ନ ନୃତ୍ୟ କରୁ, ସେପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।”

Verse 47

अथ ब्राह्मणरूपेण शंभुनोक्तो द्विजोत्तमः । त्वया ब्रह्मंस्तपस्तप्तमधुना नृत्यते कथम्

ତାପରେ ଶମ୍ଭୁ ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ତପ କରିଛ; ଏବେ ନୃତ୍ୟ କିପରି?”

Verse 48

मंकण उवाच । किं न पश्यसि हे ब्रह्मन्रक्तं पित्तं च मे स्थितम् । संजातं सिद्धिमापन्नो रक्तं पित्तं यतो मम

ମଙ୍କଣ କହିଲା— “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ କି ଦେଖୁନାହ? ମୋ ଦେହରେ ରକ୍ତ ଓ ପିତ୍ତ ଅଛି। ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାରୁ ମୁଁ ସିଦ୍ଧି ପାଇଛି; ତେଣୁ ମୁଁ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି।”

Verse 49

एतस्मात्कारणाद्धर्षाद्द्विज नृत्यं करोम्यहम् । एवमुक्तस्ततस्तेन देवदेवो महेश्वरः

“ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ହର୍ଷରେ ମୁଁ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି।” ଏମିତି କହିବା ପରେ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 50

तर्जन्या ताडयामास स्वांगुष्ठं नृपसत्तम । ततोंगुष्ठाद्विनिष्क्रांतं भस्म वै बिसपांडुरम्

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ତର୍ଜନୀଦ୍ୱାରା ନିଜ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠକୁ ଆଘାତ କଲା; ତାହାପରେ ସେଇ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠରୁ ପଦ୍ମତନ୍ତୁ ପରି ଧବଳ ଭସ୍ମ ବାହାରିଲା।

Verse 51

ततो मंकणकं प्राह पश्य विप्र करान्मम । शुभ्रं भस्म विनिष्क्रांतं पश्य मे द्विज कौतुकम्

ତେବେ ସେ ମଙ୍କଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ବିପ୍ର, ଦେଖ; ମୋ ହାତରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶୁଭ୍ର ଭସ୍ମ ବାହାରିଛି। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ମୋର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କୌତୁକ ଦେଖ।”

Verse 52

पुलस्त्य उवाच । तद्दृष्ट्वा विस्मितो विप्रो ज्ञात्वा तं वृषभध्वजम् । जानुभ्यामवनिं गत्वा वाक्यमेतदुवाच ह

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାହା ଦେଖି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲା; ତାଙ୍କୁ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଶିବ ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ଜାନୁ ଗଢ଼ି ଭୂମିରେ ନମି ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 53

मंकण उवाच । नूनं भवान्महादेवः साक्षाद्दृष्टः प्रसीद मे । निश्चितं त्वं मया ज्ञात एतन्मे हृदि वर्तते

ମଙ୍କଣ କହିଲା—“ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣ ମହାଦେବ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିଛି, ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଚିହ୍ନିଛି; ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ହୃଦୟରେ ବସିଛି।”

Verse 54

नान्यस्यायं प्रभावश्च त्वया यो मे प्रदर्शितः । मां समुद्धर देवेश कृपां कृत्वा महेश्वर

“ଆପଣ ଯେ ପ୍ରଭାବ ମୋତେ ଦେଖାଇଲେ, ତାହା ଅନ୍ୟ କାହାରି ନୁହେଁ। ହେ ଦେବେଶ, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ; ହେ ମହେଶ୍ୱର, କୃପା କରନ୍ତୁ।”

Verse 55

श्रीमहादेव उवाच । सम्यग्ज्ञातोऽस्मि विप्रेन्द्र त्वयाऽहं नात्र संशयः । वरं वरय भद्रं ते नृत्याधिक्यं यतः कृतम्

ଶ୍ରୀମହାଦେବ କହିଲେ—“ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଚିହ୍ନିଛ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବର ମାଗ; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—କାରଣ ତୁମେ ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ସାହରେ ନୃତ୍ୟ କରିଛ।”

Verse 56

मंकण उवाच । येऽत्र स्नानं प्रकुर्वंति सरस्वत्यां समाहिताः । त्वत्प्रसादात्फलं तेषां राजसूयाश्वमेधयोः

ମଙ୍କଣ କହିଲେ—ଯେମାନେ ଏଠାରେ ସରସ୍ୱତୀରେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ସେମାନେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞସମ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଉନ୍ତୁ।

Verse 57

श्रीमहादेव उवाच । येऽत्र स्नानं करिष्यंति सरस्वत्यां समाहिताः । ते यास्यंति परं स्थानं जरामरणवर्जितम्

ଶ୍ରୀମହାଦେବ କହିଲେ—ଯେମାନେ ଏଠାରେ ସରସ୍ୱତୀରେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତେ ସ୍ନାନ କରିବେ, ସେମାନେ ଜରାମରଣବର୍ଜିତ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।

Verse 58

अत्र गंगासरस्वत्योः संगमे लोकविश्रुते । श्राद्धं कुर्युर्द्विजश्रेष्ठ ते यास्यंति परां गतिम्

ଲୋକବିଶ୍ରୁତ ଏହି ଗଙ୍ଗା-ସରସ୍ୱତୀ ସଙ୍ଗମରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 59

सुवर्णं येऽत्र दास्यंति यथाशक्त्या द्विजोत्तमे । सर्व पापविनिर्मुक्तास्ते यास्यन्ति परां गतिम्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଯେମାନେ ଏଠାରେ ଯଥାଶକ୍ତି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 60

इत्युक्त्वांतर्दधे राजन्देवदेवो महेश्वरः

ଏହିପରି କହି, ହେ ରାଜନ୍, ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।