Adhyaya 72

Verse 1

। सूत उवाच । तत्रैव स्थापितं लिंगं धृतराष्ट्रेण भूभुजा । दुर्योधनेन चालोक्य सर्वपापैः प्रमुच्यते

ସୂତ କହିଲେ—ସେଠାରେଇ ଭୂପତି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଏକ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ; ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ପରି ତାହାର ଦର୍ଶନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 2

ऋषय ऊचुः । कस्मिन्काले नरेन्द्रेण धृतराष्ट्रेण भूभुजा । तत्र संस्थापितं लिगं वद त्वं रौमहर्षणे

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ରୋମହର୍ଷଣ! ନରେନ୍ଦ୍ର ଭୂଭୁଜ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କେଉଁ କାଳରେ ସେଠାରେ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ? ତୁମେ କହ।

Verse 3

सूत उवाच । आसीद्भानुमतीनाम बलभद्रसुता पुरा । सर्वलक्षणसंपन्ना रूपौ दार्यगुणान्विता

ସୂତ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା ‘ଭାନୁମତୀ’ ନାମକ ଏକ କୁମାରୀ ଥିଲେ; ସେ ସର୍ବ ଶୁଭଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନା, ରୂପବତୀ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣଯୁକ୍ତା ଥିଲେ।

Verse 4

तां ददावथ पत्न्यर्थे धार्तराष्ट्राय धीमते । दुर्योधनाय संमन्त्र्य विष्णुना सह यादवः

ତାପରେ ଯାଦବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ଧୀମାନ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେଲେ।

Verse 5

अथ नागपुरात्सर्वे भीष्म द्रोणादयश्च ये । कौरवाः प्रस्थितास्तूर्णं पुरीं द्वारवतीं प्रति

ତାପରେ ନାଗପୁରରୁ ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଆଦି ସହ ସମସ୍ତ କୌରବ ଶୀଘ୍ର ଦ୍ୱାରବତୀ ପୁରୀ ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 6

तथा पांडुसुताः पंच परिवारसमन्विताः । सौभ्रात्रं मन्यमानास्ते दुर्योधनसमन्वि ताः । जग्मुर्द्वारवतीं हृष्टाः सैन्येन महतान्विताः

ସେହିପରି ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର ପରିବାରସହିତ, ଭ୍ରାତୃସୌହାର୍ଦ୍ୟ ଭାବି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ସହ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ, ହର୍ଷିତ ହୋଇ ବିଶାଳ ସେନା ସହ ଦ୍ୱାରବତୀକୁ ଗଲେ।

Verse 7

अथ क्रमेण गच्छंतस्ते सर्वे कुरुपाण्डवाः । आनर्तविषयं प्राप्ता धनधान्यसमाकुलम्

ତାପରେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ସେ ସମସ୍ତ କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନର୍ତ୍ତ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 8

सर्वपापहरं पुण्यं यत्र तत्क्षेत्रमुत्तमम् । हाटकेश्वरदेवस्य विख्यातं भुवनत्रये

ସେଠାରେ ସେ ଉତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି—ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ସର୍ବପାପହର—ହାଟକେଶ୍ୱରଦେବଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର ଭାବେ ତ୍ରିଭୁବନେ ବିଖ୍ୟାତ।

Verse 9

अथ प्राह विशुद्धात्मा वृद्धः कुरुपितामहः । धृतराष्ट्रं महीपालं सपुत्रं प्रहसन्निव

ତାପରେ ବିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ବୃଦ୍ଧ କୁରୁପିତାମହ ମାନୋ ହସୁଥିବା ପରି, ପୁତ୍ରସହିତ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 10

भीष्म उवाच । एतद्वत्स पुरा दृष्टं मया क्षेत्रमनुत्तमम् । हाटकेश्वरदेवस्य सर्वपातकनाशनम्

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ବତ୍ସ, ଏହି ଅନୁତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଛି; ଏହା ହାଟକେଶ୍ୱରଦେବଙ୍କର ଓ ସର୍ବ ପାତକନାଶକ।

Verse 11

अत्राहं चैव नि र्मुक्तः स्त्रीहत्योद्भवपातकात् । तस्मादत्रैव राजेंद्र तिष्ठामः पंचवासरान्

ଏଠାରେ ମୁଁ ସ୍ତ୍ରୀହତ୍ୟାରୁ ଉଦ୍ଭବ ପାତକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲି; ତେଣୁ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆମେ ଏଠାରେ ହିଁ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ରହିବା।

Verse 12

येन सर्वाणि पश्यामस्तीर्थान्यायतनानि च । यान्यत्र संति पुण्यानि मुनीनां भावितात्मनाम्

ଯେନ ଆମେ ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର ଆୟତନମାନଙ୍କର ଦର୍ଶନ କରିପାରିବୁ—ଭାବିତାତ୍ମ ମୁନିମାନଙ୍କର ସେହି ପୁଣ୍ୟସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକ।

Verse 13

अथ तद्वचनाद्राजा धृतराष्ट्रोंऽबिकासुतः । शतसंख्यैः सुतैः सार्धं कौतूहलसमन्वितः

ତାପରେ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଅମ୍ବିକାପୁତ୍ର ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କୌତୁହଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ନିଜ ଶତ ପୁତ୍ରଙ୍କ ସହ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 14

जगाम सत्वरं तत्र यत्र तत्क्षेत्रमुत्तमम् । तपस्विगणसंकीर्णं युक्तं चैवाश्रमैः शुभैः

ସେ ଶୀଘ୍ର ତାହାଁକୁ ଗଲେ ଯେଉଁଠାରେ ସେଇ ଉତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର ଥିଲା—ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ଗଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଶୁଭ ଆଶ୍ରମମାନେ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ।

Verse 15

ब्रह्मघोषेण महता नादितं सर्वतोदिशम् । वह्निपूजोत्थधूम्रेण कलुषीकृतपाद पम् । क्रीडामृगैश्च संकीर्णं धावद्भिर्बहुभिस्तथा

ମହାନ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷରେ ସେ ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନାଦିତ ହେଉଥିଲା। ଅଗ୍ନିପୂଜାରୁ ଉଠିଥିବା ଧୂମରେ ଭୂମି ଓ ପାଦପ ମଲିନ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ଧାଉଥିବା କ୍ରୀଡାମୃଗରେ ସେଠା ଭରିଥିଲା।

Verse 16

ततो निवार्य सैन्यं स्वमुपद्रवभयान्नृपः । पञ्चभिः पांडवैः सार्धं शतसंख्यैस्तथा सुतैः

ତାପରେ ଉପଦ୍ରବର ଭୟରୁ ରାଜା ନିଜ ସେନାକୁ ରୋକିଦେଲେ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହ ତଥା ନିଜ ଶତ ପୁତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରେ ବିଚରଣ କଲେ।

Verse 17

भीष्मेण सोमदत्तेन बाह्लीकेन समन्वितः । द्रोणाचार्येण वीरेण तत्पुत्रेण कृपेण च

ସେ ଭୀଷ୍ମ, ସୋମଦତ୍ତ ଓ ବାହ୍ଲୀକଙ୍କ ସହ, ଏବଂ ବୀର ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସଂଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 18

सौबलेन च कर्णेन तथान्यैरपि पार्थिवैः । परिवारपरित्यक्तैस्तस्मिन्क्षेत्रे चचार सः

ଶୌବଳ (ଶକୁନି) ଓ କର୍ଣ୍ଣ ସହ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ରାଜପରିବାର-ପରିଚାରକମାନଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ସେ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଚରଣ କଲେ।

Verse 19

तेऽपि सर्वे महात्मानः क्षत्रियास्तत्र संस्थिताः । चक्रुर्धर्मक्रियाः सर्वाः श्रद्धापूतेन चेतसा

ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେ ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଚିତ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମକ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କଲେ।

Verse 20

स्नानं चक्रुर्विधानेन तीर्थेषु द्विजसत्तमाः । भ्रांत्वाभ्रांत्वा सुपुण्येषु श्रुत्वाश्रुत्वा द्विजन्मनाम्

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବିଧିଅନୁସାରେ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ନାନ କଲେ; ଅତିପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥାନମାନେରେ ପୁନଃପୁନଃ ଭ୍ରମଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ପୁନର୍ବାର ଶ୍ରବଣ କଲେ।

Verse 21

दानानि च विशिष्टानि ददुरिष्टानि चापरे । दीनेभ्यः कृपणेभ्यश्च तपस्विभ्यो विशेषतः

ସେମାନେ ବିଶିଷ୍ଟ ଦାନ ଦେଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ଗ୍ରହୀତାଙ୍କୁ ଇଷ୍ଟ ଲାଗୁଥିବା ଦାନ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ—ଦୀନ, କୃପଣ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ।

Verse 22

चक्रुः श्राद्धक्रियाश्चान्ये पितॄनुद्दिश्य भक्तितः । पितॄणां तर्पणं चान्ये तिलमिश्र जलेन च

କେହି ଭକ୍ତିସହ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରିୟା କଲେ; ଆଉ କେହି ତିଳମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ ପିତୃତର୍ପଣ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 23

अन्ये होमक्रिया भूपा जपमन्ये निरर्गलम् । स्वाध्यायमपरे शान्ताः सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः

କେହି ରାଜା ହୋମକ୍ରିୟା କଲେ, କେହି ନିରବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଜପ କଲେ; ଆଉ କେହି ଶାନ୍ତ ଓ ସଂଯମୀ ହୋଇ ସମ୍ୟକ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ଲଗି ରହିଲେ।

Verse 24

देवतायतनान्यन्ये माहात्म्यसहितानि च । श्रुत्वा पूर्वनृपाणां च पूजयंति विशेषतः

ଅନ୍ୟେ ଦେବତାଳୟସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ପୂର୍ବ ନୃପମାନଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣି, ସେହି ଧାମଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶେଷ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ।

Verse 25

बलिदानैः सुवस्त्रैश्च गन्धपुष्पोपलेपनैः । मार्जनैध्वजदानैश्च तथा प्रेक्षणकैः शुभैः

ବଲିଦାନ, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର, ସୁଗନ୍ଧ ଲେପନ ଓ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା; ମାର୍ଜନ-ଶୁଦ୍ଧି, ଧ୍ୱଜଦାନ ଏବଂ ଶୁଭ ପ୍ରେକ୍ଷଣୋତ୍ସବଦ୍ୱାରା—

Verse 26

मंडनैः पुष्पमालाभिः समंताद्द्विजसत्तमाः । हस्त्यश्वरथदानैश्च गोर्भिर्वस्त्रैश्च कांचनैः । कृतार्था ब्राह्मणाः सर्वे कृतास्तै स्तत्र भक्तितः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସମସ୍ତଦିଗରେ ଅଳଙ୍କାର ଓ ପୁଷ୍ପମାଳାଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କରାଗଲା। ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ଗୋ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନରେ ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୃପ୍ତ ଓ କୃତାର୍ଥ କରାଗଲେ—ଏହା ସବୁ ଭକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 27

एवं स्नात्वा तथाऽभ्यर्च्य देवान्विप्रान्नृपोत्तमाः । धृतराष्ट्रसमायुक्ता जग्मुः स्वशिबिरं ततः

ଏଭଳି ସ୍ନାନ କରି, ବିଧିପୂର୍ବକ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ସହିତ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ପରେ ନିଜ ଶିବିରକୁ ଗଲେ।

Verse 28

शंसन्तो विस्मया विष्टास्तीर्थान्यायतनानि च । तस्मिन्क्षेत्रे द्विजांश्चैव तापसान्संशितव्रतान्

ବିସ୍ମୟରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ ସେମାନେ ତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର ଆୟତନମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ଏବଂ ସେହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଓ ସଂଯମିତ ବ୍ରତଧାରୀ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କଲେ।