Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

अथ क्रमेण गच्छंतस्ते सर्वे कुरुपाण्डवाः । आनर्तविषयं प्राप्ता धनधान्यसमाकुलम्

Transliteration

atha krameṇa gacchaṃtaste sarve kurupāṇḍavāḥ | ānartaviṣayaṃ prāptā dhanadhānyasamākulam

Translation

ତାପରେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ସେ ସମସ୍ତ କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନର୍ତ୍ତ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमसूचक/आरम्भसूचक (indeclinable particle; then/now)

• क्रमेण: gradually, in sequence
• क्रमेण: Adhikarana (Manner/अधिकरण-भाव)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (करण) एकवचन; अव्ययीभावार्थे (instrumental used adverbially: 'in order/gradually')

• गच्छन्तः: going, proceeding
• गच्छन्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्त; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन

• ते: they
• ते: Karta (Subject apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; विशेषण (qualifying 'ते')

• कुरुपाण्डवाः: the Kurus and the Pāṇḍavas
• कुरुपाण्डवाः: Karta (Subject apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुरु + पाण्डव (प्रातिपदिके)
• Form: द्वन्द्वसमास (copulative); पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन

• आनर्तविषयम्: the region of Ānarta
• आनर्तविषयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आनर्त + विषय (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative: 'of Ānarta'); पुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन

• प्राप्ताः: having reached
• प्राप्ताः: Karta (Predicate of subject/कर्ता-विशेष्य)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: भूतकाले कृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle used predicatively); पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन

• धनधान्यसमाकुलम्: filled with wealth and grain
• धनधान्यसमाकुलम्: Karma (Qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धन + धान्य + समाकुल (प्रातिपदिके)
• Form: कर्मधारय/समाहार-प्रायः (descriptive compound: 'wealth-and-grain-abounding'); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; विशेषण (qualifying 'आनर्तविषयम्')

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānarta region (gateway to Hāṭakeśvara-kṣetra in the following verses)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A caravan-like royal pilgrimage: Kurus and Pāṇḍavas moving in orderly stages across a fertile landscape, granaries and golden fields indicating abundance as they enter Anarta.

Characters & Entities

• Kurus
• Pāṇḍavas
• Ānarta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is portrayed as a deliberate, step-by-step movement through sacred landscapes, linking geography with dharmic memory.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse names Ānarta as the region reached; the later focus of praise is Hāṭakeśvara-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a geographical-progress marker.