Adhyaya 53

Verse 1

। सूत उवाच । तत्रैवोज्जयनीपीठमस्ति कामप्रदं नृणाम् । प्रभूताश्चर्यसंयुक्तं बहुसिद्धनिषेवितम्

ସୂତ କହିଲେ—ସେଠାରେ ଉଜ୍ଜୟିନୀର ପବିତ୍ର ପୀଠ ଅଛି, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ କାମ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଏହା ଅପାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ବହୁ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ।

Verse 2

यस्य मध्यगतो नित्यं स्वयमेव महेश्वरः । महाकालस्वरूपेण स तिष्ठति द्विजोत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ତାହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସ୍ୱୟଂ ମହେଶ୍ୱର ନିତ୍ୟ ବିରାଜିତ; ମହାକାଳ ସ୍ୱରୂପେ ସେଠାରେ ସ୍ଥାପିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 3

वैशाख्यां यो नरस्तत्र कृत्वा श्राद्धं समाहितः । ततः पश्यति देवेशं महाकाल इति स्मृतम् । पूजयेद्दक्षिणां मूर्तिं समाश्रित्य द्विजोत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ବୈଶାଖ ମାସରେ ଯେ ନର ସେଠାରେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ପରେ ‘ମହାକାଳ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେବେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ। ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 4

दश पूर्वान्दशातीतानात्मानं च द्विजोत्तमाः । पुरुषान्स समुद्धृत्य शिवलोके महीयते

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ସେ ନିଜ ସହିତ ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ଶିବଲୋକରେ ପୂଜିତ ହୁଏ।

Verse 5

यो यं काममभिध्याय तत्र पीठं प्रपूजयेत् । संपूज्य योगिनीवृंदं कन्यकावृन्दमेव च

ଯେ କେହି ଯେଉଁ କାମନାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସେଠାରେ ସେହି ପୀଠକୁ ପୂଜେ, ଏବଂ ଯୋଗିନୀବୃନ୍ଦ ଓ କନ୍ୟକାବୃନ୍ଦକୁ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜେ—

Verse 6

स तत्कृत्स्नमवाप्नोति यदपि स्यात्सुदुर्लभम् । तत्र वैशाखमासस्य पौर्णमास्यां समाहितः

ସେ ସମସ୍ତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଯଦିଓ ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହୋଇଥାଏ—ବିଶେଷତଃ ସେଠାରେ ବୈଶାଖ ମାସର ପୌର୍ଣ୍ଣମୀରେ ସମାହିତ ହୋଇ।

Verse 7

श्रद्धायुक्तो नरो यो वा उपवासपरः शुचिः । करोति जागरं तस्य पुरतः श्रद्धयान्वितः । स याति परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्

ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ, ଶୁଚି ଓ ଉପବାସପର ନର ଯେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଭକ୍ତିସହ ରାତ୍ରିଜାଗରଣ କରେ, ସେ ଜରାମରଣବର୍ଜିତ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 8

किं व्रतैः किं वृथा दानैः किं जपैर्नियमेन वा । महाकालस्य ते सर्वे कलां नार्हंति षोडशीम्

ବ୍ରତରେ କି ଲାଭ? ବ୍ୟର୍ଥ ଦାନରେ କି? ଜପ ଓ ନିୟମରେ କି? ସେସବୁ ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ମହାକାଳଙ୍କ ଷୋଡଶୀ କଳାର ସମାନ ନୁହେଁ।

Verse 9

सूत उवाच । तत्रैवास्ति महाभागा भ्रूणगर्तेति विश्रुता । गर्ता सुविपुलाकारा सर्वपातकनाशिनी

ସୂତ କହିଲେ—ସେଠାରେଇ ‘ଭ୍ରୂଣଗର୍ତ୍ତା’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେ ଗର୍ତ୍ତ ଅତିବିଶାଳ, ସର୍ବ ପାପ ନାଶକ।

Verse 10

ब्रह्महत्याविनिर्मुक्तः सौदासो यत्र पार्थिवः । स्त्रीहत्यया विनिर्मुक्तः सुषेणो वसुधाधिपः

ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରାଜା ସୌଦାସ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ଏବଂ ବସୁଧାଧିପ ରାଜା ସୁଷେଣ ସ୍ତ୍ରୀହତ୍ୟା ପାପରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 11

ऋषय ऊचुः । ब्रह्महत्या कथं तस्य सौदासस्य महीपतेः । ब्रह्मण्यस्यापि संजाता तदस्माकं प्रकीर्तय

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣଭକ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜା ସୌଦାସଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପ କିପରି ଲାଗିଲା? ତାହା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।

Verse 12

श्रूयते स महीपालो ब्राह्मणानां हिते रतः । कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्मघ्नः सोऽभवत्कथम्

ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ ସେ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ହିତରେ ନିରତ ଥିଲେ। ତେବେ କର୍ମରେ, ମନରେ କିମ୍ବା ବାଣୀରେ—ସେ କିପରି ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନ ହେଲେ?

Verse 13

विमुक्तश्च कथं भूयो भ्रूणगर्तामुपाश्रितः । सापि गर्ता कथं जाता सर्वं नो वद विस्तरात्

ମୁକ୍ତ ହେବା ପରେ ସେ ପୁଣି ‘ଭ୍ରୂଣଗର୍ତ୍ତା’ର ଆଶ୍ରୟ କିପରି ନେଲେ? ଏବଂ ସେହି ଗର୍ତ୍ତ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ସବୁ କଥା ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 14

सूत उवाच । यदा लिंगस्य पातोऽभूद्देवदेवस्य शूलिनः । तदा स लज्जयाविष्टो लिंगाभावाद्द्विजोत्तमाः

ସୂତ କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ଦେବଦେବ ଶୂଳଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ପତିତ ହେଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଲିଙ୍ଗାଭାବରୁ ସେ ଲଜ୍ଜାରେ ଆବୃତ ହେଲେ।

Verse 15

कृत्वाऽतिविपुलां गर्तां प्रविवेश ततः परम् । न कस्यचित्तदात्मानं दर्शयामास शूलधृक्

ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ଗର୍ତ୍ତ ତିଆରି କରି ଶୂଳଧାରୀ ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାପରେ ସେ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଦର୍ଶାଇଲେ ନାହିଁ।

Verse 16

एवं सा तत्र संजाता गर्ता ब्राह्मणसत्तमाः । यथा तस्यां विपाप्माभूत्सौ दासस्तद्वदाम्यहम्

ଏଭଳି ସେଠାରେ ସେଇ ଗର୍ତ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମମାନେ; ଏବେ ମୁଁ କହୁଛି, ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ସୌଦାସ କିପରି ପାପମୁକ୍ତ ହେଲା।

Verse 17

आसीन्मित्रसहोनाम राजा परमधार्मिकः । सौदासस्तत्सुतः साक्षात्सूर्यवंशसमुद्भवः

ମିତ୍ରସହ ନାମରେ ଏକ ପରମଧାର୍ମିକ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୌଦାସ ସାକ୍ଷାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 18

तेनेष्टं विपुलैर्यज्ञैः सुवर्णवरदक्षिणैः । असंख्यातानि दानानि प्रदत्तानि महात्मना

ସେଇ ମହାତ୍ମା ବିପୁଳ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଆଗଲା; ଏବଂ ସେ ଅସଂଖ୍ୟ ଦାନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 19

कस्यचित्त्वथ कालस्य सत्रे द्वादशवार्षिके । वर्तमाने यथान्यायं विधिदृष्टेन कर्मणा

ତେବେ ଏକ ସମୟରେ ଦ୍ୱାଦଶବର୍ଷୀୟ ସତ୍ରଯଜ୍ଞ ଯଥାନ୍ୟାୟ ଚାଲୁଥିଲା, ଏବଂ ବିଧିଦୃଷ୍ଟ କର୍ମ ନିୟମାନୁସାରେ ସମ୍ପାଦିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 20

क्रूराक्षः क्रूरबुद्धिश्च राक्षसौ बलवत्तरौ । यज्ञविघ्नाय संप्राप्तौ संप्राप्ते रजनीमुखे

ରଜନୀମୁଖ ଆସିବା ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ କ୍ରୂରାକ୍ଷ ଓ କ୍ରୂରବୁଦ୍ଧି ନାମକ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ଯଜ୍ଞବିଘ୍ନ କରିବାକୁ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 21

राक्षसैर्बहुभिः सार्धं तथान्यैर्भूतसंज्ञितैः । पिशाचैश्च दुराधर्षैर्यज्ञविध्वंसतत्परैः

ବହୁ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସହ ‘ଭୂତ’ ନାମେ ପରିଚିତ ଅନ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ଓ ଦୁରାଧର୍ଷ ପିଶାଚମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—ସମସ୍ତେ ଯଜ୍ଞବିଧ୍ୱଂସରେ ତତ୍ପର।

Verse 22

अथ ते राक्षसाः सर्वे किंचिच्छिद्रमवेक्ष्य च । विविशुर्यज्ञवाटं तं प्रसर्पन्तः समंततः

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଅଳ୍ପ ଛିଦ୍ର ଦେଖି, ସବୁଦିଗରୁ ସରିସରି ଯଜ୍ଞବାଟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 23

निघ्नन्तो ब्राह्मणश्रेष्ठान्भक्षयन्तो हवींषि च । तथा यानि विचित्राणि यज्ञार्थे कल्पितानि च

ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି ନିହତ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ହବିଷ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ; ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ବିଚିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।

Verse 24

एतस्मिन्नंतरे तत्र हाहाकारो महानभूत् । भक्ष्यमाणेषु विप्रेषु राक्षसैर्बलवत्तरैः

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେଠାରେ ମହା ହାହାକାର ଉଠିଲା; ଅତିବଳବାନ ରାକ୍ଷସମାନେ ବିପ୍ର ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 25

ततो मैत्रसहिः क्रुद्धस्त्यक्त्वा दीक्षाव्रतं नृपः । आदाय सशरं चापं ध्वंसयामास वीक्ष्य तान्

ତେବେ କ୍ରୋଧିତ ମୈତ୍ରସହି ରାଜା ଦୀକ୍ଷାବ୍ରତ ତ୍ୟାଗ କରି, ବାଣସହିତ ଧନୁଷ ଧରି ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 26

कृतरक्षो वसिष्ठेन स्वयमेव पुरोधसा । क्रूराक्षं सूदयामास राक्षसैर्बहुभिः सह

ନିଜ ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠ ନିଜେ ରକ୍ଷାବିଧି କରି ସୁରକ୍ଷିତ କରିଦେବା ପରେ, ରାଜା ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ସହିତ କ୍ରୂରାକ୍ଷକୁ ବଧ କଲେ।

Verse 27

क्रूरबुद्धिरथो वीक्ष्य हतं श्रेष्ठं सहोदरम् । तं च पार्थिवशार्दूलमगम्यं ब्रह्मतेजसा

ତାପରେ କ୍ରୂରବୁଦ୍ଧି ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତାକୁ ହତ ଦେଖିଲା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଅଗମ୍ୟ ହୋଇଥିବା ସେଇ ରାଜଶାର୍ଦୂଳକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲା।

Verse 28

हतशेषान्समादाय राक्षसान्बलसंयुतः । पलायनं भयाच्चक्रे क्षतांगस्तस्य सायकैः

ଅବଶିଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ବଳବାନ ସେ ଭୟରେ ପଳାଇଲା; ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ବାଣରେ ତାହାର ଶରୀର କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 29

ततस्तद्वैरमाश्रित्य भ्रातुर्ज्येष्ठस्य राक्षसः । छिद्रमन्वेषयामास तद्वधाय दिवानिशम्

ତାପରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ପ୍ରତି ସେଇ ବୈରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ଦିନରାତି ଛିଦ୍ର (ଦୋଷ) ଖୋଜୁଥିଲା।

Verse 30

एवं सवीक्षमाणस्य तस्य च्छिद्रं महात्मनः । समाप्तिमगमद्विप्राः सत्रं तद्द्वादशाब्दिकम्

ଏଭଳି ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଛିଦ୍ର ଖୋଜି ନିକଟରୁ ନିରୀକ୍ଷଣ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେ ଦ୍ୱାଦଶବର୍ଷୀୟ ସତ୍ରଯଜ୍ଞକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମାପ୍ତିକୁ ନେଇଗଲେ।

Verse 31

न सूक्ष्ममपि संप्राप्तं छिद्रं तेन दुरात्मना । वसिष्ठविहिता रक्षा सत्रे तस्य महीपतेः

ସେ ଦୁରାତ୍ମା ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଛିଦ୍ର ମଧ୍ୟ ପାଇଲା ନାହିଁ; କାରଣ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିହିତ ରକ୍ଷା ସେ ମହୀପତିଙ୍କ ସତ୍ରଯଜ୍ଞକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରୁଥିଲା।

Verse 32

अथासौ ब्राह्मणान्सर्वान्विसृज्याहितदक्षिणान् । कृतांजलिपुटो भूत्वा वसिष्ठमिदमब्रवीत्

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ବିଦାୟ କଲା; ଏବଂ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 33

स्वहस्तेन गुरोद्याहं त्वां भोजयितुमुत्सहे । क्रियतां तत्प्रसादो मे भुक्त्वाद्य मम मन्दिरे

ହେ ଗୁରୁଦେବ! ଆଜି ମୁଁ ନିଜ ହାତରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ମୋତେ ପ୍ରସାଦ କରନ୍ତୁ—ଆଜି ମୋ ଗୃହରେ ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 34

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय वसिष्ठो मुनिसत्तमः । क्षालितांघ्रिः स्वयं तेन निविष्टो भोजनाय वै

ସୂତ କହିଲେ—‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ରାଜା ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି; ପରେ ସେ ଭୋଜନାର୍ଥେ ବସିଲେ।

Verse 35

कूरबुद्धिरथो वीक्ष्य तदर्थं चामिषं शुभम् । सुसंस्कृतं विधानेन सूपकारैर्द्विजोत्तमाः

ତାପରେ ସେ କୂରବୁଦ୍ଧି ଲୋକଟି ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଶୁଭ ମାଂସକୁ ଦେଖିଲା—ବିଧିଅନୁସାରେ ନିପୁଣ ପାକକାରମାନେ ଭଲଭାବେ ରାନ୍ଧିଥିବା—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ସେ ନିଜ ଚାଳ ଚାଲିଲା।

Verse 36

उखां कृत्वा ततस्तादृक्तत्प्रमाणामतर्किताम् । महामांसाभृतां कृत्वा तां जहारामिषान्विताम्

ତାପରେ ସେ ସେହି ପରିମାଣର, କାହାର ସନ୍ଦେହ ନ ହେବ ଏମିତି ଗୋଟିଏ ହାଣ୍ଡି ତିଆରି କରାଇଲା। ତାହାକୁ ବହୁତ ମାଂସରେ ପୂରି, ମାଂସଭାରିତ ସେହି ହାଣ୍ଡିକୁ ଉଠାଇ ନେଇଗଲା।

Verse 37

अथासौ मुनिशार्दूलो भुंजानो बुबुधे हि तत् । महामांसमिति क्रुद्धस्तत्र प्रोवाच मन्युमान्

ତାପରେ ସେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ ଭୋଜନ କରୁକରୁ ଏହା ବୁଝିଲେ—‘ଏହା ତ ମହାମାଂସ!’ କ୍ରୋଧରେ ରୋଷାବେଶୀ ହୋଇ ସେଠାରେ କହିଲେ।

Verse 38

महामांसाशनं यस्मात्कारितोऽहं त्वयाधम । रक्षोवद्राक्षसस्तस्मात्त्वमद्यैव भविष्यसि

‘ହେ ଅଧମ! ତୁମେ ମୋତେ ମହାମାଂସ ଭୋଜନ କରାଇଛ; ତେଣୁ ତୁମେ ଆଜିହିଁ ରାକ୍ଷସ-ସ୍ୱଭାବ ରାକ୍ଷସ ହେବ।’

Verse 39

ततः संशोधयामास तस्य मांसस्य चागमम् । निपुणं सूपकारांस्तान्दृष्ट्वा राजा पृथक्पृथक्

ତାପରେ ରାଜା ସେହି ମାଂସର ଆଗମନର କାରଣ ଭଲଭାବେ ତଦନ୍ତ କଲେ। ନିପୁଣ ରାନ୍ଧୁନୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଏକେକ କରି ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପରୀକ୍ଷା କଲେ।

Verse 40

तेऽब्रुवन्नैतदस्माभिः श्रपितं मांसमीदृशम् । श्रद्धीयतां महीपाल नान्येन मनुजेन वा

ସେମାନେ କହିଲେ—“ଏପରି ରନ୍ଧା ମାଂସ ଆମେ ପକାଇନାହିଁ। ହେ ମହୀପାଳ, ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତୁ; ଆମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ଏହା କରିନାହିଁ।”

Verse 41

राक्षसं वा पिशाचं वा दानवं वा विना विभो । एतज्ज्ञात्वा ततो नाथ यद्युक्तं तत्समाचर

ହେ ବିଭୋ, ରାକ୍ଷସ କିମ୍ବା ପିଶାଚ କିମ୍ବା ଦାନବ ବିନା ଏହା ହେବ ନାହିଁ। ହେ ନାଥ, ଏହା ଜାଣି ଯାହା ଯୁକ୍ତ ସେହି କରନ୍ତୁ।

Verse 42

एतस्मिन्नंतरे तस्य नारदो मुनिसत्तमः । समागत्याब्रवीत्सर्वं तद्राक्षसविचेष्टितम्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ଆସି ସବୁ କଥା କହିଲେ—ଏହା ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସର କୁଚେଷ୍ଟା ଓ କପଟକାର୍ଯ୍ୟ।

Verse 43

तच्छ्रुत्वा कोपमापन्नः स राजा शप्तुमुद्यतः । वसिष्ठं स्वकरे कृत्वा जलं सौदासभूपतिः । शापोद्यतं च तं दृष्ट्वा नारदो वाक्यमब्रवीत्

ଏହା ଶୁଣି ରାଜା କ୍ରୋଧାବେଶରେ ଶାପ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ସୌଦାସ ଭୂପତି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମନେ କରି ନିଜ ହାତରେ ଜଳ ଧରି ଶାପୋଚ୍ଚାରଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ାଇଲେ; ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଦେଖି ନାରଦ କଥା କହିଲେ।

Verse 44

निघ्नन्तो वा शपन्तो वा द्विषन्तो वा द्विजातयः । नमस्कार्या महीपाल तथापि स्वहितेच्छुना । गुरुरेष पुनर्मान्यस्तव पार्थिवसत्तम

ହେ ମହୀପାଳ! ଦ୍ୱିଜମାନେ ମାରୁଥିବେ, ଶାପ ଦେଉଥିବେ କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିବେ—ତଥାପି ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ହେ ପାର୍ଥିବସତ୍ତମ! ଏହି ଗୁରୁ ତୁମେ ପୁନଃ ସମ୍ମାନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 45

तस्मान्नार्हसि शप्तुं त्वं प्रतिशापेन सन्मुनिम् । निषिद्धः स तथा भूपस्ततस्तत्सलिलं करात् । पादयोः कृत्स्नमुपरि प्रमुमोच ततः परम्

ଏହେତୁ ତୁମେ ପ୍ରତିଶାପ ଦେଇ ସେ ସତ୍ମୁନିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ନିଷେଧିତ ହୋଇ ରାଜା ତାଙ୍କ ହାତରୁ ସେଇ ଜଳ ଛାଡ଼ି, ପରେ ତାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିଜ ଦୁଇ ପାଦ ଉପରେ ଢାଳିଦେଲେ।

Verse 46

अथ तौ चरणौ तस्य तप्त शापोदकप्लुतौ । दग्धौ कृष्णत्वमापन्नौ तत्क्षणाद्द्विजसत्तमाः

ତାପରେ ଶାପ ପାଇଁ ତପ୍ତ କରାଯାଇଥିବା ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପାଦ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ସେଇ କ୍ଷଣରେ କଳା ହୋଇଗଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମମାନେ!

Verse 47

कल्माषपाद इत्युक्तस्ततःप्रभृति स क्षितौ । भूपालो द्विजशार्दूला ना्म्ना तेन विशेषतः

ସେହି ସମୟରୁ ପୃଥିବୀରେ ସେ ରାଜା ‘କଲ୍ମାଷପାଦ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ ହେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶାର୍ଦୂଳମାନେ! ସେଇ ନାମରେ ସେ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 48

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे विप्रो वसिष्ठो लज्जयान्वितः । ज्ञात्वा दत्तं वृथा शापं तस्य भूमिपतेस्तदा

ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସିଷ୍ଠ ଲଜ୍ଜାରେ ଆବୃତ ହେଲେ ଏବଂ ସେତେବେଳେ ଜାଣିଲେ ଯେ ସେ ଭୂମିପତିଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶାପ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଛି।

Verse 49

उवाच व्यर्थः शापोऽयं तव दत्तो मया नृप । न च मे जायते वाक्यमसत्यं हि कथंचन

ସେ କହିଲେ—ହେ ନୃପ! ମୋଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ଶାପ ବ୍ୟର୍ଥ ସିଦ୍ଧ ହେଲା। ତଥାପି ମୋ ମୁଖରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅସତ୍ୟ ବାକ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 50

तस्मात्त्वं राक्षसो भूत्वा कञ्चित्कालं नृपो त्तम । स्वरूपं लप्स्यसे भूयो यस्मिन्काले शृणुष्व तम्

ଏହେତୁ, ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ତୁମେ କିଛିକାଳ ରାକ୍ଷସ ହୋଇ ରହିବ। ପୁଣି ତୁମ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ—ସେ ସମୟ ଓ ନିୟମ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।

Verse 51

यदा त्वं क्रूरबुद्धिं तं राक्षसं निहनिष्यसि । तदा त्वं लप्स्यसे मोक्षं राक्षसत्वात्सुदारुणात्

ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସେଇ କ୍ରୂରବୁଦ୍ଧି ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କରିବ, ସେତେବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ରାକ୍ଷସତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 52

सूत उवाच । एतस्मिन्नन्तरे राजा यातुधानो बभूव सः । ऊर्ध्वकेशो महाकायः कृष्णदन्तो भया नकः

ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ସେ ରାଜା ଯାତୁଧାନ (ରାକ୍ଷସ) ହୋଇଗଲା। କେଶ ଉପରକୁ ଉଠିଥିଲା, ମହାକାୟ, କଳା ଦାନ୍ତ—ଦେଖିଲେ ଭୟ ଲାଗୁଥିଲା।

Verse 53

ततो जघान विप्रेन्द्रान्राक्षसं भावमाश्रितः । यज्ञान्विध्वंसयामास मुनीनामाश्रमानपि

ତାପରେ ରାକ୍ଷସଭାବ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲା। ସେ ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲା ଏବଂ ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲା।

Verse 54

कस्यचित्त्वथ कालस्य क्रूर बुद्धिः स राक्षसः । ज्ञात्वा तं राक्षसीभूतमेकदाऽयुधवर्जितम्

କିଛି ସମୟ ପରେ, ସେହି କ୍ରୂର ବୁଦ୍ଧି ରାକ୍ଷସ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲା ଯେ ସେହି ରାଜା ରାକ୍ଷସ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଥରେ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ବିହୀନ ଅଛନ୍ତି।

Verse 55

भ्रातुर्वधकृतं वैरं स्मरमाणस्ततः परम् । तद्वधार्थं समायातो राक्षसैर्बहुभिर्वृतः

ଭାଇର ହତ୍ୟା ଜନିତ ଶତ୍ରୁତାକୁ ମନେ ପକାଇ, ସେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହି ସେଠାକୁ ଆସିଲା।

Verse 56

ततस्तं वेष्टयित्वापि समंताद्राक्षसो नृपम् । प्रोवाच वचनं क्रुद्धो नादेनापूरयन्दिशः

ତା’ପରେ ସେହି ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ ଚାରିଆଡୁ ଘେରିଗଲା ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଗର୍ଜନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 57

त्वया यो निहतोऽस्माकं ज्येष्ठो भ्राता सुदुर्मते । वसिष्ठस्य बलाद्यज्ञे तस्याद्य फलमाप्नुहि

'ହେ ଦୁର୍ମତି! ତୁମେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ବଳରେ ଯଜ୍ଞରେ ଆମର ଯେଉଁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲ, ଆଜି ସେହି କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କର।'

Verse 58

राजोवाच । यद्ब्रवीषि दुराचार कर्मणा तत्समाचर । शारदस्येव मेघस्य गर्जितं तव निष्फलम्

ରାଜା କହିଲେ: 'ହେ ଦୁରାଚାରୀ! ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ, ତାହା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କରି ଦେଖାଅ। ଶରତ ଋତୁର ମେଘ ପରି ତୁମର ଗର୍ଜନ ନିଷ୍ଫଳ ଅଟେ।'

Verse 59

एवमुक्त्वा समादाय ततो वृक्षं स पार्थिवः । प्राद्रवत्संमुखं तस्य गर्जमानो यथा घनः

ଏହିପରି କହି ସେ ରାଜା ଗୋଟିଏ ଗଛ ଉଠାଇ ତାହାର ସମ୍ମୁଖକୁ ସିଧା ଧାଇଲେ; ଘନମେଘ ପରି ଗର୍ଜନ କଲେ।

Verse 60

सोऽपि वृक्षं समुत्पाट्य क्रोधसंरक्तलोचनः । त्रिशंखां भृकुटीं कृत्वा तस्याप्यभिमुखं ययौ

ସେ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଗଛ ଉପାଡ଼ି, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତିମ ନୟନ ହୋଇ, ଭୃକୁଟିକୁ ତିନି ଭାଜ କରି, ତାହାର ସମ୍ମୁଖକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 61

कृतवन्तौ वने तत्र बहुवृक्षक्षयावहम्

ସେହି ବନରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ କଲେ ଯେ ଅନେକ ଗଛ ନଷ୍ଟ ହେଲା।

Verse 62

अथ तं श्रांतमालोक्य कूरबुद्धिं महीपतिः । प्रगृह्य पादयोर्वेगाद्भ्रामयामास पुष्करे

ତାପରେ ସେ ମୂଢବୁଦ୍ଧି ଥକିଯାଇଛି ବୋଲି ଦେଖି, ରାଜା ତାହାର ପାଦ ଧରି ବେଗରେ ପଦ୍ମଭରା ଜଳରେ ଘୁରାଇଲେ।

Verse 63

ततश्चास्फोटयामास भूमौ कोपसमन्वितः । चक्रे चामिषखण्डं स पिष्ट्वापिष्ट्वा मुहुर्मुहुः

ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ସେ ତାହାକୁ ଭୂମିରେ ଆଛାଡ଼ିଲା; ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ପିଷି ମାଂସଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ କଲା।

Verse 64

तस्मिंस्तु निहते शूरे राक्षसे स महीपतिः । राक्षसत्वाद्विनिर्मुक्तो लेभे कायं नृपोद्भवम्

ସେଇ ଶୂର ରାକ୍ଷସ ନିହତ ହେବା ପରେ, ସେ ମହୀପତି ରାକ୍ଷସତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ରାଜବଂଶଜଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ଦେହ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 65

ततस्ते राक्षसाः शेषाः समंतात्तं महीपतिम् । परिवार्य महावृक्षैर्जघ्नुः पाषाणवृष्टिभिः

ତାପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସେଇ ମହୀପତିଙ୍କୁ ଘେରି, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଛାଡ଼ି ଓ ପାଷାଣବୃଷ୍ଟି କରି ପ୍ରହାର କଲେ।

Verse 66

ततस्तानपि भूपालो जघान प्रहसन्निव । वृक्षहस्तस्तु विश्रब्धो लीलया द्विजसत्तमाः

ତାପରେ ଭୂପାଳ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯେନ ହସିହସି ନିହତ କଲେ; ହାତରେ ଗଛ ଧରି, ନିର୍ଭୟ ଓ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଲୀଳାରେ ତାହା କଲେ।

Verse 67

ततश्च स्वपुरं प्राप्तः संप्रहृष्टतनूरुहः । राक्षसानां वधं कृत्वा लब्ध्वा देहं पुरातनम्

ତାପରେ ସେ ନିଜ ପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହେଲା। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ସେ ପୁରାତନ ଦେହ ପୁନଃ ପାଇଲେ।

Verse 68

ततस्तं तेजसा हीनं दुर्गंधेन समावृतम् । ब्रह्महत्योद्भवैश्चिह्नैरन्यैरपि पृथग्विधैः

ତାପରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ତେଜହୀନ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ ଆବୃତ, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଜନିତ ଚିହ୍ନମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାନାପ୍ରକାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କଳଙ୍କରେ ଚିହ୍ନିତ ଦେଖିଲେ।

Verse 69

दृष्ट्वा ते मंत्रिणस्तस्य पुत्र पौत्रास्तथा परे । नोपसर्पंति भूपालं पापस्पर्शभयान्विताः

ତାଙ୍କୁ ସେହିପରି ଦେଖି ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପାପସ୍ପର୍ଶଭୟରେ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଲେ ନାହିଁ।

Verse 70

ऊचुश्च पार्थिवश्रेष्ठ न त्वमर्हसि संगमम् । कर्तुं सार्धमिहास्माभिर्ब्रह्महत्या न्वितो यतः

ସେମାନେ କହିଲେ—ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମେ ଏଠାରେ ଆମ ସହିତ ସଙ୍ଗମ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, କାରଣ ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରେ କଲୁଷିତ।

Verse 71

तस्माद्वसिष्ठमाहूय प्रायश्चित्तं समाचर । अशुद्धं शुद्धिमायाति येन गात्रमिदं तव

ଏହିହେତୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଡାକି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରଣ କର; ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମର ଏହି ଅଶୁଦ୍ଧ ଦେହ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇବ।

Verse 72

ततः स पार्थिवस्तूर्णं वसिष्ठं मुनिपुंगवम् । समाहूयाब्रवीद्वाक्यं दूरस्थो विनयान्वितः

ତାପରେ ସେ ରାଜା ଶୀଘ୍ରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ଦୂରେ ଦାଁଡ଼ି ବିନୟସହ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 73

तव प्रसादतो विप्र स हतो राक्षसो मया । मुक्तशापोऽस्मि संजातः परं शृणु वचो मुने

ହେ ବିପ୍ର! ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ ସେ ରାକ୍ଷସକୁ ମୁଁ ବଧ କରିଛି। ମୁଁ ଶାପମୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ଏବେ, ହେ ମୁନେ, ମୋର ପରବର୍ତ୍ତୀ କଥା ଶୁଣ।

Verse 74

मम गात्रात्सुदुर्गंधः समुद्गच्छति सर्वतः । भाराक्रांतानि गात्राणि सर्वाण्येवाचलानि च

ମୋ ଦେହରୁ ସବୁଦିଗରେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଉଠୁଛି; ଭାରରେ ଚାପି ପଡ଼ି ମୋର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଯେନ ଅଚଳ ହୋଇଗଲା।

Verse 75

तत्किमेतद्द्विजश्रेष्ठ तेजो हानिरतीव मे । मंत्रिणोऽपि तथा पुत्रा न स्पृशंति यतोऽद्य माम्

ଏହା କ’ଣ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ? ମୋର ତେଜ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ଆଜି ମୋର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କରୁନାହାନ୍ତି।

Verse 76

वसिष्ठ उवाच । राक्षसत्वं प्रपन्नेन त्वया पार्थिवसत्तम । ब्राह्मणा बहवो ध्वस्तास्तथा विध्वंसिता मखाः । तेषां त्वं पार्थिवश्रेष्ठ संस्पृष्टो ब्रह्महत्यया

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ପାର୍ଥିବସତ୍ତମ! ରାକ୍ଷସତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନାଶ କରିଛ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୱଂସ କରିଛ; ତେଣୁ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାପାପରେ ସ୍ପୃଷ୍ଟ ହୋଇଛ।

Verse 77

राजोवाच । तदर्थं देहि मे विप्र प्रायश्चित्तं विशुद्धये । येन निर्मुक्तपापोऽहं राज्यं प्राप्नोमि चात्मनः

ରାଜା କହିଲେ—ଏହି କାରଣରେ, ହେ ବିପ୍ର! ମୋର ବିଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୋତେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦିଅ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋର ରାଜ୍ୟ ଓ ଆତ୍ମକଲ୍ୟାଣ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବି।

Verse 78

वसिष्ठ उवाच । अत्रार्थे तीर्थयात्रां त्वं कुरु पार्थिव सत्तम । निर्ममो निरहंकारस्ततः सिद्धिमवाप्स्यसि

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ହେ ପାର୍ଥିବସତ୍ତମ! ତୁମେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କର; ମମତା ଓ ଅହଂକାର ତ୍ୟାଗ କଲେ ପରେ ତୁମେ ସିଦ୍ଧି ଓ ବିଶୁଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 79

ततः स पार्थिवश्रेष्ठः संयतात्मा जितेंद्रियः । प्रयागादिषु तीर्थेषु स्नानं चक्रे समा हितः

ତାପରେ ସେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଂଯତାତ୍ମା ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ହୋଇ, ପ୍ରୟାଗାଦି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କରେ ସମାହିତ ମନେ ସ୍ନାନ କଲେ।

Verse 80

न नश्यति स दुर्गंधो न च तेजः प्रवर्धते । न कायो लघुतां याति नालस्येन विमुच्यते

ସେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ନଶିନାହିଁ, ତେଜ ମଧ୍ୟ ବଢ଼େନାହିଁ; ଦେହ ହାଲୁକା ହୁଏନାହିଁ, ଆଳସ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ।

Verse 81

ततः संभ्रममाणश्च कदाचि द्द्विजसत्तमाः । चमत्कारपुरे क्षेत्रे स्नानार्थं समुपागतः

ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏକଦା ସେ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ଚମତ୍କାରପୁର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ।

Verse 82

सुश्रांतः क्षुत्पिपासार्तो निशीथे तमसावृते । गर्तायां पतितोऽकस्मात्पूर्णायां पयसा नृपः

ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ, ଭୁଖ-ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ, ଅନ୍ଧକାରାବୃତ ନିଶୀଥରେ ସେ ରାଜା ହଠାତ୍ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଗର୍ତ୍ତରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

Verse 83

कृच्छ्रात्ततो विनिष्क्रांतस्तीर्थात्तस्मान्महीपतिः । यावत्पश्यति चात्मानं द्वादशार्कसमप्रभम्

ତାପରେ ସେ ମହୀପତି କଷ୍ଟକରି ସେହି ତୀର୍ଥରୁ ବାହାରିଲେ; ଏବଂ ନିଜକୁ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ପ୍ରଭାମୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 84

दुर्गंधेन परित्यक्तं सोद्यमं लघुतां गतम् । दृष्ट्वा च चिंतयामास नूनं मुक्तोऽस्मि पातकात्

ଦୁର୍ଗନ୍ଧରୁ ମୁକ୍ତ, ଉଦ୍ୟମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦେହ ହାଲୁକା ହୋଇଥିବା ନିଜକୁ ଦେଖି ସେ ଚିନ୍ତା କଲା—“ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି।”

Verse 85

एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । हर्षयन्ती महीपालं विमुक्तं ब्रह्महत्यया

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏକ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ ଶୁଣାଗଲା; ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ରାଜାକୁ ସେ ହର୍ଷିତ କଲା।

Verse 86

विमुक्तोऽसि महाराज सांप्रतं पूर्वपातकैः । तीर्थस्यास्य प्रभावेन तस्माद्गच्छ निजं गृहम्

“ହେ ମହାରାଜ! ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ ଏବେ ପୂର୍ବ ପାପମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୁକ୍ତ; ତେଣୁ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ।”

Verse 87

अत्र संनिहितो नित्यं भ्रूणरूपेण शंकरः । कृष्णपक्षे विशेषेण चतुर्दश्यां महीपते

“ଏଠାରେ ଶଙ୍କର ଭ୍ରୂଣରୂପେ ନିତ୍ୟ ସନ୍ନିହିତ; ହେ ମହୀପତେ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ବିଶେଷଭାବେ।”

Verse 88

यदा प्रपतितं लिंगं देवदेवस्य शूलिनः । द्विजशापेन गर्तैषा तदानेन विनिर्मिता

“ଦ୍ୱିଜର ଶାପରେ ଦେବଦେବ ଶୂଳିନଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ଯେତେବେଳେ ପତିତ ହେଲା, ସେଇ ସମୟରେ ଏହି ଗର୍ତ୍ତ (ଗଡ଼ା) ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।”

Verse 89

लज्जितेन स्ववासार्थं महद्दुःखयुतेन च । सतीवियोगयुक्तेन भ्रूणत्वं प्रगतेन च

ଲଜ୍ଜାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ସେ ବାସସ୍ଥାନ ଖୋଜୁଥିଲା, ମହାଦୁଃଖରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା। ସତୀ-ବିୟୋଗରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଭ୍ରୂଣାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା…

Verse 90

सर्वपापहरा तेन गर्तेयं पृथि वीपते । भ्रूणगर्तेति विख्याता तस्य नामा जगत्त्रये

ଏହେତୁ, ହେ ପୃଥିବୀପତେ, ଏହି ଗର୍ତ୍ତ ସର୍ବପାପହର ହେଲା। ତ୍ରିଲୋକରେ ଏହାର ନାମ ‘ଭ୍ରୂଣଗର୍ତ୍ତ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 91

सूत उवाच । एवमुक्त्वाथ सा वाणी विररामांऽतरिक्षगा । सोऽपि पार्थिवशार्दूलः प्रहृष्टः स्वपुरं ययौ

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ଆକାଶସ୍ଥ ସେହି ବାଣୀ ନିରବ ହେଲା। ଏବଂ ସେ ରାଜଶାର୍ଦୂଳ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ନିଜ ନଗରକୁ ଗଲା।

Verse 92

ततस्तं पापनिर्मुक्तं तेजसा भास्करोपमम् । दृष्ट्वा पुत्रास्तथा मर्त्याः प्रणेमुस्तुष्टिसंयुताः

ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ପାପମୁକ୍ତ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ତେଜସ୍ବୀ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ସନ୍ତୋଷ-ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 93

सोऽपि ब्राह्मणशार्दूलो वसिष्ठस्तं महीपतिम् । समभ्येत्य ततः प्राह हर्षगद्गदया गिरा

ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶାର୍ଦୂଳ ବସିଷ୍ଠ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ସମୀପକୁ ଯାଇ, ହର୍ଷରେ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ।

Verse 94

दिष्ट्या मुक्तोसि राजेंद्र पापाद्ब्रह्मवधोद्भवात् । दिष्ट्या त्वं तेजसा युक्तः पुनः प्राप्तो निजं पुरम्

ସୌଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମବଧଜନିତ ପାପରୁ ତୁମେ ମୁକ୍ତ ହେଲ। ସୌଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ତେଜସ୍‌ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପୁନଃ ନିଜ ପୁରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲ।

Verse 95

तस्मात्कीर्तय भूपाल कस्मिंस्तीर्थे समागतः । त्वं मुक्तः पातकाद्घोराद्ब्रह्महत्यासमुद्भवात्

ଏହେତୁ, ହେ ଭୂପାଳ, କହ—ତୁମେ କେଉଁ ତୀର୍ଥକୁ ଆସିଥିଲ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଜନିତ ସେଇ ଘୋର ପାତକରୁ ତୁମେ ମୁକ୍ତ ହେଲ।

Verse 96

ततः स कथयामास भ्रूणगर्तासमुद्भवम् । वृत्तांतं तस्य विप्रर्षेरनुभूतं यथा तथा

ତାପରେ ସେ, ସେଇ ବିପ୍ରଋଷି ଯେପରି ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ସେପରି, ଭ୍ରୂଣଗର୍ତ୍ତର ଉଦ୍ଭବ ଓ ତାହାର ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲା।

Verse 97

ततस्ते मंत्रिणो वृद्धाः स च राजा मुनीश्वरः । पुत्रं प्रतर्दनंनाम राज्ये संस्थाप्य तत्क्षणात्

ତାପରେ ସେଇ ବୃଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ସେ ରାଜା—ଜ୍ଞାନରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ‘ପ୍ରତର୍ଦନ’ ନାମକ ପୁତ୍ରକୁ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ।

Verse 98

भ्रूणगर्तां समासाद्य तामेव द्विजसत्तमाः । तपश्चेरुर्महादेवं ध्यायमाना दिवा निशम्

ସେଇ ଭ୍ରୂଣଗର୍ତ୍ତକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଦିନ-ରାତି ତପସ୍ୟା କଲେ।

Verse 99

गताश्च परमां सिद्धिं कालेनाल्पेन दुर्लभाम् । भ्रूणरूपधरं देवं पूजयित्वा महेश्वरम्

ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ହିଁ ସେମାନେ ପରମ, ଦୁର୍ଲଭ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ—ଭ୍ରୂଣରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି।

Verse 100

ततःप्रभृति सा गर्ता प्रख्याता धरणीतले । भ्रूणगर्तेति विप्रेंद्राः सर्वपातकनाशिनी

ସେହି ସମୟଠାରୁ, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ସେଇ ଗର୍ତ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ‘ଭ୍ରୂଣଗର୍ତ୍ତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା—ସର୍ବ ପାତକନାଶିନୀ।

Verse 101

तत्र कृष्णचतुर्दश्यां यः श्राद्धं कुरुते नरः । स पितॄंस्तारयेन्नूनं दश पूर्वान्दशा परान्

ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଯେ ନର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତାରେ—ଦଶ ପୂର୍ବ ଓ ଦଶ ପର।

Verse 102

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र श्राद्धं समाचरेत् । स्नानं च ब्राह्मणश्रेष्ठा दानं वापि स्वशक्तितः

ଏହିହେତୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସ୍ନାନ ଓ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦାନ ମଧ୍ୟ।