Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 30

Devanagari script

एवं सवीक्षमाणस्य तस्य च्छिद्रं महात्मनः । समाप्तिमगमद्विप्राः सत्रं तद्द्वादशाब्दिकम्

Transliteration

evaṃ savīkṣamāṇasya tasya cchidraṃ mahātmanaḥ | samāptimagamadviprāḥ satraṃ taddvādaśābdikam

Translation

ଏଭଳି ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଛିଦ୍ର ଖୋଜି ନିକଟରୁ ନିରୀକ୍ଷଣ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେ ଦ୍ୱାଦଶବର୍ଷୀୟ ସତ୍ରଯଜ୍ଞକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମାପ୍ତିକୁ ନେଇଗଲେ।

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Adverbial/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक-क्रियाविशेषणम् (manner adverb)

• स: of him
• स: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम (वीक्षमाणस्य इत्यस्य सम्बन्धः)

• वीक्षमाणस्य: of (him) who was watching/looking
• वीक्षमाणस्य: Sambandha (Genitive participle/सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: वीक्ष् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्-प्रत्ययः), षष्ठी एकवचन, पुंलिङ्ग; अर्थः: while observing/looking for

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• छिद्रम्: a flaw
• छिद्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: छिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• महात्मनः: of the great-souled one
• महात्मनः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• समाप्तिम्: completion, end
• समाप्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: समाप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• अगमत्: reached, came to
• अगमत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लङ् (imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• विप्राः: O Brahmins / the Brahmins
• विप्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन

• सत्रम्: the sacrificial session
• सत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; विशेषणम् (सत्रम्)

• द्वादशाब्दिकम्: lasting twelve years
• द्वादशाब्दिकम्: Karta (Subject qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश + अब्दिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; विशेषणम् (सत्रम्); समासः: तत्पुरुष (द्वादश-अब्दिक = twelve-year)

Speaker

Narrator (contextual; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Nāgara-khaṇḍa narration)

Visual Art Cues

Scene: A vast sacrificial arena with multiple fires; Brahmins in orderly rows complete the final oblations of a twelve-year satra while an unseen threat lingers outside, unable to breach the sanctity.

Characters & Entities

• Brāhmaṇas (viprāḥ)
• Mahātmā (unspecified)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is upheld through vigilance and fidelity to sacred rites; a long yajña bears fruit when completed without breach.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits within the Nāgara-khaṇḍa Tīrthamāhātmya frame; the specific tīrtha is not named in this single line.

What ritualistic prescription is mentioned?

A dvādaśa-varṣa satra—an extended sacrificial session undertaken and completed by Brahmins.