Adhyaya 224

Verse 1

आनर्तौवाच । श्रुता मया महाभाग श्राद्धार्हा ब्राह्मणाश्च ये । ये च त्याज्यास्तथा पुत्रा बहवश्चैव सुव्रत

ଆନର୍ତା କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ! ଶ୍ରାଦ୍ଧାର୍ହ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଓ ଯେମାନେ ତ୍ୟାଜ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଶୁଣିଛି; ଏବଂ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଅନେକ ପ୍ରକାର ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ସୁବ୍ରତ!

Verse 2

सांप्रतं कथयाऽस्माकं मन्त्रपूर्वश्च यो विधिः । गृहस्थेन सदा कार्यः पितॄणां परितुष्टये

ଏବେ ଦୟାକରି ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ଯେ ବିଧି ଅଛି, ତାହା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ; ପିତୃମାନଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିତୃପ୍ତି ପାଇଁ ଗୃହସ୍ଥ ଯାହା ସଦା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

भर्तृयज्ञ उवाच । प्रणम्यामंत्रिता ये च श्राद्रार्थं ब्राह्मणोत्तमाः । आनीय कुतपे काले तान्सर्वान्प्रार्थयेदि दम्

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ଶ୍ରାଦ୍ଧାର୍ଥେ ପ୍ରଣାମ କରି ଯେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି, ସେମାନଙ୍କୁ କୁତପକାଳରେ ଆଣି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହିପରି ଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ।

Verse 4

आगच्छंतु महाभागा विश्वेदेवा महाबलाः । ये यत्र विहिताः श्राद्धे सावधाना भवंतु ते

ହେ ମହାଭାଗ, ମହାବଳୀ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ଆଗମନ କରନ୍ତୁ। ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଯାହାଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ଯେ ନିୟତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ସେମାନେ ସେଠି ସାବଧାନ ରୁହନ୍ତୁ।

Verse 5

एवमभ्यर्च्य तान्सर्वांस्ततः कृत्वा प्रदक्षिणाम् । जानुनी भूतले न्यस्य ततश्चार्घं प्रदापयेत्

ଏଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବ। ତାପରେ ବିନୟରେ ଦୁଇ ଘୁଁଡି ଭୂମିରେ ରଖି, ତଦନନ୍ତର ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 6

मंत्रेणानेन राजेंद्र सपुष्पाक्षतचंदनैः । अर्घमेनं प्रगृह्णंतु मया दत्तं द्विजोत्तमाः । पादप्रक्षालनार्थाय प्रकुर्वंतु मम प्रियम्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା, ପୁଷ୍ପ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଚନ୍ଦନ ସହିତ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟକୁ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନାର୍ଥେ ଯାହା ମୋତେ ପ୍ରିୟ, ତାହା କରନ୍ତୁ।

Verse 7

एवमुक्त्वा महीपृष्ठे अनुलिप्ते ततः परम् । साक्षतान्प्रक्षिपेद्दर्भान्विश्वेदेवान्प्रकीर्तयन्

ଏଭଳି କହି, ଭଲଭାବେ ଲେପିତ ଭୂମିରେ, ପରେ ଅକ୍ଷତ ସହିତ ଦର୍ଭା ରଖିବ; ବିଶ୍ୱେଦେବମାନଙ୍କ ନାମ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବ।

Verse 8

अपसव्यं ततः कृत्वा दर्भांस्तिलसमन्वितान् । द्विगुणान्प्रक्षिपेद्भूमौ पितॄनुद्दिश्य चात्मनः

ତାପରେ ଅପସବ୍ୟ ହୋଇ (ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଡାହାଣ ପାଖକୁ), ତିଳସହିତ ଦର୍ଭା ଦ୍ୱିଗୁଣ ପରିମାଣରେ ଭୂମିରେ ରଖିବ; ଏହାକୁ ନିଜ ପିତୃମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 9

एवं सर्वाः क्रियाः कार्या दैविका सव्यपूर्विकाः । पैतृकाश्चापसव्येन मुक्त्वा नांदीमुखान्पितॄन्

ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଦୈବିକ କ୍ରିୟା ସବ୍ୟ-କ୍ରମରେ ଆରମ୍ଭ କରି କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ପିତୃକର୍ମ ଅପସବ୍ୟ ବିଧିରେ—ନାନ୍ଦୀମୁଖ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି।

Verse 10

सर्वे पूर्वामुखाः स्थाप्या युग्माश्च शक्तितो नृप । पितरो मातृपक्षीयाः स्थाप्याश्चोदङ्मुखास्तथा

ହେ ନୃପ! ସମସ୍ତ (ଆହ୍ୱାନ-ସ୍ଥାନ/ପାତ୍ର) ପୂର୍ବମୁଖୀ କରି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଯୁଗଳରେ; କିନ୍ତୁ ମାତୃପକ୍ଷୀୟ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତଦ୍ରୂପ ଉତ୍ତରମୁଖୀ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

एकैकं वा त्रयो वाऽपि स्युरेकैकं वा पृथक्पृथक । पैतृकान्स्थाप्प चक्रेण पितॄणां परितुष्टये

ଏକେକ କରି, କିମ୍ବା ତିନିଜଣକୁ ଏକସାଥି, କିମ୍ବା ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଏକେକ—ପୈତୃକ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଚକ୍ରାକାର କ୍ରମରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପିତୃଗଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 12

षष्ठ्या विभक्त्या तु तेषामासनं च प्रदापयेत् । ऋजुभिः साक्षतैर्दर्भैः सोदकैर्दक्षिणांगतः

ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତିର ମନ୍ତ୍ର-ପ୍ରୟୋଗରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆସନ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ସିଧା ଦର୍ଭ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଜଳ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ କ୍ରମେ ଅଗ୍ରସର ହେବା ଉଚିତ।

Verse 13

विषमौ द्विगुणैर्दर्भैः सतिलैर्वामपार्श्वतः । पाणौ तोयं परिक्षिप्य न दर्भांस्तु कथं चन

ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ବିଷମ ଭାବେ, ଦ୍ୱିଗୁଣ ଦର୍ଭ ଓ ତିଳ ସହିତ (ବିନ୍ୟାସ) କରିବା ଉଚିତ; ହାତରେ ଜଳ ଛିଟାଇ, ଦର୍ଭ ବିଷୟରେ କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ତ୍ରୁଟି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 14

यो हस्ते चासनं दद्याच्चेद्दार्भं बुद्धिवर्जितः । पितरो नासने तत्र प्रकुर्वंति निवेशनम्

ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ବୁଦ୍ଧିହୀନ ହୋଇ ଦର୍ଭାସନକୁ ହାତରେ ଦେଇଦିଏ, ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ସେଇ ଆସନରେ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 15

आवाहनं प्रकर्तव्यं विभक्त्या च द्वितीयया । येनागच्छंति ते सर्वे समाहूताः पृथक्पृथक्

ଆବାହନ ଦ୍ୱିତୀୟା ବିଭକ୍ତିରେ କରିବା ଉଚିତ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଆହ୍ୱାନିତ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ ଆସନ୍ତି।

Verse 16

अन्यया च विभक्त्या चेत्पितॄनावाहयेत्क्वचित् । नागच्छंति महाभागा यद्यपि स्युर्बुभुक्षिताः

ଯଦି ଅନ୍ୟ ବିଭକ୍ତିରେ କେଉଁଠି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରାଯାଏ, ତେବେ ସେଇ ମହାଭାଗମାନେ ଭୁଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 17

विश्वेदेवास आगत मंत्रेणानेन पार्थिव । तेषामावाहनं कार्यमक्षतैश्च शिरोंऽतिकात्

ହେ ରାଜନ୍, ‘ବିଶ୍ୱେଦେବାସ ଆଗତ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କର ଆବାହନ ଶିର ଉପରୁ ଅକ୍ଷତ ଦ୍ୱାରା କରାଯିବ।

Verse 18

उशंतस्त्वेति च तिलैः पितॄनावाहयेत्ततः । आयंतु न इति जपेत्ततः पार्थिवसत्तम

ତାପରେ ‘ଉଶନ୍ତସ୍ତ୍ୱେ…’ ଆଦି ମନ୍ତ୍ରରେ ତିଳ ସହିତ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବା ଉଚିତ; ତା’ପରେ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ‘ଆୟନ୍ତୁ ନଃ’—‘ଆମ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତୁ’—ବୋଲି ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 19

शन्नो देवीति मंत्रेण स्वाहाकारसमन्वितम् । पितॄणामर्घपात्रेषु तथैव च जलं क्षिपेत्

‘ଶନ୍ନୋ ଦେବୀ…’ ମନ୍ତ୍ରକୁ ‘ସ୍ୱାହା’ ସହ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପିତୃମାନଙ୍କ ଅର୍ଘ୍ୟପାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଜଳ ଢାଳିବ।

Verse 20

यवोऽसि यवयास्मद्द्वेत्यक्षतांस्तत्र निक्षिपेत् । चंदनं गंधपुष्पाणि धूपं दद्याद्यथाक्रमम् । सपवित्रेषु हस्तेषु दद्यादर्घ्यं समाहितः

‘ଯବୋऽସି ଯବୟାସ୍ମଦ୍ଦ୍ୱେ…’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରି ସେଠାରେ ଅକ୍ଷତ ରଖିବ। ପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଚନ୍ଦନ, ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପ ଓ ଧୂପ ଅର୍ପଣ କରିବ। ପବିତ୍ରଧାରିତ ହାତରେ, ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତେ ଅର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବ।

Verse 21

या दिव्या इति मन्त्रेण स्वाहाकारसमन्वितम् । पितॄणामर्घपात्रेषु तथैव च जलं क्षिपेत्

‘ଯା ଦିବ୍ୟା…’ ମନ୍ତ୍ରକୁ ‘ସ୍ୱାହା’ ସହ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପିତୃମାନଙ୍କ ଅର୍ଘ୍ୟପାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଜଳ ଢାଳିବ।

Verse 22

तिलोऽसि सोमदैवत्यो गोसवे देवनिर्मितः । प्रत्नवद्भिः पृक्तः स्वधया पितॄनिमांल्लोकान्प्रीणाहि नः स्वधेति प्रक्षिपेत्तिलान्

‘ତିଲୋऽସି ସୋମଦୈବତ୍ୟୋ… ସ୍ୱଧେ, ଏହି ଲୋକମାନେ ଆମ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୀତ କର’ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରି ତିଳ ପ୍ରକ୍ଷେପ କରିବ।

Verse 23

यादिव्येति च मन्त्रेण ततो ह्यर्घ्यं प्रदापयेत् । पितृपात्रे समादाय अर्घ्यपात्राणि कृत्स्नशः

ତାପରେ ‘ଯା ଦିବ୍ୟା…’ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରାଇବ—ପିତୃପାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି ସମସ୍ତ ଅର୍ଘ୍ୟପାତ୍ରକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିନ୍ୟାସ କରି।

Verse 24

अधोमुखं च तत्पात्रं मन्त्रवत्स्थापयेत्ततः । आयुष्कामस्तु तत्तोयं लोचनाभ्यां न वीक्षयेत्

ତତଃ ମନ୍ତ୍ରସହିତ ତତ୍ପାତ୍ରକୁ ଅଧୋମୁଖ କରି ସ୍ଥାପନ କରିବ। ଯେ ଦୀର୍ଘାୟୁ କାମନା କରେ, ସେ ଜଳକୁ ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱାରା ନ ଦେଖୁ।

Verse 25

ततस्तु चन्दनादीनि दीपांतानि समाददेत् । ततः पाकं समादाय पृच्छेद्विप्रान्द्विजो त्तमान्

ତାପରେ ଚନ୍ଦନ ଆଦିରୁ ଦୀପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପଚାରଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରହଣ କରିବ। ତଦନନ୍ତରେ ପକ୍କା ଅନ୍ନ ନେଇ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବିଧି ବିଷୟରେ ବିନୟରେ ପଚାରିବ।

Verse 26

अहमग्नौ करिष्यामि होमं पितृसमुद्भवम् । अनुज्ञा दीयतां मह्यमपसव्याश्रितस्य भोः

ମୁଁ ପିତୃମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋମକୁ ଅଗ୍ନିରେ କରିବି। ହେ ପୂଜ୍ୟମାନେ, ଅପସବ୍ୟ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ମୋତେ ଅନୁଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 27

कुरुष्वेति च तैः प्रोक्ते गत्वाग्नि शरणं ततः । अग्नये कव्यवाहनाय स्वाहेति प्रथमाहुतिः

ସେମାନେ ‘କର’ ବୋଲି କହିଲେ ସେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶରଣ ଗଲା। ‘କବ୍ୟବାହନ ଅଗ୍ନୟେ ସ୍ୱାହା’—ଏହା ପ୍ରଥମ ଆହୁତି।

Verse 28

सोमाय पितृमते स्वधेति च ततः परम् । हुतमन्नं च शेषं च श्राद्धार्हेभ्यः प्रदीयते

ତାପରେ ‘ପିତୃପ୍ରିୟ ସୋମାୟ ସ୍ୱଧା’ ବୋଲି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଆହୁତି ଦେବ। ଅଗ୍ନିରେ ହୁତ ଅନ୍ନ ଓ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅନ୍ନ ଶ୍ରାଦ୍ଧାର୍ହମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରିବ।

Verse 29

इष्टमन्नं ततो दत्त्वा पात्रमालभ्य संजपेत् । विप्रांगुष्ठं समादाय पाकमध्ये निधाय च

ତତଃ ଇଷ୍ଟ ଅନ୍ନ ଦାନ କରି ପାତ୍ରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ମନ୍ଦ ସ୍ୱରେ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବ। ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅଙ୍ଗୁଠା ଧରି ପକ୍କ ଅନ୍ନର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ରଖିବ।

Verse 30

पृथिवी ते पात्रमादाय वैष्ण व्या च ऋचा तथा । स्वहस्तेन न वै दद्यात्प्रत्यक्षं लवणं तथा

ପୃଥିବୀକୁ ହିଁ ପାତ୍ର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି ବୈଷ୍ଣବୀ ଋଚା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ। ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିଜ ହାତରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଲୁଣ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 31

स्वहस्तेन च यद्दत्तं प्रत्यक्षलवणं नृप । तच्छ्राद्धं व्यर्थतां याति धृते दत्तेर्द्धभुक्तके । तृप्ताञ्ज्ञात्वा ततो विप्रानग्रे त्वन्नं परिक्षिपेत्

ହେ ନୃପ! ନିଜ ହାତରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଲୁଣ ଦିଆଗଲେ ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ। ଅନ୍ନ ପରିବେଶିତ ହୋଇ ଅର୍ଧ ଭୁକ୍ତ ହେଲାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୃପ୍ତ ବୋଲି ଜାଣି ତାଙ୍କ ଆଗରେ ବିଧିମତେ ଶେଷ ଅନ୍ନ ରଖିବ।

Verse 32

अग्निदग्धाश्च ये जीवा येप्यदग्धाः कुले मम । भूमौ दत्तेन तृप्यंतु तृप्ता यांतु परां गतिम्

ମୋ କୁଳର ଯେ ଜୀବମାନେ ଅଗ୍ନିଦଗ୍ଧ (ଦାହସଂସ୍କାରିତ) ହୋଇଛନ୍ତି ଓ ଯେମାନେ ଅଦଗ୍ଧ, ସେମାନେ ଭୂମିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅର୍ପଣରେ ତୃପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ; ତୃପ୍ତ ହୋଇ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 33

सकृत्सकृज्जलं दत्त्वा गायत्रीत्रितयं जपेत् । मधुवातेति संकीर्त्य ततः पृच्छेद्द्विजोत्तमान्

ଏକଥର ଓ ପୁନର୍ବାର ଜଳ ଅର୍ପଣ କରି ତିନି ଗାୟତ୍ରୀ ଜପ କରିବ। ‘ମଧୁବାତା’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତନ କରି ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ (ତୃପ୍ତି ବିଷୟରେ) ପଚାରିବ।

Verse 34

तृप्ताः स्थ इति राजेन्द्र अनुज्ञां प्रार्थयेत्ततः । बन्धूनां भोजनार्थाय शेषस्यान्नस्य भक्तिमान्

“ତୁମେ ତୃପ୍ତ କି?” ଏଭଳି ପଚାରି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ପରେ ଅନୁମତି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ; ଭକ୍ତିଭାବେ ଶେଷ ଅନ୍ନକୁ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଭୋଜନାର୍ଥେ ବ୍ୟବହାର କରିବ।

Verse 35

उच्छिष्टसन्निधौ पश्चात्पितृवेदिं समाचरेत् । पितृविप्रासनस्थानां नोच्छिष्टं द्विजसन्निधौ

ତାପରେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟର ସନ୍ନିଧିରେ ପିତୃବେଦି-କ୍ରିୟା କରିବ; କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପିତୃ ଓ ବିପ୍ରଙ୍କ ଆସନସ୍ଥାନ ପାଖରେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 36

ततो वेदिं समाधाय पैतृकीं दक्षिणाप्लवाम् । तस्यां दर्भान्समाधाय कुर्याच्चैवावनेजनम्

ତାପରେ ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖ ପୈତୃକ ବେଦିକୁ ଭଲଭାବେ ସଜାଇ, ତାହାରେ ଦର୍ଭା ରଖି, ଅବନେଜନ (ଶୁଦ୍ଧି-ପ୍ରକ୍ଷାଳନ) କରିବ।

Verse 37

विभक्त्या पूर्वया पश्चात्पिंडान्दद्याद्यथाक्रमम् । भूयोऽप्यत्र जलं दद्यात्पितृतीर्थेन पार्थिव । सूत्रं च प्रतिपिण्डे वै दयात्तेषु पृथक्पृथक्

ବିଧିଅନୁସାରେ ବିଭାଗ କରି କ୍ରମେ ପିଣ୍ଡ ଦେବ; ପୁନର୍ବାର, ହେ ପାର୍ଥିବ, ପିତୃତୀର୍ଥ ପ୍ରକାରେ ସେଠାରେ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବ; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଣ୍ଡରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ସୂତ୍ର ରଖିବ।

Verse 38

यः सूत्रं पूर्वपिण्डेषु सततं विनियोजयेत् । स विरोधं चरेत्तेषां त्रोटनाच्च परस्परम्

ଯେ କେହି ପୂର୍ବ ପିଣ୍ଡମାନଙ୍କରେ ସୂତ୍ରକୁ ଲଗାତାର ଲଗାଇ ଯାଏ, ସେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ବିରୋଧ ସୃଷ୍ଟି କରେ; ଏବଂ ତାହାରୁ ଭଙ୍ଗ ଓ ପୃଥକ୍କରଣ ଘଟେ।

Verse 39

ततः संपूजयेत्सर्वान्पिंडान्यद्वद्द्विजोत्तमान् । आचम्य प्रक्षाल्य तथा हस्तौ पादौ च पार्थिव

ତତଃ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମସ୍ତ ପିଣ୍ଡ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ। ଆଚମନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ହେ ରାଜନ୍, ହାତ ଓ ପାଦ ଧୋଇବ।

Verse 40

नमस्कृत्य पितॄन्पश्चात्सुप्रोक्षितं ततः परम् । कृत्वा सव्येन राजेन्द्र याचयित्वा वराशिषः

ପିତୃମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପରେ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଯଥାବିଧି ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରିବ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସବ୍ୟ (ବାମ) ବିଧିରେ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଯାଚନା କରିବ।

Verse 41

अक्षय्यसलिलं देयं षष्ठ्या चैव ततः परम् । पवित्राणि समादाय ऊर्ध्वं स्वधेति कीर्तयेत् । अस्तु स्वधेति तैरुक्ते पिंडोपरि परिक्षिपेत्

‘ଅକ୍ଷୟ୍ୟ-ସଲିଲ’ ଅର୍ପଣ କରିବ, ଏବଂ ପରେ ଷଷ୍ଠ ଭାଗ/କ୍ରମରେ ମଧ୍ୟ ଦେବ। ପବିତ୍ର ଧାରଣ କରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ‘ସ୍ୱଧା’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ। ‘ଅସ୍ତୁ ସ୍ୱଧା’ କୁହାଗଲେ ପିଣ୍ଡ ଉପରେ ଛିଟାଇବ।

Verse 42

ततो मधु समादाय पायसं च तिलोदकम् । ऊर्जस्वेति च मन्त्रेण पितॄणामुपरिक्षिपेत् ओ

ତାପରେ ମଧୁ, ପାୟସ ଓ ତିଲୋଦକ ନେଇ ‘ଊର୍ଜସ୍ୱେ’ ମନ୍ତ୍ରରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ (ଅର୍ପଣ ଉପରେ) ଛିଟାଇବ।

Verse 43

उत्तानमर्घपात्रं तु कृत्वा दद्याच्च दक्षिणाम् । हिरण्यं देवतानां च पितॄणां रजतं तथा

ଅର୍ଘ୍ୟପାତ୍ରକୁ ଉପରମୁଖ କରି ରଖି ଦକ୍ଷିଣା ଦେବ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେହିପରି ରୌପ୍ୟ ଦେବ।

Verse 44

ततः स्वस्त्युदकं दद्यात्पितृपूर्वं च सव्यतः । न स्त्रीभिर्न च बालेन नान्ये नैव च केनचित्

ତଦନନ୍ତରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ‘ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟୁଦକ’ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି କର୍ମ ସ୍ତ୍ରୀ, ଶିଶୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାରା ଦ୍ୱାରା (ଅଧିକୃତ କର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପରିବର୍ତ୍ତେ) କରାଯିବ ନାହିଁ।

Verse 45

श्राद्धीयविप्रपात्रं च स्वयमेव प्रचालयेत्

ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗ୍ରାହକ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପାତ୍ର/ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ନିଜେ ହିଁ ପରିଚାଳନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 46

ततः कृतांजलिर्भूत्वा प्रार्थयेत्पार्थिवोत्तम । अघोराः पितरः सन्तु अस्मद्गोत्रं विवर्द्धताम्

ତାପରେ କରଯୋଡି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୃପ, ଏପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ— “ଆମ ପିତୃମାନେ ଅଘୋର, ଶାନ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ; ଆମ ଗୋତ୍ର/ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ।”

Verse 47

दातारो नोऽभिवर्धंतां वेदाः सन्ततिरेव नः । श्रद्धा च नो मा व्यगमद्बहुधेयं च नोऽस्त्विति

“ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଦାତାମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉନ୍ତୁ; ବେଦ/ବେଦବିଦ୍ୟା ଆମ ସହିତ ରହୁ, ଆମ ସନ୍ତତି ପରମ୍ପରା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହୁ। ଆମ ଶ୍ରଦ୍ଧା କେବେ ନ ହଟୁ, ଏବଂ ବାଣ୍ଟିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ଆମକୁ ମିଳୁ।”

Verse 48

अन्नं च नो बहु भवेदतिथींश्च लभेमद्दि । याचितारश्च नः सन्तु मा च याचिष्म कश्चन

“ଆମ ପାଖରେ ଅନ୍ନ ବହୁତ ହେଉ, ଏବଂ ସତ୍କାରଯୋଗ୍ୟ ଅତିଥିମାନେ ଆମକୁ ମିଳୁନ୍ତୁ। ଆମ ପାଖକୁ ଯାଚକମାନେ ଆସୁନ୍ତୁ (ଯେପରି ଆମେ ଦାନ କରିପାରିବା), ଏବଂ ଆମ ମଧ୍ୟରୁ କେହି କେବେ ଯାଚନାକାରୀ ନ ହେଉ।”}]}

Verse 49

एता एवाशिषः सन्तु विश्वेदेवाः प्रीयंतां ततः । स्वस्त्यर्थमुदकं दद्यात्पितृपूर्वं च सव्यतः

ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦଗୁଡ଼ିକ ସିଦ୍ଧ ହେଉନ୍ତୁ; ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ। ତାପରେ ମଙ୍ଗଳାର୍ଥେ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବ—ପ୍ରଥମେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ।

Verse 51

पादावमर्दनं कृत्वा आसीमांतमनुव्रजेत् । बलिं च निक्षिपेत्तस्माद्भोजनं च समाचरेत्

ପାଦମର୍ଦନ କରି, ମର୍ଯ୍ୟାଦା-ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅନୁସରଣ କରିବ। ତାପରେ ସେଠାରେ ବଳି ରଖିବ; ତଦନନ୍ତରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଭୋଜନ କରିବ।

Verse 52

मौनेन दृश्यते सूर्यो यावत्तावन्नराधिप

ହେ ନରାଧିପ! ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେତେଦିନ ଦୃଶ୍ୟମାନ ରହେ, ସେତେଦିନ ମୌନ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 53

यश्चैवास्तमिते सूर्ये भुंक्ते च श्राद्धकृन्नरः । व्यर्थतां याति तच्छ्राद्धं तस्माद्भुंजीत नो निशि

ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିବା ପୁରୁଷ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ ଭୋଜନ କଲେ ସେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ; ତେଣୁ ରାତିରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 224

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धविधिवर्णनंनाम चतुर्विंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ଶ୍ରାଦ୍ଧକଳ୍ପ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଶ୍ରାଦ୍ଧବିଧି-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୨୨୪ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।