Adhyaya 185

Verse 1

। अतिथिरुवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यथा मे पिंगला गुरुः । संजाता कुररो जातो यथा तत्प्रवदान्यहम्

ଅତିଥି କହିଲେ—ପିଙ୍ଗଲା କିପରି ମୋର ଗୁରୁ ହେଲେ, ସେ ସବୁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଦେଲି। ଏବେ କୁରର (ମାଛ ଧରୁଥିବା ପକ୍ଷୀ) କିପରି ଜନ୍ମିଲା ଏବଂ ସେ ପ୍ରସଙ୍ଗ କିପରି ଘଟିଲା, ତାହା ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 2

ममासीद्द्रविणं भूरि पितृपैतामहं महत्

ମୋ ପାଖରେ ଅପାର ଧନ ଥିଲା—ପିତା ଓ ପିତାମହଙ୍କ ଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ମହାନ ପୈତୃକ ସମ୍ପଦ।

Verse 3

येऽथ पुत्राश्च दायादा बांधवा अपि । ते मां सर्वे प्रबाधन्ते द्रव्यसस्यकृते सदा

ମୋ ପୁଅ, ଦାୟାଦ ଓ ଅନ୍ୟ ବାନ୍ଧବମାନେ ମଧ୍ୟ—ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ସଦା ମୋତେ କଷ୍ଟ ଦେଉଛନ୍ତି।

Verse 4

यस्याहं न प्रयच्छामि स मां चैव प्रबाधते । सीदमानस्तु सुभृशं दर्शयन्प्राणसंक्षयम्

ମୁଁ ଯାହାକୁ ଦେଉନାହିଁ, ସେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି; ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶିଥିଳ ହୋଇ ପ୍ରାଣକ୍ଷୟକୁ ଦେଖାଉଥିବା ପରି ଗଭୀରେ ଡୁବୁଛି।

Verse 5

एक साम्ना प्रयाचंते वित्तं भेदेन चापरे । भयदानेन चान्येऽपि केचिद्दंडेन च द्विजाः

କେହି ଚାଟୁକାରିତାରେ ଧନ ମାଗନ୍ତି, କେହି ଭେଦ ସୃଷ୍ଟି କରି; ଆଉ କେହି ଭୟ ଦେଖାଇ, ଏବଂ କେତେକ—କିଛି ଦ୍ୱିଜ ମଧ୍ୟ—ଦଣ୍ଡର ଧମକ ଦେଇ।

Verse 6

एवं नाहं क्वचित्सौख्यं तेषां पार्श्वाल्लभामि भोः । चिन्तयानो दिवानक्तं क्लेशस्य परि संक्षयम् । उपायं न च पश्यामि येन शांतिः प्रजायते

ଏଭଳି, ହେ ମହାଶୟ, ସେମାନଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ମୋତେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସୁଖ ମିଳେନାହିଁ। ଦିନରାତି ମୁଁ ମୋ କ୍ଲେଶର ଶେଷ ଭାବୁଛି; କିନ୍ତୁ ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ଜନ୍ମେ, ସେପରି ଉପାୟ ଦେଖୁନାହିଁ।

Verse 7

अन्यस्मिन्दिवसे दृष्टः कृतमांसपरिग्रहः । कुररश्चंचुना व्योम्नि गच्छमानस्त्वरान्वितः

ଅନ୍ୟ ଦିନେ ମୁଁ ଦେଖିଲି—କୁରର ପକ୍ଷୀ ଚଞ୍ଚୁରେ ମାଂସଖଣ୍ଡ ଧରି, ମହା ତ୍ୱରାରେ ଆକାଶପଥେ ଉଡ଼ୁଥିଲା।

Verse 8

हन्यमानः समंताच्च मांसार्थे विविधैः खगैः । अथ तेन परिक्षिप्तं तन्मांसं पक्षिजाद्भयात्

ମାଂସ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ତେବେ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଭୟରୁ ସେ ମାଂସଖଣ୍ଡଟି ଛାଡ଼ିଦେଲା।

Verse 9

यावत्तावत्सुखी जातस्तेऽपिसर्वे समुज्झिताः । मयापि क्लिश्यमानेन तद्वच्च निजबांधवैः

ଯେତେବେଳେ (ମାଂସ ଛାଡ଼ିଲା) ସେତେବେଳେ ସେ ସୁଖୀ ହେଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ହଟିଗଲେ; ସେହିପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଲେଶିତ ହୁଏ।

Verse 10

सामिषं कुररं दृष्ट्वा वध्यमानं निरामिषैः । आमिषस्य परित्यागात्कुररः सुखमेधते

ମାଂସଧାରୀ କୁରର ପକ୍ଷୀକୁ ନିରାମିଷ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଦେଖି—ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କଲେ କୁରର ସୁଖରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ବୋଲି ବୁଝାଯାଏ।

Verse 11

एवं निश्चित्य मनसा सर्वानानीय बांधवान् । पुत्रान्पौत्रांस्ततः सर्वान्पुरस्तेषां निवेदितम्

ଏପରି ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବଙ୍କୁ—ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ—ଡାକି ଆଣି, ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସବୁ କଥା ନିବେଦନ କଲା।

Verse 12

त्रिःसत्यं शपथं कृत्वा नान्यदस्तीति मे गृहे । विभज्यार्थं यथान्यायं यूयं गृह्णीत बान्धवाः

ତିନିଥର ସତ୍ୟର ଶପଥ କରି ସେ କହିଲା—“ମୋ ଘରେ ଏହାଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ନ୍ୟାୟଅନୁସାରେ ଧନ ବିଭାଜନ କରି, ହେ ବାନ୍ଧବମାନେ, ଗ୍ରହଣ କର।”

Verse 13

ततःप्रभृति तैर्मुक्तः सुखं तिष्ठाम्यहं द्विजाः । एतस्मात्कारणाज्जातो ममासौ कुररो गुरुः

ସେହି ସମୟଠାରୁ, ସେ (ବନ୍ଧନକର ବିଷୟ) ଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ ସୁଖରେ ବସୁଛି। ଏହି କାରଣରୁ ସେ କୁରର ପକ୍ଷୀ ମୋର ଗୁରୁ ହେଲା।

Verse 14

अर्थसंपद्विमोहाय विमोहो नरकाय च । तस्मादर्थमनर्थं तं मोक्षार्थी दूरतस्त्यजेत्

ଧନ-ସମ୍ପଦ ମୋହକୁ ଜନ୍ମ ଦିଏ, ଏବଂ ମୋହ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ। ତେଣୁ ମୋକ୍ଷାର୍ଥୀ ସତ୍ୟରେ ଅନର୍ଥ ଥିବା ସେ ‘ଧନ’କୁ ଦୂରରୁ ହିଁ ତ୍ୟାଗ କରୁ।

Verse 15

यथामिषं जले मत्स्यैर्भक्ष्यते श्वापदैर्भुवि । आकाशे पक्षिभिश्चैव तथा सर्वत्र वित्तवान्

ଯେପରି ଜଳରେ ମାଛ, ଭୂମିରେ ପଶୁ, ଆକାଶରେ ପକ୍ଷୀ ଆମିଷକୁ ଖାଇଦିଅନ୍ତି—ସେପରି ଧନବାନ୍ ଲୋକ ସର୍ବତ୍ର ଶିକାର ହୁଏ।

Verse 16

दोषहीनोऽपि धनवान्भूपाद्यैः परिताप्यते । दरिद्रः कृतदोषोऽपि सर्वत्र निरुपद्रवः

ଦୋଷ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧନବାନ୍ ରାଜା ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଦରିଦ୍ର—ଦୋଷ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ସର୍ବତ୍ର ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ ନିରୁପଦ୍ରବ ରହେ।

Verse 17

आलंबिताः परैर्यांति प्रस्खलंति पदेपदे । गद्गदानि च जल्पंते धनिनो मद्यपा इव

ସେମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରୟେ ଚାଲନ୍ତି, ପଦେ ପଦେ ଠୋକର ଖାନ୍ତି; ଗଦ୍ଗଦ କଥା କହନ୍ତି—ଧନମଦରେ ଧନୀମାନେ ମଦ୍ୟପ ପରି।

Verse 18

भक्ते द्वेषो बहिः प्रीती रुचितं गुरुलघ्वपि । मुखे च कटुता नित्यं धनिनां ज्वरिणामिव

ଭକ୍ତ ପ୍ରତି ମନେ ଦ୍ୱେଷ, ବାହାରେ ପ୍ରୀତି ଦେଖାନ୍ତି; ଗୁରୁ-ଲଘୁ ଯାହା ଇଚ୍ଛା ସେଥିରେ ରୁଚି। ମୁଖେ ସଦା କଟୁତା—ଜ୍ୱରାକ୍ରାନ୍ତଙ୍କ ପରି ଧନୀମାନେ।

Verse 19

अर्थानामर्जने दुःखमर्जितानां च रक्षणे । नाशे दुःखं व्यये दुःखं धिगर्थो दुःखभाजनम्

ଧନ ଅର୍ଜନରେ ଦୁଃଖ, ଅର୍ଜିତ ଧନ ରକ୍ଷାରେ ଦୁଃଖ; ନାଶରେ ଦୁଃଖ, ବ୍ୟୟରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ—ଧିକ୍ ଧନ, ଏହା ଦୁଃଖର ପାତ୍ର।

Verse 20

अर्थार्थी जीव लोकोऽयं स्मशानमपि सेवते । जनितारमपि त्यक्त्वा निःस्वं यांति सुता अपि

ଧନଲୋଭରେ ଏହି ଜୀବଲୋକ ଶ୍ମଶାନକୁ ମଧ୍ୟ ସେବେ; ଏବଂ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନକଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗି, ସେ ନିଃସ୍ୱ ହେଲେ ଦୂରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି।

Verse 21

सुतस्य वल्लभस्तावत्पिता पुत्रोऽपि वै पितुः । यावन्नार्थस्य संबन्धस्ताभ्यां भावी परस्परम् । संबन्धे वित्तजे जाते वैरं संजायते मिथः

ପୁଅ ପାଇଁ ପିତା ସେତେଦିନ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ପିତା ପାଇଁ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ସେତେଦିନ ପ୍ରିୟ—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧନସମ୍ବନ୍ଧ ରହେ। ଧନଜ ସମ୍ବନ୍ଧ ହେଲେ ପରସ୍ପର ବୈର ଜନ୍ମେ।

Verse 22

एतस्मात्कारणाद्वित्तं मया त्यक्तं तपोधनाः । तेन सौख्येन तिष्ठामि कुररस्योपदेशतः

ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ତପୋଧନମାନେ, ମୁଁ ଧନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି। ସେହି ତ୍ୟାଗସୁଖରେ କୁରର ପକ୍ଷୀର ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 23

शृणुध्वं च महाभागा यथा मेऽहिर्गुरुः स्थितः

ହେ ମହାଭାଗମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ—ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ସର୍ପ କିପରି ଗୁରୁରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।

Verse 24

यथा मया गृहं त्यक्तं दृष्ट्वा सर्पविचेष्टितम् । गृहारंभः सुदुःखाय सुखाय न कदाचन

ସର୍ପର ଚେଷ୍ଟା ଦେଖି ମୁଁ ଘର ତ୍ୟାଗ କଲି; କାରଣ ଗୃହାରମ୍ଭ ଓ ଗୃହପାଳନ ମହାଦୁଃଖର କାରଣ—ସତ୍ୟ ସୁଖର କେବେ ନୁହେଁ।

Verse 25

सर्पः परकृतं वेश्म प्रविश्य सुखमेधते । उषित्वा तत्र सौख्येन भूयोऽन्यत्तादृशं व्रजेत्

ସର୍ପ ଅନ୍ୟେ କରିଥିବା ଘରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସୁଖରେ ବଢ଼େ; ସେଠାରେ ସୌଖ୍ୟରେ ରହି ପୁଣି ଏମିତି ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଏ।

Verse 26

मम त्वं कुरुते नैव ममेदं गृहमित्यसौ । न गृहं जायते तस्य न स्वयं हि कृतं यतः

ସେ କେବେ ‘ତୁମେ ମୋର’ କିମ୍ବା ‘ଏହି ଘର ମୋର’ ବୋଲି ଭାବେ ନାହିଁ; କାରଣ ସେ ନିଜେ ତିଆରି କରିନଥିବାରୁ ତାହାର ନିଜସ୍ୱ ଘର ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 27

यः पुनः कुरुते हर्म्यं स्वयं क्लेशैः पृथग्विधैः । न तस्य याति तत्पश्चान्मृत्युकालेऽपि संस्थिते

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ନାନାପ୍ରକାର କ୍ଲେଶ ସହି ନିଜେ ଭବ୍ୟ ଗୃହ ନିର୍ମାଣ କରେ, ତାହା ପରେ ତାଙ୍କ ସହ ଯାଏ ନାହିଁ—ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 28

गृहात्संजायते भार्या ततः पुत्रश्च कन्यका । तेषामर्थे करोति स्म कृत्याकृत्यं ततः परम्

ଗୃହରୁ ସ୍ତ୍ରୀ ଜନ୍ମେ, ତାପରେ ପୁତ୍ର ଓ କନ୍ୟା; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟ ପରେ କରିବା-ନକରିବା ଦୁହେଁ କରିବାକୁ ଲାଗେ।

Verse 30

पुत्रदारगृहक्षेत्रसक्ताः सीदंति जंतवः । लोभपंकार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव

ପୁତ୍ର-ଦାରା-ଗୃହ-କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆସକ୍ତ ଜୀବମାନେ ଡୁବିଯାନ୍ତି; ଲୋଭର କାଦୁଆ ସମୁଦ୍ରେ ମଗ୍ନ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲର ଜୀର୍ଣ୍ଣ ବୃଦ୍ଧ ହାତୀ।

Verse 31

एकः पापानि कुरुते फलं भुंक्ते महाजनः । भोक्तारो विप्रमुच्यंते कर्ता दोषेण लिप्यते

ପାପ ଏକଜଣ କରେ, ଫଳ ‘ମହାଜନ’ ଭୋଗେ; ଭୋଗକାରୀମାନେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି, କର୍ତ୍ତା ଦୋଷରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 32

एतस्मात्कारणाद्धर्म्यं मया त्यक्तं द्विजोत्तमाः । मोक्षमार्गार्गला भूतं दृष्ट्वा सर्पविचेष्टितम्

ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ମୁଁ ସେ ‘ଧର୍ମ୍ୟ’ ଗୃହସ୍ଥଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲି; ମୋକ୍ଷମାର୍ଗକୁ ଅଟକାଇଥିବା ସର୍ପସଦୃଶ ଚେଷ୍ଟାକୁ ଦେଖି।

Verse 33

एकरात्रं वसेद्ग्रामे त्रिरात्रं पत्तने वसेत् । यो याति स यतिः प्रोक्तो योऽन्यो योगविडंबकः

ଗ୍ରାମରେ ଏକ ରାତି ଓ ନଗରରେ ତିନି ରାତି ବସୁ। ଯେ ନିରନ୍ତର ଗମନ କରେ ସେଇ ଯତି; ଅନ୍ୟ ଯୋଗର ଢୋଙ୍ଗି।

Verse 34

विधूमे च प्रशांताग्नौ यस्तु माधुकरीं चरेत् । गृहे च विप्रमुख्यानां यतिः स नेतरः स्मृतः

ଧୂମରହିତ ଓ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଗୃହାଗ୍ନି ସହ, ‘ମାଧୁକରୀ’ ବୃତ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଘରେ ଭିକ୍ଷା ନେଇ ଜୀବନ କରେ—ସେଇ ଯତି; ଅନ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 35

दण्डी भिक्षां च वा कुर्यात्तदेव व्यसनं विना । यस्तिष्ठति न वैराग्यं याति नैव यतिर्हि सः

ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି ଭିକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହା ବ୍ୟସନଦୋଷ ବିନା ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଯେ ବୈରାଗ୍ୟରେ ନ ଥାଏ, ସେ ଯତି ନୁହେଁ।

Verse 36

दिवा स्वप्नं वृथान्नं च स्त्रीकथाऽलोक्यमेव च । श्वेतवस्त्रं हिरण्यं च यतीनां पतनानि षट्

ଦିନେ ଶୋଇବା, ବ୍ୟର୍ଥ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ, ସ୍ତ୍ରୀକଥା ଓ ସ୍ତ୍ରୀଦର୍ଶନ, ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଖିବା—ଏହି ଛଅଟି ଯତିଙ୍କ ପତନର କାରଣ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 37

समः शत्रौ च मित्रे च समलोष्टाश्मकांचनः । सुहृत्पुत्र उदासीनः स यतिर्नेतरः स्मृतः

ଯେ ଶତ୍ରୁ ଓ ମିତ୍ର ପ୍ରତି ସମ, ଯାହା ପାଇଁ ଢେଲା-ପଥର-ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସମାନ, ଏବଂ ଯେ ମିତ୍ରର ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଉଦାସୀନ—ସେଇ ଯତି; ଅନ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 38

समौ मानापमानौ च स्वदेशे परिकेपि वा । यो न हृष्यति न द्वेष्टि स यतिर्नेतरः स्मृतः

ମାନ ଓ ଅପମାନକୁ ସମାନ ଭାବେ ଜାଣି, ସ୍ୱଦେଶେ କିମ୍ବା ପରଦେଶେ, ଯେ ନ ହର୍ଷିତ ହୁଏ ନ ଦ୍ୱେଷ କରେ—ସେଇ ଯତି, ଅନ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 39

यस्मिन्गृहे विशेषेण लभेद्भिक्षा च वाशनम् । तत्र नो याति यो भूयः स यतिर्नेतरः स्मृतः

ଯେ ଘରେ ବିଶେଷ ଆଦରରେ ଭିକ୍ଷା ଓ ବାସସ୍ଥାନ ମିଳେ, ସେଠାକୁ ମଧ୍ୟ ଯେ ପୁନଃପୁନଃ ଯାଏ ନାହିଁ—ସେଇ ଯତି, ଅନ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 40

एवं ज्ञात्वा मया विप्र दृष्ट्वा सर्पविचेष्टितम् । सर्वसंगपरित्यागो मोक्षार्थं परिकल्पितः

ହେ ବିପ୍ର! ସର୍ପର ଚେଷ୍ଟା ଦେଖି ମୁଁ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଲି; ତେଣୁ ମୋକ୍ଷାର୍ଥେ ସର୍ବ ସଙ୍ଗ-ଆସକ୍ତିର ପରିତ୍ୟାଗ ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କଲି।

Verse 41

एवं ममाहिः संजातो गुरुर्ब्राह्मणसत्तमाः । तत्प्रभावान्महत्तेजः संजातं विग्रहे मम

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମ! ଏଭଳି ସେ ସର୍ପଟି ମୋର ଗୁରୁ ହେଲା; ତାହାର ପ୍ରଭାବରୁ ମୋ ଦେହରେ ମହାନ ତେଜ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା।

Verse 42

यथा मे भ्रमरो जातो गुरुस्तद्वद्वदामि च । कस्मिन्वृक्षे मया दृष्टो भ्रमरः कोऽपि संगतः

ଯେପରି ମୋ ପାଇଁ ଭ୍ରମର ଗୁରୁ ହେଲା, ସେପରି ମୁଁ କହୁଛି; ମୁଁ କେଉଁ ଗଛରେ ସେ କୌଣସି ଭ୍ରମରକୁ ଯାଦୃଚ୍ଛିକ ଭାବେ ଦେଖିଥିଲି?

Verse 43

शाखाय तु समाश्रित्य कृतपूर्वनिबंधनम् । वसंतसमये प्राप्ते पुष्पवंतश्च ये द्रुमाः

ଶାଖାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା ବନ୍ଧନ ସହ, ବସନ୍ତ ଋତୁ ଆସିଲେ ଚାରିଦିଗେ ପୁଷ୍ପଭରା ବୃକ୍ଷମାନେ ଶୋଭିତ ହେଲେ।

Verse 44

सुगन्धफलपुष्पाश्च सुगन्धदलसंयुताः । तेषामणुं समादाय श्रेष्ठश्रेष्ठतमं रसम्

ସୁଗନ୍ଧ ଫଳ-ପୁଷ୍ପ ଓ ସୁବାସିତ ପତ୍ରଯୁକ୍ତ ସେମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଭ୍ରମର ଅଣୁମାତ୍ର ନେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ ରସକୁ ଆହରଣ କରେ।

Verse 45

नियोजयति शाखाग्रे तरोरस्य सदैव हि । अनिर्विण्णतया हृष्टस्तदा सम्यङ्निरीक्षितः

ସେ ସଦା ବୃକ୍ଷର ଶାଖାଗ୍ରେ ନିଜକୁ ନିୟୋଜିତ କରେ; କ୍ଲାନ୍ତି ନ ହୋଇ ହର୍ଷିତ ରହି, ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ସମ୍ୟକ୍ ନିରୀକ୍ଷଣ କରେ।

Verse 46

मधुजालं ततो जातं कालेन महता महत् । येनान्ये मधुना तृप्तिं प्राप्ताः शतसहस्रशः

ତାପରେ ଦୀର୍ଘ କାଳରେ ବିଶାଳ ମଧୁସଞ୍ଚୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେଇ ମଧୁଦ୍ୱାରା ଶତ-ସହସ୍ର ଅନ୍ୟମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଇଲେ।

Verse 47

तच्चेष्टितं मया वीक्ष्य शास्त्राण्यन्यानि भूरिशः । ततस्तेषां समादाय सारभूतं पृथक्पृथक् । कृतानि भूरिशास्त्राणि वेदांतानि च कृत्स्नशः

ସେଇ କ୍ରିୟାକୁ ଦେଖି ମୁଁ ବହୁ ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କଲି। ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକରୁ ସାରତତ୍ତ୍ୱକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଗ୍ରହଣ କରି, ଅନେକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଏବଂ ସମଗ୍ର ବେଦାନ୍ତମାନେ ରଚନା କଲି।

Verse 48

उपजीवंति यान्यन्ये यथा भृङ्गास्तथा द्विजाः

ଯେପରି ଭୃଙ୍ଗମାନେ ନାନା ପୁଷ୍ପରୁ ମଧୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ନାନା ଶାସ୍ତ୍ର-ଉପଦେଶ ଓ ଉପାୟର ଆଶ୍ରୟରେ ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି।

Verse 49

एवं मे मधुपो जातो गुरुत्वे च द्विजोत्तमाः । तेनाहं तेजसा युक्तो नान्यदस्तीह कारणम्

ଏଭଳି, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଗୁରୁତ୍ୱର ବିଷୟରେ ମୁଁ ‘ମଧୁପ’ (ଭୃଙ୍ଗ) ହୋଇଲି। ସେହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତେଜସ୍ୱୀ ହେଲି; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।

Verse 50

वेदांतवादिनो येऽत्र प्रभवंति व्रतान्विताः । निर्लोभा गततृष्णाश्च ते भवंति सुतेजसः

ଏଠାରେ ଯେମାନେ ବେଦାନ୍ତର ଉପଦେଶକ ଭାବେ ଉନ୍ନତି କରନ୍ତି—ବ୍ରତନିଷ୍ଠ, ନିର୍ଲୋଭ ଓ ତୃଷ୍ଣାତୀତ—ସେମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ତେଜରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 51

एकेनापि विहीना ये प्रभवंति कुबुद्धयः । लोभमोहान्विताः पापा जायंते ते विचेतसः

କିନ୍ତୁ ଯେ କୁବୁଦ୍ଧିମାନେ ଏହି ଗୁଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏଟି ମଧ୍ୟ ନଥାଇ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଲୋଭ-ମୋହରେ ଯୁକ୍ତ ପାପୀ ହୋଇ, ସଠିକ୍ ବିବେକଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।

Verse 52

वेदांतानि सुभूरीणि मया दृष्ट्वा विचार्य च । समरूपाः कृता ग्रन्था मर्त्यलोकहितार्थिना

ମୁଁ ଅନେକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବେଦାନ୍ତ ଉପଦେଶ ଦେଖି ଓ ବିଚାର କରି, ମର୍ତ୍ୟଲୋକର ହିତାର୍ଥେ ସମନ୍ୱିତ ରୂପରେ ଗ୍ରନ୍ଥମାନ ରଚନା କରିଛି।

Verse 53

एवं मे गुरुतां प्राप्तो मधुपो द्विजसत्तमाः । इषुकारो यथा जातस्तथा चैव ब्रवीमि वः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଏଭଳି ମୁଁ ଗୁରୁତ୍ୱର ଗରିମା ପ୍ରାପ୍ତ କଲି—ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି; ଏବଂ ଯେପରି ଇଷୁକାର (ବାଣକାର) କୁଶଳ ହେଲା, ସେପରି ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହୁଛି।

Verse 54

आत्मावलोकनार्थाय मया दृष्टाः सहस्रशः । योगिनो ज्ञानसंपन्नास्तैः प्रोक्तं च स्वशक्तितः

ଆତ୍ମାବଲୋକନ ପାଇଁ ମୁଁ ସହସ୍ରଶଃ ଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ ଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲି; ଏବଂ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 55

आत्मावलोकनं भावि सुशिष्याय यथा तथा । स समाधिजद्वारेण चतुराशीतिकेन च

ସେମାନେ କହିଲେ—ସୁଶିଷ୍ୟ ପାଇଁ ଆତ୍ମଦର୍ଶନ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ଉଦିତ ହୁଏ; ସମାଧିର ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଚତୁରାଶୀ ପ୍ରକାର ସାଧନା-ବିଧି ଦ୍ୱାରା।

Verse 56

आसनैस्तत्प्रमाणैश्च पद्मासनप्रपूर्वकैः । असंख्यैः कारणैश्चैव ह्यध्यात्मपठनैस्तथा । ततोपि लक्षितो नैव मयाऽत्मा च कथंचन

ପଦ୍ମାସନ ଆଦି ଆସନଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥୋଚିତ ପ୍ରମାଣରେ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅସଂଖ୍ୟ ଉପାୟ ଓ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ-ଶାସ୍ତ୍ର ପାଠ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତଥାପି ମୁଁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଆତ୍ମାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିପାରିଲି ନାହିଁ।

Verse 57

ततो वैराग्यमापन्नः प्रभ्रमामि धरातले । गुर्वर्थे न च लेभेऽहं गुरुमात्मावलोकने

ତାପରେ ବୈରାଗ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ମୁଁ ଧରାତଳରେ ଭ୍ରମଣ କଲି; କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମଦର୍ଶନ ପାଇଁ ମୋତେ ସତ୍ୟ ଗୁରୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ।

Verse 58

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते राजमार्गेण गच्छता । मया दृष्टो महीपालः सैन्येन महता वृतः

ଆଉ ଏକ ଦିନ ରାଜମାର୍ଗରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ମହାସେନାରେ ଘେରା ଏକ ରାଜାଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି।

Verse 59

ततोऽहं मार्गमुत्सृज्य संमुखस्य महीपतेः । उटजद्वारमाश्रित्य किंचिदूर्ध्वोपि संस्थितः

ତାପରେ ମୁଁ ପଥ ଛାଡ଼ି ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ମୁହଁ କରି, ଉଟଜଦ୍ୱାରରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ସାନା ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଦାଁଡ଼ିଲି।

Verse 60

तत्रापि च स्थितः कश्चित्पुरुषः कांडकारकः । ऋजुकर्मणि संयुक्तः शराणां नतपर्वणाम्

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଦାଁଡ଼ିଥିଲେ—ସେ ବାଣର କାଣ୍ଡ ତିଆରିକାର; ସେ ସାବଧାନ ଓ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ବାକା ସନ୍ଧିଯୁକ୍ତ ବାଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଲେ।

Verse 61

तस्मिन्दूरगते भूपे तथान्यः सेवकोऽभ्यगात्

ରାଜା କିଛି ଦୂରକୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ, ଆଉ ଜଣେ ସେବକ ସେଠାକୁ ଆସିଲା।

Verse 62

तं पप्रच्छ त्वरायुक्तः शृण्वतोऽपि मम द्विजाः । कांडकर्मणि संसक्तमृजुत्वेन स्थितं तदा

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେ ସେବକ ତ୍ୱରାସହ ଆସି ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲା; ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣୁଥିଲି—ସେ କାଣ୍ଡକର୍ମରେ ଲୀନ ହୋଇ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଦାଁଡ଼ିଥିଲେ।

Verse 63

कियती वर्तते वेला गतस्य पृथिवीपतेः । मार्गेणानेन मे ब्रूहि येन गच्छामि पृष्ठतः

ରାଜା ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଗଲାପରେ କେତେ ସମୟ ଗତ ହୋଇଛି? ଏହି ପଥରେ ମୋତେ କୁହ, ଯେପରି ମୁଁ ପଛୁଆଁ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିପାରିବି।

Verse 64

सोऽब्रवीत्तं तदा विप्रा अधोवक्त्रः स्थितो नरः । अनेन राजमार्गेण गच्छमानो महीपतिः

ତେବେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁହଁ ନମାଇ ଦାଁଡାଇଥିବା ସେ ଲୋକଟି ତାକୁ କହିଲା—“ମହୀପତି ଏହି ରାଜମାର୍ଗରେ ଯାଉଛନ୍ତି।”

Verse 65

न मया वीक्षितः कश्चिदिदानीं राजसेवक । तदन्यं पृच्छ चेत्कार्यं तवानेन ब्रवीतु सः

ହେ ରାଜସେବକ, ମୁଁ ଏମାତ୍ର କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିନି। ତୁମର କିଛି କାମ ଥିଲେ ଅନ୍ୟକୁ ପଚାର; ସେ ତୁମକୁ କହିବ।

Verse 66

शरकर्मणि संसक्तस्त्वहमत्र व्यवस्थितः । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य स्वचित्ते चिन्तितं मया

ମୁଁ ଏଠାରେ ଶର-ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ ରହିଛି। ତାହାର କଥା ଶୁଣି ମୁଁ ନିଜ ଚିତ୍ତରେ ଚିନ୍ତନ କଲି।

Verse 67

एकचित्ततया योगो ब्रह्मज्ञानसमुद्भवः । नान्यथा भविता मे स ततश्चित्तनिरोधनम् । करोमि ब्रह्मसंसिद्ध्यै ततो मेऽसौ भविष्यति

ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତତାରୁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନଜନିତ ଯୋଗ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ଅନ୍ୟଥା ତାହା ମୋତେ ମିଳିବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଁ ଚିତ୍ତନିରୋଧ ଅଭ୍ୟାସ କରେ; ତାହାପରେ ସେହି ସାକ୍ଷାତ୍କାର ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ହେବ।

Verse 68

ततःप्रभृति चित्ते स्वे धारयामि सदैव तु । विश्वरूपं तथा सूर्यं हृत्पंकजनिवासिनम्

ସେହି ଦିନଠାରୁ ମୁଁ ନିଜ ଚିତ୍ତରେ ସଦା ବିଶ୍ୱରୂପ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ, ହୃଦୟପଦ୍ମନିବାସୀଙ୍କୁ, ନିରନ୍ତର ଧାରଣ କରେ।

Verse 69

ततो दिक्षु दिगन्तेषु गगने धरणीतले । तमेकं चैव पश्यामि नान्यत्किंचिद्द्विजोत्तमाः

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ଦିଗନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଆକାଶରେ ଓ ପୃଥିବୀତଳେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ମୁଁ କେବଳ ସେଇ ଏକଙ୍କୁ ଦେଖେ; ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।

Verse 70

अहं च तेजसा युक्तस्तत्प्रभावेण संस्थितः

ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନିଜ ପ୍ରଭାବରେ ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ ସ୍ଥିରଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି।

Verse 71

एवं मे स गुरुर्जातः शरकारो द्विजोत्तमाः । शृणुध्वं कन्यका जाता गुरुत्वे मे यथा पुरा

ଏଭଳି, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ସେ ଶରକାର (ବାଣ-ନିର୍ମାତା) ମୋର ଗୁରୁ ହେଲେ। ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ—ପୂର୍ବବତ୍ ଏକ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ମୋର ଗୁରୁତ୍ୱରେ ଗୁରୁ ହେଲା।

Verse 72

सर्वसंगपरित्यागी यदाहं निर्गतो गृहात् । ममानुपृष्ठतश्चैव ततो भार्या विनिर्गता

ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଘରୁ ବାହାରିଲି, ସେତେବେଳେ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ମୋ ପଛେପଛେ ବାହାରିଲା।

Verse 73

शिशुं पुत्रं समादाय कन्यामेकां च शोभनाम् । ततोऽहं भार्यया प्रोक्तो वानप्रस्थाश्रमे स्थितः

ଆମ ଶିଶୁ ପୁତ୍ରକୁ ଓ ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟାକୁ ସହ ନେଇ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ତେବେ ମୋତେ କହିଲେ; ଏବଂ ମୁଁ ବାନପ୍ରସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ସ୍ଥିତ ହେଲି।

Verse 74

कुरु मे वचनं मुक्तिरत्रैव हि भविष्यति । ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थोऽथवा यतिः । यदि स्यात्संयतात्मा स नूनं मुक्तिमवाप्नुयात्

ମୋର କଥା ମାନ—ମୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ଏଠିଏ ହେବ। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ କିମ୍ବା ଯତି—ଯଦି ଆତ୍ମସଂଯମୀ ହୁଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

Verse 75

अथवा मां परित्यज्य यदि यास्यसि चान्यतः । तदहं च मरिष्यामि सत्यमेतदसंशयम्

କିନ୍ତୁ ଯଦି ମୋତେ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ତୁମେ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯିବ, ତେବେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମରିଯିବି—ଏହା ସତ୍ୟ, ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 76

मृतायां मयि ते बालावेतावनुमरिष्यतः । कुमारी च कुमारश्च तस्मान्नाथ दयां कुरु

ମୁଁ ମରିଗଲେ ତୁମର ଏହି ଦୁଇ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ମୋ ପଛେ ପଛେ ମରିଯିବେ—କନ୍ୟା ଓ କୁମାର। ତେଣୁ, ହେ ନାଥ, ଦୟା କର।

Verse 77

मा व्रजस्व परं तीर्थं परिजानन्नपि स्वयम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रमेतत्पुण्यतरं स्मृतम्

ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଅନି। ହାଟକେଶ୍ୱରଙ୍କ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 78

सर्वेषामेव तीर्थानां श्रुतमेतन्मया विभो । वदतां ब्राह्मणेन्द्राणां तथान्येषां तपस्विनाम्

ହେ ବିଭୋ! ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହି କଥା ମୁଁ ଶୁଣିଛି—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ବଚନରୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 79

श्लोकोऽयं बहुधा नाथ कीर्त्यमानो मया विभो । विश्वामित्रस्य वक्त्रेण सन्मुनेः सत्यवादिनः

ହେ ନାଥ, ହେ ବିଭୋ! ଏହି ଶ୍ଲୋକକୁ ମୁଁ ବହୁବାର କୀର୍ତ୍ତନ କରିଛି—ସତ୍ୟବାଦୀ ସନ୍ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ମୁଖରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ।

Verse 81

ततः कृच्छ्रात्प्रतिज्ञातं मयाश्रमनिषेवणम् । वानप्रस्थोद्भवं वा स्यात्ततोऽहं तत्र संस्थितः

ତାପରେ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟଭାବେ ମୁଁ ଆଶ୍ରମଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲି। ତାହା ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଆଚାର ହୋଇପାରେ; ତେଣୁ ମୁଁ ସେହି ନିୟମରେ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲି।

Verse 82

तत्रस्थस्य हि मे कन्या क्रीडते परतः स्थिता । वलयापूरिताभ्यां च प्रकोष्ठाभ्यां ततस्ततः

ସେଠାରେ ମୁଁ ଥିବାବେଳେ ମୋ କନ୍ୟା ଅଳ୍ପ ଦୂରେ ଦାଁଡ଼ି ଖେଳୁଥିଲା; ବାଲୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାହାର ପ୍ରକୋଷ୍ଠଦ୍ୱୟ ସହ ସେ ଏଠି-ସେଠି ଘୁରୁଥିଲା।

Verse 83

यथायथा सा कुरुते कन्दमूलफलाशनम् । तनुत्वं याति कायेन तथा चैव दिनेदिने

ସେ ଯେତେ ଯେତେ କନ୍ଦ-ମୂଳ-ଫଳ ମାତ୍ର ଆହାର କରୁଥିଲା, ସେତେ ସେତେ ଦିନେଦିନେ ତାହାର ଦେହ ଅଧିକ କୃଶ ହୋଇଯାଉଥିଲା।

Verse 84

ततो मे जायते दुःखं तेषां पतन संभवम् । कस्यचित्त्वथ कालस्य संजातं वलयत्रयम् । तस्या हस्ते ततस्ताभ्यां शब्दः संजायते मिथः

ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ପତନର ଆଶଙ୍କାରୁ ମୋ ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖ ଜନ୍ମିଲା। କିଛି କାଳ ପରେ ତାହାର ହସ୍ତରେ ତିନିଟି ବାଲା ହେଲା; ସେଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ଘସି ଖଣଖଣ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।

Verse 85

ततः कालेन महता ताभ्यामेकं व्यवस्थितम् । न संघर्षो न शब्दश्च तत्रस्थस्य च जायते

ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ମୋତେ ବୁଝିଲା—ଏକଟି ବାଲା ଏକା ରହିଲେ ନ ଘର୍ଷଣ ହୁଏ, ନ ଶବ୍ଦ ଉଠେ; ସେପରି ଏକାକୀ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଖେ କଲହ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ।

Verse 86

तद्विचिन्त्य मया सोऽपि ह्याश्रमः परिवर्जितः । चिन्तितं च मया चित्ते कृत्वा चैवं सुनिश्चयम्

ଏହା ଭାବି ମୁଁ ସେଇ ଆଶ୍ରମ-ଜୀବନକୁ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କଲି। ହୃଦୟରେ ଚିନ୍ତନ କରି ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲି।

Verse 87

बहुभिः कलहो नित्यं द्वाभ्यां संघर्षणं तथा । एकाकी विचरिष्यामि कुमारीवलयं यथा

ବହୁଜନ ସହ ନିତ୍ୟ କଲହ ହୁଏ; ଦୁଇଜଣ ସହ ମଧ୍ୟ ଘର୍ଷଣ ହୁଏ। ତେଣୁ ମୁଁ ଏକାକୀ ଭ୍ରମଣ କରିବି—କୁମାରୀର କଳାଇର ଏକମାତ୍ର ବାଲା ପରି, ଯାହା ଏକା ଥିଲେ ଶବ୍ଦ କରେ ନାହିଁ।

Verse 88

ततः सुप्तां परित्यज्य तां भार्यां शिशुसंयुताम् । गतोऽहं दूरमध्वानं यत्र नो वेत्ति सा च माम्

ତାପରେ ଶିଶୁ ସହିତ ଶୁଇଥିବା ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ମୁଁ ଦୂର ଯାତ୍ରାକୁ ଗଲି—ଯେଉଁଠାରେ ସେ ମୋତେ ଜାଣିବ ନାହିଁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଜାଣିବି ନାହିଁ।

Verse 89

यत्राऽस्तमितशायी च यलब्धकृतभोजनः । भ्रमामि मेदिनीपृष्ठे त्यक्त्वा संसारबन्धनम्

ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ରହେ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେଲେ ସେଠିଏ ଶୟନ କରେ; ଯାହା ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ମିଳେ ସେହି ଭୋଜନ କରେ। ଏଭଳି ସଂସାରବନ୍ଧନ ତ୍ୟାଗ କରି ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠରେ ଭ୍ରମଣ କରେ।

Verse 90

ततो मे ज्ञानमापन्नमेवं विप्राः शनैःशनैः । अतीतानागतं चैव वर्तमानं विशेषतः

ତାପରେ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଏହି ପ୍ରକାରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ମୋ ମନରେ ଜ୍ଞାନ ଉଦିତ ହେଲା—ଅତୀତ, ଅନାଗତ ଓ ବିଶେଷତଃ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଷୟରେ।

Verse 91

एवं मे कन्यका जाता गुरुत्वे द्विजसत्तमाः

ଏଭଳି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୋର ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲା—ସେ ଗୁରୁତ୍ୱ, ଅର୍ଥାତ୍ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ-ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାଇବାକୁ ନିୟୋଜିତ ଥିଲା।

Verse 92

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि गुरोः कृते । न युष्माकं पुरो मिथ्या कीर्तयामि कथंचन

ଗୁରୁଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ମୋତେ ଯାହା ପଚାରାଯାଇଥିଲା, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଦେଲି। ତୁମମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ମିଥ୍ୟା କହେନି।

Verse 93

एवं मे ज्ञानमुत्पन्नं प्रकारैः षड्भिरेव च । एभिर्लोकोत्तरं ज्ञानं युष्मत्प्रत्ययकारकम्

ଏଭଳି ମୋ ମନରେ ଠିକ୍ ଛଅ ପ୍ରକାରରେ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହିଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ତୁମମାନଙ୍କରେ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଜନ୍ମାଉଥିବା ଲୋକୋତ୍ତର (ଅଲୌକିକ) ଜ୍ଞାନ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।

Verse 94

सूत उवाच । ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे पप्रच्छुस्तं द्विजोत्तमाः । वानप्रस्थाश्रमं त्यक्त्वा भार्यां शिशुसमन्विताम् । क्व गतस्त्वं तदाचक्ष्व कियत्कालं च संस्थितः

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ବାନପ୍ରସ୍ଥ-ଆଶ୍ରମ ତ୍ୟାଗ କରି ଏବଂ ଶିଶୁସହିତ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଛାଡ଼ି ତୁମେ କେଉଁଠି ଗଲ? ତାହା କୁହ, ଏବଂ ସେଠାରେ କେତେକାଳ ରହିଲ?”},{

Verse 95

अतिथिरुवाच । अहं भीतः सहस्राणि ग्रामाणां च शतानि च । यत्रास्तमितशायी सन्ननेकानि द्विजोत्तमाः । संख्यया रहितान्येव वर्षाणां च शतानि च

ଅତିଥି କହିଲେ—“ଭୟରେ ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ଗ୍ରାମ ଓ ଆଉ ଶତ ଶତ ସ୍ଥାନ ଘୁରିଲି; ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ। ମୁଁ ଗଣନାତୀତ ଶତ ଶତ ବର୍ଷ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି।”

Verse 96

दृष्टानि मुख्यतीर्थानि तथैवायतनानि च । दृष्टाश्च पर्वताः श्रेष्ठा नद्यश्च विमलोदकाः

“ମୁଁ ମୁଖ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ସେହିପରି ପବିତ୍ର ଆୟତନ (ଦେବାଳୟ)ମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଛି। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଓ ନିର୍ମଳ ଜଳବହା ନଦୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଛି।”

Verse 97

स्वयमेव मया ज्ञातो वाराणस्यां स्थितेन च । यज्ञः पैतामहो भावी स्थानेऽस्मिन्मामके यतः

“ବାରାଣସୀରେ ରହିଥିବାବେଳେ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଜାଣିଲି—ମୋର ଏହି ସ୍ଥାନରେ ‘ପୈତାମହ’ ଯଜ୍ଞ ହେବ; ପିତାମହ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରାଚୀନ ଯଜ୍ଞ।”

Verse 98

ततोऽहं सत्वरं प्राप्तः कौतुकेन द्विजोत्तमाः । कीदृशः स मखो भावी यत्र यज्वा पितामहः

“ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, କୌତୁହଳରେ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆସିଲି—ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞରେ ସ୍ୱୟଂ ପିତାମହ ଯଜମାନ ହେବେ, ସେ ମଖ କିପରି ହେବ?”

Verse 99

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । वासुदेवं पुरस्कृत्य तथा चैव महेश्वरम्

ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେମାନେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଏବଂ ସେହିପରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୁରସ୍କୃତ କରି ଆସିଲେ।

Verse 100

कमान्तरं समासाद्य पुलस्त्याद्यास्तथर्त्विजः । ब्रह्मापि स्वयमायातो मृगचर्मधरस्तथा

ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅନ୍ତରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଆଦି ଓ ଋତ୍ୱିଜମାନେ ଆସିଲେ। ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ମୃଗଚର୍ମ ଧାରଣ କରି ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 101

ततस्ते तुष्टिमापन्नास्तस्य ज्ञानेन तेन च । प्रोचुश्च वरदास्तुभ्यं सर्व एव दिवौकसः

ତାପରେ ତାଙ୍କର ସେହି ଜ୍ଞାନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିବୌକସ ଦେବଗଣ ବରଦାତା ହୋଇ ତୁମକୁ କହିଲେ।

Verse 102

तस्माद्वरय भद्रं ते प्रार्थयस्व यथेप्सितम् । अवश्यं तव दास्यामो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ଏହେତୁ ବର ଚୟନ କର—ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଯାହା ଇଚ୍ଛା ସେହି ପ୍ରାର୍ଥନା କର; ତାହା ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ତୋତେ ଦେବୁ।

Verse 103

अतिथिरुवाच । यदि तुष्टाः सुरा मह्यं प्रयच्छंति वरं मम । अनेनैव शरीरेण देवत्वं प्रार्थयाम्यहम्

ଅତିଥି କହିଲେ—ଯଦି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଦେବଗଣ ମୋତେ ମୋର ବର ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଦେହ ସହିତେ ମୁଁ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି।

Verse 105

देवा ऊचुः । नूनं त्वं विबुधो भूत्वा देवलोके निवत्स्यसि । अनेनेव शरीरेण यज्ञभागविवर्जितः

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଦେବତ୍ୱ ପାଇ ଦେବଲୋକରେ ବସିବ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଦେହ ସହିତ ଯଜ୍ଞଭାଗରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବ।

Verse 106

यच्छामो यदि ते विप्र यज्ञांशं मानुषस्य भोः । अप्रामाण्यं श्रुतेर्भावि तव दत्तेन तेन च

ହେ ବିପ୍ର! ଯଦି ଆମେ ତୁମକୁ ମାନବର ଯଜ୍ଞାଂଶ ଦେଉ, ତେବେ ତୁମ ଦାନର କାରଣରୁ ଶ୍ରୁତିର ପ୍ରାମାଣ୍ୟ ଅବମାନିତ ହେବ।

Verse 107

अतिथिरुवाच । देवत्वेन न मे कार्यं यज्ञांशरहितेन च । तदहं साधयिष्यामि यथा मुक्तिर्भविष्यति

ଅତିଥି କହିଲେ—ଯଜ୍ଞଭାଗ ନଥିବା ଦେବତ୍ୱ ମୋତେ ଦରକାର ନାହିଁ। ଯେପରି ମୁକ୍ତି ହେବ, ସେପରି ମୁଁ ସାଧନ କରିବି।

Verse 109

यज्ञभागसमोपेतं तथान्येषां दिवौकसाम् । विशेषेण सुरश्रेष्ठाः स्थानं चोपरि संस्थितम्

ଯଜ୍ଞଭାଗ ସହିତ ଅନ୍ୟ ଦିବୌକସମାନଙ୍କ ପରି—ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ—ବିଶେଷଭାବେ ଉପରେ ଏକ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ଅଛି।

Verse 110

प्रतिज्ञातस्तथा सर्वैर्वरोऽस्य विबुधैर्यतः । तस्मात्प्रदीयतामस्मै यदभीष्टं सुरोत्तमाः

ଯେହେତୁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ତାହାକୁ ବର ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ହେ ସୁରୋତ୍ତମମାନେ, ତାହାର ଅଭୀଷ୍ଟ ବସ୍ତୁ ତାହାକୁ ପ୍ରଦାନ କର।

Verse 111

महेश्वर उवाच । यथाऽस्य जायते तृप्तिर्यज्ञभागाधिका सदा । तथाहं कथयिष्यामि शृण्वंतु विबुधोत्तमाः

ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ଯଜ୍ଞଭାଗଠାରୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ତୃପ୍ତି ସଦା କିପରି ଅଧିକ ହୁଏ, ତାହା ମୁଁ କହିବି; ହେ ଦେବୋତ୍ତମମାନେ, ଶୁଣ।

Verse 112

य एष क्रियते यज्ञस्तस्य नाथो हरिः स्मृतः । एतस्मात्कारणात्प्रोक्तः स देवो यज्ञपूरुषः

ଏହି ଯଜ୍ଞ ଯେ କରାଯାଏ, ତାହାର ନାଥ ହରି ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଦେବ ‘ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

Verse 113

अद्यप्रभृति यत्किंचिच्छ्राद्धं मर्त्ये भविष्यति । दैवं वा पैतृकं वाऽपि तस्य चांते व्यवस्थितः

ଆଜିଠାରୁ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ କୌଣସି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ହେବ—ଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ହେଉ କି ପିତୃଙ୍କ ପାଇଁ—ତାହାର ଶେଷରେ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିବେ।

Verse 114

एतस्य नाम संकीर्त्य पश्चाच्च यज्ञपूरुषम् । संकीर्त्य भोजनं देयं ब्राह्मणस्य द्विजोत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କ ନାମ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ କରି, ପରେ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷଙ୍କୁ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ/ଆହ୍ୱାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ—ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ।

Verse 115

तेनास्य भविता तृप्तिर्यज्ञांताऽभ्यधिका सदा । अदत्त्वास्य कृतं श्राद्धं यत्किंचित्प्रभविष्यति

ଏହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ତୃପ୍ତି ସଦା ଯଜ୍ଞାନ୍ତଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ହେବ; କିନ୍ତୁ ଏହି (ଯଥୋଚିତ ଦାନ/ଉଚ୍ଚାରଣ) ନ କରି କରାଯାଇଥିବା ଯେ କୌଣସି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିଷ୍ଫଳ ହେବ।

Verse 116

तद्यास्यत्यखिलं व्यर्थं तथा भस्महुतं यथा । वैश्वदेवांतमासाद्य यश्चैनं पूजयिष्यति

ଯାହା କରାଯାଇଛି ସେ ସବୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ—ଭସ୍ମରେ ଢାଳିଦିଆ ଆହୁତି ପରି। କିନ୍ତୁ ଯେ ବୈଶ୍ୱଦେବର ଶେଷରେ ପହଞ୍ଚି ଏହାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିବ, ତାହାର କର୍ମ ସଫଳ ହେବ।

Verse 117

विष्णुनामसमोपेतं भविष्यति तदक्षयम् । दत्तं स्वल्पमपि प्रायः श्रद्धापूतेन चेतसा

ବିଷ୍ଣୁନାମ ସହିତ ଯେ କୌଣସି ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଚିତ୍ତରେ ଦିଆ ଅଳ୍ପ ଦାନ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣତଃ ଅବ୍ୟର୍ଥ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।

Verse 118

श्राद्धे वा वैश्वदेवे वा यश्चैनं नार्चयिष्यति । संप्राप्तं व्यर्थतां तस्य तच्च सर्वं भविष्यति

ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ହେଉ କି ବୈଶ୍ୱଦେବରେ—ଯେ ଏହାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେନାହିଁ, ତାହାର ପ୍ରାପ୍ତ ଓ କୃତ ସବୁ କିଛି ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯିବ।

Verse 119

अस्मिंस्तुष्टिं गते सर्वे सुरा यास्यंति संमुदम् । पितरश्च तमायांति विमुखे संमुखे तथा

ଏହି ଦେବ ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆସନ୍ତି—ଯେମାନେ ବିମୁଖ ଥିଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମୁଖ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 120

तच्छ्रुत्वा विबुधाः सर्वे महेश्वरवचस्तदा । तथेति मुदिताः प्रोचुर्ब्रह्मविष्णुपुरस्सराः

ସେତେବେଳେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲେ; ତାଙ୍କ ଅଗ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଥିଲେ।

Verse 121

ततःप्रभृति संजाता पूजा चातिथिसंभवा । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजा कार्याऽतिथेः सदा । यज्ञे पूरुषयज्ञस्य न चैकस्य कथंचन

ସେତେବେଳୁ ଅତିଥି-ସତ୍କାର ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପୂଜା ପ୍ରଥା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ତେଣୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ସଦା ଅତିଥିଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ଯଜ୍ଞରେ ମଧ୍ୟ ‘ପୁରୁଷ-ଯଜ୍ଞ’ ରୂପେ; କେବେ ମଧ୍ୟ ଅବହେଳା ନୁହେଁ।

Verse 122

अतिथिरुवाच । अत्रास्ति मामकं तीर्थं मया यत्र तपः कृतम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पुरुकाले द्विजोत्तमाः

ଅତିଥି କହିଲେ—ଏଠାରେ ମୋର ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ତପ କରିଥିଲି। ହାଟକେଶ୍ୱରଙ୍କ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ, ପୁରାତନ କାଳରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ!

Verse 123

अंगारकेण संयुक्ता चतुर्थी स्याद्यदा तिथिः । सांनिध्यं तत्र कार्यं च सर्वैर्देवैश्च तद्दिने

ଯେତେବେଳେ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥି ଅଙ୍ଗାରକ (ମଙ୍ଗଳବାର) ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେହି ଦିନ ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 124

कुर्यात्तत्रैव यः स्नानं तस्मिन्नहनि संस्थिते । सर्वतीर्थफलं तस्य जायतां वः प्रसादतः

ଯେ ଲୋକ ସେହି ଦିନ ସେଠାରେ ରହି ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଏ; ଆପଣମାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେହି ଫଳ ତାହାକୁ ମିଳୁ।

Verse 125

तथास्त्विति ततः सर्वेऽतिथिं प्रोचुः सुरोत्तमाः । एतस्मिन्नंतरे प्राह पुलस्त्यर्षिः पितामहम्

ତାପରେ ସମସ୍ତ ସୁରୋତ୍ତମ ଦେବତା ଅତିଥିଙ୍କୁ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 126

पुलस्त्य उवाच । ऋत्विजः सकला देवाः संस्थिताः कौतुकान्विताः । उत्तिष्ठंतु च ते शीघ्रं यज्ञकर्मप्रसिद्धये

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଋତ୍ୱିଜମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା କୌତୁକସହିତ ସମବେତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯଜ୍ଞକର୍ମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଉଠନ୍ତୁ।

Verse 127

एतस्मिन्नंतरे सर्वे तस्य वाक्यप्रणोदिताः । उत्थिता ऋत्विजो ये च स्वानि स्थानानि भेजिरे । ततः प्रववृते यज्ञः सपुनर्द्विजसत्तमाः । कुर्वता यज्ञकर्माणि होमपूर्वाणि यानि च

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସମସ୍ତେ ଉଠିଲେ; ଋତ୍ୱିଜମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାପରେ ଯଜ୍ଞ ପୁନରାରମ୍ଭ ହେଲା; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ହୋମପୂର୍ବକ ଯଜ୍ଞକର୍ମଗୁଡ଼ିକ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 129

कोशकारमिवात्मानं वेष्टयन्नावबुध्यते

ରେଶମପୋକ ଯେପରି କୋଷରେ ନିଜକୁ ଘେରି ରଖେ, ସେପରି ନିଜକୁ ଆବୃତ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ।