Adhyaya 121

Verse 2

सूत उवाच । देवानां तद्वचः श्रुत्वा ततः सा परमेश्वरी । प्रोवाच वाहनं किंचिद्देवा यच्छतु मे द्रुतम् । ततः सिंहं ददौ गौरी यानार्थं विकृताननम् । तमारुह्य प्रतस्थे सा ततो विंध्यं नगं प्रति

ସୂତ କହିଲେ—ଦେବମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସେହି ପରମେଶ୍ୱରୀ କହିଲେ, “ଦେବଗଣ, ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ଗୋଟିଏ ବାହନ ଦିଅ।” ତାପରେ ଗୌରୀ ଯାତ୍ରାର୍ଥେ ଭୟଙ୍କର ମୁଖବିଶିଷ୍ଟ ସିଂହ ଦେଲେ। ତାହାରେ ଆରୋହଣ କରି ସେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 3

तस्यैकं शृंगमास्थाय रम्यं श्रेष्ठद्रुमान्वितम् । फलपुष्पसमाकीर्णं लतामंडपमंडितम्

ସେହି ପର୍ବତର ଏକ ରମ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ସେଠାରେ ରହିଲା—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃକ୍ଷରେ ସମନ୍ୱିତ, ଫଳପୁଷ୍ପରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଲତାମଣ୍ଡପରେ ଶୋଭିତ।

Verse 4

ततस्तपोऽकरोत्साध्वी तीव्रव्रतपरायणा । संयम्येन्द्रियवर्गं स्वं ध्यायमाना महेश्वरम्

ତାପରେ ସେ ସାଧ୍ବୀ ତୀବ୍ର ବ୍ରତରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ତପ କଲା; ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବର୍ଗକୁ ସଂଯମ କରି ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲା।

Verse 5

यथायथा तपोवृद्धिस्तस्याः सञ्जायते द्विजाः । तथा रूपं च कांतिश्च शरीरे प्रतिवर्धते

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଯେପରି ଯେପରି ତାହାର ତପୋବୃଦ୍ଧି ହେଲା, ସେପରି ସେପରି ତାହାର ଶରୀରରେ ରୂପ ଓ କାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଲା।

Verse 6

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तास्तत्र दैत्येशकिंकराः । ते तां दृष्ट्वा व्रतोपेतामत्यद्भुतवपुर्ध राम् । गत्वा प्रोचुः स्वनाथस्य महिषस्य दुरात्मनः

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସେଠାକୁ ଦୈତ୍ୟେଶର କିଙ୍କରମାନେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ବ୍ରତଧାରିଣୀ ଓ ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ ରୂପବତୀ ତାକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଯାଇ ନିଜ ଦୁରାତ୍ମା ସ୍ୱାମୀ ମହିଷଙ୍କୁ ସମ୍ବାଦ କହିଲେ।

Verse 7

चारा ऊचुः । भ्रममाणैर्धरापृष्ठे दृष्टाऽपूर्वा कुमारिका । विन्ध्याचलेऽद्य चास्माभिर्भुजैर्द्वादशभिर्युता । नानाशस्त्रधरैर्दीप्तैश्चर्मच्छादितगात्रका

ଚାରମାନେ କହିଲେ—“ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଆମେ ଆଜି ବିନ୍ଧ୍ୟାଚଳରେ ଏକ ଅପୂର୍ବ କୁମାରୀକୁ ଦେଖିଲୁ; ସେ ଦ୍ୱାଦଶଭୁଜା, ନାନା ଦୀପ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ, ଏବଂ ଚର୍ମରେ ଆବୃତ ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟା।”

Verse 8

न देवी न च गन्धर्वी नासुरी नागकन्यका । तादृग्रूपा पुराऽस्माभिः काचिद्दृष्टा नितम्बिनी

ସେ ନ ଦେବୀ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନ ଅସୁରୀ, ନ ନାଗକନ୍ୟା। ଏପରି ରୂପବତୀ ନିତମ୍ବିନୀ ନାରୀକୁ ଆମେ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ।

Verse 9

न विद्मो यन्निमित्तं सा तपश्चक्रे यशस्विनी । स्वर्गकामाऽर्थकामा वा पतिकामाथ वा विभो

ସେଇ ଯଶସ୍ବିନୀ କେଉଁ ନିମିତ୍ତରେ ତପ କଲେ ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ—ସ୍ୱର୍ଗକାମନାରେ, ଧନକାମନାରେ, କିମ୍ବା ପତିକାମନାରେ, ହେ ପ୍ରଭୋ।

Verse 10

सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा महिषो दानवाधिपः । कामदेव वशं प्राप्तः श्रवणादपि तत्क्षणात्

ସୂତ କହିଲେ—ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦାନବାଧିପ ମହିଷ କେବଳ ଶ୍ରବଣମାତ୍ରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ କାମଦେବଙ୍କ ବଶରେ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 11

ततस्तानग्रतः कृत्वा सैन्येन महता न्वितः । जगाम कौतुकाविष्टो यत्रास्ते सा तु कन्यका

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ବିଶାଳ ସେନା ସହିତ, କୌତୁହଳରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ କନ୍ୟା ଯେଉଁଠି ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲା।

Verse 12

यथा मृत्युकृते मन्दः शृगालः सिंहवल्लभाम् । वने सुप्तां सुविश्वस्तां सर्वथाप्य कुतोभयाम्

ଯେପରି ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଧାଉଥିବା ମୂର୍ଖ ଶୃଗାଳ, ବନରେ ଶୁଇଥିବା, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଓ ସର୍ବଥା ନିର୍ଭୟ ସିଂହପ୍ରିୟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଏ—ସେପରି ସେ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 13

तस्याः संदर्शनादेव ततः कामशरैर्हतः । स दानवप्रधानश्च तत्क्षणादेव सद्द्विजाः

ହେ ସଦ୍ଦ୍ୱିଜମାନେ! ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କରିବାମାତ୍ରେ କାମଦେବଙ୍କ ଶରାଘାତରେ ଦାନବମୁଖ୍ୟ ସେହି କ୍ଷଣେ ଆହତ ହୋଇ ପତିତ ହେଲା।

Verse 14

अथ प्राह प्रियं वाक्यमेकाकी तत्पुरःस्थितः । धृत्वा दूरतरेसैन्यं तस्या रूपेण मोहितः

ତାପରେ ସେ ଏକାକୀ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ସେନାକୁ ଦୂରେ ରଖି, ତାଙ୍କ ରୂପରେ ମୋହିତ ହୋଇ ମଧୁର ବଚନ କହିଲା।

Verse 15

विरुद्धं यौवनस्यैतद्व्रतं ते चारुहासिनि । तस्मादेतत्परित्यक्त्वा त्रैलोक्यस्वामिनी भव

‘ହେ ଚାରୁହାସିନୀ! ତୋର ଏହି ବ୍ରତ ଯୌବନର ବିରୋଧୀ; ତେଣୁ ଏହାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ତ୍ରିଲୋକର ସ୍ୱାମିନୀ ହେ।’

Verse 16

अहं हि महिषो नाम दानवेन्द्रो यदि श्रुतः । मया येन सहस्राक्षो द्वन्द्वयुद्धे विनिर्जितः

‘ମୁଁ ମହିଷ ନାମକ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର, ଯଦି ତୁମେ ଶୁଣିଥିବ; ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ କରିଥିବା ମୁଁ ହିଁ।’

Verse 22

अहं तव वधार्थाय निर्मिता विबुधोत्तमैः । तस्मात्त्वां नाशयिष्यामि स्मरेष्टं यद्धृदि स्थितम्

‘ବିବୁଧୋତ୍ତମ ଦେବମାନେ ତୋର ବଧ ପାଇଁ ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ତୋତେ—ତୋ ହୃଦୟରେ ଥିବା ପ୍ରିୟ କାମନା ସହିତ—ମୁଁ ନାଶ କରିଦେବି।’

Verse 23

महिष उवाच । यद्येवं तद्वरारोहे युक्ता स्याच्च कुमारिका । प्रार्थनीया भवेदत्र सर्वेषां प्राणिनां यतः

ମହିଷ କହିଲା—ଯଦି ଏମିତି, ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବତୀ, ତେବେ ତୁମେ କୁମାରୀ ହେବା ଯୁକ୍ତ; କାରଣ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତୁମକୁ ହିଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ଯାଚନ୍ତି।

Verse 24

स्वर्गार्थं क्रियते धर्मस्तपश्च वरवर्णिनि । येन भोगाः प्रभुञ्जंति ये दिव्या ये च मानुषाः

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁନ୍ଦରୀ, ସ୍ୱର୍ଗଲାଭ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଓ ତପ କରାଯାଏ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନୁଷ—ଦୁହେଁ ପ୍ରକାର ଭୋଗ ଲଭି ଭୋଗ କରାଯାଏ।

Verse 25

तस्माद्देहि ममात्मानं गांधर्वेण सुशोभने । विवाहेन यतोऽन्येषां स प्रधानः प्रकीर्तितः

ଏହେତୁ, ହେ ସୁଶୋଭିନୀ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହରେ ତୁମକୁ ମୋତେ ଅର୍ପଣ କର; କାରଣ ଅନ୍ୟ ବିବାହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେହିଟି ପ୍ରଧାନ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 26

एवं प्रवदतस्तस्य सा देवी क्रोधमूर्छिता । तद्वक्त्रांतं समुद्दिश्य शरं चिक्षेप स क्षणात्

ସେ ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ ଦେବୀ କ୍ରୋଧରେ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ; ତାହାର ମୁଖକୋଣକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଶର ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 27

विवेश वदनं तस्य वल्मीकं पन्नगो यथा । अथ तैर्मार्गगणैर्विद्धः स वक्त्रांतान्नदंस्ततः

ସେ ଶର ତାହାର ମୁଖରେ ଏମିତି ପ୍ରବେଶ କଲା, ଯେପରି ସର୍ପ ଵଲ୍ମୀକରେ ପ୍ରବେଶ କରେ; ପରେ ମାର୍ଗାଙ୍କ ଗଣମାନଙ୍କ ଆଘାତରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ସେ ମୁଖକୋଣରୁ ଆର୍ତ୍ତନାଦ କଲା।

Verse 28

सुस्राव रुधिरं भूरि गैरिकं पर्वतो यथा । ततः कोपपरीतात्मा निवृत्त्याथ शनैः शनैः

ପର୍ବତରୁ ଯେପରି ଗୈରିକ ଧାତୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ସେହିପରି ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ପ୍ରଚୁର ରକ୍ତ ବହିବାକୁ ଲାଗିଲା। ତା’ପରେ କ୍ରୋଧରେ ଜର୍ଜରିତ ହୋଇ ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ପଛକୁ ଫେରିଲେ।

Verse 29

स्वसैन्यं त्वरितो भेजे कामेन च वशी कृतः । प्रोवाच सैनिकान्सर्वान्दुष्टा स्त्रीयं प्रगृह्यताम् । यथा न त्यजति प्राणान्प्रहारैर्जर्जरीकृता

କାମ ବାସନାରେ ବଶୀଭୂତ ହୋଇ ସେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୈନିକଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ଦୁଷ୍ଟା ସ୍ତ୍ରୀକୁ ବନ୍ଦୀ କର! ଆଘାତ ପରେ ଆଘାତ ପାଇ ଜର୍ଜରିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯେପରି ସେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ ନ କରେ।'

Verse 30

एषा मम न सन्देहः प्रिया भार्या भविष्यति । यदि नो शस्त्रपातेन पंचत्वमुपयास्यति

'ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ଯେ ସେ ମୋର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବ, ଯଦି ଶସ୍ତ୍ରାଘାତରେ ସେ ପଞ୍ଚତ୍ୱ (ମୃତ୍ୟୁ) ପ୍ରାପ୍ତ ନ ହୁଏ।'

Verse 32

एतस्मिन्नंतरे देवी सा दृष्ट्वा तानुपस्थितान् । युद्धाय कृतसंकल्पांस्तर्जतश्च मुहुर्मुहुः

ଏହି ସମୟରେ, ଦେବୀ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଂକଳ୍ପବଦ୍ଧ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଗର୍ଜନ ତର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 33

ततस्तु लीलया देवी मुक्ता तीक्ष्णान्महाशरान् । तान्सर्वांस्ताडयामास सर्वमर्मसु तत्क्षणात्

ତା’ପରେ ଦେବୀ ଲୀଳା ଛଳରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମହାଶର ନିକ୍ଷେପ କଲେ ଏବଂ ତତକ୍ଷଣାତ୍ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ମର୍ମସ୍ଥଳରେ ଆଘାତ କଲେ।

Verse 34

अथ तीक्ष्णैः शरैर्दैत्या निहता दानवास्तथा । एके पंचत्वमापन्ना गताश्चान्य इतस्ततः

ତେବେ ସେଇ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରର ଆଘାତରେ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ନିହତ ହେଲେ; କେହି ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, କେହି ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରକୁ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 35

ततः सैन्यं समालोक्य तद्भग्नं च तया रणे । कोपाविष्टस्ततो दैत्यः स्वयं तां समुपाद्रवत्

ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାହାର ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ସେ ଦୈତ୍ୟ କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଲା।

Verse 36

यच्छञ्छृंगप्रहारांश्च तस्याः शतसहस्रशः । गर्जितं विदधच्चोग्रं शारदाभ्रसमं मुहुः

ସେ ତାଙ୍କୁ ଶତସହସ୍ର ଶୃଙ୍ଗପ୍ରହାର ଦେଇ, ପୁନଃପୁନଃ ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘସମୂହ ସମ ଘୋର ଗର୍ଜନ କଲା।

Verse 37

एतस्मिन्नंतरे देवी साट्टहासकृतस्वना । त्रैलोक्यविवरं सर्वं यच्छब्देन प्रपूरितम्

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେବୀ ଅଟ୍ଟହାସର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଧ୍ୱନି କଲେ; ସେ ଶବ୍ଦରେ ତ୍ରିଲୋକର ସମସ୍ତ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ଓ ବିସ୍ତାର ପୂରିଗଲା।

Verse 38

एवं तस्या हसंत्याश्च वक्त्रान्तादथ निर्ययुः । पुलिंदाः शबरा म्लेछास्तथान्येऽरण्यवासिनः

ଏଭଳି ଦେବୀ ହସୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ମୁଖାନ୍ତରରୁ ପୁଲିନ୍ଦ, ଶବର, ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ବାହାରିଲେ।

Verse 39

शकाश्च यवनाश्चैव शतशश्तु वपुर्धरा । वर्म स्थगितगात्राश्च यमदूता इवापरे

ତେବେ ଶକ ଓ ଯବନମାନେ ମଧ୍ୟ ଶତଶଃ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। କବଚାବୃତ ଦେହ ଧାରି, ସେମାନେ ଯମଦୂତମାନଙ୍କ ପରି ଲାଗିଲେ।

Verse 41

देव्युवाच । एतानस्य सुदुष्टस्य सैनिकान्बलगर्वितान् । सूदयध्वं द्रुतं वाक्यादस्मदीयाद्यथेच्छया

ଦେବୀ କହିଲେ—“ସେଇ ପରମ ଦୁଷ୍ଟର ବଳଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ଏହି ସୈନିକମାନଙ୍କୁ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଶୀଘ୍ର ସଂହାର କର; ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଯେମିତି ଇଚ୍ଛା ସେମିତି କର।”

Verse 42

अथ ते तद्वचः श्रुत्वा वल्गंतोऽसिधनुर्द्धराः । दैतेयबलमुद्दिश्य दुद्रुवुर्वेगमाश्रिताः

ସେହି ବଚନ ଶୁଣି, ଖଡ୍ଗ ଓ ଧନୁ ଧାରିଥିବା ସେ ଯୋଧାମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଲାଫି ଦୈତ୍ୟସେନା ଦିଗକୁ ମହାବେଗରେ ଧାଇଲେ।

Verse 43

ततस्तेषां महद्युद्धं मिथो जज्ञे सुदारुणम् । नात्मीयं न परं तत्र केनचिज्ज्ञा यते क्वचित्

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏକ ବିଶାଳ ଯୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସେଠାରେ କୌଣସି କ୍ଷଣରେ ମଧ୍ୟ କିଏ ଆପଣା, କିଏ ପର ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣା ପଡ଼ୁନଥିଲା।

Verse 44

अथ ते दानवाः सर्वे योधैर्देवीसमुद्भवैः । भग्ना व्यापादिताश्चान्ये प्रहारैर्जर्जरीकृताः

ତାପରେ ଦେବୀଠାରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ଯୋଧାମାନେ ସେ ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। କେହି ନିହତ ହେଲେ, ଆଉ କେହି ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରହାରରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣବିଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 45

ततो भग्नं बलं दृष्ट्वा महिषः क्रोधमूर्छितः । तामुवाच क्रुधा देवीं वचनैः परुषाक्षरैः

ତେବେ ନିଜ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ମହିଷାସୁର କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତ ହେଲା ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କୁ କ୍ରୁଧାରେ କଠୋର, କଟୁ ଶବ୍ଦରେ କହିଲା।

Verse 46

आः पापे स्त्रीति मत्वाद्य न हतासि मया युधि । तस्मात्पश्य प्रहारं मे तत्त्वं बुध्यसि नान्यथा

“ହେ ପାପିନୀ! ତୋତେ ‘କେବଳ ସ୍ତ୍ରୀ’ ଭାବି ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ମାରିନଥିଲି। ତେଣୁ ଏବେ ମୋ ପ୍ରହାର ଦେଖ—ତୁ ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝିବୁ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।”

Verse 47

एवमुक्त्वा विशेषेण प्रहारान्स विचिक्षिपे । विषाणाभ्यां महावेगो भर्त्सयानो मुहुर्मुहुः

ଏଭଳି କହି ସେ ବିଶେଷଭାବେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରହାର ଛାଡ଼ିଲା; ମହାବେଗରେ ଶିଙ୍ଗଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ ଆଘାତ କରି, ବାରମ୍ବାର ଭର୍ତ୍ସନା କଲା।

Verse 48

ततोऽभ्याशगतं दृष्ट्वा सा देवी दानवं च तम् । आरुरोहाथ वेगेन पृष्ठिदेशेन कोपतः

ତାପରେ ସେ ଦାନବ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ଦେବୀ କ୍ରୋଧରେ, ମହାବେଗରେ ତାହାର ପିଠି ଉପରେ ଆରୁଢ଼ ହେଲେ।

Verse 49

ततश्चुक्रोश दैत्योऽसौ व्योममार्गं समाश्रितः । पृष्ठ्यास्तलेन निर्भिन्नो रुधिरौघपरिप्लुतः

ତେବେ ସେ ଦୈତ୍ୟ ଚିତ୍କାର କରି ଆକାଶମାର୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲା; ଦେବୀଙ୍କ ପିଠିର ଦବାଣିରେ ଭିଦ୍ରିତ ହୋଇ ସେ ରକ୍ତଧାରାରେ ପ୍ଲାବିତ ହେଲା।

Verse 50

एतस्मिन्नंतरे सिंहः स तस्या ज्योतिसंभवः । जग्राह पश्चिमे भागे दंष्ट्राग्रैर्निशितैः क्रुधा

ସେହି କ୍ଷଣରେ ଦେବୀଙ୍କ ଜ୍ୟୋତିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସିଂହ କ୍ରୋଧରେ ପଛଦିଗରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଗ୍ରରେ ତାକୁ ଧରିଲା।

Verse 51

ततो निश्चलतां प्राप्तः पादाक्रांतश्च दानवः । अकरोद्भैरवान्नादान्न शक्तश्चलितुं पदम्

ତାପରେ ଦେବୀଙ୍କ ପାଦତଳେ ଦବାଯାଇଥିବା ଦାନବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚଳ ହେଲା। ସେ ଭୈରବସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ନାଦ କଲା, କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ ଚଳିପାରିଲା ନାହିଁ।

Verse 52

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । व्योमस्थास्तां तदा प्रोचुर्देवीं हर्षसमन्विताः

ସେହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରସହ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ହର୍ଷସହିତ ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 53

एतस्य शिरसश्छेदं शीघ्रं कुरु सुरेश्वरि । खङ्गेनानेन तीक्ष्णेन यावन्नो याति चान्यतः

“ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ! ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖଡ୍ଗରେ ଶୀଘ୍ର ତାହାର ଶିରଚ୍ଛେଦ କର; ସେ ଅନ୍ୟତ୍ର ପଳାଇଯିବା ପୂର୍ବରୁ।”

Verse 54

सा श्रुत्वा वचनं तेषां देवी कोपसमन्विता । खड्गं व्यापारयामास कंठे तस्यातिपीवरे

ସେମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦେବୀ ଧର୍ମ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ତାହାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୋଟା କଣ୍ଠରେ ଖଡ୍ଗ ପ୍ରହାର କଲେ।

Verse 55

स तेन खड्गघातेन कंठः पीनोऽपि निष्ठुरः । द्विधा जज्ञेऽथ दैत्यस्य दधत्तुष्टिं दिवौकसाम्

ସେଇ ଖଡ୍ଗଘାତରେ ଦାନବର ମୋଟା ଓ କଠୋର କଣ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଭାଗ ହେଲା; ଦିବୌକସମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 56

द्वादशार्कप्रतीकाशो वक्त्रांतश्चर्मखड्गधृक् । भर्त्सयंस्तां महादेवीं खड्गोद्यतकरां तदा । खड्गं व्यापारयन्गात्रे तस्या बालार्कसन्निभम्

ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଢାଳ ଓ ଖଡ୍ଗଧାରୀ ସେ, ଖଡ୍ଗ ଉଠାଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ସନା କରି, ଉଦୟସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଖଡ୍ଗ ଚାଳନ କଲା।

Verse 57

ततः केशेषु चाधाय यावत्तस्यापि चिक्षिपे । प्रहारं गात्रनाशाय तावदूचे स दानवः

ତାପରେ ସେ (ଦେବୀଙ୍କ) କେଶ ଧରି, ଦେହନାଶକ ପ୍ରହାର କରିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ସେଇ ଦାନବ କହିଲା।

Verse 58

दानव उवाच । जय देवि जयाचिंत्ये जय सर्वसुरेश्वरि । जय सर्वगते देवि जय सर्वजनप्रिये

ଦାନବ କହିଲା—ଜୟ ଦେବୀ, ଜୟ ଅଚିନ୍ତ୍ୟେ! ଜୟ ସର୍ବସୁରେଶ୍ୱରୀ! ଜୟ ସର୍ବଗତେ ଦେବୀ! ଜୟ ସର୍ବଜନପ୍ରିୟେ!

Verse 59

जय कामप्रदे नित्यं जय त्रैलोक्यसुन्दरि । जय त्रैलोक्य रक्षार्थमुद्यते ह्यकुतोभये

ଜୟ ନିତ୍ୟ କାମପ୍ରଦାୟିନୀ! ଜୟ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟସୁନ୍ଦରୀ! ଜୟ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟରକ୍ଷାର୍ଥେ ଉଦ୍ୟତା, ହେ ଅକୁତୋଭୟେ!

Verse 60

जय देवि कृतानंदे जय दैत्यविनाशिनि । जय क्लेशच्छिदे कांते जयाभक्तविमोहदे

ଜୟ ହେ ଦେବୀ, ଆନନ୍ଦ ସୃଷ୍ଟିକାରିଣୀ! ଜୟ ହେ ଦୈତ୍ୟବିନାଶିନୀ! ଜୟ ହେ କ୍ଲେଶଛେଦିନୀ କାନ୍ତେ! ଜୟ ହେ ଅଭକ୍ତମୋହିନୀ!

Verse 62

तस्मात्कुरु प्रसादं मे प्राणान्रक्ष दयां कुरु । प्रणतस्य सुदीनस्य हीनस्य च विशेषतः

ଏହେତୁ ମୋପରେ ପ୍ରସାଦ କର; ମୋ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରି ଦୟା କର—ବିଶେଷତଃ ମୁଁ ପ୍ରଣତ, ଅତିଦୀନ ଓ ହୀନ ହୋଇପଡ଼ିଛି।

Verse 63

अहं दुर्वाससा शप्तो हिरण्याक्षसुतो बली । महिषत्वं समानीतस्त्वया देवी विमोक्षितः

ମୁଁ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷର ପୁତ୍ର ବଳି, ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଶାପରେ ଶପ୍ତ। ମହିଷତ୍ୱକୁ ନୀତ ହୋଇଥିଲି; ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ମୋତେ ବିମୋଚିତ କଲ।

Verse 64

तस्माद्दर्पः प्रमुक्तोऽद्य मया दानवसंभवः । किंकरत्वं प्रयास्यामि सांप्रतं ते सुरेश्वरि

ଏହେତୁ ଆଜି ମୁଁ ଦାନବସ୍ୱଭାବଜ ଦର୍ପକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି। ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମ କିଙ୍କର ହୋଇ ତୁମ ସେବାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।

Verse 65

जय सर्वगते देवि सर्वदुष्टविनाशिनि

ଜୟ ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପିନୀ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟତାର ବିନାଶିନୀ!

Verse 66

इति तस्य वचः श्रुत्वा कृपणं सा सुरेश्वरी । कृपाविष्टाऽब्रवीद्वाक्यं ततो व्योमस्थितान्सुरान्

ତାହାର ଦୀନ ବଚନ ଶୁଣି ଦେବୀଶ୍ୱରୀ କରୁଣାରେ ଆବିଷ୍ଟ ହେଲେ। ପରେ କୃପାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆକାଶସ୍ଥ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶି କଥା କହିଲେ।

Verse 67

किं करोमि दया जाता ममैनं प्रति हे सुराः । तस्मान्नाहं हनिष्यामि दानवं दीनजल्पकम्

ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ହେ ଦେବମାନେ, ତାହା ପ୍ରତି ମୋ ମନରେ ଦୟା ଜାଗିଛି। ତେଣୁ ଏହି ଦୀନଭାବେ କଥା କହୁଥିବା ଦାନବକୁ ମୁଁ ବଧ କରିବି ନାହିଁ।

Verse 68

विमुखं खड्गशस्त्रं च तवास्मीति प्रवादिनम् । अपि मे पितृहंतारं न हन्यां रिपुमाहवे

ସେ ଖଡ୍ଗ-ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ମୁହଁ ଫେରାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ‘ମୁଁ ତୁମର’ ବୋଲି କହିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ଶତ୍ରୁକୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କରିବି ନାହିଁ—ସେ ମୋ ପିତାହନ୍ତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 69

देवा ऊचुः । न चेदसि च देवेशि त्वमेनं दानवाधमम् । नाशयिष्यति तत्कृत्स्नं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ୍ୱରୀ, ଯଦି ଆପଣ ଏହି ଅଧମ ଦାନବକୁ ନାଶ ନ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବ।

Verse 70

एष व्यर्थःश्रमः सर्वस्तथास्माकं भविष्यति । तव संभूतिसंभूतस्तव क्लेशस्तथाऽखिलः

ଆମର ଏହି ସମସ୍ତ ପରିଶ୍ରମ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯିବ। ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ସମସ୍ତ କ୍ଲେଶ ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ଜନ୍ମିବ—ତାହାର ଶକ୍ତିର ପୁନଃଉଦ୍ଭବରୁ।

Verse 71

देव्युवाच । नाहमेनं हनिष्यामि त्यजिष्यामि तथाऽमराः । एनं कचग्रहं कृत्वा धारयिष्यामि सर्वदा

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଅମରମାନେ! ମୁଁ ଏହାକୁ ନ ହତ୍ୟା କରିବି, ନ ତ୍ୟାଗ କରିବି। କେଶ ଧରି ଏହାକୁ ସଦାକାଳ ଧାରଣ କରି ରଖିବି।

Verse 72

देवा ऊचुः । साधुसाधु महाभागे युक्तमुक्तं त्वया वचः । एतद्धि युज्यते कर्तुं कालेऽस्मिंस्त्रिदशेश्वरि

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ସାଧୁ ସାଧୁ, ମହାଭାଗେ! ତୁମ ବଚନ ଯୁକ୍ତିସଂଗତ ଓ ଯଥୋଚିତ। ହେ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ୱରୀ! ଏହି ସମୟରେ ଏହାହିଁ କରଣୀୟ।

Verse 73

सांप्रतं मर्त्यलोके त्वं रूपमेतत्समाश्रिता । शस्त्रोद्यतकरा रौद्रा महिषोपरि संस्थिता

ଏବେ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ତୁମେ ଏହି ରୂପକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛ—ଭୟଙ୍କର, ହାତରେ ଉଦ୍ୟତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ, ମହିଷ ଉପରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ।

Verse 74

अवाप्स्यसि परां पूजां दुर्लभा ममरैरपि । यस्त्वामेतेन रूपेण संस्थितां पूजयिष्यति

ତୁମେ ପରମ ପୂଜା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ; ଯାହା ଅମରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ—ଯେ ତୁମକୁ ଏହି ରୂପରେ ସ୍ଥିତା ଭାବେ ପୂଜିବ।

Verse 75

त्वमस्य संगतो भावि विख्याता विंध्यवासिनी । किं ते वा बहुनोक्तेन शृणु संक्षेपतो वचः

ତୁମେ ଏହି ସ୍ଥାନ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ‘ବିନ୍ଧ୍ୟବାସିନୀ’ ଭାବେ ବିଖ୍ୟାତ ହେବ। ଅଧିକ କହି କଣ ଲାଭ? ସଂକ୍ଷେପରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ।

Verse 76

अस्मदीयं परं तथ्यं सर्वलोकहितावहम् । पार्थिवानां त्वदायत्तं बलं देवि भविष्यति

ଏହା ଆମର ପରମ ସତ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତକର। ହେ ଦେବୀ, ରାଜମାନଙ୍କ ବଳ ତୁମ ଅଧୀନ ହେବ।

Verse 77

युद्धकाले समुत्पन्ने भक्तानां नात्र संशयः । प्रस्थानं वा प्रवेशं च यः करिष्यति मानवः

ଯୁଦ୍ଧକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେ ମଣିଷ ପ୍ରସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଯାଏ…

Verse 78

त्वां स्मृत्वा प्रणिपत्याथ पूजयित्वा विशेषतः । तस्य संपत्स्यते सिद्धिः सर्वकृत्येषु सर्वदा । इह कापुरुषस्यापि किं पुनः सुभटस्य च

ତୁମକୁ ସ୍ମରି, ପ୍ରଣାମ କରି, ବିଶେଷ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ—ସେ ସଦା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧି ପାଏ। ଏଠାରେ କାପୁରୁଷକୁ ମଧ୍ୟ ଯଦି, ତେବେ ବୀର ସୁଭଟକୁ କେତେ ଅଧିକ!

Verse 79

आश्विनस्य सिते पक्षे नवम्यां चाष्टमीदिने । पूजयिष्यति यो मर्त्त्यस्त्वां सद्भक्तिसमन्वितः

ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ—ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ନବମୀ ଦିନ—ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ସଦ୍ଭକ୍ତିସହ ତୁମକୁ ପୂଜିବ…

Verse 80

तस्य संवत्सरं यावत्समग्रं सुरसुन्दरि । न भविष्यति वै रोगो न भयं न पराभवः । नापमृत्युर्न चौरादि समुद्भूत उपद्रवः

ହେ ସୁରସୁନ୍ଦରୀ, ତାହାର ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନ ରୋଗ, ନ ଭୟ, ନ ପରାଜୟ; ନ ଅପମୃତ୍ୟୁ, ନ ଚୋର ଆଦିଠାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଉପଦ୍ରବ ହେବ।

Verse 82

तत्र गत्वा चिरात्प्राप्य स्वं राज्यं पाकशासनः । पालयामास संहृष्टस्त्रैलोक्यं हतकटकम्

ସେଠାକୁ ଯାଇ ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ପାକଶାସନ ଇନ୍ଦ୍ର ଶତ୍ରୁସେନାକୁ ନିହତ କରି ଆନନ୍ଦରେ ତ୍ରିଲୋକ ପାଳନ କଲେ।

Verse 83

लोकाश्च सुखसंपन्नाः सर्वे जाता स्ततः परम् । यज्ञभागभुजो देवा भूयो जाता जगत्त्रये

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ସୁଖ-ସମୃଦ୍ଧିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଯଜ୍ଞଭାଗ ଭୋଗ କରୁଥିବା ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ତ୍ରିଲୋକରେ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ।

Verse 84

ततः परं च सा देवी त्रैलोक्ये ख्यातिमागता । सर्वक्षेत्रेषु तीर्थेषु स्थानेषु च विशेषतः

ତାପରେ ସେଇ ଦେବୀ ତ୍ରିଲୋକରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲେ। ବିଶେଷକରି ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର, ତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମାନେରେ ତାଙ୍କ ମହିମା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 85

एतस्मिन्नंतरे जातः सुरथोनाम भूपतिः । आनर्तस्तेन सद्भक्त्या क्षेत्रेऽत्रैव विनिर्मिता

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ସୁରଥ ନାମକ ଜଣେ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କର ସଦ୍ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘ଆନର୍ତ’ର ସ୍ଥାପନା ହେଲା।

Verse 86

यस्तां पश्यति सद्भक्त्या चैत्राष्टम्यां सितेऽहनि । स पुमान्वत्सरं यावत्कृतार्थः स्यान्न संशयः

ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନେ ଯେ ପୁରୁଷ ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୃତାର୍ଥ ରହେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 91

।सूत उवाच । एवमुक्त्वाथ ते देवास्तां देवीं हर्षसंयुताः । अनुज्ञातास्तया जग्मुः स्वां पुरीममरावतीम्

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବମାନେ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ପାଇ ନିଜ ନଗରୀ ଅମରାବତୀକୁ ଗଲେ।

Verse 121

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये महिषासुरपराजय कात्यायनीमाहात्म्यवर्णनंनाम एकविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ମହିଷାସୁରପରାଜୟ ଓ କାତ୍ୟାୟନୀମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୧୨୧ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।