Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 37

Devanagari script

एतस्मिन्नंतरे देवी साट्टहासकृतस्वना । त्रैलोक्यविवरं सर्वं यच्छब्देन प्रपूरितम्

Transliteration

etasminnaṃtare devī sāṭṭahāsakṛtasvanā | trailokyavivaraṃ sarvaṃ yacchabdena prapūritam

Translation

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେବୀ ଅଟ୍ଟହାସର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଧ୍ୱନି କଲେ; ସେ ଶବ୍ଦରେ ତ୍ରିଲୋକର ସମସ୍ତ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ଓ ବିସ୍ତାର ପୂରିଗଲା।

Word by Word

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikarana (Location/Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुं/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन (locative singular)

• अन्तरे: in the interval
• अन्तरे: Adhikarana (Interval/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन (locative singular)

• देवी: the Goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन (nominative singular)

• साट्टहासकृतस्वना: whose sound was made by loud laughter
• साट्टहासकृतस्वना: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/सह) + अट्टहास (प्रातिपदिक) + कृत (कृ धातु; कृदन्त) + स्वन (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिसमास (यस्या अट्टहासेन कृतः स्वनः सा); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘देवी’ विशेषण

• त्रैलोक्यविवरम्: the cavity/space of the three worlds
• त्रैलोक्यविवरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + विवर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (त्रैलोक्यस्य विवरम्); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• सर्वम्: entire
• सर्वम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; ‘त्रैलोक्यविवरम्’ विशेषण

• यत्: which
• यत्: Sambandha (Specifier/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; (अव्यक्त-विशेषणरूपेण) ‘शब्द’ विशेषणार्थे

• शब्देन: by the sound
• शब्देन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शब्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया, एकवचन (instrumental singular)

• प्रपूरितम्: was filled
• प्रपूरितम्: Karma (Patient/कर्म)
• Type: Verb
• Root: पूर् (धातु) + प्र (उपसर्ग) → प्रपूरित (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (here agreeing with ‘त्रैलोक्यविवरम्’ as predicate: “was filled”)

Speaker

Narrator (Purāṇic narration within Nāgara-khaṇḍa Tīrthamāhātmya; exact speaker not explicit in snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The Goddess releases a booming, pealing laughter; waves of sound fill the cavities of the three worlds, bending space with resonance.

Characters & Entities

• Devī (unnamed)
• trailokya (three worlds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devī’s presence is cosmic and all-pervading; the sacred is protected not only by weapons but by divine śakti that encompasses the worlds.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse itself does not specify the tīrtha; it contributes to the chapter’s broader glorification narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.