Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 29

Devanagari script

स्वसैन्यं त्वरितो भेजे कामेन च वशी कृतः । प्रोवाच सैनिकान्सर्वान्दुष्टा स्त्रीयं प्रगृह्यताम् । यथा न त्यजति प्राणान्प्रहारैर्जर्जरीकृता

Transliteration

svasainyaṃ tvarito bheje kāmena ca vaśī kṛtaḥ | provāca sainikānsarvānduṣṭā strīyaṃ pragṛhyatām | yathā na tyajati prāṇānprahārairjarjarīkṛtā

Translation

କାମ ବାସନାରେ ବଶୀଭୂତ ହୋଇ ସେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୈନିକଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ଦୁଷ୍ଟା ସ୍ତ୍ରୀକୁ ବନ୍ଦୀ କର! ଆଘାତ ପରେ ଆଘାତ ପାଇ ଜର୍ଜରିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯେପରି ସେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ ନ କରେ।'

Word by Word

• स्वसैन्यम्: his own army
• स्वसैन्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + सैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (singular); षष्ठी-तत्पुरुष: 'स्वस्य सैन्यम्'

• त्वरितः: hastened
• त्वरितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: त्वरित (कृदन्त, √त्वर्)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (singular); भूतकृदन्त/क्त (past participle) अर्थे 'hastened'

• भेजे: resorted to, went to
• भेजे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भज् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)

• कामेन: by desire, through lust
• कामेन: Hetu/Karana (Cause/Instrument/हेतु-करण)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन (singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयबोधक (conjunction)

• वशी: subdued, under control
• वशी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वशिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (singular); विशेषणम्

• कृतः: made (to be)
• कृतः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा, एकवचन; क्त (past passive participle)

• प्रोवाच: said, spoke
• प्रोवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: प्र-

• सैनिकान्: soldiers
• सैनिकान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सैनिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), बहुवचन (plural)

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; सैनिकान् इति विशेषणम्

• दुष्टाम्: wicked
• दुष्टाम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुष्ट (कृदन्त, √दुष्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; स्त्रीयम् इति विशेषणम्

• स्त्रियम्: woman
• स्त्रियम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रगृह्यताम्: let her be seized
• प्रगृह्यताम्: Kriya (Injunctive action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि/आज्ञार्थे, उपसर्ग: प्र-; अर्थः 'let (her) be seized'

• यथा: so that
• यथा: Sambandha (Purpose marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रयोजन/परिणामवाचक (so that)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध (negation particle)

• त्यजति: gives up, abandons
• त्यजति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• प्राणान्: life-breaths, life
• प्राणान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• प्रहारैः: with blows
• प्रहारैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन

• जर्जरीकृता: shattered, battered
• जर्जरीकृता: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जर्जरी (प्रातिपदिक) + कृ (धातु)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त (past passive participle) 'made shattered'

Speaker

Narrator (Purāṇic narration within Nāgara-khaṇḍa Tīrthamāhātmya; exact speaker not explicit in snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A lust-driven commander turns sharply toward his troops, eyes blazing; soldiers tighten grips on weapons; the threatened woman stands apart, framed as the moral center amid impending brutality.

Characters & Entities

• daitya (unnamed)
• devī (unnamed)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unrestrained kāma (lust) drives one into adharma—cruelty and aggression—which becomes the seed of one’s ruin when opposed by divine power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse is part of the Nāgara-khaṇḍa Tīrthamāhātmya flow; the exact tīrtha name is not stated in this isolated shloka.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is narrative description rather than a vrata, dāna, snāna, or japa instruction.