Adhyaya 9

Verse 1

उलूक उवाच । इतिदमुक्तमखिलं पूर्वजन्मसमुद्भवम् । स्वरूपमायुषो हेतुः कौशिकत्वस्य चेति मे

ଉଲୂକ କହିଲା—ଏଭଳି ମୁଁ ପୂର୍ବଜନ୍ମରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ସମସ୍ତ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଦେଲି: ମୋର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ, ମୋର ଆୟୁର କାରଣ, ଏବଂ ମୋର କୌଶିକତ୍ୱର ହେତୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 2

इत्युक्त्वा विरते तस्मिन्पुरूहूतसनामनि । नाडीजंघो बको मित्रमाह तं दुःखितो वचः

ପୁରୂହୂତ ନାମକ ସେ ଏଭଳି କହି ନିରବ ହେଲାପରେ, ତାହାର ମିତ୍ର ନାଡୀଜଂଘ—ବକ (କୋକ)—ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତାକୁ କଥା କହିଲା।

Verse 3

नाडीजंघ उवाच । यदर्थं वयमायातास्तन्न सिद्धं महामते । कार्यं तन्मरणं नूनं त्रयाणामप्युपागतम्

ନାଡୀଜଂଘ କହିଲା—ହେ ମହାମତେ! ଯେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆମେ ଆସିଥିଲୁ, ସେଥି ସିଦ୍ଧ ହେଲା ନାହିଁ। ଏବେ ସେଇ ‘କାର୍ଯ୍ୟ’ ନିଶ୍ଚୟ ଆମ ତିନିଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି।

Verse 4

इंद्रद्युम्नापरिज्ञाने भद्रकोऽयं मुमूर्षति । तस्यानु मित्रं मार्कंडस्तं चान्वहमपि स्फुटम्

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ପରିଚୟ ନ ହେବାରୁ ଏହି ଭଦ୍ରକ ମୃତ୍ୟୁସନ୍ନ ହୋଇଛି। ତାହାକୁ ଅନୁସରି ତାହାର ମିତ୍ର ମାର୍କଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ—ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ—ତାହା ସହିତ (ମୃତ୍ୟୁଦିଗକୁ) ଯିବ।

Verse 5

मित्रकार्ये विनिर्वृत्ते म्रियमाणं निरीक्षते । यो मित्रं जीवितं तस्य धिगस्निग्धं दुरात्मनः

ମିତ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲା ପରେ ଯେ ମିତ୍ରକୁ ମରୁଥିବା ଦେଖି କେବଳ ଦାଁଡ଼ି ରହେ—ସେ ନିଷ୍ଠୁର ଦୁରାତ୍ମାର ଜୀବନ ଧିକ୍।

Verse 6

तदेतावनुयास्यामि म्रियमाणावहं द्विज । आपृच्छे त्वां नमस्कार आश्लेषश्चाथपश्चिमः

ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ମୁଁ ତାକୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁସରଣ କରିବି। ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ବିଦାୟ ନେଉଛି—ତାପରେ ଏହା ମୋର ଶେଷ ଆଲିଙ୍ଗନ।

Verse 7

प्रतिज्ञातमनिष्पाद्य मित्रस्याभ्यागतस्य च । कथंकारं न लज्जंते हताशा जीवितेप्सवः

ସାହାଯ୍ୟ ଆଶାରେ ଆସିଥିବା ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦିଆ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ ନ କରି—ଜୀବନ ଚାହୁଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ହତାଶ ହୋଇ ସେ କିପରି ଲଜ୍ଜା ପାଉନାହିଁ?

Verse 8

तस्माद्वह्निं प्रवेक्ष्यामि सार्धमाभ्यामसंशयम् । आपृष्टोऽस्यधुना स्नेहान्मम देहि जलांजलिम्

ତେଣୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସହ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ଏବେ ସ୍ନେହରୁ ବିଦାୟ ମାଗି—ମୋତେ ଜଳାଞ୍ଜଳି ଦିଅ, ଏହା ଶେଷ ଅର୍ଘ୍ୟ।

Verse 9

इत्युक्तवत्युलूकोऽसौ नाडीजंघे सगद्गदम् । साश्रुनेत्रं स्थिरीभूय प्राह वाचं सुधासमुचम्

ଏହା କୁହାଯାଉଥିବା ସୁନି ସେ ଉଲୂକ—ପାଦ କମ୍ପିତ, କଣ୍ଠ ଗଦ୍ଗଦ, ନୟନ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ—ସ୍ଥିର ହୋଇ ଅମୃତସମ ମଧୁର ବାଣୀ କହିଲା।

Verse 10

उलूक उवाच । मयि जीवति मित्रे मे भवान्मरणमेति च । अद्यप्रभृति कस्तर्हि हृदा मम लभिष्यति

ଉଲୂକ କହିଲା—ମୁଁ, ତୋର ମିତ୍ର, ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବାକୁ ଯାଉଛ! ଆଜିଠାରୁ ମୋ ହୃଦୟକୁ ସତ୍ୟ ସାଥୀ କିଏ ମିଳିବ?

Verse 11

अस्त्युपायो महानत्र गन्धमादनपर्वते । मत्तश्चिरायुर्मित्रोस्ति गृध्रः प्राणसमः सुहृत्

ଏଠାରେ ଏକ ମହା ଉପାୟ ଅଛି—ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ। ସେଠାରେ ମୋର ଦୀର୍ଘାୟୁ ମିତ୍ର ଗୃଧ୍ର ଅଛି, ପ୍ରାଣସମ ପ୍ରିୟ ସୁହୃଦ।

Verse 12

स विज्ञास्यति वोऽभीष्टमिंद्रद्युम्नं महीपतिम् । इत्युक्त्वा पुरतस्तस्थावुलूकः स च भूपतिः

ସେ ତୁମମାନଙ୍କ ଅଭୀଷ୍ଟ ବିଷୟ—ପୃଥିବୀପତି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ବିଷୟରେ—ଜାଣିଦେବ। ଏହି କଥା କହି ଉଲୂକ ଆଗରେ ଦାଁଡ଼ିଲା, ରାଜା ମଧ୍ୟ (ଅନୁସରଣକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ)।

Verse 13

मार्कंडेयो बकश्चैव प्रययुर्गंधमादनम् । तमायांतमथालोक्य वयस्यं पुरतः स्थितम्

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଓ ବକ ମଧ୍ୟ ଗନ୍ଧମାଦନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ନିକଟେ ଆସୁଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ନିଜ ସଖାକୁ ଆଗରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ (ଏବଂ ନିକଟେ ଗଲେ)।

Verse 14

स्वकुलायात्प्रहृष्टोऽसौ गृध्रः संमुखमाययौ । कृतसंविदसौ पूर्वं स्वागतासनभोजनैः

ନିଜ ନିବାସରୁ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସେ ଗୃଧ୍ର ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲା। ପୂର୍ବପରିଚିତ ଥିବାରୁ ସେମାନେ ସ୍ୱାଗତ, ଆସନ ଓ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ସତ୍କାର କଲେ।

Verse 15

उलूकं गृध्रराजश्च कार्यं पप्रच्छ तं तथा । म चाचख्यावयं मित्रं बको मेऽस्य मुनिः किल

ଗୃଧ୍ରରାଜ ଉଲୂକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆଗମନର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ବୋଲି ପଚାରିଲେ। ତେବେ ଉଲୂକ କହିଲା—“ଏ ଆମର ମିତ୍ର; ଏହି ବକ—ଶୁଣାଯାଏ—ମୁନି ଅଟେ।”

Verse 16

मुनेरपि तृतीयोऽयं मित्रं चार्थोयमुद्यतः । इंद्रद्युम्नपरिज्ञाने स्वयं जीवति नान्यथा

“ଏ ମୁନିଙ୍କର ମଧ୍ୟ ତୃତୀୟ ମିତ୍ର; ଏହି ହେଉଛି ଆମର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପରିଚୟରେ ସେ ଜୀବେ, ନହେଲେ ନୁହେଁ।”

Verse 17

वह्निं प्रवेक्ष्यते व्यक्तमयं तदनु वै वयम् । मया निषिद्धोऽयं ज्ञात्वा त्वां चिरंतनमात्मना

“ଏ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଯାଉଛି; ତାହା ପରେ ଆମେ ମଧ୍ୟ। ତୁମକୁ ଚିରନ୍ତନ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଜାଣି ମୁଁ ଏହାକୁ ନିଷେଧ କରିଛି।”

Verse 18

तच्चेज्जानासि तं ब्रूहि चतुर्णां देहि जीवितम् । सरं क्ष्याप्नुहि सत्कीर्तिं क्षयं चाखिलपाप्मनः

“ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜାଣ, ତେବେ କହ। ଆମ ଚାରିଜଣଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦିଅ; ତୁମେ ପୁଣ୍ୟସର ପ୍ରାପ୍ତି, ସତ୍କୀର୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ପାପର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷୟ ଲାଭ କରିବ।”

Verse 19

गृध्र उवाच । षट्पंचाशद्व्यतीता मे कल्पा जातस्य कौशिक । न दृष्टो न श्रुतोऽस्माभिरिंद्रद्युम्नो महीपतिः

ଗୃଧ୍ର କହିଲା—“ହେ କୌଶିକ, ମୋ ଜନ୍ମରୁ ଛପନ କଳ୍ପ ଅତିତ ହୋଇଗଲା। ତଥାପି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମକ ମହୀପତିକୁ ଆମେ ନ ଦେଖିଛୁ, ନ ଶୁଣିଛୁ।”

Verse 20

तच्छ्रुत्वा विस्मयाविष्ट इंद्रद्युम्नोऽपि दुःखितः । पप्रचछ जीविते हेतुमतिमात्रे विहंगमम्

ଏହା ଶୁଣି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟାବିଷ୍ଟ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ତେବେ ସେ ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେହି ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ନିଜ ଦୀର୍ଘଜୀବନର କାରଣ ପଚାରିଲେ।

Verse 21

गृध्र उवाच । श्रृणु भद्रै पुरा जातो मर्कटोऽहं च चापलः । आसं कदाचिदभवद्वसंतोऽथ ऋतुः क्रमात्

ଗୃଧ୍ର କହିଲା—ହେ ଭଦ୍ର, ଶୁଣ। ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଚପଳ ସ୍ୱଭାବର ମର୍କଟ ଭାବେ ଜନ୍ମିଥିଲି। ଏକଥର କ୍ରମେ ବସନ୍ତ ଋତୁ ଆସିଲା।

Verse 22

तत्राग्रे देवदेवस्य वनमध्ये शिवालये । भवोद्भवस्य पुरतो जगद्योगेश्वराभिधे

ସେଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଦେବଦେବ ଶିବଙ୍କ ଶିବାଳୟରେ, ଭବୋଦ୍ଭବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ—‘ଜଗଦ୍ୟୋଗେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ—

Verse 23

चतुर्दशीदिने हस्तनक्षत्रे हर्षणाभिधे । योगे चैत्रे सिते पक्ष आसीद्दमनकोत्सवः

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ, ହସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ହର୍ଷଣ ନାମକ ଯୋଗରେ, ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ଦମନକ ଉତ୍ସବ ହେଉଥିଲା।

Verse 24

अत्र सौवर्ण्यदोलायां लिंग आरोपिते जनैः । निशायामधिरूह्याऽहं दोलां तां च व्यचालयम्

ଏଠାରେ ଲୋକେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦୋଳାରେ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ରାତିରେ ସେହି ଦୋଳାରେ ଚଢ଼ି ତାହାକୁ ଦୋଳାଇଲି।

Verse 25

निसर्गाज्जतिचापल्याच्चिरकालं पुनःपुनः । अथ प्रभात आयाता जनाः पूजाकृते कपिम्

ବାନର ସୁଲଭ ଚଞ୍ଚଳତା ହେତୁ ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବାରମ୍ବାର ତାହା କରୁଥିଲି। ତା’ପରେ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ପୂଜା ପାଇଁ ଆସିଲେ ଏବଂ ବାନରକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 26

दोलाधिरूढमालोक्य लकुटैर्मां व्यताडयन् । दोलासंस्थित एवाहं प्रमीतः शिवमंदिरे

ମୋତେ ଦୋଳିରେ ବସିଥିବାର ଦେଖି ସେମାନେ ବାଡ଼ିରେ ମୋତେ ପିଟିଲେ। ଦୋଳିରେ ବସିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ହିଁ ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା।

Verse 27

तेषां प्रहारैः सुदृढैर्बहुभिर्वज्रदुःसहैः । शिवांदोलनमाहात्म्याज्जातोऽहं नृपमंदिरे

ବଜ୍ର ପରି ଅସହ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ଅନେକ କଠୋର ପ୍ରହାର ଯୋଗୁଁ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କୁ ଦୋଳି ଖେଳାଇବାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ମୁଁ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଜନ୍ମ ନେଲି।

Verse 28

काशीश्वरस्य तनयः प्रतीतोऽस्मि कुशध्वजः । जाति स्मरस्ततो राज्ये क्रमात्प्राप्याहमैश्वरम्

ମୁଁ କାଶୀ ନରେଶଙ୍କ ପୁତ୍ର 'କୁଶଧ୍ୱଜ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପୂର୍ବଜନ୍ମ କଥା ମନେ ରଖିଥିବାରୁ, ମୁଁ କ୍ରମଶଃ ରାଜ୍ୟରେ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଲାଭ କଲି।

Verse 29

कारयामि धरापृष्ठे चैत्रे दमनकोत्सवम् । यता यथा दोलयति शिवं दोलास्थितं नरः

ମୁଁ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଦମନକୋତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କରାଏ। ଯେପରି ମନୁଷ୍ୟ ଦୋଳିରେ ବସିଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ଝୁଲାଏ...

Verse 30

तथा तथाऽशुभं याति पुण्यमायाति भद्रक । शिवदीक्षामुपागम्याखिलसंस्कारसंस्कृतः

ହେ ଭଦ୍ରକ! ଶିବଦୀକ୍ଷାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାରରେ ସଂସ୍କୃତ ହେଲେ ଅଶୁଭ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଆଗମନ କରେ।

Verse 31

शिवाचार्यैर्विमुक्तोऽहं पशुपाशैस्तदागमात् । निर्वाहदीक्षापर्यंतान्संस्कारान्प्राप्य सर्वतः

ସେଇ ଆଗମ-ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ଶୈବ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମୋତେ ପଶୁପାଶ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ମୁଁ ନିର୍ବାହ-ଦୀକ୍ଷା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର ସର୍ବତଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲି।

Verse 32

आराधयामि देवेशं प्रत्यक्चित्तमुमापतिम् । समस्तक्लेशविच्छेदकारणं जगतां गुरुम्

ମୁଁ ଦେବେଶ ଉମାପତିଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରେ; ଯିଏ ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ଚିତ୍ତରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୁଅନ୍ତି, ସମସ୍ତ କ୍ଲେଶଛେଦର କାରଣ ଓ ଜଗତର ଗୁରୁ।

Verse 33

चित्तवृत्तिनिरोधेन वैराग्याभ्यासयोगतः । जपन्नुद्गीतमस्यार्थं भावयन्नष्टमं रसम्

ଚିତ୍ତବୃତ୍ତି ନିରୋଧ କରି, ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ଅଭ୍ୟାସ-ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଉଦ୍ଗୀତ ଜପ କଲି; ତାହାର ଅର୍ଥ ଭାବି ‘ଅଷ୍ଟମ ରସ’କୁ ପୋଷଣ କଲି।

Verse 34

ततो मां प्रणिधानेनाभ्यासेन दृढभूमिना । अन्तरायानुपहतं ज्ञात्वा तुष्टोऽब्रवीद्धरः

ତାପରେ ଦୃଢଭୂମି ଥିବା ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରଣିଧାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅନ୍ତରାୟରେ ଅନୁପହତ ବୋଲି ଜାଣି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ହର କହିଲେ।

Verse 35

ईश्वर उवाच । कुशध्वजाहं तुष्टोद्य वरं वरय वांछितम् । न हीदृशमनुष्ठानं कस्याप्यस्ति महीतले

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ କୁଶଧ୍ୱଜ, ଆଜି ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ ବର ମାଗ। ପୃଥିବୀରେ କାହାରି ଏପରି ଅନୁଷ୍ଠାନ ନାହିଁ।

Verse 36

श्रुत्वेत्युक्तो मया शम्भुर्भूयासं ते गंणो ह्यहम् । अनेनैव शरीरेण तथेत्येवाह गां प्रभुः

ଏହା ଶୁଣି ମୁଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ କହିଲି—“ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଗଣ ହେଉ।” ପ୍ରଭୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ; ଏହି ଶରୀରରେଇ।”

Verse 37

ततः कैलासमानीय विमानं मम चादिशत् । सर्वरत्नमयं दिव्यं दिव्याश्चर्यसमावृतम्

ତାପରେ ସେ ମୋତେ କୈଲାସକୁ ନେଇ ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ—ଯାହା ସର୍ବରତ୍ନମୟ ଓ ଦିବ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ଆବୃତ ଥିଲା।

Verse 38

विचरामि प्रतीतोऽहं तदारूढो यदृच्छया । अथ काले कियन्मात्रे व्यतीतेऽत्रैवं पर्वते

ଏଭଳି ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ତାହାରେ ଆରୋହଣ କରି ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟଚିତ୍ତରେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲି। ପରେ ଏହି ପର୍ବତରେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ଯାଇନଥିବାରେ ଏହା ଘଟିଲା।

Verse 39

गवाक्षाधिष्ठितोऽपश्यं वसंते मुनिकन्यकाम् । प्रवाति दक्षिणे वायौ मदनाग्निप्रदीपितः

ବସନ୍ତକାଳରେ ଗବାକ୍ଷ ପାଖେ ଦାଁଡି ମୁଁ ଏକ ମୁନିକନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲି। ଦକ୍ଷିଣ ପବନ ବହିବା ସହିତ ମୋ ମନରେ ମଦନାଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲା।

Verse 40

अग्निवेश्यसुतां भद्र विवस्त्रां जलमध्यगाम् । उद्भिन्नयौवनां श्यामां मध्यक्षामां मृगेक्षणाम्

ହେ ଭଦ୍ର! ସେ ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟଙ୍କ କନ୍ୟା—ବସ୍ତ୍ରହୀନା ହୋଇ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ନବଯୌବନ ଫୁଟିଉଠିଥିବା, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା, କ୍ଷୀଣକଟି ଓ ମୃଗନୟନୀ।

Verse 41

विस्तीर्णजघनाभोगां रंभोरुं संहतस्तनीम् । तामंकुरितलावण्यां जलसेका दिवाग्रतः

ତାହାର ଜଘନ ଥିଲା ବିସ୍ତୃତ ଓ ପୁଷ୍ଟ, ଉରୁ ରମ୍ଭାସଦୃଶ, ସ୍ତନ ଦୃଢ଼ ଓ ସନ୍ନିହିତ; ଦିନାଲୋକରେ ଜଳସ୍ନାନ କରୁଥିବାବେଳେ ତାର ଲାବଣ୍ୟ ନବାଙ୍କୁରିତ ପରି ଲାଗୁଥିଲା।

Verse 42

प्रोन्निद्रपंकजमुखीं वर्णनीयतमाकृतिम् । यथाप्रज्ञानयाथात्म्याद्विद्विद्भिरपि वर्णिनीम्

ତାହାର ମୁଖ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଟିଥିବା ପଦ୍ମପରି, ତାହାର ଆକୃତି ସର୍ବାଧିକ ସ୍ତୁତ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ସାଧାରଣ ପ୍ରଜ୍ଞାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ତାହାର ଯଥାର୍ଥତାକୁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 43

प्रोद्यत्कटाक्षविक्षेपैः शरव्रातैरिव स्मरः । स्वयं तदंगमास्थाय ताडयामास मां दृढम्

ତାହାର ଉଦ୍ୟତ କଟାକ୍ଷବିକ୍ଷେପ ବାଣବୃନ୍ଦ ପରି; କାମଦେବ ଯେନ ସ୍ୱୟଂ ତାହାର ଅଙ୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ମୋତେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଆଘାତ କଲା।

Verse 44

वयस्यासंवृचामेवं खेलमानां यदृच्छया । अवतीर्याहमहरं विमानान्मदनातुरः

ତାହାର ସଖୀମାନେ ଏଭଳି କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବାବେଳେ, ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ବିମାନରୁ ଅବତରିଲି ଏବଂ କାମାତୁର ହୋଇ ସେହି ସୁଯୋଗକୁ ଧରିନେଲି।

Verse 45

सा गृहीता मया दीर्घं प्रकुर्वाणा महास्वनम् । तातेति च विमानस्था रुरोदातीव भद्रक

ମୁଁ ତାକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରିରଖିଲି; ସେ ମହାଶବ୍ଦରେ କ୍ରନ୍ଦନ କଲା। ‘ତାତା!’ ବୋଲି ବିମାନସ୍ଥ ହୋଇ ଅସହାୟା ପରି ରୋଇଲା, ହେ ଭଦ୍ର।

Verse 46

ततो वयस्यास्ता दीना मुनिमाहुः प्रधाविताः । वैमानिकेन केनापि ह्रियते तव पुत्रिका

ତାପରେ ତାହାର ଦୁଃଖିତ ସଖୀମାନେ ଦୌଡ଼ି ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ—“କେହି ଏକ ବୈମାନିକ ଆପଣଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ହରିନେଉଛି!”

Verse 47

रुदन्तीं भगवन्नेतां त्राह्युत्तिष्ठेति सर्वतः । तासां तदाकर्ण्य वचो मुनिर्भद्रतपोनिधिः

ସେମାନେ ସବୁଦିଗରୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ—“ଭଗବନ୍, ଏହି କନ୍ୟା କାନ୍ଦୁଛି; ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଶୀଘ୍ର ଉଠନ୍ତୁ!” ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ମୁନି—ଶୁଭ ତପୋନିଧି—(କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ)।

Verse 48

अग्निवेश्योऽभ्यगात्तस्या व्योमन्युपपदं त्वरन् । तिष्ठतिष्ठेति मामुक्त्वा संस्तभ्य तपसा गतिम्

ତାପରେ ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟ ତ୍ୱରାରେ ଆକାଶପଥେ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଧରିପକାଇଲେ। ମୋତେ “ଥାମ, ଥାମ” ବୋଲି କହି ତପୋବଳରେ ମୋର ଗତି ରୋକିଦେଲେ।

Verse 49

ततः प्रकुपितः प्राह मुनिमामति दुःसहम् । अग्निवेश्य उवाच । यस्मान्मदीया तनया मांसपेशीव ते हृता

ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ ମୁନି ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସହ୍ୟ ବଚନ କହିଲେ। ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟ କହିଲେ—“ଯେହେତୁ ତୁମେ ମୋର ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ମାଂସପିଣ୍ଡ ପରି ହରିନେଇଛ…”

Verse 50

गृध्रेणेवाऽधुना व्योम्नि तस्माद्गध्रो भव द्रुतम् । अनिच्छंती मदीयेयं सुता बाला तपस्विनी

ଯେପରି ଏବେ ଆକାଶରେ ଗୃଧ୍ର ତାକୁ ବହିନେଉଛି, ସେପରି ତୁ ଶୀଘ୍ର ଗୃଧ୍ର ହେଉ। ମୋର ଏହି କନ୍ୟା—ଅନିଚ୍ଛୁକ, ବାଳା, ତପସ୍ବିନୀ—ହରଣ ହୋଇଛି।

Verse 51

त्वया हृताधुनास्यैतत्फलमाप्नुहि दुर्मते । इत्याकर्ण्य भयाविष्टो लज्जयाधोमुखो मुनेः

ତୁ ଏବେ ତାକୁ ହରଣ କରିଛୁ; ତେଣୁ ଏହି କର୍ମର ଫଳ ପା, ହେ ଦୁର୍ମତି! ଏହା ଶୁଣି ସେ ଭୟାକୁଳ ହେଲା ଏବଂ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁହଁ ନମାଇଲା।

Verse 52

पादौ प्रगृह्य न्यपतं रुदन्नतितरां तदा । न मयेयं परिज्ञाय हृता नाद्यापि धर्षिता

ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଦ ଧରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଅତି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲି: “ସେ କିଏ ଜାଣିନଥିବାରୁ ହରଣ ହୋଇଗଲା; ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର ଧର୍ଷଣ ହୋଇନାହିଁ।”

Verse 53

प्रसादं कुरु ते शापं व्यावर्तय तपोनिधे । प्रणतेषु क्षमावन्तो निसर्गेण तपोधनाः

କୃପା କର, ହେ ତପୋନିଧି; ତୁମ ଶାପକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କର। କାରଣ ତପୋଧନ ମହାତ୍ମାମାନେ ସ୍ୱଭାବତଃ ଶରଣାଗତ ଓ ପ୍ରଣତ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ଷମାଶୀଳ।

Verse 54

भवंति संतस्तद्गृध्रो मा भवेयं प्रसीद मे । इति प्रपन्नेन मया प्रणतोऽसौ महामुनिः

ସନ୍ତମାନେ କରୁଣାମୟ; ତେଣୁ ମୁଁ ଗୃଧ୍ର ନ ହେଉ—ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ। ଏହିପରି ଶରଣାଗତ ମୁଁ ସେଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲି।

Verse 55

प्रसन्नः प्राह नो मिथ्या मम वाक्यं भवेत्क्वचित् । किं त्विंद्रद्युम्नभूपालपरिज्ञाने सहायताम्

ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେ କହିଲେ—“ମୋର ବଚନ କେବେ ମିଥ୍ୟା ହେବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପରିଚୟ ଜାଣିବାରେ ତୁମେ ସହାୟତା କରିବ।”

Verse 56

यदा यास्यसि शापस्य तदा मुक्तिमवाप्स्यसि

“ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଶାପର ଫଳ ଭୋଗିବ, ସେତେବେଳେ ମୁକ୍ତି ପାଇବ।”

Verse 57

इत्युक्त्वा स मुनिः प्रायाद्गृहीत्वा निजकन्यकाम् । अखण्डशीलां स्वावासमहं गृध्रोऽभवं तदा

ଏହିପରି କହି ସେ ମୁନି ନିଜ ଅଖଣ୍ଡଶୀଳା କନ୍ୟାକୁ ନେଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଏବଂ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୁଁ ଗୃଧ୍ର ହୋଇଗଲି।

Verse 58

एवं तदा दमनकोत्सव ईश्वरस्य आंदोलनेन नृपवेश्मनि मेऽवतारः । शम्भोर्गणत्वमभवच्च तथाग्निवेश्यशापेन गृध्र इह भद्र तवेदमुक्तम्

ଏହିପରି ସେତେବେଳେ—ଇଶ୍ୱରଙ୍କ ଦମନକୋତ୍ସବ ଓ ଆନ୍ଦୋଳନ (ଝୁଲା) ଉତ୍ସବ ସମୟରେ—ରାଜମହଳରେ ମୋର ଅବତାର ହେଲା। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଗଣତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ମିଳିଲା; ଏବଂ ହେ ଭଦ୍ର, ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟଙ୍କ ଶାପରେ ଏଠାରେ ମୁଁ ଗୃଧ୍ର ହୋଇଲି। ଏହି କଥା ତୁମକୁ କୁହାଗଲା।