Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

इत्युक्तवत्युलूकोऽसौ नाडीजंघे सगद्गदम् । साश्रुनेत्रं स्थिरीभूय प्राह वाचं सुधासमुचम्

Transliteration

ityuktavatyulūko'sau nāḍījaṃghe sagadgadam | sāśrunetraṃ sthirībhūya prāha vācaṃ sudhāsamucam

Translation

ଏହା କୁହାଯାଉଥିବା ସୁନି ସେ ଉଲୂକ—ପାଦ କମ୍ପିତ, କଣ୍ଠ ଗଦ୍ଗଦ, ନୟନ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ—ସ୍ଥିର ହୋଇ ଅମୃତସମ ମଧୁର ବାଣୀ କହିଲା।

Word by Word

• इति: thus
• इति: वाक्यचिह्न (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यवसानार्थक-अव्ययम् (quotative particle)

• उक्तवति: when (she) had spoken
• उक्तवति: अधिकरण (Locative absolute)
• Type: Noun
• Root: √वच् (धातु) → उक्तवत्/उक्तवती (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (क्तवत्), स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी विभक्तिः, एकवचनम्; 'उक्तवति' = 'when she had spoken' (locative absolute)

• उलूकः: Ulūka (a person)
• उलूकः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उलूक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम्

• असौ: that (one)
• असौ: कर्ता (Apposition)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम्; दूरवाचकः

• नाडी-जङ्घे: (having) shanks like reeds
• नाडी-जङ्घे: कर्म/विधेय (Descriptive accusative)
• Type: Noun
• Root: नाडी (प्रातिपदिक) + जङ्घा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्विवचनम्, प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः; समासः—कर्मधारयः (नाडीव जङ्घे)

• सगद्गदम्: with stammering (voice)
• सगद्गदम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: स- (सहित) + गद्गद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्; 'उलूकम्' (लुप्तम्) इत्यस्य विशेषणम्; 'with a stammering voice'

• साश्रुनेत्रम्: with tearful eyes
• साश्रुनेत्रम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: स- (सहित) + अश्रु (प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (अश्रुभिः नेत्रम्) सह; 'tearful-eyed'

• स्थिरीभूय: becoming steady
• स्थिरीभूय: पूर्वकाल (Absolutive relation)
• Type: Indeclinable
• Root: स्थिर (प्रातिपदिक) + √भू (धातु) → स्थिरीभू (नामधातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (gerund) नामधातोः; 'having become steady'

• प्राह: said, spoke
• प्राह: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: प्र-√अह्/√ब्रू (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• वाचम्: speech, words
• वाचम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्

• सुधासमुचम्: sweet like nectar
• सुधासमुचम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: सुधा (प्रातिपदिक) + समुच्/समुच्चय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (सुधायाः समुचः/समुच्चयः) = 'nectar-like/nectar-heap' (अर्थतः मधुराम्)

Speaker

Narrator (Sūta/Lomaharṣaṇa, per Māheśvarakhaṇḍa convention)

Visual Art Cues

Scene: An owl character, legs trembling and voice faltering, gathers composure with tear-filled eyes and begins to speak nectar-sweet words; the moment freezes on the threshold of speech.

Characters & Entities

• Ulūka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Compassion and loyalty soften speech; even grief can be guided into truthful, beneficial words.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is praised directly in this verse; it sets the emotional context for the ensuing counsel.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed here.