Adhyaya 8

Verse 1

नारद उवाच । नाडीजंघबकेनोक्तां वाचमाकर्ण्यभूपतिः । मार्कंडेयेन संयुक्तो बभूवातीव दुःखितः

ନାରଦ କହିଲେ—ନାଡୀଜଂଘ-ବକ କହିଥିବା ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ।

Verse 2

तं निशम्य मुनिर्भूपं दुःखितं साश्रुलोचनम् । समानव्यसनः प्राह तदर्थं स पुनर्बकम्

ଆଖି ଲୁହରେ ଭରି ଶୋକାକୁଳ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମାନ ବ୍ୟଥାଭାଗୀ ମୁନି ବିଷୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ପୁନର୍ବାର ସେହି ବକକୁ କହିଲେ।

Verse 3

विधायाशां महाभाग त्वदंतिकमुपागतौ । आवां चिरायुर्ज्ञातांशाविन्द्रद्युम्नमिति द्विज

ହେ ମହାଭାଗ! ତୁମ ଉପରେ ଆଶା ରଖି ଆମେ ତୁମ ସମୀପକୁ ଆସିଛୁ। ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଆମେ ଦୁଇଜଣ—ମୁଁ ଓ ଚିରାୟୁ—ତୁମକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ବୋଲି ଜାଣୁଛୁ।

Verse 4

निष्पन्नं नास्य तत्कार्यं प्राणानेष मुमुक्षति । वह्निप्रवेशेन परं वैराग्यं समुपागतः

ତାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୋଇନାହିଁ; ଏବେ ସେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଅଗ୍ନିପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାରା ସେ ପରମ ବୈରାଗ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।

Verse 5

तन्मामुपागतोऽहं च त्वां सिद्धं नास्य वांछितम् । तदेनमनुयास्यामि मरणेन त्वया शपे

ଏହେତୁ, ହେ ସିଦ୍ଧ! ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି; ତାହାର ଇଚ୍ଛା ସିଦ୍ଧ ହୋଇନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ତାହାର ମୃତ୍ୟୁରେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବି—ତୁମ ନାମରେ ଶପଥ।

Verse 6

आशां कृत्वाभ्युपायातं निराशं नेक्षितुं क्षमाः । भवंति साधवस्तस्माज्जीवितान्मरणं वरम्

ଆଶା ନେଇ ଆସି ପରେ ନିରାଶ ହୋଇଥିବା ଲୋକକୁ ଦେଖିବାକୁ ସାଧୁମାନେ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 7

प्रार्थितं चामुना हृत्स्थं मया चास्मै प्रतिश्रुतम् । त्वां मित्रं तत्परिज्ञाने धृत्वा हृदि चिरायुषम्

ସେ ହୃଦୟରୁ ଯାହା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲା, ମୁଁ ସେହିଟିକୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି। ସେ ବିଷୟ ବୁଝିବା ପାଇଁ ତୁମକୁ ମିତ୍ର ଭାବେ ହୃଦୟରେ ଧରି ମୁଁ—ଚିରାୟୁ—ଆସିଛି।

Verse 8

असंपादयतो नार्थं प्रतिज्ञातं ममायुषा । कलुषेणार्थिना माशापूरकेण सखेधुना

ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ କରିନପାରିଲେ ମୋ ଜୀବନ ହିଁ ବ୍ୟର୍ଥ—ଏହି କଳୁଷିତ ଯାଚକ ହେତୁ, ଆଶା ପୂରଣକାରୀ ଏହି ସଖା ହେତୁ, ଯେ ଏବେ ଦୁଃଖର କାରଣ।

Verse 9

प्रतिश्रुतं कृतं श्लाघ्या दासतांत्यजपक्वणे । हरिश्चंद्रस्येव नृणां न श्लाघ्या सत्यसंधता

ଏକଥର ଦିଆ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପାଳନ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ଲାଘ୍ୟ—ଦାସ୍ୟାଶ୍ରୟ ତ୍ୟାଗ କରି ପକ୍ୱ ହୋଇଥିବା ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ସତ୍ୟସନ୍ଧତା ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 10

मित्रस्नेहस्य पर्यायस्तच्च साप्तपदं स्मृतम् । स्नेहः स कीदृशो मित्रे दुःखितो यो न दृश्यते

ମିତ୍ରସ୍ନେହର ପର୍ୟାୟ ‘ସାପ୍ତପଦ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ। ମିତ୍ର ଦୁଃଖିତ ଥିବାବେଳେ ଯେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ—ସେ ସ୍ନେହ କିପରି?

Verse 11

तदवश्यमहं साकमधुना वह्निसाधनम् । करिष्ये कीर्तिवपुषः कृते सत्यमिदं सखे

ଏହେତୁ, ହେ ସଖେ, ମୁଁ ଏବେ ନିଶ୍ଚୟ ତୋ ସହିତ ଅଗ୍ନି-ସାଧନ (ଅଗ୍ନିପରୀକ୍ଷା) କରିବି; କୀର୍ତ୍ତି-ଦେହଧାରୀଙ୍କ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାଇଁ—ଏହା ସତ୍ୟ।

Verse 12

अनुजानीहि मामेतद्दर्शनं तव पश्चिमम् । त्वया सह महाभाग नाडीजंघ द्विजोत्तम

ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ—ତୋର ଏହି ଦର୍ଶନ ମୋର ଶେଷ ଦର୍ଶନ ହେବ। ହେ ମହାଭାଗ ନାଡୀଜଂଘ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମୁଁ ତୋ ସହିତ (ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ)।

Verse 13

नारद उवाच । वज्रवद्दुःसहां वाचं मार्कंडेयसमीरिताम् । शुश्रुवान्स क्षणं ध्यात्वा प्रतीतः प्राह तावुभौ

ନାରଦ କହିଲେ—ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଥିବା ବଜ୍ରସଦୃଶ ଦୁଃସହ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଚିନ୍ତା କଲା; ପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ଦୁହେଁକୁ କହିଲା।

Verse 14

नाडीजंघ उवाच । यद्येवं तदिदं मित्रं विशंतं ज्वलनेऽधुना । निवारय मुनिश्रेष्ठ मत्तोऽस्ति चिरजीवितः

ନାଡୀଜଂଘ କହିଲା—ଯଦି ଏମିତି, ତେବେ ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ମିତ୍ର ଯେ ଏବେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଯାଉଛି, ତାକୁ ରୋକ; ତାହାର ଆୟୁ ମୋଠାରୁ ଦୀର୍ଘ।

Verse 15

प्राकारकर्णनामासावुलूकः शिवपर्वते । स ज्ञास्यति महीपालमिंद्रद्युम्नं न संशयः

ଶିବପର୍ବତରେ ପ୍ରାକାରକର୍ଣ୍ଣ ନାମର ଗୋଟିଏ ପେଚା ଅଛି; ସେ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଦେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 16

तस्मादहं त्वया सार्धममुना च शिवालयम् । व्रजामि तं शिखरिणं मित्रकार्यप्रसिद्धये

ଏହେତୁ ମୁଁ ତୁମ ସହ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଶିବାଳୟ—ସେଇ ପର୍ବତଶିଖରକୁ—ଯାଉଛି, ଯେପରି ମିତ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଉ।

Verse 17

इत्येव मुक्त्वा ते जग्मुस्त्रयोऽपि द्विजपुंगवाः । कैलासं ददृशुस्तत्र तमुलूकं स्वनीडगम्

ଏପରି କହି ସେଇ ତିନିଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ କୈଳାସକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ନିଜ ନୀଡ଼ରେ ଥିବା ସେଇ ପେଚାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 18

कृतसंविदसौ तेन बकः स्वागतपूजया । पृष्टश्च तावुभौ प्राह तत्सर्वमभिवांछितम्

ସ୍ୱାଗତ ଓ ପୂଜାଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ବିଦ୍‌ ସ୍ଥାପନ କରି ସେଇ ବକ ପକ୍ଷୀକୁ ପଚାରାଗଲା; ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଚାହିତା ସମସ୍ତ କଥା ଯଥାର୍ଥ କହିଦେଲା।

Verse 19

चिरायुरसि जानीषे यदीन्द्रद्युम्नभूपतिम् । तद्ब्रूहि तेन ज्ञानेन कार्यं जीवामहे वयम्

ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ। ଯଦି ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ରାଜାଙ୍କୁ ଜାଣ, ତେବେ କୁହ; ସେଇ ଜ୍ଞାନରେ ଆମ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ ଏବଂ ଆମେ ଜୀବିତ ରହିବୁ।

Verse 20

इति पृष्टः स विमना मित्रकार्यप्रसाधनात् । कौशिकः प्राह जानामि नेन्द्रद्युम्नमहं नृपम्

ଏପରି ପଚାରାଯାଉଥିବାବେଳେ ମିତ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ ହେବ ନାହିଁ ବୋଲି ସେ ମନମରା ହେଲା। କୌଶିକ କହିଲା—“ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ରାଜାଙ୍କୁ ଜାଣେ ନାହିଁ।”

Verse 21

अष्टाविंशत्प्रमाणा मे कल्पा जातस्य भूतले । न दृष्टो न श्रुतो वासाविंद्रद्युम्नो नृपः क्षितौ

ମୁଁ ଭୂତଳରେ ଅଷ୍ଟାବିଂଶତି କଳ୍ପ ପରିମାଣ ଆୟୁ ବ୍ୟତୀତ କରିଛି; ତଥାପି ଏହି ପୃଥିବୀରେ ‘ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ’ ନାମକ ରାଜାକୁ ନ ଦେଖିଛି, ନ ଶୁଣିଛି।

Verse 22

तच्छ्रुत्वा विस्मितो भूपस्तस्यायुरतिमात्रतः । दुःखितोऽपि तदा हेतुं पप्रच्छासौ तदायुषः

ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ତାହାର ଅତ୍ୟଧିକ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଖି ବିସ୍ମିତ ହେଲେ; ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ସେହି ଦୀର୍ଘାୟୁର କାରଣ ପଚାରିଲେ।

Verse 23

एवमायुर्यदि तव कथं प्राप्तं ब्रवीहि तत् । उलूकत्वं कथमिदं जुगुप्सितमतीव च

ଯଦି ତୁମର ଆୟୁ ଏପରି, ତେବେ ଏହା କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା କୁହ। ଏବଂ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୃଣାସ୍ପଦ ଉଲୂକତ୍ୱ—ପେଚା ରୂପ—ତୁମକୁ କିପରି ମିଳିଲା?

Verse 24

प्राकारकर्ण उवाच । श्रृणु भद्र यथा दीर्घमायुर्मेशिवपूजनात् । जुगुप्सितमुलूकत्वं शापेन च महामुनेः

ପ୍ରାକାରକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ—ହେ ଭଦ୍ର, ଶୁଣ; ଶିବପୂଜାରୁ ମୋତେ ଦୀର୍ଘାୟୁ କିପରି ମିଳିଲା, ଏବଂ ମହାମୁନିଙ୍କ ଶାପରୁ ଏହି ଘୃଣାସ୍ପଦ ଉଲୂକତ୍ୱ କିପରି ହେଲା।

Verse 25

वसिष्ठकुलसंभूतः पुराहमभवं द्विजः । घंट इत्यभिविख्यातो वाराणस्यां शिवेरतः

ପୂର୍ବେ ମୁଁ ବସିଷ୍ଠ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଥିଲି; ‘ଘଣ୍ଟ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ବାରାଣସୀରେ ଶିବଭକ୍ତିରେ ରତ ଥିଲି।

Verse 26

धर्मश्रवणनिष्ठस्य साधूनां संसदि स्वयम् । श्रुत्वास्मि पूजयामीशं बिल्वपत्रैरखंडितैः

ଧର୍ମଶ୍ରବଣରେ ନିଷ୍ଠ ସାଧୁମାନଙ୍କ ସଭାରେ, ତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ମୁଁ ନିଜେ ଅଖଣ୍ଡ ବିଲ୍ୱପତ୍ରରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲି।

Verse 27

न मालती न मंदारः शतपत्रं न मल्लिका । तथा प्रियाणि श्रीवृक्षो यथा मदनविद्विषः

ମାଳତୀ ନୁହେଁ, ମନ୍ଦାର ନୁହେଁ, ଶତପତ୍ର ପଦ୍ମ ନୁହେଁ, ମଲ୍ଲିକା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ମଦନବିଦ୍ୱେଷୀ ଶିବଙ୍କୁ ଶ୍ରୀବୃକ୍ଷ (ବିଲ୍ୱ) ଯେପରି ପ୍ରିୟ, ସେପରି ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।

Verse 28

अखंडबिल्वपत्रेण एकेन शिवमूर्धनि । निहितेन नरैः पुण्यं प्राप्यते लक्षपुष्पजम्

ଶିବଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ଗୋଟିଏ ଅଖଣ୍ଡ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଲକ୍ଷ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ ସମ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।

Verse 29

अखंडितैर्बिल्वपत्रैः श्रद्धया स्वयमाहृतैः । लिंगप्रपूजनं कृत्वा वर्षलक्षं वसेद्दिवि

ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନିଜେ ଆଣିଥିବା ଅଖଣ୍ଡ ବିଲ୍ୱପତ୍ରରେ ଶିବଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ବସେ।

Verse 30

सच्छास्त्रेभ्य इति श्रुत्वा पूजयाम्यहमीश्वरम् । त्रिकालं श्रद्धया पत्रैः श्रीवृक्षस्य त्रिभिस्त्रिभिः

ସତ୍ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ଏହା ଶୁଣି ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ—ପ୍ରତିଦିନ ତ୍ରିକାଳ, ଶ୍ରୀବୃକ୍ଷ (ବିଲ୍ୱ)ର ତିନି ତିନି ପତ୍ରରେ।

Verse 31

ततो वर्षशतस्यांते तुतोष शशिशेखरः । प्रत्यक्षीभूय मामाह मेघगंभीरया गिरा

ତାପରେ ଶତବର୍ଷର ଶେଷରେ ଶଶିଶେଖର (ଶିବ) ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇ ମେଘଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ ମୋତେ କହିଲେ।

Verse 32

ईश्वर उवाच । तुष्टोस्मि तव विप्रेंद्राखंडबिल्वदलार्चनात् । वृणीष्वाभिमतं यत्ते दास्यम्यपि च दुर्लभम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଅଖଣ୍ଡ ବିଲ୍ୱଦଳରେ କରା ତୋର ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ମୁଁ ତୁଷ୍ଟ। ଯାହା ତୋର ଅଭିମତ, ସେହି ବର ମାଗ; ଦୁର୍ଲଭ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେବି।

Verse 33

अखंडबिल्वपत्रेण महातुष्टिः प्रजायते । एकनापि यथान्येषां तथा न मम कोटिभिः

ଏକ ଅଖଣ୍ଡ ବିଲ୍ୱପତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ (ମୋର) ମହାତୁଷ୍ଟି ଜନ୍ମେ। ଅନ୍ୟମାନେ ବହୁ ଅର୍ପଣରେ ଯେପରି ତୁଷ୍ଟ, ମୁଁ ଏକରେ ସେପରି; କୋଟି ଦାନରେ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ନୁହେଁ।

Verse 34

इत्युक्तोऽहं भगवता शंभुना स्वमनः स्थितम् । वृणोमि स्म वरं देव कुरु मामजरामरम्

ଭଗବାନ ଶମ୍ଭୁ ଏପରି କହିବା ପରେ, ମୁଁ ମନରେ ଥିବା ବରକୁ ବାଛିଲି—ହେ ଦେବ! ମୋତେ ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁରହିତ କର।

Verse 35

अथ लीलाविलासो मां तथेत्युक्त्वाऽविचारितम् । ययावदर्शनं प्रीतिमहं च महतीं गतः

ତାପରେ ଲୀଳାବିଲାସୀ ପ୍ରଭୁ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି କ୍ଷଣମାତ୍ର ବିଚାର ନକରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଏବଂ ମୁଁ ମହାନ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲି।

Verse 36

कृतकृत्यं तदात्मानमज्ञासिपमहं क्षितौ । एतस्मिन्नेव काले तु भृगुवंश्योऽभवद्द्विजः

ତେବେ ପୃଥିବୀରେ ମୁଁ ନିଜକୁ କୃତକୃତ୍ୟ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟସିଦ୍ଧ ବୋଲି ଜାଣିଲି; ଏହି ସମୟରେ ଭୃଗୁବଂଶରେ ଜଣେ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 37

अवदातत्रिजन्मासवक्षविच्चाक्षरार्थवित् । सुदर्शनेति प्रथिता प्रिया तस्याभवत्सती

ସେ ଶୁଦ୍ଧାଚାରୀ ଦ୍ୱିଜ, ବାକ୍ୟବିଦ୍ ଓ ଅକ୍ଷରାର୍ଥବିଦ୍ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ପତିବ୍ରତା ସତୀ ‘ସୁଦର୍ଶନା’ ନାମେ ପ୍ରଥିତ—ପବିତ୍ରା, ଦୀପ୍ତିମୟୀ ଏବଂ ଶ୍ରୁତିବାଣୀର ସାରାର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତା—ହେଲେ।

Verse 38

अतीव मुदिता पत्युर्मुखं प्रेक्ष्यास्य दर्शनात् । तनया देवलस्यैपा रूपेणाप्रतिमा भुवि

ପତିଙ୍କ ମୁଖ ଦେଖି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ତାହାପରେ ଦେବଳଙ୍କ ଏହି କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲା—ଯାହାର ରୂପ ପୃଥିବୀରେ ଅପ୍ରତିମ।

Verse 39

तस्यां तस्मादभूत्कन्या निर्विशेषा निजारणेः । निवृत्तबालभावाभूत्कुमारी यौवनोन्मुखी

ସେମାନଙ୍କ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କୁ ନେଇ ଜଣେ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲା—ନିଜ ବଂଶରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ବିଶେଷା। ବାଲ୍ୟଭାବ ଛାଡ଼ି ସେ କୁମାରୀ ଯୌବନ ଦିଗକୁ ଉନ୍ମୁଖ ହେଲା।

Verse 40

नालं बभूव तां दातुं तनयां गुणशालिनीम् । कस्यापि जनकः सा च वयःसंधौ मयेक्षिता

ଗୁଣଶାଳିନୀ ସେ କନ୍ୟାକୁ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଏମିତି କେହି ବର ପିତାଙ୍କୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ; ଏବଂ ବୟଃସନ୍ଧି—ଯୌବନର ସୀମାରେ—ମୁଁ ତାକୁ ଦେଖିଲି।

Verse 41

प्रविश्द्यौवनाभोगभावैरतिमनोहरा । निर्वास्यमानैरपरैस्तिलतंदुलिताकृतिः

ଯୌବନର ଭୋଗ ଓ ଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହରା ହେଲା। ଅନ୍ୟ ନବବିକଶିତ ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକଟ ହେବାରୁ ତାହାର ଆକୃତି ପବନେ ଡୋଳୁଥିବା ତିଳଲତା ପରି ସୁକୁମାର ଓ ସୁକ୍ଷ୍ମ ଦିଶିଲା।

Verse 42

क्रीडमाना वयस्याभिर्लावण्यप्रतिमेव सा । व्यचिंतयमहं विप्र तां निरीक्ष्य सुमध्यमाम्

ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବା ସେ ଯେନ ଲାବଣ୍ୟର ପ୍ରତିମା ଥିଲା। ସେହି ସୁମଧ୍ୟମାକୁ ଦେଖି, ହେ ବିପ୍ର, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲି।

Verse 43

अनन्याकृतिमन्योऽसौ विधिर्येनेति निर्मिता । ततः सात्त्विकभावानां तत्क्षणादस्मि गोचरम्

ମୁଁ ମନେ ଭାବିଲି—“ଏହି ରୂପ ଅନନ୍ୟ; ନିଶ୍ଚୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିଧାତା ଏହାକୁ ଗଢ଼ିଛନ୍ତି।” ସେହି କ୍ଷଣରୁ ମୁଁ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବର—ସ୍ନେହ ଓ ଅନ୍ତଃସ୍ପନ୍ଦନର—ଗୋଚରରେ ପଡ଼ିଲି।

Verse 44

प्रापितो लीलयाहत्य बाणैः कुसुमधन्विना । ततो मया स्खलद्वालं पृष्टा कस्येति तत्सखी

କୁସୁମଧନ୍ୱା କାମଦେବଙ୍କ ବାଣରେ ଲୀଳାରେ ଆହତ ହେଲି ପରି ମୁଁ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇପଡ଼ିଲି। ତାପରେ ଅଡ଼ଖଳା କଥାରେ ତାହାର ସଖୀକୁ ପଚାରିଲି—“ଏହି କାହାର କନ୍ୟା?”

Verse 45

प्राहेति भृगुवंश्यस्य कन्येयं द्विजजन्मनः । अनूढाद्यापि केनापि समायातात्र खेलितुम्

ସଖୀ କହିଲା—“ଏହି କନ୍ୟା ଭୃଗୁବଂଶୀୟ ଜଣେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଝିଅ। ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାହା ସହ ବିବାହ ହୋଇନାହିଁ; ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କରିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।”

Verse 46

ततः कुसुमबाणेन शरव्रातैर्भृशं हतः । पितरं प्रणतो गत्वा ययाचे तां भृगूद्वहम्

ତତଃ ପୁଷ୍ପବାଣର ଶରବୃଷ୍ଟିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହୋଇ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପ୍ରଣାମ କଲି ଏବଂ ଭୃଗୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ଋଷିଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ବିବାହାର୍ଥେ ଯାଚନା କଲି।

Verse 47

स च मां सदृशं ज्ञात्वा शीलेन च कुलेन च । अतीव चार्थिनं मह्यं ददौ वाचा पुरः क्रमात्

ସେ ମୋର ଶୀଳ ଓ କୁଳ ଦେଖି ମୋତେ ଯୋଗ୍ୟ ଜାଣିଲେ; ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଙ୍କ୍ଷା ଦେଖି ବିଧିମତେ ଯଥାକ୍ରମେ ବାକ୍ୟଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ମୋତେ ଦାନ କଲେ।

Verse 48

ततः सा तनया तस्य भार्गवस्या श्रृणोदिति । दत्तास्मि तस्मै विप्राय विरूपायेति जल्पताम्

ତେବେ ସେ ଭାର୍ଗବଙ୍କ କନ୍ୟା ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲା—“ମୋତେ ସେଇ ବିପ୍ରକୁ, ଯେ ରୂପେ ବିକୃତ, ଦିଆଯାଇଛି” ବୋଲି ସେ ଦୁଃଖରେ ଗୁଣୁଗୁଣାଇ ଅଭିଯୋଗ କଲା।

Verse 49

रोरूयमाणा जननीमाह पश्य यथा कृतम् । अतीवानुचितं दत्त्वा जनकेन तथा वरे

ସେ କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି ମାଆଙ୍କୁ କହିଲା—“ଦେଖ, କିପରି କରାଗଲା! ପିତା ମୋତେ ଏମିତି ବରକୁ ଦେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଚିତ କାମ କରିଛନ୍ତି।”

Verse 50

विषमालोड्य पास्यामि प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । वरं न तु विरूपस्योद्वोढुर्भार्या कथंचन

“ମୁଁ ବିଷ ମିଶାଇ ପିଇଦେବି, କିମ୍ବା ହୁତାଶନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି; କିନ୍ତୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ସେ ରୂପବିକୃତ ବରର ପତ୍ନୀ ହେବି ନାହିଁ।”

Verse 51

ततः संबोध्य जननी तां सुतामाह भार्गवम् । न देयास्मै त्वया कन्या विरूपायेति चाग्रहात्

ତେବେ ମାତା କନ୍ୟାକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ କହିଲେ— “ସେଇ ବିରୂପ ପୁରୁଷକୁ ଏହି କନ୍ୟା ଦିଅନି।”

Verse 52

स वल्लभावचः श्रुत्वा धर्मशास्त्राण्यवेक्ष्य च । दत्तामपि हरेत्पूर्वां श्रेयांश्चेद्वर आव्रजेत्

ପ୍ରିୟାର କଥା ଶୁଣି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖି ସେ ନିଶ୍ଚୟ କଲା— “ଯଦି ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଆସେ, ତେବେ ପୂର୍ବରୁ ଦିଆ କନ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ଫେରାଇ ନିଆଯାଇପାରେ।”

Verse 53

अर्वाक्छिलाक्रमणतो निष्ठा स्यात्सप्तमे पदे । इति व्यवस्य प्रददावन्यस्मै तां द्विजः सुताम्

ସେ ଏଭଳି ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲା— “ଶିଳାକ୍ରମଣ ପୂର୍ବରୁ; କାରଣ ସପ୍ତମ ପଦରେ ହିଁ ବନ୍ଧନ ଦୃଢ଼ ହୁଏ।” ଏହିପରି ଠାରୁ ଦ୍ୱିଜ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଅନ୍ୟଜନଙ୍କୁ ଦେଲା।

Verse 54

श्वोभाविनि विवाहे तु तच्च सर्वं मया श्रुतम् । ततोतीव विलक्ष्योहं वयस्यानां पुरस्तदा

ଆସନ୍ତାକାଲି ହେବାକୁ ଥିବା ବିବାହ ବିଷୟରେ ସେ ସବୁ ମୁଁ ଶୁଣିଲି। ତେବେ ସହଚରମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲଜ୍ଜିତ ଓ ସଙ୍କୋଚିତ ହେଲି।

Verse 55

नाशकं वदनं भद्र तथा दर्शयितुं निजम् । कामार्तोतीव तां सुप्तामर्वाग्निशि तदाहरम्

ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ସେପରି ମୋ ମୁହଁ ଦେଖାଇ ପାରିଲି ନାହିଁ। କାମରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ରାତିର ପ୍ରଥମ ପ୍ରହରେ, ଶୋଇଥିବା ତାକୁ ମୁଁ ଉଠାଇ ନେଇଗଲି।

Verse 56

नीत्वा दुर्गतमैकांतेऽकार्षमौद्वाहिकं विधिम् । गांधर्वेण विवाहेन ततोऽकार्षं हृदीप्सितम्

ତାକୁ ଏକାନ୍ତ ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇ ମୁଁ ବିବାହବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ କଲି; ପରେ ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହଦ୍ୱାରା ମୋ ହୃଦୟର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲି।

Verse 57

अनिच्छंतीं तदा बालां बलात्सुरतसेवनम् । अथानुपदमागत्य तत्पिता प्रातरेव माम्

ସେତେବେଳେ ଅନିଚ୍ଛୁକ ସେଇ ବାଳିକା ସହିତ ମୁଁ ବଳପୂର୍ବକ ରତିସେବନ କଲି। ତାପରେ ସତ୍ୱର ତାଙ୍କ ପିତା ପ୍ରଭାତେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।

Verse 58

निश्वस्य संवृतो विप्रास्तां वीक्ष्योद्वाहितां सुताम् । शशाप कुपितो भद्र मां तदानीं स भार्गवः

ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ‘ବିବାହିତ’ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ହେ ଭଦ୍ର, ସେଇ ସମୟରେ ସେ ଭାର୍ଗବ ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 59

भार्गव उवाच । निशाचरस्य धर्मेण यत्त्वयोद्वाहिता सुता । तस्मान्निशाचरः पाप भव त्वमविलंबितम्

ଭାର୍ଗବ କହିଲେ—‘ନିଶାଚରର ଧର୍ମାନୁସାରେ ତୁମେ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରାଇଛ; ତେଣୁ, ହେ ପାପୀ, ବିଳମ୍ବ ନ କରି ତୁମେ ନିଜେ ନିଶାଚର ହେଅ।’

Verse 60

इति शप्तः प्रण्म्यैनं पादोपग्रहपूर्वकम् । हाहेति च ब्रुवन्गाढं साश्रुनेत्रं सगद्गदम्

ଏଭଳି ଶାପିତ ହୋଇ ସେ ପ୍ରଥମେ ପାଦ ଧରି ପ୍ରଣାମ କଲା; ଏବଂ ‘ହାୟ! ହାୟ!’ ବୋଲି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ କହିଲା—ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ, କଣ୍ଠ ଗଦ୍ଗଦ।

Verse 61

ततोहमब्रवं कस्माददोषं मां भवानिति । शपते भवता दत्ता मम वाचा पुरा सुता

ତେବେ ମୁଁ କହିଲି—“ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ; ତଥାପି ଆପଣ କାହିଁକି ମୋତେ ଶାପ ଦେଉଛନ୍ତି? ପୂର୍ବେ ଆପଣଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କ କନ୍ୟା ମୋତେ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ହୋଇଥିଲା।”

Verse 62

सोद्वाहिता मया कन्या दानं सकृदिति स्मृतिः । सकृज्जल्पंति राजानः सकृज्जल्पंति पण्डिताः

“ସେ କନ୍ୟା ମୋ ଦ୍ୱାରା ବିବାହିତା ହୋଇଛି; ସ୍ମୃତି କହେ—ଦାନ ଏକଥର ମାତ୍ର। ରାଜାମାନେ ଏକଥର କହନ୍ତି, ପଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକଥର କହନ୍ତି।”

Verse 63

सकृत्कन्याः प्रदीयंते त्रीण्येतानि सकृत्सकृत् । किं च प्रतिश्रुतार्थस्य निर्वाहस्तत्सतां व्रतम्

“କନ୍ୟା ଏକଥର ମାତ୍ର ଦିଆଯାଏ; ଏହି ତିନୋଟି କାର୍ଯ୍ୟ ‘ଏକଥର’ ମାତ୍ର। ଆଉ, ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ ଅର୍ଥର ନିର୍ବାହ ହିଁ ସତ୍ଜନଙ୍କ ବ୍ରତ।”

Verse 64

भवादृशानां साधूनां साधूनां तस्य त्यागो विगर्हितः । प्रतिश्रुता त्वया लब्धा तदा कालमियं मया

“ଆପଣଙ୍କ ପରି ସାଧୁଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି ତ୍ୟାଗ ନିନ୍ଦନୀୟ। ସେତେବେଳେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିରେ ସେ ମୋ ପାଇଁ ଲଭ୍ୟ ହୋଇଥିଲା; ଏବେ ଯଥାକାଳେ ମୁଁ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଆସିଛି।”

Verse 65

उद्वोढा चाधुना नाहमुचितः शापभाजनम् । वृथा शपन्ति मह्यं च भवंतस्तद्विचार्यताम्

“ଏବେ ସେ ବିବାହିତା; ମୁଁ ଶାପର ପାତ୍ର ନୁହେଁ। ଆପଣମାନେ ବ୍ୟର୍ଥରେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଉଛନ୍ତି—ଏହା ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରନ୍ତୁ।”

Verse 66

यो दत्त्वा कन्यकां वाचा पश्चाद्धरति दुर्मतिः । स याति नरकं चेति धर्मशास्त्रेषु निश्चितम्

ଯେ ପୁରୁଷ ବଚନଦାନ କରି କନ୍ୟାକୁ ଦେଇ ପରେ ଦୁର୍ମତିରେ ତାକୁ ପୁଣି ଫେରାଇ ନେଇଯାଏ, ସେ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରନିଶ୍ଚୟ ଅନୁସାରେ ନରକକୁ ଯାଏ।

Verse 67

तदाकर्ण्य व्यवस्यासौ तथ्यं मद्वचनं हृदा । पश्चात्तापसमोपेतो मुनिर्मामित्यथाब्रवीत्

ତାହା ଶୁଣି ସେ ମୁନି ହୃଦୟରେ ମୋର ବଚନ ସତ୍ୟ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କଲେ; ପରେ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ମୋତେ ଏଭଳି କହିଲେ।

Verse 68

न मे स्यादन्यथा वाणी उलूकस्त्वं भविष्यति । निशाचरो ह्युलूकोऽपि प्रोच्यते द्विजसत्तम

ମୋର ବାଣୀ ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ; ତୁମେ ଉଲୂକ (ପେଚା) ହେବ। କାରଣ ପେଚାକୁ ମଧ୍ୟ ‘ନିଶାଚର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 69

यदेंद्रद्युम्नविज्ञाने सहायस्तंव भविष्यसि । तदा त्वं प्रकृतिं विप्र प्राप्स्यसीत्यब्रवीत्स माम्

ସେ ମୋତେ କହିଲେ—ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ପରିଚୟ କରାଇବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସହାୟ ହେବ, ହେ ବିପ୍ର, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱାଭାବିକ ଅବସ୍ଥା ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 70

तद्वाक्यसमकालं च कौशिकत्वमिदं मम । एतावंति दिनान्यासीदष्टाविंशद्दिनं विधेः

ସେହି ବଚନ କୁହାଯାଇଥିବା ସମୟରୁ ମୋ ପାଖରେ ଏହି ‘କୌଶିକ’ ଅବସ୍ଥା ଆସିଲା; ଏହା ଏତେ ଦିନ ରହିଲା—ହେ ବିଧେ, ଅଠାଇଶ ଦିନ।

Verse 71

बिल्वीदलौरिति पुरा शशिशेखरस्य संपूजनेन मम दीर्घतरं किलायुः । संजातमत्र च जुगुप्सितमस्य शापात्कैलासरोधसि निशाचररूपमासीत्

ପୂର୍ବକାଳରେ ମୁଁ ବିଲ୍ୱପତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶଶିଶେଖର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିଥିଲି; ତାହାରେ ମୋର ଆୟୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦୀର୍ଘ ହେଲା। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଶାପରୁ ଏଠାରେ ଘୃଣିତ ଗତି ହେଲା—କୈଲାସର ଢାଳରେ ମୁଁ ନିଶାଚରରୂପ (ରାକ୍ଷସ ଦେହ) ହୋଇଗଲି।