Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 71

Devanagari script

बिल्वीदलौरिति पुरा शशिशेखरस्य संपूजनेन मम दीर्घतरं किलायुः । संजातमत्र च जुगुप्सितमस्य शापात्कैलासरोधसि निशाचररूपमासीत्

Transliteration

bilvīdalauriti purā śaśiśekharasya saṃpūjanena mama dīrghataraṃ kilāyuḥ | saṃjātamatra ca jugupsitamasya śāpātkailāsarodhasi niśācararūpamāsīt

Translation

ପୂର୍ବକାଳରେ ମୁଁ ବିଲ୍ୱପତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶଶିଶେଖର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିଥିଲି; ତାହାରେ ମୋର ଆୟୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦୀର୍ଘ ହେଲା। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଶାପରୁ ଏଠାରେ ଘୃଣିତ ଗତି ହେଲା—କୈଲାସର ଢାଳରେ ମୁଁ ନିଶାଚରରୂପ (ରାକ୍ଷସ ଦେହ) ହୋଇଗଲି।

Word by Word

• बिल्वी-दलौ: two bilva leaves
• बिल्वी-दलौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बिल्वी (प्रातिपदिक) + दल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बिल्व्याः दलौ = bilva-leaves)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यादि-निपात (quotative particle)

• पुरा: formerly
• पुरा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• शशिशेखरस्य: of Śaśiśekhara (Śiva)
• शशिशेखरस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शशिशेखर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; कर्मधारयः (शशिः शेखरः यस्य = ‘moon-crested’, i.e., Śiva)

• संपूजनेन: by (the act of) worship
• संपूजनेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: संपूजन (प्रातिपदिक; √पूज् (धातु) से भाव)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण/हेतु-भाव (instrumental: by/through worship)

• मम: my
• मम: Sambandha (Possessor/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम (genitive: my)

• दीर्घतरम्: longer
• दीर्घतरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तुलनात्मक-विशेषण (comparative)

• किल: indeed
• किल: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: किल (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic/indeed; hearsay nuance)

• आयुः: life-span
• आयुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• संजातम्: arose/occurred
• संजातम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+√जन् (धातु)
• Form: कृत्-प्रत्यय: क्त (भूतकर्मणि/भूतभावे), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘arisen/occurred’ (agreeing with आयुः as neuter)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• जुगुप्सितम्: loathsome
• जुगुप्सितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √गुप्/√गुप्स् (धातु; desiderative base जुगुप्स्)
• Form: कृत्-प्रत्यय: क्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘despised/loathsome’

• अस्य: of him
• अस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम (of him/this one)

• शापात्: from (his) curse
• शापात्: Apadana (Source/Cause/अपादान)
• Type: Noun
• Root: शाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादान (ablative: from/because of a curse)

• कैलास-रोधसि: on the slope/bank of Kailāsa
• कैलास-रोधसि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कैलास (प्रातिपदिक) + रोधस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कैलासस्य रोधसि = on the slope/bank of Kailāsa)

• निशाचर-रूपम्: the form of a night-roamer (demon)
• निशाचर-रूपम्: Karta (Subject-complement/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: निशाचर (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (निशाचरस्य रूपम् = form of a night-wanderer)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Unnamed narrator (continuing first-person account within Kaumārikākhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kailāsa (Śiva-dhāma)

Type: peak

Visual Art Cues

Scene: A devotee offers fresh bilva leaves at a Śiva-liṅga beneath a crescent-moon-crowned Śiva’s presence; the scene shifts to the icy slopes of Kailāsa where the same being, under a curse, bears a fearsome niśācara form—devotion and downfall juxtaposed.

Characters & Entities

• Śaśiśekhara (Śiva)
• Bilva
• Kailāsa
• Śāpa (curse)
• Niśācara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion brings merit and longevity, but dharma requires humility—divine displeasure can still lead to downfall; one must align worship with right conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kailāsa is referenced as the sacred locale; the verse situates the transformation narrative on Kailāsa’s slopes.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śiva worship using bilva leaves (bilva-dala-pūjā) is mentioned as the act producing merit and extended life.