Adhyaya 64

Verse 1

एवं तत्र स्थिते तीरे देव्याराधनतत्परे । सप्तलिंगार्चनरते भीमनन्दननन्दने

ଏହିପରି ସେ ସେଠାରେ ତୀରରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲା—ଦେବୀଆରାଧନାରେ ତତ୍ପର—ଏବଂ ସପ୍ତଲିଙ୍ଗ ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ରତ; ଭୀମଙ୍କ ପୌତ୍ର (ବର୍ବରୀକ) ସେଠାରେ ରହିଲା।

Verse 2

ततः कालेन केनापि पांडवा द्यूतनिर्जिताः । तत्राजग्मुश्च क्रमतस्तीर्थस्नानकृते भुवम्

ତାପରେ କିଛି କାଳ ପରେ, ଦ୍ୟୂତରେ ପରାଜିତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ନିମିତ୍ତେ ଭୂମିରେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଭ୍ରମଣ କରି ସେଠାକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 3

प्रागेव चंडिकां देवीं क्षेत्रादीशानतः स्थिताम् । आसेदुर्मार्गखिन्नास्ते द्रौपदीपंचमास्तदा

ପ୍ରଥମେ ସେମାନେ ସେହି କ୍ଷେତ୍ରର ଈଶାନ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଚଣ୍ଡିକା ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ; ପଥଶ୍ରମେ କ୍ଲାନ୍ତ ସେମାନେ ସେତେବେଳେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ—ଦ୍ରୌପଦୀ ପଞ୍ଚମୀ ଭାବେ।

Verse 4

तत्रैव चोपविष्टोऽभूत्तदानीं चंडिकागणः । बर्बरीकश्च तान्वीरान्समायातानपश्यत

ସେଠାରେ ତେବେ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ଗଣ ଉପବିଷ୍ଟ ଥିଲା; ଏବଂ ବର୍ବରୀକ ସେଠାକୁ ଆସିଥିବା ସେହି ବୀରମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 5

परं नासौ वेद पाण्डून्पाण्डवास्तं च नो विदुः । आजन्म यस्मान्नैवाभूत्पाण्डूनां चास्य संगमः

ସେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ଜାଣୁନଥିଲା, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଜାଣୁନଥିଲେ; କାରଣ ଜନ୍ମରୁ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ତାହାର କେବେ ମିଳନ ହୋଇନଥିଲା।

Verse 6

ततः प्रविश्य वै तस्मिन्देवीमासाद्य पांडवाः । पिंडकाद्यं तत्र मुक्त्वा तृषा प्रैक्षि जलं तदा

ତାପରେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡ ଆଦି ଅର୍ପଣ ରଖିଲେ; ତୃଷାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ସେତେବେଳେ ଜଳକୁ ଖୋଜିଲେ।

Verse 7

ततो भीमः कुण्डमध्यं जलं पातुं विवेश ह । प्रविशंतं च तं प्राह युधिष्ठिर इदं वचः

ତାପରେ ଭୀମ ଜଳ ପିବା ପାଇଁ କୁଣ୍ଡର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବାବେଳେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 8

उद्धृत्य भीम तोयं त्वं पादौ प्रक्षाल्य भो बहिः । ततः पिबाऽन्यथा दोषो महांस्त्वामुपपत्स्यते

ହେ ଭୀମ! ଜଳକୁ ଉଠାଇ ବାହାରେ ଆଣି, ବାହାରେ ପାଦ ଧୋଇ ତାପରେ ପିଅ। ନହେଲେ ତୋପରେ ମହାଦୋଷ ପଡିବ।

Verse 9

एतद्राज्ञो वचो भीमस्तृषा व्याकुललोचनः । अश्रुत्वैव विवेशासौ कुण्डमध्ये जलेच्छया

ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥାକୁ ତୃଷାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ନୟନ ଥିବା ଭୀମ ଶୁଣିଲା ନାହିଁ; ଜଳ ଇଚ୍ଛାରେ ସେ କୁଣ୍ଡର ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 10

स च दृष्ट्वा जलं पातुं तत्रैव कृतनिश्चयः । मुखं हस्तौ च चरणौ क्षालयामास शुद्धये

ଜଳ ଦେଖି ସେଠାରେଇ ପିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେହି ଜଳରେ ମୁହଁ, ହାତ ଓ ପାଦ ଧୋଇଲା।

Verse 11

यतः पीतं जलं पुंसामप्रक्षाल्य च यद्भवेत् । प्रेताः पिशाचास्तद्रूपं संक्रम्य प्रपिबंति तत्

କାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ଯଦି ଯଥାବିଧି ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ନ କରି ଜଳ ପିଏ, ତେବେ ପ୍ରେତ ଓ ପିଶାଚ ସେହି ରୂପ ଧରି ତାହା ମାଧ୍ୟମରେ ସେଇ ଜଳ ପିଅନ୍ତି।

Verse 12

एवं प्रक्षालयाने च पादौ तत्र वृकोदरे । उपरिस्थस्तदा प्राह सत्यं सुहृदयो वचः

ଏଭଳି ସେଠାରେ ବୃକୋଦର ପାଦ ଧୋଉଥିଲା। ସେତେବେଳେ ଉପରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ଜଣେ ସୁହୃଦ୍ଭାବଜନିତ ସତ୍ୟବଚନ କହିଲେ।

Verse 13

दुर्मते भोः किमेतत्त्वं कुरुषे पापनिश्चयः । देवीकुण्डे क्षालयसि मुखं पादौ करौ च यत्

ହେ ଦୁର୍ମତି! ପାପନିଶ୍ଚୟ କରି ଏହା କ’ଣ କରୁଛୁ? ଦେବୀକୁଣ୍ଡରେ ମୁହଁ, ପାଦ ଓ ହାତ କାହିଁକି ଧୋଉଛୁ?

Verse 14

यतो देवी सदानेन जलेन स्नाप्यते मया । दत्र प्रक्षिपंस्तोयं मलपापान्न बिभ्यसि

କାରଣ ଏହି ଜଳରେ ମୁଁ ସଦା ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଏ। ତଥାପି ତୁମେ ଏଥିରେ ଜଳ ଫେଙ୍କି ମଳ ଓ ପାପକୁ ଭୟ କରୁନାହଁ!

Verse 15

मलाक्ततोयं यन्नाम अस्पृश्यं तन्नरैरपि । कुतो देवैश्च तत्पापं स्पृश्यते तत्त्वतो वद

ତତ୍ତ୍ୱତଃ କହ: ଯେ ଜଳ ମଳଲିପ୍ତ ବୋଲି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ସେହି ପାପ ଦେବମାନଙ୍କୁ କିପରି ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରିବ?

Verse 16

शीघ्रं च त्वं निःसरास्मात्कुण्डाद्भूत्वा बहिः पिब । यद्येवं पाप मूढोऽसि तीर्थेषु भ्रमसे कुतः

ଶୀଘ୍ର ଏହି କୁଣ୍ଡରୁ ବାହାରିଆ ଏବଂ ବାହାରୁ ହିଁ ଜଳ ପିଅ। ଯଦି ତୁମେ ଏମିତି ପାପମୂଢ, ତେବେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କରେ କାହିଁକି ଭ୍ରମଣ କରୁଛ?

Verse 17

भीम उवाच । किमेतद्भाषसे क्रूर परुषं राक्षसाधम । यतस्तोयानि जंतूनामुपभो गार्थमेव हि

ଭୀମ କହିଲେ—ହେ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସାଧମ! ତୁମେ କାହିଁକି ଏପରି କଠୋର ଓ ପରୁଷ ବାକ୍ୟ କହୁଛ? ଜଳ ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉପଭୋଗ ଓ ଜୀବନଧାରଣ ପାଇଁ ହିଁ ଅଛି।

Verse 18

तीर्थेषु कार्यं स्नानं चेत्युक्तं मुनिवरैरपि । अंगप्रक्षालनं स्नानमुक्तं मां निंदसे कुतः

ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ନାନ ଅର୍ଥ ଅଙ୍ଗପ୍ରକ୍ଷାଳନ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ତେବେ ତୁମେ ମୋତେ କାହିଁକି ନିନ୍ଦା କରୁଛ?

Verse 19

यदि न क्रियते पानमंगप्रक्षालनं तथा । तत्किमर्थं पूर्तधर्माः क्रियन्ते धर्मशालिभिः

ଯଦି ପାନ କରାଯାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ଅଙ୍ଗପ୍ରକ୍ଷାଳନ ମଧ୍ୟ ନ କରାଯାଏ, ତେବେ ଧର୍ମଶୀଳମାନେ ପୂର୍ତ୍ତଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କାହିଁ ପାଇଁ କରନ୍ତି?

Verse 20

सुहृदय उवाच । स्नातव्यं तीर्थमुख्येषु सत्यमेतन्न संशयः । चरेषु किं तु संविश्य स्थावरेषु बहिः स्थितः

ସୁହୃଦୟ କହିଲେ—ମୁଖ୍ୟ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ—ଏହା ସତ୍ୟ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପ୍ରବାହମାନ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସ୍ନାନ ଯୁକ୍ତ; କିନ୍ତୁ ସ୍ଥିର ଜଳରେ ବାହାରେ ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 21

स्थावरेष्वपि संविश्य तन्न स्नानं विधीयते । न यत्र देवस्नानार्थं भक्तैः संगृह्यते जलम्

ସ୍ଥିର ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେହିଟି ବିଧିସମ୍ମତ ସ୍ନାନ ନୁହେଁ—ବିଶେଷକରି ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତମାନେ ଦେବସ୍ନାନ ପାଇଁ ଜଳ ସଂଗ୍ରହ କରିଥାନ୍ତି।

Verse 22

यच्च हस्तशतादूर्ध्वं सरस्तत्र विधीयते । संवेशेऽपि क्रमश्चायं पादौ प्रक्षाल्य यद्बहिः

ଯଦି ଶତ ହସ୍ତ ଦୂରେ ସରୋବର ଥାଏ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ବିଧିସମ୍ମତ। ତଥାପି କ୍ରମ ଏହି—ବାହାରେ ରହି ପ୍ରଥମେ ପାଦ ଧୋଇ, ପରେ ପ୍ରବେଶ କର।

Verse 23

ततः स्नानं प्रकर्तव्यमन्यथा दोष उच्यते । किं न श्रुतस्त्वया प्रोक्तः श्लोकः पद्मभुवा पुरा

ତାପରେ ହିଁ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ଦୋଷ କୁହାଯାଏ। ପୂର୍ବେ ପଦ୍ମଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) କହିଥିବା ଶ୍ଲୋକ ତୁମେ ଶୁଣିନାହ କି?

Verse 24

मलं मूत्रं पुरीषं च श्लेष्म निष्ठीनाश्रु च । गंडूषाश्चैव मुञ्चति ये ते ब्रह्महणैः समाः

ଯେମାନେ ତୀର୍ଥଜଳରେ ମଳ, ମୂତ୍ର, ପୁରୀଷ, କଫ, ଥୁକ, ଅଶ୍ରୁ ଏବଂ ଗଣ୍ଡୂଷଜଳ ଛାଡ଼ନ୍ତି—ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା ସମାନ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ।

Verse 25

तस्मान्निःसर शीघ्रं त्वं यद्येवमजितेन्द्रियः । तत्किमर्थं दुराचार तीर्थेष्वटसि बालिश

ଏହିହେତୁ, ଯଦି ତୁମ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଜିତ ଅଛି, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ବାହାରକୁ ଆସ। ତାହେଲେ କାହିଁକି, ଦୁରାଚାରୀ ମୂର୍ଖ, ତୁମେ ତୀର୍ଥେ ତୀର୍ଥେ ଘୁରୁଛ?

Verse 26

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । निर्विकाराः क्रियाः सर्वाः स हि तीर्थफलं लभेत्

ଯାହାର ହାତ, ପାଦ ଓ ମନ ସୁସଂୟମିତ, ଏବଂ ଯାହାର ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ବିକାରରହିତ—ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ତୀର୍ଥଫଳ ପାଏ।

Verse 27

भीम उवाच । अधर्मो वापि धर्मोऽस्तु निर्गंतुं नैव शक्नुयाम् । क्षुधा तृषा मया नित्यं वारितुं नैव शक्यते

ଭୀମ କହିଲେ—ଅଧର୍ମ ହେଉ କି ଧର୍ମ, ମୁଁ ବାହାରିବାରୁ ରୁକିପାରେନି। ମୋ ଭିତରେ ସଦା ଥିବା ଭୁଖ ଓ ପିଆସକୁ ରୋକିହେବ ନାହିଁ।

Verse 28

सुहृदय उवाच । जीवितार्थे भवान्कस्मात्पापं प्रकुरुते वद । किं न श्रुतस्त्वया श्लोकः शिबिना यः समीरितः

ସୁହୃଦୟ କହିଲେ—କେବଳ ଜୀବନର ନିମିତ୍ତେ ତୁମେ କାହିଁକି ପାପ କରୁଛ, କୁହ। ରାଜା ଶିବି ଯେ ଶ୍ଲୋକ କହିଥିଲେ, ସେଥି ତୁମେ ଶୁଣିନାହ କି?

Verse 29

मुहूर्तमपि जीवेत नरः शुक्लेन कर्मणा । न कल्पमपि जीवेत लोकद्वयविरोधिना

ମଣିଷ ଶୁଦ୍ଧ କର୍ମରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତୁ; କିନ୍ତୁ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁକୁ ବିରୋଧ କରୁଥିବା କର୍ମରେ ଏକ କଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ଜୀବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 30

भीम उवाच । काकारवेण ते मह्यं कर्णौ बधिरतां गतौ । पास्याम्येव जलं चात्र कामं विलप शुष्य वा

ଭୀମ କହିଲେ—ତୋର କାଉଁ-କାଉଁ ଧ୍ୱନିରେ ମୋ କାନ ବଧିର ହୋଇଗଲା। ମୁଁ ଏଠାର ଜଳ ନିଶ୍ଚୟ ପିଇବି; ଇଚ୍ଛାମତେ ବିଲାପ କର, କିମ୍ବା ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯା।

Verse 31

सुहृदय उवाच । क्षत्रियाणां कुले जातस्त्वहं धर्माभिरक्षिणाम् । तस्मात्ते पातकं कर्तुं न दास्यामि कथंचन

ସୁହୃଦୟ କହିଲେ—ମୁଁ ଧର୍ମରକ୍ଷକ କ୍ଷତ୍ରିୟ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଛି। ତେଣୁ ତୁମକୁ ଏହି ପାତକ କରିବାକୁ ମୁଁ କେବେବି, କୌଣସି ପ୍ରକାରେ, ଦେବି ନାହିଁ।

Verse 32

तद्वराकाथ शीघ्रं त्वमस्मात्कुंडाद्विनिःसर

ତେବେ, ହେ ଦୁର୍ଭାଗା! ଶୀଘ୍ର ଏହି କୁଣ୍ଡରୁ ବାହାରି ଆସ।

Verse 33

इष्टकाशकलैः शीघ्रं चूर्णयिष्येऽन्यथा शिरः । इत्युक्त्वा चेष्टकां गृह्य मुमोच शिरसः प्रति

“ନହେଲେ ଇଟାଖଣ୍ଡରେ ତୋ ମୁଣ୍ଡକୁ ଶୀଘ୍ର ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବି।” ଏହା କହି ସେ ଇଟା ଧରି ମୁଣ୍ଡ ଦିଗକୁ ଛାଡ଼ିଲା।

Verse 34

भीमश्च वंचयित्वा तामुत्प्लुत्य बहिराव्रजत् । भर्त्सयंतौ ततश्चोभावन्योन्यं भीमविक्रमौ

ଭୀମ ତାକୁ ଠକି ଲାଫ ମାରି ବାହାରକୁ ଗଲା। ପରେ ସେଇ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ପରସ୍ପରକୁ ପାଳାକ୍ରମେ ଭର୍ତ୍ସନା କଲେ।

Verse 35

युयुधाते प्रलंबाभ्यां बाहुभ्यां युद्धपारगौ । व्यूढोरस्कौ दीर्घभुजौ नियुद्धकुशलावुभौ

ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ସେ ଦୁଇଜଣ ଲମ୍ବା ପ୍ରସାରିତ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କଲେ—ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷ, ଦୀର୍ଘ ଭୁଜା, ଏବଂ ଉଭୟେ ନିୟୁଦ୍ଧରେ ସମାନ କୁଶଳ।

Verse 36

मुष्टिभिः पार्ष्णिघातैश्च जानुभिश्चाभिजघ्नतुः । ततो मुहूर्तात्कौरव्यः पर्यहीयत पांडवः

ସେମାନେ ମୁଷ୍ଟି, ଗୋଡ଼ଘୁଁଡ଼ିର ପ୍ରହାର ଓ ଜାନୁଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କଲେ। ତାପରେ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ କୌରବ ଉପରଚଢ଼ ହେଲା, ପାଣ୍ଡବ ଦୁର୍ବଳ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 37

हीयमानस्ततो भीम उद्यतोऽभूत्पुनः पुनः । अहीयत ततोऽप्यंग ववृधे बर्बरीककः

ଭୀମ କ୍ଷୀଣ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃପୁନଃ ଉଠିଲେ; ତଥାପି, ହେ ପ୍ରିୟ, ସେ ଆହୁରି ପଛକୁ ହଟିଲେ, ଯେତେବେଳେ ବର୍ବରୀକ ମାତ୍ର ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ।

Verse 38

ततो भीमं समुत्पाट्य बर्बरीको बलादिव । निष्पिपेष ततः क्रुद्धस्तदद्भुतमिवाभवत्

ତାପରେ ବର୍ବରୀକ କେବଳ ବଳରେ ଭୀମଙ୍କୁ ଉଖାଡ଼ି ଉଠାଇ, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ; ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା।

Verse 39

मूर्छितं चैवमादाय विस्फुरन्तं पुनःपुनः । सागराय प्रचलितः क्षेप्तुं तत्र महांभसि

ମୂର୍ଛିତ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଫଡ଼ଫଡ଼ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମୁଦ୍ର ଦିଗକୁ ଚାଲିଲେ—ସେଠାର ମହାଜଳରେ ଛାଡ଼ିଦେବା ପାଇଁ।

Verse 40

ददृशुः पांडवा नैतद्देव्या नयनयंत्रिताः

ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏହା ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ରୋକିଦେଇଥିଲେ।

Verse 41

तथा गृहीते कुरुवीरमुख्ये वीरेण तेनाद्भुतविक्रमेण । आश्चर्यमासीद्दिवि देवतानां देवीभिराकाशतले निरीक्ष्य तम्

କୁରୁବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ବୀରକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ବିକ୍ରମଶାଳୀ ସେ ଯୋଦ୍ଧା ଧରିନେଲେ; ତେବେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ, ଏବଂ ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆକାଶତଳରୁ ତାଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ।

Verse 42

सागरस्य ततस्तीरे बर्बरीकं गतं तदा । निरीक्ष्य भगवान्रुद्रो वियत्स्थः समभाषत

ବର୍ବରୀକ ଯେତେବେଳେ ସମୁଦ୍ରତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ସେତେବେଳେ ଆକାଶସ୍ଥ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ତାକୁ ଦେଖି କହିଲେ।

Verse 43

भोभो राक्षसशार्दूल बर्बरीक महाबल । मुंचैनं भरतश्रेष्ठं भीमं तव पितामहम्

“ହେ ହେ, ରାକ୍ଷସଶାର୍ଦୂଳ ମହାବଳ ବର୍ବରୀକ! ଏହି ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମକୁ—ତୋର ପିତାମହକୁ—ମୁକ୍ତ କର।”

Verse 44

अयं हि तीर्थयात्रायां विचरन्भ्रातृभिर्युतः । कृष्णया चाप्यदस्तीर्थं स्नातुमेवाभ्युपाययौ

“ସେ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ କୃଷ୍ଣା ସହିତ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛି; କେବଳ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଆସିଛି।”

Verse 45

सम्मानं सर्वथा तस्मादर्हः कौरवनंदनः । अपापो वा सपापो वा पूज्य एव पितामहः

“ଏହେତୁ, ହେ କୌରବନନ୍ଦନ, ସେ ସର୍ବଥା ସମ୍ମାନଯୋଗ୍ୟ। ନିଷ୍ପାପ ହେଉ କି ସପାପ—ପିତାମହ ସଦା ପୂଜ୍ୟ।”

Verse 46

सूत उवाच । इति रुद्रवचः श्रुत्वा सहसा तं विमुच्य सः । न्यपतत्पादयोर्हा धिक्कष्टं कष्टं च प्राह सः

ସୂତ କହିଲେ—ରୁଦ୍ରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ସହସା ତାକୁ ମୁକ୍ତ କଲା, ପାଦତଳେ ପଡ଼ିଗଲା ଏବଂ କହିଲା, “ହାୟ! ଧିକ୍, କେମିତି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା—କେତେ ଭୟଙ୍କର, କେତେ ଭୟଙ୍କର!”

Verse 47

क्षम्यतां क्षम्यतां चेति पुनः पुनरवोचत । शिरश्च ताडयन्स्वीयं रुरोद च मुहुर्मुहुः

ସେ ପୁନଃପୁନଃ “କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ” ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା; ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ପିଟି ପିଟି ବାରମ୍ବାର କାନ୍ଦିଲା।

Verse 48

तं तथा परिशोचंतं मुह्यमानं मुहुर्मुहुः । भीमसेनः समालिंग्य आघ्राय च वचोऽब्रवीत्

ତାକୁ ଏପରି ଶୋକାକୁଳ ଓ ପୁନଃପୁନଃ ବିହ୍ୱଳ ହେଉଥିବା ଦେଖି ଭୀମସେନ ତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ସ୍ନେହରେ ତାହାର ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି ପରେ କଥା କହିଲେ।

Verse 49

वयं त्वां नैव जानीमस्त्वं चास्माञ्जन्मकालतः । अत्र वासश्च ते पुत्र भैमेः कृष्णाच्च संश्रुतः

ଆମେ ତୁମକୁ କେବେ ଚିହ୍ନି ପାରିଲୁ ନାହିଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମକାଳରୁ ଆମକୁ ଜାଣ ନାହ; କିନ୍ତୁ ପୁତ୍ର, ଏଠାରେ ତୁମ ବାସର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭୀମଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଏବଂ କୃଷ୍ଣା (ଦ୍ରୌପଦୀ) ମଧ୍ୟ କରିଛନ୍ତି।

Verse 50

परं नो विस्मृतं सर्वं नानादुःखैः प्रमुह्यताम् । दुःखितानां यतः सर्वा स्मृतिर्लुप्ता भवेत्स्फुटम्

ଅଧିକରେ, ନାନା ପ୍ରକାର ଦୁଃଖରେ ଆମେ ମୋହିତ ହୋଇ ସବୁକିଛି ଭୁଲିଗଲୁ; ଦୁଃଖିତଙ୍କର ସମସ୍ତ ସ୍ମୃତି ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

Verse 51

तदस्माकमिदं दुःखं सर्वकालविधानतः । मा शोचस्त्वं च तनय न ते दोषोऽस्ति चाण्वपि

ତେଣୁ ଆମର ଏହି ଦୁଃଖ କାଳବିଧାନରୁ ଆସିଛି; ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଶୋକ କରନି—ତୁମର ଅଣୁମାତ୍ର ଦୋଷ ନାହିଁ।

Verse 52

यतः सर्वः क्षत्रियस्य दंड्यो विपथिसंस्थि तः । आत्मापिदंड्यः साधूनां प्रवृत्तः कुपथाद्यदि

ଯେ କେହି କୁପଥରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡନୀୟ; ଆତ୍ମା ଯଦି ଦୁଷ୍ପଥକୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ସାଧୁଜନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେହି ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡନୀୟ ହୁଏ।

Verse 53

पितृमातृसुहृद्भ्रातृपुत्रादीनां किमुच्यते । अतीव मम हर्षोऽयं धन्योहं पूर्वजाश्च मे

ତେବେ ପିତା, ମାତା, ସୁହୃଦ, ଭ୍ରାତା, ପୁତ୍ର ଆଦିଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଉ କ’ଣ କୁହିବା? ମୋର ଏହି ହର୍ଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ; ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ।

Verse 54

यस्य त्वीदृशकः पौत्रो धर्मज्ञो धर्मपालकः । वरार्हस्त्वं प्रशंसार्हो भवान्येषां सतां तथा

ଯାହାର ଏପରି ପୌତ୍ର ଅଛି—ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମରକ୍ଷକ—ସେ (ବୃଦ୍ଧ) ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମ୍ମାନ ଓ ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ; ଏପରି ଅନ୍ୟ ସତ୍ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 55

तस्माच्छोकं विहायेमं स्वस्थो भवि तुमर्हसि

ଏହେତୁ ଏହି ଶୋକକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ତୁମେ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ଓ ସୁସ୍ଥ ହେବା ଉଚିତ।

Verse 56

बर्बरीक उवाच । पापं मां ताततात त्वं ब्रह्मघ्नादपि कुत्सितम् । अप्रशस्यं नार्हसीह द्रष्टुं स्प्रष्टुमपि प्रभो

ବର୍ବରୀକ କହିଲା—ହେ ପୂଜ୍ୟ ପିତା, ହେ ପିତାମହ! ମୁଁ ପାପୀ, ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ନିନ୍ଦ୍ୟ। ମୁଁ ପ୍ରଶଂସାର ଅଯୋଗ୍ୟ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏଠାରେ ମୋତେ ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ତ ଦୂରର କଥା।

Verse 57

सर्वेषामेव पापानां निष्कृतिः प्रोच्यते बुधैः । पित्रोरभक्तस्य पुनर्निष्कृतिर्नैव विद्यते

ସମସ୍ତ ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି ବୋଲି ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ନଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଣି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।

Verse 58

तद्येन देहेन मया ताततातोऽभिपीडितः । तत्त्वमेव समुत्स्रक्ष्ये महीसागरसंगमे

ଯେ ଦେହଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପିତା ଓ ପିତାମହଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଇଥିଲି, ସେଇ ଦେହକୁ ଭୂମି-ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମରେ ତ୍ୟାଗ କରିବି।

Verse 59

मैवं भवेयमन्येषु अपि जन्मसु पातकी । न मामस्मादभिप्रायादर्हः कोऽपि निवर्तितुम्

ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏପରି ପାପୀ ନ ହେଉ। ଏହି ସଙ୍କଳ୍ପରୁ ମୋତେ ଫେରାଇବାର ଅଧିକାର କାହାରି ନାହିଁ।

Verse 60

यतोंऽशेन विलुप्येत प्रायश्चित्तान्निवारकः । एवमुक्त्वा समुत्प्लुत्य ययौ चैवार्णवं बली

ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ନ ହେଉ—ଏହିପରି କହି ସେ ବଳବାନ ଲାଫି ପଡ଼ି ସିଧା ସମୁଦ୍ରକୁ ଗଲା।

Verse 61

समुद्रोऽपि चकंपे च कथमेनं निहन्म्यहम् । ततः सिद्धांबिकायाश्च देव्यस्तत्र चतुर्दश

ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ କମ୍ପିଲା—‘ମୁଁ ଏହାକୁ କିପରି ନ ଆଘାତ କରିବି?’ ତାପରେ ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧାମ୍ବିକାଙ୍କ ଚୌଦ ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 62

समालिंग्य च संस्थाप्य रुद्रेण सहिता जगुः । अज्ञातविहिते पापे नास्ति वीरेंद्र कल्मषम्

ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସମ୍ୟକ୍ ସ୍ଥାପନ କରି, ରୁଦ୍ରସହିତ ସେମାନେ ଗାଇଲେ— “ହେ ବୀରେନ୍ଦ୍ର! ଅଜ୍ଞାତରେ କୃତ ପାପରେ ତୁମର କଲ୍ମଷ ନାହିଁ।”

Verse 63

शास्त्रेषूक्तमिदं वाक्यं नान्यथा कर्तुमर्हसि । अमुं च पृष्ठलग्नं त्वं पश्य भोः स्वं पितामहम्

ଏହି ବାକ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉକ୍ତ; ତୁମେ ଅନ୍ୟଥା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଆଉ ଦେଖ, ଭୋଃ, ତୁମ ପିତାମହ ତୁମ ପିଠିକୁ ଲଗି ରହିଛନ୍ତି।

Verse 64

पुत्रपुत्रेति भाषंतमनु त्वा मरणोन्मुखम् । अधुना चेत्स्वकं देहं वीर त्वं परित्यक्ष्यसि

“ପୁତ୍ର, ପୁତ୍ର” ବୋଲି କହୁଥିବା ସେ, ମୃତ୍ୟୁମୁଖୀ ତୁମ ପଛେ ପଛେ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏବେ, ହେ ବୀର, ତୁମେ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ…

Verse 65

ततस्त्यक्ष्यति भीमोऽपि पातकं तन्महत्तव । एवं ज्ञात्वा धारय त्वं स्वशरीरं महामते

ତାପରେ ଭୀମ ମଧ୍ୟ ତୁମର ସେଇ ମହାପାତକକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବ। ଏହା ଜାଣି, ହେ ମହାମତେ, ନିଜ ଶରୀରକୁ ଧାରଣ କର (ତ୍ୟାଗ କରନି)।

Verse 66

अथ चेत्त्यक्तुकामस्त्वं तत्रापि वचनं शृणु । स्वल्पेनैव च कालेन कृष्णाद्देवकिनंदनात्

ଯଦି ତୁମେ ତଥାପି ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବଚନ ଶୁଣ— ଅତି ସ୍ୱଳ୍ପ ସମୟରେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଠାରୁ (ସମାଧାନ ହେବ)।

Verse 67

देहपातस्तव प्रोक्तस्तं प्रतीक्ष यदीच्छ सि । यतो विष्णुकराद्वत्स देहपातो विशिष्यते

ତୋର ଦେହପାତ (ମୃତ୍ୟୁ) ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଛି—ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କଲେ ସେହି ସମୟକୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କର। କାରଣ, ହେ ବତ୍ସ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହସ୍ତଦ୍ୱାରା ଦେହତ୍ୟାଗ ବିଶେଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

Verse 68

तस्मात्प्रतीक्ष तं कालमस्माकं प्रार्थितेन च । एवमुक्तो निववृते बर्बरीकोऽपि दुर्मनाः

ଏହେତୁ, ଆମେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିବା ପରି ସେହି ସମୟକୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କର। ଏଭଳି କୁହାଯାଉଥିବାରେ ବର୍ବରୀକ ମଧ୍ୟ—ମନ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ—ପଛକୁ ଫେରିଗଲା।

Verse 69

रुद्रं देवीश्च चामुंडां सोपालंभं वचोऽब्रवीत् । त्वमेव देवि जानासि रक्ष्यते शार्ङ्गधन्विना

ସେ ରୁଦ୍ର ଓ ଦେବୀ—ଚାମୁଣ୍ଡାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ତିରସ୍କାରଭରା କଥା କହିଲା: “ହେ ଦେବି, ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱୀ (ବିଷ୍ଣୁ/କୃଷ୍ଣ) ଦ୍ୱାରା ଏହା କିପରି ରକ୍ଷିତ ହେଉଛି, ତୁମେ ମାତ୍ର ଜାଣ।”

Verse 70

पांडवा भूमिलाभार्थे तत्ते कस्मादुपेक्षितम् । त्वया च समुपागत्य रक्षितोऽयं वृकोदरः

“ପାଣ୍ଡବମାନେ ରାଜ୍ୟଲାଭ ପାଇଁ ଯତ୍ନ କରୁଛନ୍ତି—ତେବେ ତୁମେ ତାହାକୁ କାହିଁକି ଉପେକ୍ଷା କଲ? ଏବଂ ତୁମେ ଆଗକୁ ଆସି ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିବା ପରେ ଏହି ବୃକୋଦର (ଭୀମ) ରକ୍ଷିତ ହେଲା।”

Verse 71

देव्युवाच । अहं च रक्षयिष्यामि स्वभक्तं कृष्णमृत्युतः । यस्माच्च चंडिकाकृत्ये कृतोऽनेन महारणः । तस्माच्चंडिलनाम्नायं विश्वपूज्यो भविष्यति

ଦେବୀ କହିଲେ: “ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୋର ଭକ୍ତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ରକ୍ଷା କରିବି। ଏବଂ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ସେବାରେ ଏହା ମହାରଣ କରିଥିବାରୁ, ‘ଚଣ୍ଡିଲ’ ନାମରେ ଏହା ବିଶ୍ୱପୂଜ୍ୟ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।”

Verse 72

एवमुक्त्वा गताः सर्वे देवा देव्यस्त्वदृश्यताम् । भीमोऽपि तं समादाय पांडुभ्यः सर्वमूचिवान्

ଏହିପରି କହି ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଦେବୀମାନେ ସେଠାରୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଭୀମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସହ ନେଇ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲେ।

Verse 73

विस्मिताः पांडवास्तं च पूजयित्वा पुनः पुनः । यथोक्तविधिना चक्रुस्तीर्थस्नानमतंद्रिताः

ବିସ୍ମିତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଭାବେ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରିଲେ।

Verse 74

भीमोपि यत्र रुद्रेण मोक्षितस्तत्र सुप्रभम् । लिंगं संस्थापयामास भीमेश्वरमिति श्रुतम्

ଭୀମ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ପାଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ତାହା ‘ଭୀମେଶ୍ୱର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 75

ज्येष्ठमासे कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामुपोषितः । रात्रौ संपूज्य भीमेशं जन्मपापाद्विमुच्यते

ଯେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି ରାତିରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଭୀମେଶଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରେ, ସେ ଜନ୍ମପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 76

यथैव लिंगानि सुपूजितानि सप्तात्र मुख्यानि महाफलानि । भीमेश्वरं लिंगमिदं तथैव समस्तपापापहरं सुपूज्यम्

ଯେପରି ଏଠାରେ ଥିବା ସାତଟି ପ୍ରଧାନ ଲିଙ୍ଗ ସୁପୂଜିତ ହେଲେ ମହାଫଳ ଦିଏ, ସେପରି ଏହି ଭୀମେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ହରଣକାରୀ; ତେଣୁ ଏହା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସୁପୂଜ୍ୟ।