Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 47

Devanagari script

क्षम्यतां क्षम्यतां चेति पुनः पुनरवोचत । शिरश्च ताडयन्स्वीयं रुरोद च मुहुर्मुहुः

Transliteration

kṣamyatāṃ kṣamyatāṃ ceti punaḥ punaravocata | śiraśca tāḍayansvīyaṃ ruroda ca muhurmuhuḥ

Translation

ସେ ପୁନଃପୁନଃ “କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ” ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା; ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ପିଟି ପିଟି ବାରମ୍ବାର କାନ୍ଦିଲା।

Word by Word

• क्षम्यताम्: let (it) be forgiven / forgive (me)
• क्षम्यताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षम (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular), आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोगे (passive/impersonal): ‘क्षमा क्रियताम्’

• क्षम्यताम्: let it be forgiven
• क्षम्यताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षम (धातु)
• Form: लोट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, आत्मनेपदम्; पुनरुक्तिः (repetition for emphasis)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्यसमाप्त्यर्थक-अव्ययम् (quotative particle)

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: काल/आवृत्त्यर्थक-अव्ययम् (adverb: again)

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: आवृत्त्यर्थक-अव्ययम् (again; repeated)

• अवोचत: he said / uttered
• अवोचत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + अव (उपसर्ग)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/past), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular), परस्मैपदम्; उपसर्गयुक्तः

• शिरः: head
• शिरः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम् (neuter), द्वितीया-विभक्तिः (accusative), एकवचनम् (singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• ताडयन्: striking
• ताडयन्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ताडय् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्तः (present active participle/शतृ), परस्मैपदी; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्, पुल्लिङ्गम् (agreeing with subject)

• स्वीयम्: one’s own
• स्वीयम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying शिरः)

• रुरोद: he wept
• रुरोद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रुद् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्, परस्मैपदम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• मुहुः: again and again
• मुहुः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: मुहुः (अव्यय)
• Form: आवृत्त्यर्थक-अव्ययम् (adverb: repeatedly)

• मुहुः: repeatedly
• मुहुः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: मुहुः (अव्यय)
• Form: आवृत्त्यर्थक-अव्ययम्; पुनरुक्तिः (emphasis)

Speaker

Narrator (Sūta continuing the account)

Visual Art Cues

Scene: A distraught figure repeatedly begs forgiveness, striking his own head, tears flowing; attendants/elders watch with compassion in a forest-hermitage or royal-camp setting.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When one recognizes adharma, sincere contrition and repeated seeking of forgiveness becomes the first step toward restoration.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is referenced; the verse focuses on inner transformation and remorse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite is stated; the conduct shown is supplication and penitential weeping.