Adhyaya 60

Verse 1

सूत उवाच । सोऽथ प्राग्ज्योतिषाद्बाह्ये महोपवनसंस्थितम् । सहस्रभूमिकं गेहमपश्यत हिरण्मयम्

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷର ବାହାରେ, ମହା ଉପବନମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ସହସ୍ର-ଭୂମିକା ହିରଣ୍ମୟ ଗୃହକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 2

वेणुवीणामृदंगानां निःस्वनैः परिपूरितम् । दशसाहस्रसंख्याभिश्चेटीभिः परिपूरितम्

ସେଠାରେ ବେଣୁ, ବୀଣା ଓ ମୃଦଙ୍ଗର ନାଦରେ ସବୁଦିଗ ଭରିଥିଲା, ଏବଂ ଦଶସାହସ୍ର ଚେଟୀ (ଦାସୀ) ଦ୍ୱାରା ତାହା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 3

आयाद्भिः प्रतियाद्भिश्च भगदत्तस्य किंकरैः । किमिच्छन्तीति भगिनी पृच्छकैरभिपूरितम्

ଭଗଦତ୍ତଙ୍କ କିଙ୍କରମାନଙ୍କ ଆସା-ଯାଆରେ ସେଠା ଭିଡ଼ଭାଡ଼ ଥିଲା; ପ୍ରଶ୍ନକାରୀମାନେ କହୁଥିଲେ—“ଭଗିନୀ, ତୁମେ କ’ଣ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?”

Verse 4

तदासाद्य स हैडंबिर्मेरोः शिखरवद्ग्रहम् । द्वारि स्थितां संददर्श कर्णप्रावरणां सखीम्

ସେ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚି—ମେରୁଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ ଥିବା ସେଇ ଘରର—ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ କର୍ଣ୍ଣପ୍ରାବରଣା ନାମକ ସଖୀକୁ ହୈଡମ୍ବି ଦେଖିଲା।

Verse 5

तामाह ललितं वीरो भद्रे सा क्व मुरोः सुता । कामुको द्रष्टुमिच्छामि दूरदेशागतोऽतिथिः

ବୀରଟି ସୁମଧୁର ଭାବେ କହିଲା—“ଭଦ୍ରେ, ମୁରଙ୍କ କନ୍ୟା କେଉଁଠି? ମୁଁ ଦୂରଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ଅତିଥି; ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବର।”

Verse 6

कर्णप्रावरणोवाच । किं तवास्ति महाबाहो तया मौर्व्या प्रयोजनम् । कोटिशो निहताः पूर्वं तया कामुक कामुकाः

କର୍ଣ୍ଣପ୍ରାବରଣ କହିଲା—ହେ ମହାବାହୋ! ସେଇ ମୂରକନ୍ୟା ସହ ତୁମର କି ପ୍ରୟୋଜନ? ପୂର୍ବେ ତାହାର ହାତରେ ଅସଂଖ୍ୟ କାମୁକ—ଏକ ପରେ ଏକ—ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 7

तव रूपमहं दृष्ट्वा घटहासं सदोत्कचम् । प्रणम्य पादयोर्वीर स्थिता ते वचनंकरी

ତୁମ ରୂପ ଦେଖି—ଭୟଙ୍କର ବ୍ୟଙ୍ଗ୍ୟହାସ୍ୟଯୁକ୍ତ ଓ ସଦା ଯୁଦ୍ଧତତ୍ପର—ହେ ବୀର! ତୁମ ପାଦଦ୍ୱୟରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ତୁମ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ ପାଇଁ ମୁଁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।

Verse 8

तन्मया सह मोदस्व भुंक्ष्व भोगांश्च कामुक । दास्याम्यनुचराणां ते त्रयाणां च प्रियात्रयम्

ଏହେତୁ ମୋ ସହ ଆନନ୍ଦ କର; ହେ କାମୁକ! ଏହି ଭୋଗମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉପଭୋଗ କର। ତୁମ ତିନି ଅନୁଚରଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ପ୍ରିୟାସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ତ୍ରୟୀ ଦେବି।

Verse 9

घटोत्कच उवाच । कल्याणि किंवदंती ते प्रमुक्ता स्वोचिता शुभे । पुनर्नैतद्वचस्तुभ्यं विशते मम चेतसि

ଘଟୋତ୍କଚ କହିଲା—ହେ କଲ୍ୟାଣୀ! ତୁମେ ଯେ କଥା କହିଲ, ତାହା ତୁମକୁ ଶୋଭା ଦେଉନାହିଁ, ହେ ଶୁଭେ! ତଥାପି ତୁମ ଏହି ବଚନ ମୋ ଚିତ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରୁନାହିଁ।

Verse 10

वामः कामो यतो भद्रे यस्मिन्नुपनिबद्ध्यते । स चात्र नैव बध्नाति तद्वयं कि प्रकुर्महे

ହେ ଭଦ୍ରେ! ପ୍ରେମ ଯେତେବେଳେ ଅଯୋଗ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆବଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାହା ବାମ ହୋଇଯାଏ; ଏଠାରେ ତ ଏହା ମୋତେ କିଛିମାତ୍ରେ ବାନ୍ଧୁନାହିଁ। ତେବେ ଆମେ କ’ଣ କରିବୁ?

Verse 11

अद्य ते स्वामिनी दृष्टा जिता वा क्रीडते मया । तया वा विजितो यास्ये पूर्वेषां कामिनां गतिम्

ଆଜି ମୁଁ ତୋର ସ୍ୱାମିନୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବି—ତାଙ୍କୁ ଜୟ କରି ତାଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା କରିବି; କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇ ପୂର୍ବତନ କାମାନ୍ଧମାନଙ୍କ ଗତିକୁ ଯିବି।

Verse 12

कर्णप्रावरणे तस्माच्छीघ्रमेव निवेद्यताम् । यथा दर्शनमात्रेण पूजयंत्यतिथिं खलु

ଏହିହେତୁ ତାଙ୍କ କାନରେ ଶୀଘ୍ର ଗୁପ୍ତଭାବେ ନିବେଦନ କରି ମୋତେ ଘୋଷଣା କର; କାରଣ ଅତିଥିକୁ କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରାଯାଏ।

Verse 13

इति भैमेर्वचः श्रुत्वा प्रस्खलंती निशाचरी । प्रासादशिखरस्थां तां मौर्वीमेवं वचोवदत्

ଭୀମପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ତ୍ୱରାରେ ଠୋକର ଖାଉଥିବା ନିଶାଚରୀ ଦାସୀ, ପ୍ରାସାଦ-ଶିଖରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମୌର୍ବୀଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲା।

Verse 14

देवि कोऽपि युवा श्रीमांस्त्रैलोक्येष्वमितप्रभः । कामातिथिस्तव द्वारि वर्तते दिश तत्परम्

ଦେବୀ! ତ୍ରିଲୋକରେ ଅମିତ ପ୍ରଭାବାନ ଜଣେ ଶ୍ରୀମାନ ଯୁବକ ‘କାମାତିଥି’ ଭାବେ ତୋର ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ, ଆଜ୍ଞା ଦିଅ।

Verse 15

कामकटंकटोवाच । मुच्यतां शीघ्रमेवासौ किमर्थं वा विलंबसे । कदाचिद्देवसंगत्या समयो मेऽभिपूर्यते

କାମକଟଙ୍କଟ କହିଲା—ତାକୁ ଶୀଘ୍ରେ ମୁକ୍ତ କର; କାହିଁକି ବିଳମ୍ବ କରୁଛ? ସମ୍ଭବତଃ ଦେବସଂଯୋଗରେ ମୋର ନିୟତ ସମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି।

Verse 16

इत्युक्तवचनाच्चेटी प्राप्यावोचद्घटोत्कचम् । व्रज शीघ्रं कामुक त्वं तस्या मृत्योश्च सन्निधौ

ଏହିପରି କୁହାଯାଇ ଦାସୀ ଯାଇ ଘଟୋତ୍କଚକୁ କହିଲା— “ହେ କାମୁକ, ଶୀଘ୍ର ଯାଅ; ତାହାର ସନ୍ନିଧିକୁ, ମୃତ୍ୟୁର ସନ୍ନିଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।”

Verse 17

इत्युक्तः स प्रहस्यैव तत्रोत्सृज्य स्वकानुगान् । प्रविवेश गृहं भैमिः सिंहो मेरुगुहामिव

ଏହିପରି କୁହାଯାଉଥିବା ସେ କେବଳ ହସିଲା; ନିଜ ଅନୁଚରମାନଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଛାଡ଼ି ଭୀମପୁତ୍ର ଭୈମି ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲା— ଯେପରି ସିଂହ ମେରୁର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।

Verse 18

स पश्यञ्छुकसंघातान्पारावतगणांस्तथा । सारिकाश्च मदोन्मत्ताश्चेटीस्तां चाप्यपश्यत

ସେଠାରେ ସେ ଟିଆପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ, ଏବଂ ପାରାବତମାନଙ୍କ ଦଳ ଦେଖିଲା; ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ଶାରିକାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ସେଇ ଦାସୀକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲା।

Verse 19

रूपेण वयसः चैव रतेरपि रतिंकरीम् । आंदोलकसुखासीनां सर्वाभरणभूषिताम्

ସେ ରୂପରେ ଓ ଯୌବନରେ, ରତିଦେବୀ ପରି କାମନା ଜଗାଇବାରେ ସମର୍ଥା; ଦୋଳାରେ ସୁଖରେ ଆସୀନା, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲା।

Verse 20

तां विद्युतमिवोन्नद्धां दृष्ट्वा भैमिरचिंतयत । अहो कृष्णेन पित्रा मे निर्दिष्टेयं ममोचिता

ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ତାକୁ ଦେଖି ଭୈମି ମନେ ଚିନ୍ତା କଲା— “ଅହୋ! ମୋ ପିତା କୃଷ୍ଣ ଯାହାକୁ ମୋ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି, ସେଇ ମୋ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।”

Verse 21

न्याय्यमेतत्कृते पूर्वं नष्टा यत्कामिनां गणाः । शरीरक्षयपर्याप्तं क्षीयते यदि कामिनाम्

ଏହା ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଯେ ପୂର୍ବକାଳରେ କାମୀମାନଙ୍କ ଅନେକ ଦଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ; କାରଣ କାମହେତୁ ଶରୀର ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ।

Verse 22

कामिनीनां कृते येषां क्षीयते गणनात्र का । एवं बहुविधं कामी चिंतयन्नाह भीमभूः

ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହାଙ୍କ ଦେହ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ—ସେପରି ଘଟଣାର ଗଣନା କ’ଣ? ଏଭଳି ବହୁପ୍ରକାର ଚିନ୍ତା କରି କାମାତୁର ଭୀମଭୂ କହିଲା।

Verse 23

निष्ठुरे वज्रहृदये प्राप्तोऽहमतिथिस्तव । उचितां तत्सतां पूजां कुरु या ते हृदि स्थिता

ହେ ବଜ୍ରହୃଦୟ ନିଷ୍ଠୁର! ମୁଁ ତୁମର ଅତିଥି ହୋଇ ଆସିଛି। ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଯେ ଆତିଥ୍ୟ-ପୂଜା ତୁମ ହୃଦୟରେ ଅଛି, ତାହା କର।

Verse 24

इति हैडंबिवचनं श्रुत्वा कामकटंकटा । विस्मिताभूत्तस्य रूपात्स्वं निनिंद च बालिशम्

ହୈଡମ୍ବୀର ଏହି ବଚନ ଶୁଣି କାମ-କଟଙ୍କଟା ତାହାର ରୂପ ଦେଖି ବିସ୍ମିତ ହେଲା; ଏବଂ ନିଜକୁ ‘ବାଳିଶ’ ବୋଲି ନିନ୍ଦା କଲା।

Verse 25

धिगहं यन्मया पूर्वं समयः स कृतोऽभवत् । न कृतोऽभूद्यदि पुरा अभविष्यदसौ पतिः

ଧିକ୍ ମୋତେ—ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ସେଇ ସମ୍ମତି କରିଦେଇଥିଲି! ଯଦି ସେ ପୂର୍ବେ କରାଯାଇନଥାନ୍ତା, ତେବେ ସେଇ ମୋର ପତି ହେଇଥାନ୍ତା।

Verse 26

इति संचिन्तयन्ती सा भैमिं वचनमब्रवीत् । वृथा त्वमागतो भद्र जीवन्याहि पुनः सुखी

ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି ସେ ଭୈମିଙ୍କୁ କହିଲା— “ଭଦ୍ର, ତୁମେ ବ୍ୟର୍ଥରେ ଆସିଛ। ଜୀବନ୍ତ ଫେରିଯାଅ, ପୁନର୍ବାର ସୁଖୀ ହୁଅ।”

Verse 27

अथ कामयसे मां त्वं तत्कथां शीघ्रमुच्चर । कथामाभाष्य यदि मां सन्देहे पातयिष्यसि । ततोऽहं वशगा जाता हतो वा स्वप्स्यसे मया

“ଏବେ ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ କାମନା କର, ତେବେ ସେ କଥା ଶୀଘ୍ର କହ। କିନ୍ତୁ କଥା ଆରମ୍ଭ କରି ଯଦି ମୋତେ ସନ୍ଦେହରେ ପକାଇବ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ବଶରେ ରହିବି ନାହିଁ— କିମ୍ବା ମୁଁ ତୁମ ଅଧୀନ ହେବି, ନଚେତ୍ ମୁଁ ତୁମକୁ ବଧ କରି ନିଦ୍ରାସ୍ଥ ପରି ପକାଇଦେବି।”

Verse 28

सूत उवाच । इत्युक्तवचनामेतां नेत्रोपांतेन वीक्ष्य सः

ସୂତ କହିଲେ— ସେ ଏପରି କଥା କହିସାରିବା ପରେ, ସେ ଚକ୍ଷୁର କୋଣରୁ ତାକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 29

स्मृत्वा चराचरगुरुं कृष्णमारब्धवान्कथाम् । कस्यांचिदभवत्पत्न्यां युवा कोऽप्यजितेद्रियः

ଚରାଚରର ଗୁରୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲା। କାହାରୋ ଗୃହରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟ ନ କରିଥିବା ଜଣେ ଯୁବକ ଥିଲା।

Verse 30

तस्य चैका सुता जज्ञे भार्या तस्य मृताऽभवत् । ततो बालकिकां पुत्रीं ररक्ष च पुपोष च

ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏମାତ୍ର କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ତାପରେ ସେ ସେଇ ଛୋଟ କନ୍ୟାକୁ ରକ୍ଷା କରି ପାଳନ-ପୋଷଣ କଲା।

Verse 31

सा यदाभूद्यौवनगा व्यंजितावयवा शुभा । प्रोल्लसत्कुचमध्यांगी प्रोल्लसन्मुखपंकजा

ସେ ଯେତେବେଳେ ଯୌବନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା, ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଓ ସୁଗଠିତ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ ହେଲା। ଉଦ୍ଭାସିତ ସ୍ତନରେ ତାହାର କଟି ଶୋଭା ପାଇଲା, ଏବଂ ପଦ୍ମସଦୃଶ ମୁଖ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।

Verse 32

तदास्य कामलुलितमालानं प्रजहौ मनः । प्रोवाच तां च तनयां समालिंग्य दुराशयः

ତେବେ କାମରେ ଉତ୍ତେଜିତ ତାହାର ମନ ଲଜ୍ଜା-ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କଲା। ଦୁରାଶୟୀ ସେ ପୁରୁଷ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ତାକୁ କହିଲା।

Verse 33

प्रातिवेश्मकपुत्री त्वं मयानीयात्र पोषिता । भार्यार्थं सुचिरं कालं तत्कार्यं साधय प्रिये

‘ତୁମେ ପଡ଼ୋଶୀ ଘରର କନ୍ୟା; ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ଆଣି ପୋଷିଛି। ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ପତ୍ନୀର ନିମିତ୍ତେ ତୁମକୁ ରଖିଥିଲି—ଏବେ, ପ୍ରିୟେ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କର।’

Verse 34

इत्युक्ता सा च मेने च तत्तथैव वचस्तदा । पतित्वेन च भेजे तं भार्यात्वेन स तां तथा

ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ସେ ତାହାର ବଚନକୁ ସେହିପରି ମାନିନେଲା। ସେ ତାକୁ ପତିଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲା, ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ପତ୍ନୀଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 35

ततस्तस्यां सुता जज्ञे तस्मान्मदनरासभात् । वद सा तस्य भवति किं दौहित्री सुताऽथवा । एनं प्रश्नं मम ब्रूहि शीघ्रं चेच्छक्तिरस्ति ते

ତାପରେ ସେହି କାମାନ୍ଧ ନରପଶୁଠାରୁ ତାହାର ଗର୍ଭରେ ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲା। କହ, ତାହା ପାଇଁ ସେ ନାତୁଣୀ କି ପୁତ୍ରୀ? ଯଦି ତୋର ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅଛି, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ମୋତେ ଶୀଘ୍ର କୁହ।

Verse 36

सूत उवाच । इति प्रश्नं सा च श्रुत्वा चिंतयद्बहुधा हृदि

ସୂତ କହିଲେ—ସେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ସେ ହୃଦୟରେ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ଚିନ୍ତା କଲା।

Verse 37

न च पश्यति निर्द्धारं प्रश्नस्यास्य कथंचन । ततः प्रश्नेन विजिता स्वां शक्तिं समुपाददे

କିନ୍ତୁ ସେ ପ୍ରଶ୍ନର କୌଣସି ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଦେଖିପାରିଲା ନାହିଁ। ପ୍ରଶ୍ନରେ ପରାଜିତ ହୋଇ ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲା।

Verse 38

अताडयद्रुक्मरज्जुं कराभ्यां दोलकस्य च । ततो रक्षांसि निष्पेतुः कोटिशो भीषणान्यति

ସେ ଦୁଇ ହାତରେ ଦୋଳକର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଜ୍ଜୁକୁ ଆଘାତ କଲା; ତାହାପରେ କୋଟିକୋଟି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ବାହାରିଲେ।

Verse 39

सिंहव्याघ्रवराहाश्च महिषाश्चित्रका मृगाः । समीक्ष्य तानसंख्येयान्खादितुं धावतो रुषा

ସିଂହ, ବାଘ, ବରାହ, ମହିଷ ଓ ଚିତ୍ରମୃଗ—ସେଇ ଅସଂଖ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି—କ୍ରୋଧରେ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଧାଇଲେ।

Verse 40

अवादयन्नखौ भैमिः कनिष्ठांगुष्ठजौ हसन् । ततो विनिःसृतास्तत्र द्विगुणा राक्षसादयः

ହସିହସି ଭୈମୀ କନିଷ୍ଠା ଓ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠର ନଖକୁ ଚଟକାଇଲା; ତେବେ ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସାଦି ଦ୍ୱିଗୁଣ ସଂଖ୍ୟାରେ ବାହାରିଲେ।

Verse 41

तैर्मौर्वीनिर्मिताः सर्वे क्षणादेव स्म भक्षिताः । विजितायां स्वशक्तौ च बलशक्तिमथाददे

ମୌର୍ବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ କ୍ଷଣକ ମଧ୍ୟରେ ଭକ୍ଷିତ ହୋଇଗଲା; ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତି ପରାଜିତ ହେବା ପରେ ସେ ବଳର ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।

Verse 42

उत्थाय सहसा दोलात्खड्गमादातुमैच्छत । उत्तिष्ठंतीं च तां भैमिरनुसृत्य जवादिव

ଦୋଳିରୁ ହଠାତ୍ ଉଠି ସେ ଖଡ୍ଗ ଧାରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ; ସେ ଉଠୁଥିବା ସମୟରେ ଭୀମପୁତ୍ର (ଘଟୋତ୍କଚ) ବେଗର ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।

Verse 43

केशेष्वादाय सव्येन पाणिनाऽपातयद्भुवि । ततः कंठे सव्यपादं दत्त्वादाय च कर्तिकाम्

ବାମ ହସ୍ତରେ ତାଙ୍କ କେଶ ଧରି ସେ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପକାଇ ଦେଲେ। ତା’ପରେ କଣ୍ଠ ଉପରେ ବାମ ପାଦ ରଖି ସେ ଛୁରୀ (କର୍ତ୍ତିକା) ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 44

दक्षिणेन करेणास्याश्छेत्तुमैच्छत नासिकाम् । विस्फुरंती ततो मौर्वी मंदमाह घटोत्कचम्

ଡାହାଣ ହାତରେ ସେ ତାଙ୍କର ନାକ କାଟିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ସେତେବେଳେ କମ୍ପିତ ମୌର୍ବୀ ଧୀରେ ଧୀରେ ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 45

प्रश्नेन शक्त्या च बलेन नाथ त्रिधा त्वयाहं विजिता नमस्ते । तन्मुंच मां कर्मकरी तवास्मि समादिश त्वं प्रकरोमि तच्च

ହେ ନାଥ! ପ୍ରଶ୍ନ, ଶକ୍ତି ଏବଂ ବଳ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ମୋତେ ତିନି ପ୍ରକାରେ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମୋତେ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦାସୀ ଅଟେ; ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ତାହା ପାଳନ କରିବି।

Verse 46

घटोत्कच उवाच । यद्येवं तर्हि मुक्तासि भूयो दर्शय यद्बलम् । एवमुक्त्वा मुमोचैनां मुक्ता चाह प्रणम्य सा

ଘଟୋତ୍କଚ କହିଲା—“ଯଦି ଏମିତି, ତେବେ ତୁମେ ମୁକ୍ତ; ପୁଣିଥରେ ନିଜ ବଳ ଦେଖାଅ।” ଏହି କଥା କହି ସେ ତାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା; ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲା।

Verse 47

जानामि त्वां महाबाहो वीरं शक्तिमतां वरम् । सर्वराक्षसभर्तारं त्रैलोक्येऽमितविक्रमम्

ହେ ମହାବାହୋ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣେ—ତୁମେ ବୀର, ଶକ୍ତିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ଭର୍ତ୍ତା-ପାଳକ, ତ୍ରିଲୋକରେ ଅମିତ ପରାକ୍ରମୀ।

Verse 48

गुह्यकाधिपतिस्त्वं हि कालनाभ इति स्मृतः । षष्टिकोटिपतिर्जातो यक्षरक्षाकृते भुवि

ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ‘କାଳନାଭ’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ; ଭୂମିରେ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତୁମେ ଷଷ୍ଟି କୋଟିର ପତି ହୋଇ ଜନ୍ମିଛ।

Verse 49

इति मां प्राह कामाख्या सर्वं तत्संस्मराम्यहम् । इदं गेहं सानुगं मे दत्तं मयात्मना तव

“ଏହିପରି କାମାଖ୍ୟା ମୋତେ କହିଥିଲେ; ସେ ସବୁ ମୁଁ ସ୍ମରଣ କରୁଛି। ଏହି ଗୃହ—ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହ—ମୋ ଆତ୍ମା ସହିତ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦାନ କରିଛି।”

Verse 50

समादिश प्राणनाथ कमादेशं करोमि ते । घटोत्कच उवाच । प्रच्छन्नस्तस्य घटते न विवाहः कथंचन

“ହେ ପ୍ରାଣନାଥ! ଆଜ୍ଞା କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ମୁଁ ପୂରଣ କରିବି।” ଘଟୋତ୍କଚ କହିଲା—“ସେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ରହିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ବିବାହ ଘଟିବ ନାହିଁ।”

Verse 51

मोर्वि यस्य हि वर्तंते पितरौ बांधवास्तथा । तन्मां शीघ्रं वह शुभे शक्रप्रस्थाय संप्रति

ହେ ମୌର୍ବୀ! ଯାହାର ପିତାମାତା ଓ ବନ୍ଧୁଜନ ଉପସ୍ଥିତ, ହେ ଶୁଭେ, ମୋତେ ଏହିକ୍ଷଣେ ଶୀଘ୍ର ଶକ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ନେଇ ଚାଲ।

Verse 52

अयं कुलक्रमोऽस्माकं यद्भार्या पतिमुद्वहेत् । तत्रानुज्ञां समासाद्य परिणेष्यामि त्वामहम्

ଆମ କୁଳର ପରମ୍ପରା ଏହି—ଭାର୍ଯ୍ୟା ସ୍ୱୟଂ ପତିକୁ ବରଣ କରି ଗ୍ରହଣ କରେ। ତେଣୁ ସେଠାରୁ ଅନୁମତି ପାଇ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିବାହ କରିବି।

Verse 53

भगदत्तमथो नाथं ततो मौर्वी न्यवेदयत् । समादाय बहुद्रव्यं विससर्जाथ भ्रातरम्

ତାପରେ ମୌର୍ବୀ ନିଜ ନାଥ ଭଗଦତ୍ତଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଜଣାଇଲା। ବହୁ ଧନସମ୍ପଦ ନେଇ ସେ ନିଜ ଭାଇକୁ ପଠାଇଲା।

Verse 54

ततः पृष्ठिं समारोप्य घटोत्कचमनिंदिता । नानाद्रव्यपरीवारा शक्रप्रस्थं समाव्रजत्

ତାପରେ ସେ ଅନିନ୍ଦିତା ନାରୀ ଘଟୋତ୍କଚକୁ ପିଠିରେ ଚଢ଼ାଇ, ନାନା ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପରିବାରସହ ଶକ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଯାତ୍ରା କଲା।

Verse 55

ततोऽसौ वासुदेवेन पांडवैश्चाभिनंदितः । शुभे लग्ने पाणिमस्या जगृहे भीमनंदनः

ତାପରେ ବାସୁଦେବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଶୁଭ ଲଗ୍ନରେ ଭୀମଙ୍କ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କର ପାଣିଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 56

कुरूणां राक्षसानां च प्रोक्तोत्तमविधानतः । उद्वाह्य तां तद्धनैश्च तर्पयामास पांडवान्

କୁରୁ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଥିତ ଉତ୍ତମ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରି, ସେଇ ଧନସମ୍ପଦରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କଲା।

Verse 57

कुंती च द्रौपदी चोभे मुमुदाते नितांततः । मंगलान्यस्य चक्राते मौर्व्याश्च धन तर्पिते

କୁନ୍ତୀ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀ—ଉଭୟେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳାଶୀର୍ବାଦ କଲେ, ଏବଂ ମୌର୍ବୀ ମଧ୍ୟ ଧନରେ ତୃପ୍ତ ହେଲା।

Verse 58

ततो विवाहे निर्वृत्ते प्रतिपूज्य घटोत्कचम् । भार्यया सहितं राजा स्वराज्याय समादिशत्

ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ ରାଜା ଘଟୋତ୍କଚଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ପ୍ରତିପୂଜା କରି, ତାଙ୍କୁ—ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ—ନିଜ ସ୍ୱରାଜ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 59

मौर्व्याऽज्ञां शिरसा गृह्य हैडंबिर्भार्ययान्वितः । शुभं हिडम्बस्य वने स्वराज्यं समुपाव्रजत्

ମୌର୍ବୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଶିରସା ଗ୍ରହଣ କରି, ହୈଡମ୍ବି ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଶୁଭରୂପେ ହିଡମ୍ବ ବନରେ ନିଜ ସ୍ୱରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 60

ततो राक्षसयोषाभिर्वीरकांस्यैः प्रवर्धितः । महोत्सवेन महता स्वराज्ये प्रमुमोद सः

ତାପରେ ବୀର ରାକ୍ଷସୀ ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ଓ ସମର୍ଥିତ ହୋଇ, ସେ ନିଜ ସ୍ୱରାଜ୍ୟରେ ମହାନ ମହୋତ୍ସବ ସହ ପରମ ଆନନ୍ଦ କଲା।

Verse 61

ततो वनेषु चित्रेषु निम्नगापुलिनेषु च । रेमे सह तया भैमिर्मंदोदर्येव रावणः

ତତ୍ପରେ ରମଣୀୟ ଚିତ୍ରବନରେ ଓ ନଦୀର ବାଲୁକାତଟରେ ସେ ତାହା ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କଲା—ଯେପରି ରାବଣ ମନ୍ଦୋଦରୀ ସହ।

Verse 62

एवं विक्रीडतस्तस्य गर्भो जज्ञे महाद्युतेः । हेडंबै राक्षसव्याघ्राद्बालसूर्यसमप्रभः

ଏଭଳି କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବା ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀଙ୍କ ନିକଟେ—ହେଡମ୍ବା ଦ୍ୱାରା, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ରସଦୃଶ ବୀରଠାରୁ—ଉଦୟସୂର୍ଯ୍ୟସମ ପ୍ରଭାଯୁକ୍ତ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା।

Verse 63

स जातमात्रो ववृधे क्षणाद्यौवनगोऽभवत् । नीलमेघचयप्रख्यो घटास्यो दीर्घलोचनः

ସେ ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବଢ଼ି ଯୌବନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ନୀଳମେଘପୁଞ୍ଜ ସଦୃଶ ଶ୍ୟାମ, ଘଟମୁଖ ଓ ଦୀର୍ଘନୟନ ଥିଲା।

Verse 64

ऊर्ध्वकेशश्चोर्ध्वरोमा पितरौ प्रणतोऽब्रवीत् । प्रणमामि युवां चोभौ जातस्य पितरौ गुरू

କେଶ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ହୋଇ ଓ ରୋମାଞ୍ଚିତ ଦେହ ସହ ସେ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲା—“ମୋ ଜନ୍ମର ପିତାମାତା ଭାବେ ଆପଣମାନେ ଉଭୟ ଗୁରୁସ୍ୱରୂପ; ମୁଁ ଆପଣ ଦୁହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।”

Verse 65

भवतोर्हि प्रियं कृत्वा अनृणः स्यां सदा ह्यहम् । भवद्भ्यां दत्तमिच्छामि अभिधानं यथात्मनः

ଆପଣ ଦୁହଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ମୁଁ ସଦା ଆପଣମାନଙ୍କ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ରହିବି; ତେଣୁ ମୋ ପାଇଁ ଆପଣ ଉଭୟ ଦେଇଥିବା ଯଥୋଚିତ ନାମ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 66

अतः परं तु यच्छ्रेयं कर्तव्यं प्रोन्नतिप्रदम् । ततो भेमिस्तमालिंग्य पुत्रं वचनमब्रवीत्

ଏବେ କୁହ—ଆଗକୁ କ’ଣ କରିବା ପରମ ଶ୍ରେୟସ୍କର, ଯାହା ସତ୍ୟ ଉନ୍ନତି ଓ ଉତ୍କର୍ଷ ଦେଉଛି। ତେବେ ଭୈମୀ ପୁତ୍ରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 67

बर्बराकारकेशत्वाद्बर्बरीकाभिधो भवान् । भविष्यति महाबाहो कुलस्यानन्दवर्धनः

ତୁମ କେଶ ବର୍ବରାକାର ଉଗ୍ର ରୂପର ଥିବାରୁ, ହେ ମହାବାହୋ, ତୁମେ ‘ବର୍ବରୀକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ; ଆମ କୁଳର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇବ।

Verse 68

श्रेयश्च ते यत्परमं दृढं च तत्कीर्त्यते बहुधा विप्र मुख्यैः । प्रक्ष्यावहे तद्यदुवंशनाथं गत्वा पुरीं द्वारकां वासुदेवम्

ତୁମ ପାଇଁ ଯେ ପରମ ଓ ଦୃଢ଼ ଶ୍ରେୟସ୍, ତାହାକୁ ମୁଖ୍ୟ ବିପ୍ରମାନେ ବହୁ ପ୍ରକାରେ କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି। ଆସ, ଦ୍ୱାରକା ପୁରୀକୁ ଯାଇ ଯଦୁବଂଶନାଥ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସେଥିପାଇଁ ପଚାରିବା।