Adhyaya 59

Verse 1

शौनक उवाच । अत्यद्भुतमिदं सूत गुप्तक्षेत्रस्य पावनम् । महन्माहात्म्यमतुलं कीर्तितं हर्षवर्धनम्

ଶୌନକ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ଏହା ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ—ଗୁପ୍ତକ୍ଷେତ୍ରର ପାବନ ମହିମା। ଏହାର ମହାନ୍, ଅତୁଲ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ହର୍ଷ ବଢ଼ାଏ।

Verse 2

पुनर्यत्सिद्धलिंगस्य पूर्वं माहात्म्यकीर्तने । इत्युक्तं यत्प्रसादेन सिद्धमातुस्तु सेत्स्यति

ପୁନଃ—ସିଦ୍ଧଲିଙ୍ଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନରେ ପୂର୍ବେ ଯାହା କୁହାଯାଇଥିଲା: ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ‘ସିଦ୍ଧମାତା’ ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇବେ।

Verse 3

विजयोनाम पुण्यात्मा साहाय्याच्चंडिलस्य च । को न्वसौ चंडिलोनाम विजयोनाम कस्तथा

‘ବିଜୟ’ ନାମକ ସେହି ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ଚଣ୍ଡିଲଙ୍କ ସହାୟକ ହେଲେ। ତେବେ ‘ଚଣ୍ଡିଲ’ ନାମର ସେ କିଏ, ଏବଂ ‘ବିଜୟ’ ନାମର ସେ କିଏ?

Verse 4

कथं च प्राप्तवान्सिद्धिं सिद्धमातुः प्रसादतः । एतदाचक्ष्व तत्त्वेन श्रोतुं कौतूहलं हि नः

ଏବଂ ସିଦ୍ଧମାତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେ କିପରି ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ? ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ; କାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଆମର ବହୁତ କୌତୁହଳ ଅଛି।

Verse 5

सतां चरित्रश्रवणे कौतुकं कस्य नो भवेत् । उग्रश्रवा उवाच । साधु पृष्टमिदं विप्रा दूरांतरितमप्युत

ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଶ୍ରବଣରେ କାହାର କୌତୁହଳ ନ ହେବ? ଉଗ୍ରଶ୍ରବା କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ଯଦିଓ ବିଷୟଟି ଅତି ପୁରାତନ ଓ ଦୂରକାଳର।

Verse 6

श्रुता द्वैपायनमुखात्कथां वक्ष्यामि चात्र वः । पुरा द्रुपदराजस्य पुत्रीमासाद्य पांडवाः

ଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ)ଙ୍କ ମୁଖରୁ ଯେ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ସେହି କଥା ଏଠାରେ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିବି। ପୁରାକାଳେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦ୍ରୁପଦରାଜଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 7

धृतराष्ट्रमते पश्चादिंद्रप्रस्थं न्यवेशयन् । रक्षिता वासुदेवेन कदाचित्तत्र पांडवाः

ପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମତାନୁସାରେ ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ବାସ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ସମୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ବାସୁଦେବ ରକ୍ଷା କଲେ।

Verse 8

उपविष्टाः सभामध्ये कथाश्चक्रुः पृथग्विधाः । देवर्षिपितृभूतानां राज्ञां चापि प्रकीर्तने

ସଭାମଧ୍ୟରେ ବସି ସେମାନେ ନାନାପ୍ରକାର କଥାବାର୍ତ୍ତା କଲେ—ଦେବର୍ଷି, ପିତୃଗଣ, ଭୂତଗଣ ଏବଂ ରାଜାମାନଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି-ପ୍ରସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 9

क्रियमाणेऽथ तत्रागाद्भीमपुत्रो घटोत्कचः । तं दृष्ट्वा भ्रातरः पंच वासुदेवश्च वीर्यवान्

ସେହି ସମୟରେ ସେଠାକୁ ଭୀମପୁତ୍ର ଘଟୋତ୍କଚ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପାଞ୍ଚ ଭାଇ ଏବଂ ପରାକ୍ରମୀ ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ (ସମ୍ମାନରେ) ଉଠି ଦାଁଡ଼ାଇଲେ।

Verse 10

उत्थाय सहसा पीठादालिलिंगुर्मुदा युताः । स च तान्प्रणतः प्रह्वो ववंदे भीमनंदनः

ସେମାନେ ସହସା ଆସନରୁ ଉଠି ଆନନ୍ଦସହିତ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଭୀମପୁତ୍ର ନମ୍ରଭାବେ ନମି ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 11

साशिषं च ततो राज्ञा स्वोत्संग उपवेशितः । आघ्राय स्नेहतो मूर्ध्नि प्रोक्तश्च जनसंसदि

ତାପରେ ରାଜା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ନିଜ କୋଳରେ ବସାଇଲେ। ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କ ମସ୍ତକକୁ ଘ୍ରାଣ କରି (ଚୁମ୍ବନ କରି) ଜନସଭାରେ କହିଲେ।

Verse 12

युधिष्ठिर उवाच । कुत आगम्यते पुत्र क्व चायं विहृतस्त्वया । कालः क्वचित्सुखं राज्यं कुरुषे मातुलं तव

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ପୁତ୍ର, ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? ଏବଂ କେଉଁଠି କେଉଁଠି ବିହାର କରିଛ? କିଛି ସମୟ ସୁଖରେ ରହୁଛ କି, ଏବଂ ତୁମ ମାତୁଳଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଯଥାଯଥ ସେବା କରୁଛ କି?

Verse 13

कश्चिद्देवेषु विप्रेषु गोषु साधुषु सर्वदा । हैडंबे नापकुरुषे प्रियमेतद्धरेश्च नः

ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୋ, ଏବଂ ସାଧୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କେହି କେବେ ଅପକାର ନ କରୁ। ଏହା ହୈଡମ୍ବଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ଆମ ପ୍ରଭୁ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ।

Verse 14

हेडंबस्य वनं सर्वं तस्य ये सैन्यराक्षसाः । पाल्यमानास्त्वया साधो वर्धंते जनक्षेमकाः

ହେଡମ୍ବଙ୍କ ସମଗ୍ର ବନ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସେନାର ରାକ୍ଷସମାନେ—ହେ ସାଧୁ, ତୁମ ରକ୍ଷାରେ ସେମାନେ ଜନକ୍ଷେମକାରୀ ହୋଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି।

Verse 15

कच्चिन्नंदति ते माता भृशं नः प्रियकारिणी । कन्यैव या पुरा भीमं त्यक्त्वा मानं पतिं श्रिता

ତୋର ମାତା କି ସତ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦିତ—ଯିଏ ଆମ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟକାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ—ଯିଏ ପୂର୍ବେ କନ୍ୟା ଅବସ୍ଥାରେ ଭୀମଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ମାନ୍ୟ ପତିଙ୍କୁ ବରିଥିଲେ?

Verse 16

इति पृष्टो धर्मराज्ञा स्मयन्हैडंबिरब्रवीत् । हते तस्मिन्दुराचारे मातुलेऽस्मि नियोजितः

ଧର୍ମରାଜ ପଚାରିଲେ ହାଇଡମ୍ବୀପୁତ୍ର ହସି କହିଲା—“ସେଇ ଦୁରାଚାରୀ ମାମୁ ହତ ହେବା ପରେ ମୋତେ (ଦାୟିତ୍ୱରେ) ନିଯୁକ୍ତ କରାଗଲା।”

Verse 17

तद्राज्यं शासने स्थाप्य दुष्टान्निघ्नंश्चराम्यहम् । माता कुशलिनी देवी तपो दिव्यमुपाश्रिता

ସେଇ ରାଜ୍ୟକୁ ସୁଶାସନରେ ସ୍ଥାପି ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରି କରି ବିଚରଣ କରୁଛି। ମୋର ମାତା—ଦେବୀସ୍ୱରୂପା—କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ତପସ୍ୟାର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି।

Verse 18

मामुवाच सदा पुत्र पितॄणां भक्तिकृद्भव । सोऽहं मातुर्वचः श्रुत्वा मेरुपादात्समागतः

ସେ ମୋତେ ସଦା କହୁଥିଲେ—“ପୁତ୍ର, ପିତୃମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ହେଅ।” ତେଣୁ ମାତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମୁଁ ମେରୁ ପର୍ବତର ପାଦଦେଶରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।

Verse 19

प्रणामायैव भवतां भक्तिप्रह्वेण चेतसा । आत्मानं च महत्यर्थे कस्मिंश्चित्तु नियोजितम् । भवद्भिरहमिच्छामि फलं यस्मादिदं महत्

ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର ଚିତ୍ତରେ ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି। ଏବଂ ଆପଣମାନେ ନିଜକୁ ଯେଉଁ ମହାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେଥିରୁ କେଉଁ ମହାନ ଫଳ ମିଳେ—ତାହା ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 20

यदाज्ञापालनं पुत्रः पितॄणां सर्वदा चरेत् । अथोर्द्ध्वलोकान्स जयेदिह जायेत कीर्तिमान्

ଯେ ପୁତ୍ର ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରେ, ସେ ଊର୍ଧ୍ୱଲୋକ ଜୟ କରେ ଏବଂ ଏହି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତିମାନ ହୁଏ।

Verse 21

सूत उवाच । इत्युक्तवंतं तं राजा परिरभ्य पुनःपुनः । उवाच धर्मराट् पुत्रमानंदाश्रुः सगद्गदम्

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହିଥିବା ତାଙ୍କୁ ରାଜା ପୁନଃପୁନଃ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ପରେ ଧର୍ମରାଜ ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁରେ କଣ୍ଠ ଗଦ୍ଗଦ ହୋଇ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 22

त्वमेव नो भक्तिकारी सहायश्चापि वर्तसे

ତୁମେ ହିଁ ଆମ ପକ୍ଷରୁ ଭକ୍ତି କରୁଛ; ତୁମେ ହିଁ ସଦା ଆମର ସହାୟ ହୋଇ ରହୁଛ।

Verse 23

एतदर्थं च हैडंबे पुत्रानिच्छंति साधवः । इहामुत्र तारयंते तादृशाश्चापि पुत्रकाः

ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ହୈଡମ୍ବେ, ସାଧୁଜନ ପୁତ୍ରକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରନ୍ତି; ଏପରି ପୁତ୍ରମାନେ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠାରେ ତାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 24

अवश्यं यादृशी माता तादृशस्तनयो भवेत् । माता च ते भक्तिमती दृढं नस्त्वं च तादृशः

ନିଶ୍ଚୟ ଯେପରି ମାତା, ସେପରି ପୁତ୍ର ହୁଏ। ତୁମ ମାତା ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିମତୀ; ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ସେହିପରି।

Verse 25

अहो सुदुष्करं देवी कुरुते मे प्रिया वधूः । या भर्तृश्रियमुल्लंघ्य तप एव समाश्रिता

ହେ ଦେବୀ! ମୋର ପ୍ରିୟା ବଧୂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି। ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଶ୍ରୀ-ସମ୍ପଦା ଓ ସୁଖ-ବୈଭବକୁ ଲଙ୍ଘି କେବଳ ତପସ୍ୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି।

Verse 26

नूनं कामेन भोगैर्वा कृत्यं वध्वा न मे मनाक् । या पुत्रसुखमन्वीक्ष्य परलोकार्थमाश्रिता

ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କାମନା କିମ୍ବା ଭୋଗ-ବିଲାସ ସହିତ ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ କାମ ନାହିଁ। ପୁତ୍ରସୁଖ ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପରଲୋକ-କଲ୍ୟାଣାର୍ଥ ମାର୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି।

Verse 27

दुष्कुलीनापि या भक्ता सूतेऽपत्यं च भक्तिमत् । कुलीनमेव तन्मन्ये ममेदं मतमुत्तमम्

ଯଦି ଜଣେ ନାରୀ ଦୁଷ୍କୁଳୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଭକ୍ତିମାନ ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦିଏ, ତେବେ ମୁଁ ସେହି କୁଳକୁ ହିଁ ସତ୍ୟ କୁଳୀନ ମନେ କରେ—ଏହା ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମତ।

Verse 28

एवं बहूनि वाक्यानि तानि तानि वदन्नृपः । धर्मराजः समाभाष्य केशवं वाक्यमब्रवीत्

ଏଭଳି ଅନେକ କଥା କହି ସାରି, ରାଜା ଧର୍ମରାଜ କେଶବଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ପୁଣି ଆଗକୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 29

पुंडरीकाक्ष जानासि यथा भीमादभूदयम् । जातमात्रस्तु यश्चासीद्यौवनस्थो महाबलः

ହେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ! ଏହିଜଣେ ଭୀମଙ୍କଠାରୁ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ ତୁମେ ଜାଣ। ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ସେ ଯୌବନସ୍ଥ ଓ ମହାବଳବାନ ଥିଲେ।

Verse 30

अष्टानां देवयोनीनां यतो जन्म च यौवनम् । सद्य एव भवेत्तस्मात्सद्योऽस्यासीच्च यौवनम्

ଅଷ୍ଟ ଦିବ୍ୟ ଯୋନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ଓ ଯୌବନ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଉଦ୍ଭବେ; ତେଣୁ ତାହାରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଯୌବନ ଥିଲା।

Verse 31

तदस्योचितदारार्थे सदा चिंतास्ति कृष्ण मे । उचितं बत हैडंबेः क्व कलत्रं करोम्यहम्

ଏହେତୁ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ତାହା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ପତ୍ନୀ ଖୋଜିବାରେ ମୋର ସଦା ଚିନ୍ତା ରହେ। ସତ୍ୟକଥା, ହୈଡମ୍ବ ପାଇଁ ଉଚିତ ବଧୂ ମୁଁ କେଉଁଠୁ ଆଣିବି?

Verse 32

तद्भवान्कृष्णसर्वज्ञ त्रिलोकीमपि वेत्सि च । हैडंबेरुचिता दारान्वक्तुमर्हसि यादव

ଏହେତୁ, ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ତ୍ରିଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି; ହେ ଯାଦବ, ହୈଡମ୍ବ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 33

सूत उवाच । एवमुक्तो धर्मराज्ञा क्षणं ध्यात्वा जनार्दनः । धर्मराजमिदं वाक्यं पदांतरितमब्रवीत्

ସୂତ କହିଲେ—ଧର୍ମରାଜ ଏଭଳି କହିବା ପରେ ଜନାର୍ଦନ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଚିନ୍ତନ କରି, ସୁବିଚାରିତ ଓ ସୁସଂଗଠିତ ବାକ୍ୟରେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 34

अस्ति राजन्प्रवक्ष्यामि दारानस्योचितां शुभाम् । सांप्रतं संस्थिता रम्ये प्राग्ज्योतिषपुरे वरे

ହେ ରାଜନ୍, ଏକ କଥା ଅଛି—ତାହା ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ବଧୂକୁ ମୁଁ କହିବି। ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ରମ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷପୁରରେ ବସବାସ କରୁଛି।

Verse 35

सा च पुत्री मुरोः पार्थ दैत्यस्याद्भुतकर्मणः । योऽसौ नरकदैत्यस्य प्राणतुल्यः सखाऽभवत्

ହେ ପାର୍ଥ! ସେ ଅଦ୍ଭୁତ କର୍ମଶୀଳ ଦୈତ୍ୟ ମୁରର କନ୍ୟା; ସେଇ ମୁର ନରକ ଦୈତ୍ୟର ପ୍ରାଣସମ ପ୍ରିୟ ସଖା ହୋଇଥିଲା।

Verse 36

स च मे निहतो घोरः पाशदुर्गसमन्वितः । नरकश्च दुराचारस्त्वमेतद्वेत्सि सर्वशः

ସେ ଭୟଙ୍କର (ମୁର) ପାଶ ଓ ଦୁର୍ଗରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲା; ନରକ ମଧ୍ୟ ଦୁରାଚାରୀ—ଏ ସବୁ ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣ।

Verse 37

ततो हते मुरौ दैत्ये मया तस्य सुताव्रजत् । योद्धुं मामतिवीर्यत्वाद्घोरा कामकटंकटा

ତାପରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟ ମୁର ନିହତ ହେଲାପରେ, ତାହାର କନ୍ୟା ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଲା—ଅତିବୀର୍ୟଶାଳିନୀ ଭୟଙ୍କର କାମକଟଙ୍କଟା।

Verse 38

तां ततोऽहं महायुद्धे खड्गखेटकधारिणीम् । अयोधयं महाबाणैः सुशार्ङ्गधनुषश्च्युतैः

ତାପରେ ସେଇ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ, ଖଡ୍ଗ ଓ ଖେଟକ ଧାରଣ କରିଥିବା ତାକୁ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କଲି—ମୋର ଉତ୍ତମ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷରୁ ନିସ୍ସୃତ ମହାବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା।

Verse 39

खड्गेन चिच्छेद बाणान्मम सा च मुरोः सुता । समागम्य च खड्गेन गरुडं मूर्ध्न्यताडयत्

ମୁରର କନ୍ୟା ଖଡ୍ଗଦ୍ୱାରା ମୋର ବାଣମାନଙ୍କୁ ଛେଦ କଲା; ଏବଂ ନିକଟକୁ ଆସି ସେଇ ଖଡ୍ଗରେ ଗରୁଡଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ପ୍ରହାର କଲା।

Verse 40

स च मोहसमाविष्टो गरुडोऽभूदचेतनः । ततस्तस्या वधार्थाय मया चक्रं समुद्यतम्

ମୋହରେ ଆବିଷ୍ଟ ଗରୁଡ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲା। ତାପରେ ତାହାକୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ମୋର ଚକ୍ର ଉଠାଇଲି।

Verse 41

चक्रं समुद्यतं दृष्ट्वा मया तस्मिन्रणाजिरे । कामाख्या नाम मां देवी पुरः स्थित्वा वचोऽब्रवीत्

ସେହି ରଣଭୂମିରେ ମୁଁ ଚକ୍ର ଉଠାଇଥିବା ଦେଖି, କାମାଖ୍ୟା ନାମକ ଦେବୀ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।

Verse 42

नैनां हंतुं भवानर्हो रक्षैतां पुरुषोत्तम । अजेयत्वं मया ह्यस्या दत्तं खड्गं च खेटकम्

ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଆପଣ ଏହାକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ଏହାକୁ ଅଜେୟତ୍ୱ ଏବଂ ଖଡ୍ଗ-ଖେଟକ ଦାନ କରିଛି।

Verse 43

बुद्धिरप्रतिमा चापि शक्तिश्च परमा रणे । ततस्त्वया त्रिरात्रेऽपि न जितासीन्मुरोः सुता

ରଣରେ ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ଅପ୍ରତିମ ଓ ଶକ୍ତି ପରମ; ତଥାପି, ହେ ମୁରକନ୍ୟା, ତୁମେ ତିନି ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ମାଧବଙ୍କୁ ଜିତିପାରିଲ ନାହିଁ।

Verse 44

एवमुक्ते तदा देवीं वचनं चाहमब्रवम् । अयमेष निवृत्तोऽस्मि वारयैनां च त्वं शुभे

ଏଭଳି କହିଲେ ପରେ ମୁଁ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲି—‘ଦେଖ, ମୁଁ ଏବେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ନିବୃତ୍ତ ହେଉଛି; ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ରୋକ।’

Verse 45

ततश्चालिंग्य तां भक्तां कामाख्या वाक्यमब्रवीत् । भद्रे रणान्निवर्तस्व नायं हंतुं कथंचन

ତେବେ କାମାଖ୍ୟା ସେଇ ଭକ୍ତା ନାରୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ— “ଭଦ୍ରେ, ରଣଭୂମିରୁ ଫେରିଆ; ଏହାକୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମାରିହେବ ନାହିଁ।”

Verse 46

शक्यः केनापि समरे माधवो रणदुर्जयः । नाभूदस्ति भविष्यो वा य एनं संयुगे जयेत्

ସମରେ ରଣଦୁର୍ଜୟ ମାଧବଙ୍କୁ କେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ କରିପାରେ ନାହିଁ। ପୂର୍ବେ ନଥିଲା, ଏବେ ନାହିଁ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ— ଯେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ଜିତିବ।

Verse 47

अपि वा त्र्यंबकः पुत्रि नैनं शक्तः कुतोऽन्यकः । तस्मादेनं नमस्कृत्य भाविनं श्वशुरं शुभे

ହେ କନ୍ୟେ, ସ୍ୱୟଂ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ (ଶିବ) ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଦମନ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି; ତେବେ ଅନ୍ୟ କିଏ? ତେଣୁ ହେ ଶୁଭେ, ଭାବୀ ଶ୍ୱଶୁର ଭାବେ ଜାଣି ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର।

Verse 48

रणादस्मान्निवर्तस्व तवोचितमिदं स्फुटम् । अस्य भ्रातुर्हि भीमस्य स्नुषा त्वं च भविष्यसि

ଏହି ରଣରୁ ଫେରିଆ— ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ। କାରଣ ତୁମେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଭୀମଙ୍କର ବୋହୂ ହେବ।

Verse 49

तस्मात्त्वं श्वशुरं भद्रे सम्मानय जनार्दनम् । न च शोकस्त्वया कार्यः पितरं प्रति पंडिते

ତେଣୁ ଭଦ୍ରେ, ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଶ୍ୱଶୁର ଭାବେ ସମ୍ମାନ କର। ଏବଂ ହେ ପଣ୍ଡିତେ, ପିତାଙ୍କୁ ନେଇ ତୁମେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 50

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुव जन्म मृतस्य च । बहवश्चाऽस्य वेत्तारो वद केनापि वार्यते

ଯେ ଜନ୍ମିଛି ତାହାର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଯେ ମରିଛି ତାହାର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ। ଏହି ସତ୍ୟ ବହୁଜନ ଜାଣନ୍ତି—କହ, କିଏ ଏହାକୁ ରୋକିପାରିବ?

Verse 51

ऋषींश्च देवांश्च महासुरांश्च त्रैविद्यविद्यान्पुरुषान्नृपांश्च । कान्मृत्युरेको न पतेत काले परावरज्ञोऽत्र न मुह्यते क्वचित्

ଋଷି, ଦେବ, ମହାସୁର, ତ୍ରୈବିଦ୍ୟ-ବିଦ୍ୟାର ଜ୍ଞାତା, ପୁରୁଷ ଓ ନୃପ—କାଳ ଆସିଲେ ଏକମାତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ କାହା ଉପରେ ପଡ଼େନାହିଁ? ପର-ଅପର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣୁଥିବା ଜନ ଏଠାରେ କେବେ ମୋହିତ ହୁଏନାହିଁ।

Verse 52

श्लाघ्य एव हि ते मृत्युः पितुरस्माज्जनार्दृनात् । सर्वपातकनिर्मुक्तो गतोऽसौ धाम वैष्णवम्

ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ହାତରେ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶ୍ଲାଘ୍ୟ; ସେ ସର୍ବ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବୈଷ୍ଣବ ଧାମକୁ ଗଲେ।

Verse 53

एवं कामाख्यया प्रोक्ता सा च कामकटंकटा । त्यक्त्वा क्रोधं च संवृत्य गात्राणि प्रणता च माम्

ମୁଁ ‘କାମାଖ୍ୟା’ ନାମେ ଏଭଳି କହିଲେ, ସେ କାମକଟଙ୍କଟା କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଭକ୍ତିରେ ମୋତେ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 54

तामहं साशिषं चापि प्रावोचं भरतर्षभ । अस्मिन्नेव पुरे तिष्ठ भगदत्तप्रपूजिता

ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତେବେ ମୁଁ ତାକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହ କହିଲି—“ଏହି ନଗରରେ ହିଁ ବସ; ଭଗଦତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂଜିତ ହେବୁ।”

Verse 55

मया देव्या पृथिव्या च भगदत्तः कृतो नृपः । स ते पूजां बहुविधां करिष्यति स्वसुर्यथा

ମୁଁ ଓ ଭୂଦେବୀ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ଭଗଦତ୍ତକୁ ରାଜା କରିଲୁ। ସେ ନିଜ ଶ୍ୱଶୁର ପରି ତୁମକୁ ବହୁବିଧ ପୂଜା କରିବ।

Verse 56

वसंती चात्र तं वीरं हैडिंबं पतिमाप्स्यसि । एवमाश्वास्य तां देवीं मौर्वीं चाहं व्यसर्जयम्

“ଏଠାରେ ବସି ତୁମେ ସେଇ ବୀର ହୈଡିମ୍ବକୁ ପତିରୂପେ ପାଇବ।” ଏଭଳି ମୌର୍ବୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲି।

Verse 57

सा स्थिता च पुरे तत्र गतोऽहं शक्रसद्म च । ततो द्वारवतीं प्राप्य त्वया सह समागतः

ସେ ସେହି ପୁରୀରେ ରହିଲା, ମୁଁ ଶକ୍ରଙ୍କ ଧାମକୁ ଗଲି। ପରେ ଦ୍ୱାରବତୀକୁ ପହଞ୍ଚି ତୁମ ସହିତ ମିଶିଲି।

Verse 58

एवमेषोचिता दारा हैडंबेर्विद्यते शुभा । कामाख्ये च रणे घोरा या विद्युदिव भासते

ଏଭଳି ସେଇ ଶୁଭା ନାରୀ ହୈଡିମ୍ବଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ପତ୍ନୀ ହେଲା—କାମାଖ୍ୟାର ଘୋର ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର, ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 59

न च रूपं वर्णितं मे श्वशुरस्योचितं यतः । साधोर्हि नैतदुचितं सर्वस्त्रीणां प्रवर्णनम्

ମୁଁ ତାହାର ରୂପ-ସୌନ୍ଦର୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିନାହିଁ; କାରଣ ତାହା ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ସତ୍ୟ, ସାଧୁ ପୁରୁଷ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ରୂପକୁ ବିସ୍ତାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଅନୁଚିତ।

Verse 60

पुनरेकश्च समयः कृतस्तं शृणु यस्तया । यो मां निरुत्तरां प्रश्ने कृत्वैव विजयेत्पुमान्

ପୁନର୍ବାର ସେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲା—ଶୁଣ: ଯେ ପୁରୁଷ ପ୍ରଶ୍ନରେ ମୋତେ ନିରୁତ୍ତର କରି ଜିତିବ, ସେଇ ବିଜୟୀ ହେବ।

Verse 61

यो मे प्रतिबलश्चापि स मे भर्ता भविष्यति । एवं च समयं श्रुत्वा बहवो दैत्यराक्षसाः

“ଯେ ମୋର ବଳର ସମକକ୍ଷ, ସେଇ ମୋର ପତି ହେବ।” ଏହି ନିୟମ ଶୁଣି ବହୁ ଦୈତ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସ ଆଗେଇ ଆସିଲେ।

Verse 62

तस्या जयार्थमगमंस्तेऽपि जित्वा हतास्तया । यो य एनां गतः पूर्वं न स भूयो न्यवर्तत

ତାକୁ ଜିତିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ହାତରେ ହତ ହେଲେ। ଯେ ଯେ ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା, ସେ ପୁଣି ଫେରିଲା ନାହିଁ।

Verse 63

वह्नेरिव प्रभां दीप्तां पतंगानां समुच्चयः । एवमेतादृशीं मौर्वीं जेतुमुत्सहते यदि

ଯେପରି ପତଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିର ଦୀପ୍ତିକୁ ଜିତିବାକୁ ଧୃଷ୍ଟତା କରେ, ସେପରି ଏପରି ଭୟଙ୍କର ମୌର୍ବୀକୁ ଜିତିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ମଧ୍ୟ ଧୃଷ୍ଟତା।

Verse 64

घटोत्कचो महावीर्यो भार्यास्य नियतं भवेत्

ମହାବୀର୍ୟଶାଳୀ ଘଟୋତ୍କଚ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ତାଙ୍କର ପତି ହେବ।

Verse 65

युधिष्ठिर उवाच । अलं सर्वगुणैस्तस्या यस्यास्त्वेको गुणो महान् । क्रियते किं हि क्षीरेण यदि तद्विषमिश्रितम्

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ତାହାରେ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଗୋଟିଏ ମହାଦୋଷ ଥାଏ, ତେବେ ସେ ଗୁଣର କି ଉପକାର? ବିଷମିଶ୍ରିତ ଦୁଧରେ କି ଫଳ?

Verse 66

प्राणाधिकं भैमसेनिं कथं केवलसाहसात् । क्षिपेयं तव वाक्यानां शुद्धानां चाथ कोविदम्

କେବଳ ଅବିବେକୀ ସାହସରେ ପ୍ରାଣାଧିକ ପ୍ରିୟ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିବି? ଏବଂ ତୁମର ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାମୟ ବାକ୍ୟକୁ କିପରି ଅସ୍ୱୀକାର କରିବି?

Verse 67

अन्या अपि स्त्रियः संति देशे देशे जनार्दन । बह्व्यस्तासां वरां कांचिद्योषितं वक्तुमर्हसि

ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଦେଶେ ଦେଶେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟାଙ୍କ ନାମ ତୁମେ କହିବା ଉଚିତ।

Verse 68

भीम उवाच । सम्यगुक्तं केशवेन वाक्यं बह्वर्थमुत्तमम् । राज्ञा पुनः स्नेहवशाद्यदुक्तं तन्न भाति मे

ଭୀମ କହିଲେ—କେଶବ ଯଥାର୍ଥ କହିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଓ ବହୁଅର୍ଥମୟ। କିନ୍ତୁ ରାଜା ସ୍ନେହବଶତଃ ଯାହା କହିଲେ, ତାହା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।

Verse 69

कार्ये दुःसाध्य एव स्यात्क्षत्रियस्य पराक्रमः । करींद्रस्येव यूथेषु गजानां न मृगेषु च

କ୍ଷତ୍ରିୟର ପରାକ୍ରମ ଦୁଃସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ହିଁ ନିୟୋଜିତ ହେବା ଉଚିତ—ଯେପରି ଗଜମାନଙ୍କ ଯୂଥରେ ଗଜେନ୍ଦ୍ର, ମୃଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ।

Verse 70

आत्मा प्रख्यातिमानेयः सर्वथा वीरपुंगवैः । सा च ख्यातिः कथं जायेद्दुःसाध्यकरणादृते

ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନେ ସତ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ସର୍ବଥା ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଷ୍ସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ ବିନା ସେହି କୀର୍ତ୍ତି କିପରି ଜନ୍ମିବ?

Verse 71

न ह्यात्मवशगं पार्थ हैडंबेरस्य रक्षणम् । येन दत्तस्त्वयं धात्रा स एनं पालयिष्यति

ହେ ପାର୍ଥ, ହୈଡମ୍ବେରର ରକ୍ଷା ନିଜ ବଶରେ ନୁହେଁ। ଯିଏ ବିଧାତା ହୋଇ ତାକୁ ତୁମକୁ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଇ ତାହାକୁ ପାଳି ରକ୍ଷା କରିବେ।

Verse 72

सर्वथोच्चपदारोहे यत्नः कार्यो विजानता । तन्न सिध्यति चेद्दैवान्नासौ दोषो विजानतः

ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦରେ ଆରୋହଣ ପାଇଁ ବିବେକୀ ଲୋକ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଦୈବବଶତଃ ସିଦ୍ଧି ନ ହେଲେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଦୋଷ ନୁହେଁ।

Verse 73

यथा देवव्रतस्त्वेको जह्रे काशिसुताः पुरा । तथैक एव हैडंबिर्मौर्वीं प्राप्नोतु मा चिरम्

ଯେପରି ଦେବବ୍ରତ ଏକାକୀ ପୂର୍ବେ କାଶୀରାଜଙ୍କ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ହରଣ କରିଥିଲେ, ସେପରି ହୈଡମ୍ବି ମଧ୍ୟ ଏକାକୀ ଶୀଘ୍ର ମୌର୍ବୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁ।

Verse 74

अर्जुन उवाच । केवलं पौरुषपरं भीमेनोक्तमिदं वचः । अबलं दैवहेतुत्वात्प्रबलं प्रतिभाति मे

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ଭୀମଙ୍କ ଏହି ବଚନ କେବଳ ପୌରୁଷପ୍ରୟାସ ଉପରେ ନିର୍ଭର; କିନ୍ତୁ ଦୈବ ହିଁ କାରଣ ଥିବାରୁ ଯାହା ଦୁର୍ବଳ ଲାଗେ, ସେହିଟି ମୋତେ ପ୍ରବଳ ଭାବେ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ।

Verse 75

न मृषा हि वचो ब्रूते कामाख्या या पुराऽब्रवीत् । भीमसेनसुतः पाणिं तव भद्रे ग्रहीष्यति

କାମାଖ୍ୟା ଦେବୀ ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ପୂର୍ବେ କହିଥିଲେ—“ହେ ଭଦ୍ରେ, ଭୀମସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ତୁମ ପାଣିକୁ ବିବାହରେ ଗ୍ରହଣ କରିବ।”

Verse 76

अनेन हेतुना यातु शीघ्रं तत्र घटोत्कचः । इति मे रोचते कृष्ण तव किं ब्रूहि रोचते

ଏହି କାରଣରୁ ଘଟୋତ୍କଚ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଯାଉ। ହେ କୃଷ୍ଣ, ଏହା ମୋତେ ରୋଚେ; ତୁମକୁ କ’ଣ ରୋଚେ, କୁହ।

Verse 77

कृष्ण उवाच । रोचते मे वचस्तुभ्यं भीमस्य च महात्मनः । न हि तुल्यो भैमसेनेर्बुद्धौ वीर्ये च कश्चन

କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ତୁମର ଓ ମହାତ୍ମା ଭୀମଙ୍କର ବଚନ ମୋତେ ରୋଚେ। ବୁଦ୍ଧି ଓ ବୀର୍ୟରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ।

Verse 78

अंतरात्मा च मे वेत्ति प्राप्तामेव मुरोः सुताम् । तच्छीघ्रं यातु हैडंबिस्त्वं च किं पुत्र मन्यसे

ମୋ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ମଧ୍ୟ ଜାଣେ—ମୁରଙ୍କ କନ୍ୟା ଯେନେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇସାରିଛି। ତେଣୁ ହୈଡମ୍ବୀ ଶୀଘ୍ର ଯାଉ; ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ପୁତ୍ର, କ’ଣ ଭାବୁଛ?

Verse 79

घटोत्कच उवाच । न हि न्याय्याः स्वका वक्तुं पूज्यानामग्रतो गुणाः । प्रवृत्ता एव भासंते सद्गुणाश्च रवेः कराः

ଘଟୋତ୍କଚ କହିଲେ—ପୂଜ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜ ଗୁଣ କହିବା ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ନୁହେଁ। ସଦ୍ଗୁଣ ସ୍ୱୟଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପରି।

Verse 80

सर्वथा तत्करिष्यामि पितरो येन मेऽमलाः । लज्जिष्यंति न संसत्सु मया पुत्रेण पांडवाः

ମୁଁ ସର୍ବଥା ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋର ନିର୍ମଳ ପିତୃଗଣ—ପାଣ୍ଡବମାନେ—ମୋ, ନିଜ ପୁତ୍ରର କାରଣରେ, ସଭାମାନଙ୍କରେ ଲଜ୍ଜିତ ହେବେ ନାହିଁ।

Verse 81

एवमुक्त्वा महाबाहुरुत्थाय प्रणनाम तान् । जयाशीर्भिश्च पितृभिर्वर्द्धितो गंतुमैच्छत

ଏପରି କହି ମହାବାହୁ ଉଠି ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା; ପିତୃମାନଙ୍କର ଜୟ-ଆଶୀର୍ବାଦରେ ବଳବର୍ଦ୍ଧିତ ହୋଇ ସେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲା।

Verse 82

तं गतुकाममाहेदमभिनंद्य जनार्दनः । कथाकथनकाले मां स्मरेथास्त्वं जयावहम्

ତାକୁ ଯିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଦେଖି ଜନାର୍ଦନ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି କହିଲେ—“କଥା କହିବା ସମୟରେ ଜୟଦାୟକ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର।”

Verse 83

यथा बुद्धिं सुदुर्भेद्यां वर्धयामि बलं च ते । इत्युक्त्वालिंग्य तं कृष्णो व्यससर्जत साशिषम्

“ମୁଁ ତୋର ସୁଦୁର୍ଭେଦ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିକୁ ବଢ଼ାଇବି ଏବଂ ତୋର ବଳକୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଦ୍ଧିତ କରିବି”—ଏପରି କହି କୃଷ୍ଣ ତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ବିଦାୟ କଲେ।

Verse 84

ततो हिडंबातनयो महौजाः सूर्याक्षकालाक्षमहोदरानुगः । वियत्पथं प्राप्य जगाम तत्पुरं प्राग्ज्योतिषं नाम दिनव्यपाये

ତାପରେ ହିଡିମ୍ବାର ମହୌଜସ୍ବୀ ପୁତ୍ର—ସୂର୍ୟାକ୍ଷ, କାଳାକ୍ଷ ଓ ମହୋଦର ସହ—ଆକାଶପଥ ଧରି, ଦିନ ଶେଷେ ‘ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ’ ନାମକ ସେହି ନଗରକୁ ଗଲା।