Adhyaya 33

Verse 1

नारद उवाच । ततस्तं गिरिवर्ष्माणं पतितं वसुधोपरि । आलिंगितमिव पृथ्व्या गुणिन्या गुणिनं यथा

ନାରଦ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ପର୍ବତଦେହୀ ଭୂମି ଉପରେ ପତିତ ହେଲା; ଯେପରି ଗୁଣମୟୀ ପୃଥିବୀ ଗୁଣବାନ ପୁରୁଷକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥାଏ, ସେପରି ଦେଖାଗଲା।

Verse 2

दृष्ट्वा देवा विस्मितास्ते जयं जगुस्तथा मुहुः । केचित्समीपमागंतुं बिभ्यति त्रिदिवौकसः

ତାହା ଦେଖି ଦେବମାନେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ପୁନଃପୁନଃ “ଜୟ” ବୋଲି ଜୟଧ୍ୱନି କଲେ। ତଥାପି ତ୍ରିଦିବବାସୀ କେତେକ ନିକଟକୁ ଆସିବାକୁ ଭୟ କଲେ।

Verse 3

उत्थाय तारको दैत्यः कदा चिन्नो निहंति चेत् । तं तथा पतितं दृष्ट्वा वसुधामण्डले गुहः

“ଦାନବ ତାରକ ପୁଣି ଉଠିଲେ, ସେ କି ଆମକୁ ହତ୍ୟା କରିବ ନୁହେଁ?”—ଏହି ଆଶଙ୍କାରେ, ଭୂମିମଣ୍ଡଳରେ ସେ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି ଗୁହ (ସ୍କନ୍ଦ) ଏପରି ଭାବିଲେ।

Verse 4

आसीद्दीनमनाः पार्थ शुशोच च महामतिः । स्तवनं चापि देवानां वारयित्वा वचोऽब्रवीत्

ହେ ପାର୍ଥ, ସେ ମହାମତି ଦୀନମନା ହୋଇ ଶୋକ କଲେ। ଦେବମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତିକୁ ମଧ୍ୟ ରୋକି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 5

शोच्यं पातकिनं मां च संस्तुवध्वं कथं सुराः । पंचानामपि यो भर्ता प्राकृतोऽसौ न कीर्त्यते

“ହେ ସୁରମାନେ, ଶୋକ୍ୟ ପାପୀ ମୋତେ ତୁମେ କିପରି ସ୍ତୁତି କରୁଛ? ପାଞ୍ଚର (ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର) ଭର୍ତ୍ତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ପ୍ରାକୃତ-ସାଂସାରିକ ହୋଇଯାଏ, ସେ କୀର୍ତ୍ତନୀୟ ନୁହେଁ।”

Verse 6

स तु रुद्रांशजः प्रोक्तस्तस्य द्रुह्यन्न रुद्रंवत् । स्वायंभुवेन गीतश्च श्लोकः संश्रूयते तथा

“ସେ ରୁଦ୍ରାଂଶଜ ବୋଲି କଥିତ; ଯେ ତାହାଙ୍କୁ ଦ୍ରୋହ କରେ, ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦ୍ରୋହ କରିଥିବା ସମାନ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ (ମନୁ) ଗାଇଥିବା ଏହି ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଶୁଣାଯାଏ।”}]}

Verse 7

वीरं हि पुरुषं हत्वा गोसहस्रेण मुच्यते । यथाकथंचित्पुरुषो न हंतव्यस्ततो बुधैः

ବୀର ପୁରୁଷକୁ ହତ୍ୟା କଲେ ମଧ୍ୟ ସହସ୍ର ଗୋଦାନ-ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ପାପ ମୋଚନ ହୁଏ। ତେଣୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟବଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ଏହା ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ନିଷ୍କର୍ଷ।

Verse 8

पापशीलस्य हनने दोषो यद्यपि नास्ति च । तथापि रुद्रभक्तोऽयं संस्मरन्निति शोचिमि

ପାପଶୀଳଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାରେ ଯଦିଓ ଦୋଷ ନାହିଁ, ତଥାପି ଏହିଜଣ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତ ଥିଲେ—ଏହା ସ୍ମରଣ କରି ମୁଁ ଶୋକ କରୁଛି।

Verse 9

तदहं श्रोतुमिच्छामि प्रायाश्चित्तं च किंचन । प्रायश्चित्तैरपैत्येनो यतोपि महदर्जितम्

ତେଣୁ ମୁଁ କିଛି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତକର୍ମରେ ଅର୍ଜିତ ମହାପାପ ଦୂର ହେବ।

Verse 10

इति संशोचतस्तस्य शिवपुत्रस्य धीमतः । वासुदेवो गुरुः पुंसां देवमध्ये वचोऽब्रवीत्

ଏପରି ଶୋକ କରୁଥିବା ସେହି ଧୀମାନ ଶିବପୁତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି, ଦେବମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ବାସୁଦେବ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 11

श्रुतिः स्मृतिश्चेतिहासाः पुराणं च शिवात्मज । प्रमाणं चेत्ततो दुष्टवधे दोषो न विद्यते

ହେ ଶିବାତ୍ମଜ, ଯଦି ଶ୍ରୁତି, ସ୍ମୃତି, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣକୁ ପ୍ରମାଣ ମନାଯାଏ, ତେବେ ଦୁଷ୍ଟବଧରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।

Verse 12

स्वप्राणान्यः परप्राणैः प्रपुष्णात्यघृणः पुमान् । तद्वधस्तस्य हि श्रेयो यद्दोषाद्यात्यधः पुमान्

ଯେ ନିର୍ଦୟ ପୁରୁଷ ଅନ୍ୟର ପ୍ରାଣ ହରି ନିଜ ପ୍ରାଣ ପୋଷେ, ତାହାର ବଧ ହିଁ ଶ୍ରେୟସ୍କର; କାରଣ ତାହାର ଦୋଷରୁ ଲୋକେ ଅଧୋଗତି ଓ ବିନାଶକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 13

अन्नादे भ्रूणहा मार्ष्टि पत्यौ भार्या पचारिणी । गुरौ शिष्यश्च याज्यश्च स्तेनो राजनि किल्बिषम्

ଭ୍ରୂଣହନ୍ତା ନିଜ ପାପକୁ ଅନ୍ନଦାତା ଉପରେ ଢାଳେ; ବ୍ୟଭିଚାରିଣୀ ସ୍ତ୍ରୀ ତାହାକୁ ପତି ଉପରେ; ଶିଷ୍ୟ (ଅପରାଧରେ) ଗୁରୁ ଉପରେ; ଯାଜକ ଯଜମାନ ଉପରେ; ଏବଂ ଚୋର ନିଜ ଦୋଷକୁ ରାଜା ଉପରେ ରଖେ।

Verse 14

पापिनं पुरुषं यो हि समर्थो न निहंति च । तस्य तावंति पापानि तदर्धं सोऽप्यवाश्रुते

ଯେ ସମର୍ଥ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ପାପୀ ପୁରୁଷକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉନାହିଁ, ତାହାର ଯେତେ ପାପ ସେତେ ପାପ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଲାଗେ; ଏବଂ ସେ ତାହାର ଅର୍ଧ ନିଜେ ବହନ କରେ।

Verse 15

पापिनो यदि वध्यंते नैव पालनसंस्थितैः । ततोऽयमक्षमो लोकः कं याति शरणं गुह

ହେ ଗୁହ! ଯଦି ରକ୍ଷାଧର୍ମରେ ନିୟୁକ୍ତ ରାଜା ଓ ପାଳକମାନେ ପାପୀମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ନଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଅସହାୟ ଲୋକ କାହାର ଶରଣକୁ ଯିବ?

Verse 16

कथं यज्ञाश्च वेदाश्च वर्तते विश्वधारकाः । तस्मात्त्वया पुण्यमाप्तं न च पापं कथंचन

ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ନିରୋଧ ନକଲେ, ବିଶ୍ୱଧାରକ ଯଜ୍ଞ ଓ ବେଦ କିପରି ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେବେ? ତେଣୁ ତୁମେ ପୁଣ୍ୟ ହିଁ ପାଇଛ; କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ପାପ ନୁହେଁ।

Verse 17

अथ चेद्रुद्रभक्तेषु बहुमानस्तव प्रभो । तत्र ते कीर्तयिष्यामि प्रायश्चित्तं महोत्तमम्

ହେ ପ୍ରଭୋ, ଯଦି ରୁଦ୍ରଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମର ମହାନ୍ ଆଦର ଥାଏ, ତେବେ ସେହି ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପରମୋତ୍ତମ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହିବି।

Verse 18

आजन्मसंभवैः पापैः पुमान्येन विमुच्यते । आकल्पांत च वा येन रुद्रलोके प्रमोदते

ଯାହାଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମଠାରୁ ସଞ୍ଚିତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ କଳ୍ପାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 19

कृते पापेऽनुतापो वै यस्य स्कन्द प्रजायते । रुद्राराधनतोऽन्यच्च प्रायश्तित्तं परं न हि

ହେ ସ୍କନ୍ଦ, ପାପ କରିବା ପରେ ଯାହାର ହୃଦୟରେ ସତ୍ୟ ଅନୁତାପ ଜାଗେ, ତାହା ପାଇଁ ରୁଦ୍ରାରାଧନାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।

Verse 20

न यस्यालमपि ब्रह्मामहिमानं विवर्णितुम् । श्रुतिश्च भीता यं वक्ति किं तस्मात्परमं भवेत्

ଯାହାଙ୍କ ମହିମାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ଯାହାଙ୍କୁ ଶ୍ରୁତି (ବେଦ) ମଧ୍ୟ ଭୟ-ବିସ୍ମୟରେ ସଂୟତ ବାଣୀରେ କହେ—ତାହାଠାରୁ ପରମ କ’ଣ ହୋଇପାରେ?

Verse 21

अकांडे यच्च ब्रह्मांडक्षयोद्युक्तं हलाहलम् । कण्ठे दधार श्रीकण्ठः कस्तस्मात्परमो भवेत्

ହଠାତ୍ ସଙ୍କଟରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ନାଶକୁ ଉଦ୍ୟତ ହଲାହଲ ବିଷ ଉଦ୍ଭବ ହେଲାବେଳେ, ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ତାହାକୁ ନିଜ କଣ୍ଠରେ ଧାରଣ କଲେ—ତାଙ୍କଠାରୁ ପରମ କିଏ ହୋଇପାରେ?

Verse 22

दुःखतांडवदीनोऽभूदण्डसंकीर्णमानसः । मारमारश्च यो देवः कस्तस्मात्परमो भवेत्

ଯିଏ ଦୁଃଖମୟ ତାଣ୍ଡବର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ସମଗ୍ର ଅଣ୍ଡମଣ୍ଡଳରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଏବଂ ଯିଏ ମାରକୁ ନିହତ କରିଥିବା ଦେବ—ତାଙ୍କଠାରୁ ପରମ କିଏ?

Verse 23

वियद्व्यापी सुरसरित्प्रवाहो विप्रुषाकृतिः । बभूव यस्य शिरसि कस्तस्मात्परमो भवेत्

ଆକାଶବ୍ୟାପୀ ଦିବ୍ୟ ନଦୀର ପ୍ରବାହ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କ ଶିରରେ କେବଳ ଏକ ବିନ୍ଦୁ ହୋଇଗଲା—ତାଙ୍କଠାରୁ ପରମ କିଏ?

Verse 24

यज्ञादिकाश्च ये धर्मा विना यस्यार्चनं वृथा । दक्षोऽत्र सत्यदृष्टांतः कस्तस्मात्परमो भवेत्

ଯଜ୍ଞାଦି ସମସ୍ତ ଧର୍ମକର୍ମ ତାଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା ବିନା ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ; ଏଠାରେ ଦକ୍ଷ ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ—ତାଙ୍କଠାରୁ ପରମ କିଏ?

Verse 25

क्षोणी रथो विधिर्यंता शरोऽहं मन्दरो धनुः । रथांगे चापि चंद्रार्कौ युद्धे यस्य च त्रैपुरे

ତ୍ରିପୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କର ରଥ ହେଲା, ବ୍ରହ୍ମା ସାରଥି ହେଲେ, ମୁଁ (ବିଷ୍ଣୁ) ତାଙ୍କର ଶର ହେଲି, ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଧନୁ ହେଲା, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଥଚକ୍ର ହେଲେ।

Verse 26

आराधनं तस्य केचिद्योगमार्गेण कुर्वते । दुःखसाध्यं हि तत्तेषां नित्यं शून्यमुपासताम्

କେହି କେହି ଯୋଗମାର୍ଗରେ ତାଙ୍କ ଆରାଧନା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ନିତ୍ୟ ଶୂନ୍ୟକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ସାଧନା ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃଖସାଧ୍ୟ ଓ କଠିନ।

Verse 27

तस्मात्तस्यार्चयेल्लिंगं भुक्तिमुक्ती य इच्छति । सृष्ट्यादौ लिंगरूपी स विवादो मम ब्रह्मणः

ଏହେତୁ ଯେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହିଁକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଲିଙ୍ଗର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ମୋ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବିବାଦ ଉଦ୍ଭବିଲାବେଳେ, ସେ ଲିଙ୍ଗରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 28

अभूद्यस्य परिच्छेदे नालमावां बभूविव । चराचरं जगत्सर्वं यतो लीनं सदात्र च

ଯେତେବେଳେ ଆମେ ତାଙ୍କ ସୀମା ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲୁ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସମର୍ଥ ହେଲୁ। ଯାହାଠାରୁ ଏବଂ ଯାହାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ୍ ସଦା ଲୀନ ରହେ।

Verse 29

तस्माल्लिंगमिति प्रोक्तं देवै रुद्रस्य धीमतः । तोयेन स्नापयेल्लिंगं श्रद्धया शुचिना च यः

ଏହେତୁ ଦେବମାନେ ଧୀମାନ୍ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସେହି ସ୍ୱରୂପକୁ ‘ଲିଙ୍ଗ’ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି। ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଶୁଚିତା ସହିତ ଜଳଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ କରାଏ—

Verse 30

ब्रह्मादितृणपर्यंतं तेनेदं तर्पितं जगत् । पंचामृतेन तल्लिंगं स्नापयेद्यश्च बुद्धिमान्

ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ତୃଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ତାହାଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ଯେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ କରାଏ—

Verse 31

तर्पितं तेन विश्वं स्यात्सुधया पितृभिः समम् । पुष्पैरभ्यर्चयेल्लिंगं यथाकालोद्भवैश्चयः

ତାହାଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନଙ୍କ ସହିତ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଅମୃତସମ ତର୍ପଣରେ ତୃପ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ଯେ ଯଥାକାଳରେ ଉଦ୍ଭବିତ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗର ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ସେ ଯଥୋଚିତ ଆରାଧନା କରେ।

Verse 32

तेन संपूजितं विश्वं सकलं नात्र संशयः । नैवेद्यं तत्र यो दद्याल्लिंगस्याग्रे विचक्षणः

ସେହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ପୂଜିତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେ ବିବେକୀ ଭକ୍ତ ସେଠାରେ ଶିବଲିଙ୍ଗର ସମ୍ମୁଖେ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପୂଜାଫଳ ପାଏ।

Verse 33

भोजितं तेन विश्वं स्याल्लिंगस्यैवं फलं महत् । किमत्र बहुनोक्तेन स्वल्पं वा यदि व बहु

ତାହାର ଦ୍ୱାରା ଯେନ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଭୋଜିତ ହେଲା—ଲିଙ୍ଗପୂଜାର ଏହି ମହାଫଳ। ଏଠାରେ ଅଧିକ କହିବା କ’ଣ—ଅଳ୍ପ ହେଉ କି ବହୁ, ଯାହା ଅର୍ପିତ ହୁଏ।

Verse 34

लिंगस्य क्रियते यच्च तत्सर्वं विश्वप्रीतिदम् । तच्च लिगं स्थापयेद्यः शुचौ देशे सुभक्तितः

ଲିଙ୍ଗ ପାଇଁ ଯାହା କିଛି କରାଯାଏ, ସେସବୁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ପ୍ରୀତିଦାୟକ ହୁଏ। ଏବଂ ଯେ ଶୁଚି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଶୁଭଭକ୍ତିରେ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କରେ, ତାହାର କର୍ମ ସର୍ବହିତକର।

Verse 35

स सर्वपापनिर्मुक्तो रुद्रलोके प्रमोदते । यन्नित्यं यजतो यज्ञैः फलमाहुर्मनीषिणः

ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କରେ। ନିତ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଯେ ଫଳ ପାଏ ବୋଲି ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି, ସେଇ ଫଳ ତାହାକୁ ମିଳେ।

Verse 36

तच्च स्थापयतो लिंगं शिवस्य शुभलक्षणम् । यथाग्निः सर्वदेवानां मुखं स्कन्द प्रकीर्त्यते

ଶିବଙ୍କ ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ରୂପ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଏମିତି ମହିମା ଅଛି; ହେ ସ୍କନ୍ଦ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ‘ମୁଖ’ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଏ।

Verse 37

तथैव सर्वजगतां मुखं लिंगं न संशयः । प्रारंभान्मुच्यते पापैः सर्वजन्मकृतैरपि

ସେହିପରି ନିଶ୍ଚୟ ଲିଙ୍ଗ ହିଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ‘ମୁଖ’ ଅଟେ। ଏହି କର୍ମର ଆରମ୍ଭମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ଅନେକ ଜନ୍ମରେ କୃତ ପାପରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 38

अतीतं च तथागामि कुलानां तारयेच्छतम् । मृन्मयं काष्ठनिष्पन्नं पक्वेष्टं शैलमेव च

ସେ ଅତୀତ ଓ ଆଗାମୀ—ଉଭୟ ପ୍ରକାର କୁଳମଧ୍ୟରୁ ଶତ କୁଳକୁ ତାରେ। ଲିଙ୍ଗ ମାଟିର ହେଉ, କାଠରେ ନିର୍ମିତ ହେଉ, ପକ୍କା ଇଟର ହେଉ କିମ୍ବା ପଥରର ହେଉ—ସବୁଥିରେ ଏହି ତାରକ ଶକ୍ତି ଅଛି।

Verse 39

कृतमायतनं दद्यात्क्रमाच्छतगुणं फलम् । कलशं तत्र चारोप्य एकविंशत्कुलैर्युतः

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ମିତ ଆୟତନ (ମନ୍ଦିର-ଗୃହ) ଦାନ କଲେ, କ୍ରମେ ତାହାର ଫଳ ଶତଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏବଂ ସେଠାରେ କଳଶ ଆରୋପଣ କଲେ, ସେ ଏକୋଇଶ କୁଳ ସହିତ (ପୁଣ୍ୟ-ସମ୍ବନ୍ଧରେ) ଯୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 40

आकल्पांतं रुद्रलोके मोदते रुद्रवत्सुखी । एवंविधफलं लिंगमतो भूयोऽप्यधो न हि

କଳ୍ପାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପରି ସୁଖୀ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ କରେ। ଏପରି ଫଳଦାୟକ ଏହି ଲିଙ୍ଗ; ତେଣୁ ସେ ପୁନର୍ବାର ଅଧୋଗତିକୁ ପତିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 41

तस्मादत्र महासेन लिंगं स्थापितुमर्हसि । यदुक्तमेतदश्लीलं यदि किंचन चात्र चेत्

ଏହେତୁ, ହେ ମହାସେନ, ତୁମେ ଏଠାରେ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ କହିଥିବା କିଛି କଥା ଯଦି କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଅନୁଚିତ ଲାଗେ—

Verse 42

तद्ब्रवीतु महा सेन स्वयं साक्षी महेश्वरः । एवं वदति गोविंदे साधुवादो महानभूत्

ମହାସେନ ଏହା କହୁନ୍ତୁ; ସ୍ୱୟଂ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସାକ୍ଷୀ। ଗୋବିନ୍ଦ ଏପରି କହିବାମାତ୍ରେ “ସାଧୁ! ସାଧୁ!” ବୋଲି ମହା ପ୍ରଶଂସାଧ୍ୱନି ଉଠିଲା।

Verse 43

महादेवो ह्यथालिंग्य स्कन्दं वचनब्रवीत् । यद्भवान्मम भक्तेषु प्रकरोति कृपां पराम्

ତେବେ ମହାଦେବ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ— “ଯେହେତୁ ତୁମେ ମୋ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପରମ କୃପା କରୁଛ—”

Verse 44

तेनापि परमा प्रीतिर्मम जाता तवोपरि । किं तु यद्भगवानाह वासुदेवो जगद्गुरुः

ସେହି କାରଣରୁ ତୁମ ପ୍ରତି ମୋର ପରମ ପ୍ରୀତି ଜନ୍ମିଛି। କିନ୍ତୁ ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ ଯାହା କହିଛନ୍ତି—

Verse 45

तत्त्था नान्यथा किंचिदत्र प्रोक्तं हि विष्णुना । यो ह्यहं स हरिर्ज्ञेयो यो हरिः सोऽहमित्युता

ତାହା ସେହିପରି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ; କାରଣ ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଯାହା କହିଛନ୍ତି ତାହା ସତ୍ୟ। ‘ଯେ ମୁଁ, ସେହି ହରି; ଯେ ହରି, ସେହି ମୁଁ’— ଏହି ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 46

नावयोरंतरं किंचिद्दीपयोरिव सुव्रत । एनं द्वेष्टि स मां द्वेष्टियोन्वेत्येनं स माऽनुगः

ହେ ସୁବ୍ରତ! ଦୁଇ ଦୀପର ଶିଖା ପରି ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଭେଦ ନାହିଁ। ଯେ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରେ ସେ ମୋତେ ଦ୍ୱେଷ କରେ; ଯେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରେ ସେ ମୋର ଅନୁଗାମୀ।

Verse 47

इति स्कन्द विजानाति स मद्भक्तोन्यथा न हि

ସ୍କନ୍ଦ ଏହିପରି ଜାଣନ୍ତି; ସେ ମୋର ଭକ୍ତ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ |

Verse 48

स्कन्द उवाच । एवमेवास्मि जानामि त्वां च विष्णुं च शंकर

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ହେ ଶଙ୍କର! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଏହିପରି ଜାଣେ |

Verse 49

यच्च लिंगकृते प्राह हरिर्मां धर्मवत्सलः । खे वाणी तारकवधे एवमेव पुराह माम्

ଧର୍ମବତ୍ସଳ ହରି ଲିଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ମୋତେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାରକାସୁର ବଧ ସମୟରେ ଆକାଶବାଣୀ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପୂର୍ବରୁ ଠିକ୍ ସେହିପରି କହିଥିଲା |

Verse 50

लिंगं संस्थापयिष्यामि सर्वपापा पहं ततः । एकं यत्र प्रतिज्ञा मे गृहीतास्य वधाय च

ମୁଁ ସେଠାରେ ସର୍ବପାପନାଶକ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିବି | ଗୋଟିଏ ଲିଙ୍ଗ ସେଠାରେ ରହିବ ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ତାହାର ବଧ ପାଇଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନେଇଥିଲି |

Verse 51

द्वितीयं यत्र निःसत्त्वसत्यक्तः शक्त्याऽसुरोऽभवत् । तृतीयं यत्र निहतो हत्या पापोपशांतिदम्

ଦ୍ୱିତୀୟଟି ସେଠାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେହି ଅସୁର ନିସ୍ତେଜ ହୋଇଥିଲା | ତୃତୀୟଟି ସେଠାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ନିହତ ହୋଇଥିଲା; ଯାହା ହତ୍ୟାଜନିତ ପାପକୁ ଶାନ୍ତ କରେ |

Verse 52

इत्युक्त्वा विश्वकर्माणमाहूय प्राह पावकिः । त्रीणि लिंगानि शुद्धानि शीघ्रं त्वं कर्तुमर्हसि

ଏହିପରି କହି ପାବକି ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ— “ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ତିନିଟି ଶୁଦ୍ଧ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଗଢ଼।”

Verse 53

वचनाद्बाहुलेयस्य निर्ममे देववर्द्धकिः । त्रीणि लिंगानि शुद्धानि न्यवेदयत तानि च

ବାହୁଲେୟଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ଦେବଶିଳ୍ପୀ ଦେବବର୍ଦ୍ଧକି ତିନିଟି ଶୁଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 54

ततो ब्रह्मादिभिः सार्धं विष्णुना शंकरेण च । पूर्वं संस्थापयामास पश्चिमायामदूरतः

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନଙ୍କ ସହ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନେଇ, ସେ ଅଞ୍ଚଳର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରୁ ଅଧିକ ଦୂର ନୁହେଁ ଏମିତି ସ୍ଥାନରେ, ପୂର୍ବଦିଗରେ ପ୍ରଥମେ ତାହାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 55

प्रतिज्ञेश्वरमित्येव लिंगं परमशोभनम् । अष्टम्यां बहुले चात्र चैत्रे स्नात्वा उपोष्य च

ସେ ପରମ ଶୋଭାମୟ ଲିଙ୍ଗ ‘ପ୍ରତିଜ୍ଞେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ଚୈତ୍ରମାସ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଉପବାସ ରଖି…

Verse 56

पूजां च जागरं कृत्वा मुच्येत्पारुष्यपापतः । इत्याह स्कंदप्रीत्यर्थं स्वयं तत्र महेश्वरः

…ପୂଜା ଓ ରାତ୍ରିଜାଗର କଲେ କଠୋରତା/କ୍ରୂରତାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରୀତିର୍ଥେ ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ମହେଶ୍ୱର ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 57

ततो द्वितीयं लिंगं तु वह्निकोणाश्रितं तथा । स्थापयामास सरसो यत्र शक्तिर्विनिर्ययौ

ତାପରେ ସେ ଅଗ୍ନିକୋଣ (ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ)ରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦ୍ୱିତୀୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ସରୋବର ପାଖରେ ଯେଉଁଠାରୁ ଶକ୍ତି ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାରେ ଏହାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 58

कपालेश्वरमित्येव लिंगं पापापहं शुभम् । शक्तिं च तामभिष्टूय स्थापयामास तत्र च

ସେଇ ଶୁଭ ଓ ପାପନାଶକ ଲିଙ୍ଗ ‘କପାଲେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ସେ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 59

कपालेश्वरसांनिध्यं देवीं कापालिकेश्वरीम् । तत्र चोत्तरदिग्भागे शक्तिच्छिद्रं प्रचक्षते

କପାଲେଶ୍ୱରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ‘କାପାଲିକେଶ୍ୱରୀ’ ନାମକ ଦେବୀ ବିରାଜିତ। ସେଠାରେ ସେଇ ସ୍ଥାନର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ‘ଶକ୍ତିଛିଦ୍ର’ ବୋଲି ପରିଚିତ ସ୍ଥଳକୁ ଦେଖାନ୍ତି।

Verse 60

पातालगंगा यत्रास्तिं सर्वपापहरा शिवा । तत्र स्नात्वा ददौ स्कंदः कृपयाभिपरिप्लुतः

ଯେଉଁଠାରେ ସର୍ବପାପହରିଣୀ ଶିବାସ୍ୱରୂପା ପାତାଳଗଙ୍ଗା ପ୍ରବାହିତ, ସେଠାରେ ସ୍କନ୍ଦ ସ୍ନାନ କରି କୃପାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପବିତ୍ର ଦାନ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 61

तदा तोयं तारकाय सहितः सर्वदैवतैः

ତେବେ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ତାରକ ପାଇଁ ସେଇ ଜଳକୁ ତର୍ପଣରୂପେ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 62

काश्यपेयाय वज्रांगतनयाय महात्मने । रुद्रभक्ताय सतिलमक्षय्योदकमस्त्विति

କାଶ୍ୟପେୟଙ୍କୁ, ବଜ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କ ମହାତ୍ମା ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଓ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତଙ୍କୁ—ତିଳସହ ଏହି ଅକ୍ଷୟ ଜଳ-ତର୍ପଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଉ—ଏମିତି ସେ କହିଲା।

Verse 63

ततो महेश्वरः प्रीतः प्राह स्कंदस्य श्रृण्वतः । चतुर्दश्यां कृष्णपक्षे मधौ चैवात्र यो नरः । स्नात्वोपोष्य समभ्यर्च्य कपालेश्वरमीश्वरीम्

ତାପରେ ପ୍ରୀତ ମହେଶ୍ୱର, ସ୍କନ୍ଦ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ କହିଲେ—ମଧୁମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଯେ ନର ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଉପବାସ ରଖି, କପାଲେଶ୍ୱର ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରେ…

Verse 64

तेजोवधसमुद्भूतपातकेन स मुच्यते

ସେ ତେଜୋବଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପାତକରୁ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 65

अस्यामेव तिथौ सोमः शिवयोगश्च तैतिलम् । षड्योगः शक्तिच्छिद्रेयो दिनं रुद्रं जपन्निशि । स्नात्वात्र सशरीरो वै रुद्रलोकं व्रजीष्यति

ଏହି ତିଥିରେ ସୋମ ଓ ଶିବଯୋଗ ଯେତେବେଳେ ଏକତ୍ର ହୁଏ, ତେବେ ତିଳବ୍ରତ ଶୁଭ; ଶକ୍ତିଚ୍ଛିଦ୍ରେ ଷଡ୍ଯୋଗ ଥିବାଦିନ ଯେ ଦିନେ ରୁଦ୍ରଜପ କରେ, ରାତିରେ ପୂଜା କରେ ଓ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଦେହସହିତ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 66

कपालेशस्य सांनिध्ये शक्तिच्छिद्रं हि कीर्त्यते । तस्य तुल्यं परं तीर्थं पृथिव्यां नैव विद्यते

କପାଲେଶ୍ୱରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ‘ଶକ୍ତିଚ୍ଛିଦ୍ର’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ପୃଥିବୀରେ ତାହା ସମାନ ପରମ ତୀର୍ଥ କେବେ ନାହିଁ।

Verse 67

इति श्रुत्वा रुद्रवाक्यं स्कंदः प्रीतोऽभवद्भृशम् । देवाश्च मुदिताः सर्वे साधुसाध्विति ते जगुः

ରୁଦ୍ରଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସ୍କନ୍ଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ହର୍ଷିତ ହୋଇ “ସାଧୁ! ସାଧୁ!” ବୋଲି ଘୋଷ କଲେ।