Adhyaya 24

Verse 1

नारद उवाच । एवं श्रुत्वा सभार्यः स प्रमोदप्लुतमानसः । प्रणम्य मामिति प्राह यद्येवं पुण्यवानहम्

ନାରଦ କହିଲେ—ଏହା ଶୁଣି ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟାସହ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ଲୁତ ହେଲେ। ମୋତେ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, “ଯଦି ମୁଁ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଏପରି ପୁଣ୍ୟବାନ…”

Verse 2

पुनः किंचित्प्रवक्ष्यामि पुत्र्या मे दक्षिणः करः । उत्तानः कारणं किं तच्छ्रोतुमिच्छामि नारद

“ପୁନଃ ଆଉ କିଛି କହୁଛି: ମୋ କନ୍ୟାର ଦକ୍ଷିଣ ହାତ ଉପରମୁଖୀ ଖୋଲା (ଉତ୍ତାନ) ଅଛି—ତାହାର କାରଣ କ’ଣ? ହେ ନାରଦ, ମୁଁ ତାହା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।”

Verse 3

इति पृष्टोऽस्मि शैलेन प्रावोचं कारणं तदा । सर्वदैव करो ह्यस्याः सर्वेषां प्राणिनां प्रति

ଏହିପରି ଶୈଳରାଜ ପଚାରିଲେ ମୁଁ ସେତେବେଳେ କାରଣ କହିଲି—ତାଙ୍କର ହସ୍ତ ସଦା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣାରେ ପ୍ରସାରିତ ଅଛି।

Verse 4

अभयस्य प्रदाताऽसावुत्तानस्तु करस्ततः । एषा भार्या जगद्भर्तुर्वृषांकस्य महीधर

ଏହେତୁ ସେ ଉତ୍ତାନ ହସ୍ତ ଅଭୟଦାତା। ହେ ମହୀଧର! ଏହି ଜଗଦ୍ଭର୍ତ୍ତା ବୃଷାଙ୍କ (ଶିବ)ଙ୍କର ପତ୍ନୀ।

Verse 5

जननी सर्वलोकस्य भाविनी भूतभाविनी । तद्यथा शीघ्रमेवैषा योगं यातु पिनाकिना

ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଜନନୀ—କଲ୍ୟାଣକାରିଣୀ, ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ହିତକାରିଣୀ। ତେଣୁ ଏହି ଶୁଭା ପିନାକୀ (ଶିବ) ସହ ଶୀଘ୍ର ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁ।

Verse 6

त्वया विधेयं विधिवत्तथा शैलेन्द्रसत्तम । अस्त्यत्र सुमहतकार्यं देवानां हिमभूधर

ହେ ଶୈଳେନ୍ଦ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମେ ବିଧିମତ୍ ଭାବେ ଯଥାରୀତି କରିବା ଉଚିତ। ହେ ହିମଭୂଧର! ଏଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କର ଅତି ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି।

Verse 7

इति प्रोच्य तमापृच्छ्य प्रावोचं वासवाय तत् । मम भूयस्तु कर्तव्यं तन्मया कृतमेव हि

ଏପରି କହି ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ ମୁଁ ସେ କଥା ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ କହିଲି। ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଆଉ ଯାହା କରିବାକୁ ଥିଲା, ସେ ସବୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ କରିସାରିଥିଲି।

Verse 8

किं तु पंचशरः प्रेर्यः कार्यशेषेऽत्र वासव । इत्यादिश्य गतश्चाहं तारकं प्रति फाल्गुन

କିନ୍ତୁ ହେ ବାସବ! ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଶେଷ ଭାଗ ପାଇଁ ପଞ୍ଚଶର କାମଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କରିବା ଉଚିତ। ଏମିତି ଆଦେଶ ଦେଇ, ହେ ଫାଲ୍ଗୁନ, ମୁଁ ତାରକଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଲି।

Verse 9

कलिप्रियत्वात्तस्यैनमर्थं कथयितुं स्फुटम् । हिमाद्रिरपि मे वाक्यप्रेरितः पार्वतीं प्रति

ତାହାର କଳି-ପ୍ରିୟତା ହେତୁ ସେଇ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିବା କଷ୍ଟକର ଥିଲା। ମୋ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ହିମାଦ୍ରି ମଧ୍ୟ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 10

भवस्याराधनां कर्तुं ससखीमादिशत्तदा । सा तं परिचचारेशं तस्या दृष्ट्वा सुशीलताम्

ତେବେ ସେ ସଖୀ ସହିତ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଆରାଧନା କରିବାକୁ ତାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ସେ ସେଇ ଈଶଙ୍କ ସେବା କଲା; ତାହାର ସୁଶୀଳତା ଦେଖି (ଈଶ) ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 11

पुष्पतोयफलाद्यानि नियुक्ता पार्वती व्यधात् । महेन्द्रोपि च मद्वाक्यात्स्मरं सस्मार भारत

ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପାର୍ବତୀ ପୁଷ୍ପ, ଜଳ, ଫଳ ଆଦି ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା। ହେ ଭାରତ! ମୋ ବାକ୍ୟରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସ୍ମର (କାମଦେବ)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 12

स च तत्स्मरणं ज्ञात्वा वसंतरतिसंयुतः । चूतांकुरास्त्रःऋ सहसा प्रादुरासीन्मनोभवः

ସେ (କାମଦେବ) ନିଜ ସ୍ମରଣ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, ବସନ୍ତ ଓ ରତି ସହିତ, ଆମ୍ବ ମୁକୁଳ-ରୂପ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ସହସା ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ—ମନୋଭବ ଦେବ।

Verse 13

तमाह च वचो धीमान्स्मरन्निव च तं स्पृशन् । उपदेशेन बहुना किं त्वां प्रति रतिप्रिय

ତେବେ ସେ ଧୀମାନ୍ ତାକୁ ଯେନେ ସ୍ମରଣ କରାଇ ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧଭାବେ ସ୍ପର୍ଶ କରି କହିଲେ— “ହେ ରତିପ୍ରିୟ, ତୁମ ପାଇଁ ବହୁ ଉପଦେଶର କି ଆବଶ୍ୟକ?”

Verse 14

चित्ते वससि तेन त्वं वेत्सि भूतमनोगतम् । तथापि त्वां वदिष्यामि स्वकार्यपरतां स्मरन्

ତୁମେ ଚିତ୍ତରେ ବସ; ତେଣୁ ଯାହା ଘଟିଛି ଓ ଯାହା ଘଟିବ, ସବୁ ତୁମେ ଜାଣ। ତଥାପି ତୁମ ସ୍ୱକାର୍ଯ୍ୟପରତା ସ୍ମରି ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 15

ममैकं सुमहत्कार्यं कर्तुमर्हसि मन्मथ । महेश्वरं कृपानाथं सतीभार्यावियोजितम्

ମୋର ଗୋଟିଏ ଅତିମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ହେ ମନ୍ମଥ—ତୁମେ ତାହା କରିବା ଉଚିତ। କୃପାନାଥ ମହେଶ୍ୱର ସତୀ-ଭାର୍ଯ୍ୟାଠାରୁ ବିୟୋଗିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 16

संयोजय पुनर्देव्या हिमाद्रिगृहजातया । देवी देवश्च तुष्टौ ते करिष्यत इहेप्सितम्

ହିମାଦ୍ରିଙ୍କ ଗୃହରେ ଜନ୍ମିତ ଦେବୀ (ପାର୍ବତୀ) ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ସଂଯୋଜନ କର। ଦେବୀ ଓ ଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଏଠାରେ ତୁମ ଇପ୍ସିତ ସାଧନ କରିଦେବେ।

Verse 17

मदन उवाच । अलीकमेतद्देवेन्द्र स हि देवस्य पोरतिः । नान्यासादयितव्यानि तेजांसि मुनरब्रवीत्

ମଦନ କହିଲା— “ହେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ଏହା ବ୍ୟର୍ଥ; କାରଣ ସେ ଦେବ (ଶିବ)ଙ୍କ ପୂର୍ବସହଚର। ମୁନି କହିଛନ୍ତି—ଏପରି ଦିବ୍ୟ ତେଜକୁ ଅନ୍ୟଥା ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେବା କିମ୍ବା ଉତ୍ତେଜିତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।”

Verse 18

वेदान्तेषु च मां विप्रा गर्हसंयति पुनःपुनः । महाशनो महापाप्मा कामोऽयम नलो गहान्

ବେଦାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ବିପ୍ରମାନେ ମୋତେ ପୁନଃପୁନଃ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି—“ଏହି କାମ ମହାଭକ୍ଷକ, ମହାପାପୀ; ଅଗ୍ନି ପରି ଗୃହମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରାସ କରି ଭସ୍ମ କରେ।”

Verse 19

आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनां नित्यवैरिणा । तस्मादयं सदा त्याज्यः कामऽहिरिव सत्तमैः

ଏହି (କାମ) ନାମକ ନିତ୍ୟ ବୈରୀ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଆବୃତ ହୁଏ। ତେଣୁ ସତ୍ତମମାନେ ଏହି କାମକୁ ସଦା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ—ସର୍ପ ପରି।

Verse 20

एवं शीलस्य मे कस्मात्प्रतुष्यति महेश्वरः । मद्यपस्येव पापस्य वासुदेवो जगद्गुरः

ମୋର ସ୍ୱଭାବ ଏପରି ଥିଲେ ମହେଶ୍ୱର ମୋପରେ କିପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ? ପାପୀ ମଦ୍ୟପ ଉପରେ ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ବାସୁଦେବ କିପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ?

Verse 21

इंद्र उवाच । मैवं ब्रूहि महाभाग त्वां विनाकः पुमान्भुवि । धर्ममर्थं तथा कामं मोक्षं वा प्राप्तुमीश्वरः

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ, ଏପରି କଥା କହନି। ତୁମ ବିନା ପୃଥିବୀରେ କିଏ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେବ?

Verse 22

यत्किंचित्साध्यते लोके मूलं तस्य च कामना । कथं कामं विनिंदति तस्मात्ते मोक्षसाधकाः

ଲୋକରେ ଯାହା କିଛି ସାଧ୍ୟ ହୁଏ, ତାହାର ମୂଳ କାମନା ହିଁ। ତେବେ କାମକୁ କିପରି ନିନ୍ଦା କରିବା? ଏହିପରି ମୋକ୍ଷସାଧକମାନେ ମଧ୍ୟ (ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପେ) ତାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।

Verse 23

सत्यं चापि श्रुतेर्वाक्यं तव रूपं त्रिधागतम् । तामसं राजसं चैव सात्त्विकं चापि मन्मथ

ଶ୍ରୁତିର ବାକ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ—ହେ ମନ୍ମଥ! ତୁମ ରୂପ ତ୍ରିବିଧ: ତାମସ, ରାଜସ ଓ ସାତ୍ତ୍ୱିକ।

Verse 24

अमुक्तितः कामनया रूपं तत्तामसं तव । सुखबुद्ध्या स्पृहा या च रूपं तद्राजसं तव

ଅମୁକ୍ତି (ବନ୍ଧନବୁଦ୍ଧି) ଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ କାମନା ତୁମ ତାମସ ରୂପ। ସୁଖବୁଦ୍ଧିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସ୍ପୃହା ତୁମ ରାଜସ ରୂପ।

Verse 25

केवलं यावदर्थार्थं तद्रूपं सात्त्विकं तव । तत्ते रूपत्रयमिदं ब्रूहि नोपासते हि के

କେବଳ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯେତେ ଆବଶ୍ୟକ, ସେତେମାତ୍ର ଇଚ୍ଛା—ତୁମ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ରୂପ। ତୁମ ଏହି ତ୍ରିରୂପ କୁହ; କିଏ ଅଛି ଯେ ତୁମକୁ ଉପାସନା କରେନି?

Verse 26

त्वं साक्षात्परमः पूज्यः कुरु कार्यमिदं हि नः । अथ वा पीडितान्दृष्ट्वा सामान्यानपि पंडिताः । स्वप्राणैरपि त्रायांति परमेतन्महाफलम्

ତୁମେ ସାକ୍ଷାତ୍ ପରମ ପୂଜ୍ୟ—ଆମର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କର। କାରଣ ପଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ପୀଡିତ ଦେଖି, ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ମଧ୍ୟ ପଣ କରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଏହା ପରମ ମହାଫଳଦାୟକ।

Verse 27

इति संचिंत्य कार्यं त्वं सर्वथा कुरु तत्स्फुटम्

ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତୁମେ ସର୍ବଥା—ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ଓ ନିଶ୍ଚୟ—ସମ୍ପାଦନ କର।

Verse 28

इत्या कर्ण्य तथेत्युक्त्वा वसंतरतिसंयुतः । पिकादिसैन्यसंपन्नो हिमाद्रिं प्रययौ स्मरः

ଏହା ଶୁଣି ସ୍ମର (କାମଦେବ) ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହିଲେ। ପରେ ବସନ୍ତ ଓ ରତି ସହ, କୋଇଲି ଆଦି ସେନାସହିତ ହିମାଦ୍ରି (ହିମାଳୟ) ଦିଗେ ପ୍ରୟାଣ କଲେ।

Verse 29

तत्रापश्यत शंभोः स पुण्यमाश्रममंडलम् । नानावृक्षसमाकीर्णं शांतसत्त्वसमाकुलम्

ସେଠାରେ ସ୍ମର ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମମଣ୍ଡଳକୁ ଦେଖିଲେ—ନାନା ପ୍ରକାର ବୃକ୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବର ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କରେ ସମାକୁଳ।

Verse 30

तत्रापश्यत्त्रिनेत्रस्य वीरकंनाम द्वारपम् । यथा साक्षान्महेशानं गणआंश्चायुतशोऽस्य च

ସେଠାରେ ସେ ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ‘ବୀରକ’ ନାମକ ଦ୍ୱାରପାଳକୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ମହେଶାନ ପରି ଲାଗୁଥିବା ତାଙ୍କର ଅସଂଖ୍ୟ ଗଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 31

ददर्श च महेशानं नासाग्रकृतलोचनम् । देवदारुद्रुमच्छायावेदिका मध्यमाश्रितम् । समाकायं सुखासीनं समाधिस्थं महेश्वरम्

ସେ ମହେଶାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ନାସାଗ୍ରରେ ସ୍ଥିର। ଦେବଦାରୁ ବୃକ୍ଷଛାୟାଯୁକ୍ତ ବେଦିକାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ସମଭାବରେ ସୁଖାସନରେ ଉପବିଷ୍ଟ, ସମାଧିସ୍ଥ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସେ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 32

निस्तरंगं विनिर्गृह्य स्थितमिंद्रियगोचरान् । आत्मानमात्मना देवं प्रविष्टं तपसो निधिम्

ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟମାନଙ୍କୁ ସଂଯମ କରି ଏବଂ ମନକୁ ତରଙ୍ଗହୀନ କରି, ସେ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥିତ ରହିଲେ—ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ତପସ୍ୟାର ନିଧିସ୍ୱରୂପ ଦେବରେ ପ୍ରବିଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 33

तं तथाविधमालोक्य सोंतर्भेदाय यत्नवान् । भ्रमरध्वनिव्याजेन विवेश मदनो मनः

ତାହାକୁ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଅନ୍ତଃସମାଧି ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଯତ୍ନଶୀଳ ମଦନ ଭ୍ରମରଧ୍ୱନିର ଛଳରେ ମନରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 34

एतस्मिन्नंतरे देवो विकासितविलोचनः । सस्मार नगराजस्य तनयां रक्तमानसः

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେବ ନୟନ ଖୋଲିଲେ; ରାଗରେ ରଞ୍ଜିତ ମନେ ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 35

निवेदिता वीरकेण विवेश च गिरेः सुता । तस्मिन्काले महाभागा सदा यद्वदुपैति सा

ବୀରକ ନିବେଦନ କରିବା ସହ ଗିରିରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ପ୍ରବେଶ କଲା। ସେ ସମୟରେ ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ସଦା ପରି ନିଜ ଆଚାରମତେ ଆଗକୁ ଆସିଲା।

Verse 36

ततस्तस्यां मनः स्वीयमनुरक्तमवेक्ष्य च । निगृह्य लीलया देवः स्वकं पृष्ठमवैक्षत । तावदापूर्णधनुषमपश्यत रतिप्रियम्

ତାପରେ ତାହାରେ ନିଜ ମନ ଅନୁରକ୍ତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଦେଖି, ଦେବ ଲୀଳାରେ ତାହାକୁ ନିଗ୍ରହ କରି ପଛକୁ ଚାହିଲେ। ସେତେବେଳେ ଧନୁଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଟାଣିଥିବା ରତିପ୍ରିୟ ମଦନକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 37

तन्नाशकृपया देवो नानास्थानेषु सोऽगमत् । तावत्पस्यति पृष्ठस्तमाकृष्य धनुषः शरम्

ତାହାକୁ ନଶ୍ଟ ନ କରିବା ଦୟାରୁ ଦେବ ନାନା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ; ତଥାପି ପଛରେ ଥିବା ତାକୁ ଦେଖିଲେ—ଧନୁଷରୁ ଶର ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବାକୁ।

Verse 38

स नदीः पर्वताश्चैव आश्रमान्सरसीस्तथा । परिभ्रमन्महादेवः पृष्ठस्थं तमवैक्षत

ସେ ନଦୀ, ପର୍ବତ, ଆଶ୍ରମ ଓ ସରୋବରମାନଙ୍କୁ ପରିଭ୍ରମଣ କଲା; ଏବଂ ମହାଦେବ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଗଲେ, ସେଠି ସେଠି ତାକୁ ନିଜ ପଛେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେଖୁଥିଲେ।

Verse 39

जगत्त्रयं परिभ्रम्य पुनरागात्स्वमाश्रमम् । पृष्ठस्थमेव तं वीक्ष्य निःश्वासं मुमुचे हरः

ତ୍ରିଲୋକ ପରିଭ୍ରମଣ କରି ସେ ପୁନର୍ବାର ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲା। ତାକୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଛେ ଥିବା ଦେଖି ହର (ଶିବ) ଏକ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ।

Verse 40

ततस्तृतीयनेत्रोत्थवह्निना नाकवासिनाम् । क्रोशतां गमितः कामो भस्मत्वं पांडुनंदन

ତାପରେ ତୃତୀୟ ନେତ୍ରରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା, ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବାବେଳେ, କାମ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଲା—ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ।

Verse 41

सस तु तं भस्मसात्कृत्वा हरनेत्रोद्भवोऽनलः । व्यजृंभत जगद्दग्धुं ज्वालापूरितदिङ्मुखः

ତାକୁ ଭସ୍ମସାତ୍ କରିଦେଇ, ହରଙ୍କ ନେତ୍ରରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସେଇ ଅନଳ ଯେନେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ହେଲା; ସମସ୍ତ ଦିଗମୁଖ ଜ୍ୱାଳାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।

Verse 42

ततो भवो जगद्धेतोर्व्यभजज्जातवेदसम् । साहंकारे जने चंद्रे सुमनस्सु च गीतके

ତାପରେ ଜଗତ୍କାରଣ ଭବ (ଶିବ) ସେଇ ଜାତବେଦସ୍ ଅଗ୍ନିକୁ ବିଭାଜନ କଲେ—ଅହଂକାରରେ, ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଚନ୍ଦ୍ରରେ, ସୁମନ (ପୁଷ୍ପ)ମାନଙ୍କରେ ଏବଂ ଗୀତରେ।

Verse 43

भृंगेषु कोकिलास्येषु विहारेषु स्मरानलम् । तत्प्राप्तौ स्नेहसंयुक्तं कामिनां हृदयं किल

ଭୃଙ୍ଗମାନଙ୍କରେ, କୋକିଳକଣ୍ଠରେ ଓ ବିହାର-ବନରେ ସ୍ମରାଗ୍ନି ବସେ। ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ କାମୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ସତ୍ୟେ ସ୍ନେହବନ୍ଧନେ ବଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 44

ज्वालयत्यनिशं सोऽग्निर्दुश्चिकित्स्योऽसुखावहः । विलोक्य हरनिःश्वासज्वालाभस्मीकृतं स्मरम्

ସେଇ ଅଗ୍ନି ଅନବରତ ଜ୍ୱଳେ—ଚିକିତ୍ସାକୁ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଦୁଃଖଦାୟକ। ବିଶେଷତଃ ହରଙ୍କ ନିଶ୍ୱାସ-ଜ୍ୱାଳାରେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ସ୍ମରକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 45

विललाप रतिर्द्दीना मधुना बंधुना सह । विलपंती सुबहुशो मधुना परिसांत्विता

ଦୀନା ରତି ନିଜ ବନ୍ଧୁ ମଧୁ ସହିତ ବିଲାପ କଲା। ସେ ପୁନଃପୁନଃ କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ ମଧୁ ତାକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲା।

Verse 46

रत्याः प्रलापमाकर्ण्य देवदेवो वृषध्वजः । कृपया परया प्राह कामपत्नीं निरीक्ष्य च

ରତିର ପ୍ରଲାପ ଶୁଣି ଦେବଦେବ ବୃଷଧ୍ୱଜ (ଶିବ) କାମପତ୍ନୀଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷି ପରମ କୃପାରେ କହିଲେ।

Verse 47

अमूर्तोऽपि ह्ययं भद्रे कार्यं सर्वं पतिस्तव । रतिकाले ध्रुवं बाले करिष्यति न संशयः

ହେ ଭଦ୍ରେ! ଏବେ ତୁମ ପତି ଅମୂର୍ତ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରିବେ। ହେ ବାଲେ! ରତିକାଳେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ କରିବେ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 48

यदा विष्णुश्च भविता वसुदेवात्मजो विभुः । तदै तस्य सुतो यः स्यात्सपतिस्ते भविष्यति

ଯେତେବେଳେ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ରରୂପେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଯେ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ ସେଇ ତୁମର ପତି ହେବ।

Verse 49

सा प्रणम्य ततो रुद्रमिति प्रोक्ता रतिस्ततः । जगाम स्वेच्छया गत्या वसंतादिभिरन्विता

ଏଭଳି ଉପଦେଶ ପାଇ ରତି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା; ପରେ ବସନ୍ତ ଆଦିଙ୍କ ସହିତ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଗତି କରି ସେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।