Adhyaya 36

Verse 1

पार्वत्युवाच । विश्वकर्मेश्वरं लिंगं यत्काश्यां प्रथितं परम् । तस्य लिंगस्य कथय देवदेव समुद्भवम्

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ! କାଶୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରମ ବିଶ୍ୱକର୍ମେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗର ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

देवदेव उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कथां पातकनाशिनीम् । विश्वकर्मेश लिंगस्य प्रादुर्भावं मनोहरम्

ଦେବଦେବ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ଶୁଣ; ମୁଁ ପାପନାଶିନୀ କଥା କହିବି—ବିଶ୍ୱକର୍ମେଶ ଲିଙ୍ଗର ମନୋହର ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ।

Verse 3

विश्वकर्माभवत्पूर्वं ब्रह्मणस्त्वपरा तनुः । त्वष्टुः प्रजापतेः पुत्रो निपुणः सर्वकर्मसु

ପୂର୍ବେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅପର ତନୁ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ।

Verse 4

कृतोपनयनः सोथ बालो गुरुकुले वसन् । चकार गुरुशुश्रूषां भिक्षान्नकृतभोजनः

ଉପନୟନ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ ସେ ବାଳକ ଗୁରୁକୁଳରେ ବସି ଗୁରୁସେବା କଲା ଏବଂ ଭିକ୍ଷାରେ ମିଳିଥିବା ଅନ୍ନରେ ହିଁ ଭୋଜନ କରୁଥିଲା।

Verse 5

एकदा तद्गुरुः प्राह प्रावृट्काले समागते । कुरूटजं मदर्थं त्वं यथा प्रावृण्न बाधते

ଏକଦା ବର୍ଷାକାଳ ଆସିଲାବେଳେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁ କହିଲେ—“ମୋ ପାଇଁ ଏମିତି ଏକ କୁଟୀର ତିଆରି କର, ଯେପରି ବର୍ଷା ଆମକୁ କଷ୍ଟ ନ ଦେଉ।”

Verse 6

यत्कदाचिन्न भज्येत न पुरातनतां व्रजेत् । गुरुपत्न्यात्वभिहितो रे त्वाष्ट्र कुरु कंचुकम्

ଗୁରୁପତ୍ନୀ ଏପରି କହିଲେ, ସେ କହିଲା— “ହେ ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର! ମୋ ପାଇଁ ଏମିତି କଞ୍ଚୁକ (ଅଙ୍ଗବସ୍ତ୍ର) କର, ଯାହା କେବେ ଫାଟିବ ନାହିଁ ଓ କେବେ ପୁରୁଣା ହେବ ନାହିଁ।”

Verse 7

ममांगयोग्यं नो गाढं न श्लथं च प्रयत्नतः । विनैव वाससा चारु वाल्कलं च सदोज्ज्वलम्

“ଏହା ମୋ ଦେହକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଉ—ନ ଅତି ଟାଇଟ୍, ନ ଢିଲା; ପ୍ରୟାସରେ ସାବଧାନତାରେ ତିଆରି ହେଉ; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ବିନା ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର, ସଦା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଲ୍କଳ-ବସ୍ତ୍ର ହେଉ।”

Verse 8

गुरुपुत्रेण चाज्ञप्तो ममार्थं पादुके कुरु । यदारूढस्य मे पादौ न पंकः संस्पृशेत्क्वचित्

ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ କହିଲା— “ମୋ ପାଇଁ ପାଦୁକା କର; ଯାହା ପିନ୍ଧିଲେ ମୋ ପାଦକୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କାଦୁଆ ସ୍ପର୍ଶ ନ କରୁ।”

Verse 9

चर्मादिबंधनिर्मुक्ते धावतो मे सुखप्रदे । याभ्यां च संचरे वारि स्थल भूमाविव द्रुतम्

“ମୁଁ ଦୌଡ଼ୁଥିବାବେଳେ ଯେଉଁଥିରେ ସୁଖ ମିଳେ, ଚର୍ମର ପଟି ଇତ୍ୟାଦି ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉ; ଏବଂ ସେହି ପାଦୁକାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଜଳମୟ ଭୂମିରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଷ୍କ ଭୂମି ପରି ଦ୍ରୁତ ଚାଲିପାରିବି।”

Verse 10

गुरुकन्यापि तं प्राह त्वाष्ट्र मे श्रवणोचिते । भूषणे स्वेन हस्तेन कुरु कांचननिर्मिते

ତାପରେ ଗୁରୁକନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ତାକୁ କହିଲା— “ହେ ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର! ମୋ କାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣନିର୍ମିତ କର୍ଣ୍ଣଭୂଷଣ ତୁମ ନିଜ ହାତରେ କର।”

Verse 11

कुमारी क्रीडनीयानि कौतुकानि च देहि मे । दंतिदंतमयान्येव स्वहस्तरचितानि च

ମୁଁ କୁମାରୀ; ମୋତେ ଖେଳନା ଓ ମନୋହର କୌତୁକ ଦିଅ—ହାତୀଦାନ୍ତରେ ନିର୍ମିତ, ତୁମ ସ୍ୱହସ୍ତରଚିତ ମଧ୍ୟ ହେଉ।

Verse 12

गृहोपकरणं द्रव्यं मुसलोलूखलादिकम् । तथा घटय मेधाविन्यथा त्रुट्यति न क्वचित्

ଗୃହୋପକରଣ—ମୁସଳ, ଉଖଳ ଆଦି—ହେ ମେଧାବିନୀ, ଏମିତି ଦୃଢ଼ଭାବେ ତିଆରି କର ଯେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିନଯାଉ।

Verse 13

अक्षालितान्यपि यथा नित्यं पीठानि सत्तम । उज्ज्वलानि भवंत्येव स्थालिकाश्च तथा कुरु

ହେ ସତ୍ତମ, ପୀଠ/ଆସନ ଓ ଛୋଟ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏମିତି କର ଯେ ଧୋଇନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ରହୁ।

Verse 14

सूपकर्मण्यपि च मां प्रशाधि त्वष्ट्रनंदन । यथांगुल्यो न दह्यंते पाकः स्याच्च यथा शुभः

ରନ୍ଧନକର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଶିକ୍ଷା ଓ ସଜ୍ଜା ଦିଅ, ହେ ତ୍ୱଷ୍ଟୃନନ୍ଦନ; ଯେପରି ମୋ ଆଙ୍ଗୁଳି ନ ଜଳେ ଏବଂ ପାକ ଶୁଭ ଭାବେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 15

एकस्तंभमयं गेहमेकदारुविनिर्मितम् । तथा कुरु वरं त्वाष्ट्र यत्रेच्छा तत्र धारये

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର, ଏକମାତ୍ର ସ୍ତମ୍ଭଯୁକ୍ତ, ଏକ ଦାରୁଖଣ୍ଡରୁ ନିର୍ମିତ ଏମିତି ଗୃହ ତିଆରି କର, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯେଉଁଠି ଚାହେଁ ସେଉଁଠି ଧରି ରଖି ଓ ବହନ କରିପାରିବି।

Verse 16

ये सहाध्यायिनोप्यस्य वयोज्येष्ठाश्च तेपि हि । सर्वेसर्वे समीहंते कर्म तत्कृतमेव हि

ତାହାର ସହାଧ୍ୟାୟୀମାନେ—ହଁ, ବୟସରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନେ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାର ଦ୍ୱାରା ଏକାକୀ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବ ବୋଲି ଆଶା କଲେ।

Verse 17

तथेति स प्रतिज्ञाय सर्वेषां पुरतोद्रिजे । मध्ये वनं प्राविशच्च महाचिंताभयार्दितः

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲା; ପରେ ମହାଚିନ୍ତା ଓ ଭୟରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ପର୍ବତଜ ଦେଶର ମଧ୍ୟସ୍ଥ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 18

किंचित्कर्तुं न जानाति प्रतिज्ञातं च तेन वै । सर्वेषां पुरतः सर्वं करिष्यामीति निश्चितम्

ସେ ଅଳ୍ପମାତ୍ର କିପରି କରିବା ଜାଣୁନଥିଲା, ତଥାପି ସେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲା; ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ “ମୁଁ ସବୁକିଛି ସମ୍ପନ୍ନ କରିବି” ବୋଲି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲା।

Verse 19

किं करोमि क्व गच्छामि को मे साहाय्यमर्पयेत् । बुद्धेरपि वनस्थस्य शरणं कं व्रजामि च

“ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? କେଉଁଠିକୁ ଯିବି? ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କିଏ ଦେବ? ଏହି ବନରେ ମୋ ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଡଗମଗାଉଛି—ତେବେ ମୁଁ କାହାର ଶରଣ ଯିବି?”

Verse 20

अंगीकृत्य गुरोर्वाक्यं गुरुपत्न्या गुरोः शिशोः । यो न निष्पादयेन्मूढः स भवेन्निरयी नरः

ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା—ଏବଂ ଗୁରୁପତ୍ନୀ ଓ ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କ ବଚନ—ଅଙ୍ଗୀକାର କରି ଯେ ମୂଢ଼ ତାହା ପାଳନ କରେନାହିଁ, ସେ ନରକଗାମୀ ମନୁଷ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 21

गुरुशुश्रूषणं धर्म एको हि ब्रह्मचारिणाम् । अनिष्पाद्य तु तद्वाक्यं कथं मे निष्कृतिर्भवेत्

ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଧାନ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଗୁରୁ-ଶୁଶ୍ରୂଷା। ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ ନ କଲେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କିପରି ହେବ?

Verse 22

गुरूणां वाक्यकरणात्सर्व एव मनोरथाः । सिद्ध्यंतीतरथा नैव तस्मात्कार्यं हि तद्वचः

ଗୁରୁମାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ପାଳନ କଲେ ସମସ୍ତ ମନୋରଥ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ନହେଲେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେହି ଆଜ୍ଞା ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 23

कथं तद्वचसः सिद्धिं प्राप्स्याम्यत्र वने स्थितः । कश्च मेत्र सहायी स्याद्धिषणादुर्बलस्य वै

ମୁଁ ଏଠି ବନରେ ରହି ସେହି ବଚନର ସିଦ୍ଧି କିପରି ପାଇବି? ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିରେ ଦୁର୍ବଳ ମୋ ପାଇଁ ଏଠି କିଏ ସହାୟ ହେବ?

Verse 24

आस्तां गुरुकथा दूरं योऽन्यस्यापि लघोरपि । ओमित्युक्त्वा न कुरुते कार्यं सोथ व्रजत्यधः

ଗୁରୁକଥା ତ ଦୂରେ ରହୁ—ଯେ ଅନ୍ୟର ଛୋଟ କାମକୁ ମଧ୍ୟ ‘ହଁ/ଓଁ’ କହି ପରେ କରେ ନାହିଁ, ସେ ଅଧୋଗତିକୁ ଯାଏ।

Verse 25

कथमेतानि कर्माणि करिष्येऽज्ञोऽसहायवान् । अंगीकृतानि तद्भीत्या नमस्ते भवितव्यते

ମୁଁ ଅଜ୍ଞ ଓ ସହାୟହୀନ ହୋଇ ଏହି କର୍ମଗୁଡ଼ିକ କିପରି କରିବି? ତଥାପି କର୍ତ୍ତବ୍ୟଭୟରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରହଣ କରିଛି; ନମସ୍କାର—ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବ, ସେହି ହେବ।

Verse 26

यावदित्थं चिंतयति स त्वाष्ट्रो वनमध्यगः । तावत्तदेव संप्राप्तस्तेनैकोऽदर्शि तापसः

ତ୍ୱଷ୍ଟୃପୁତ୍ର (ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର) ବନମଧ୍ୟରେ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେହି କ୍ଷଣରେ ତାହାଁକୁ ଏକା ତପସ୍ବୀ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 27

अथ नत्वा स तं प्राह वने दृष्टं तपस्विनम् । को भवान्मानसं मे यो नितरां सुखयत्यहो

ତାପରେ ବନରେ ଦେଖିଥିବା ସେଇ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ କହିଲା—“ଭଗବନ୍, ଆପଣ କିଏ? ଯିଏ ମୋ ମନକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖିତ କରୁଛନ୍ତି।”

Verse 28

त्वद्दर्शनेन मे गात्रं चिंतासंतापतापितम् । हिमानी गाहनेनेव शीतलं भवति क्षणम्

ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମୋ ଦେହ—ଚିନ୍ତା-ଶୋକର ତାପରେ ଦଗ୍ଧ—ହିମଜଳଧାରାରେ ଡୁବିଲା ପରି କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଶୀତଳ ହୋଇଯାଏ।

Verse 29

किं त्वं मे प्राक्तनं कर्म प्राप्तं तापसरूपधृक् । अथवा करुणावार्धिराविर्भूतः शिवो भवान्

ଆପଣ କି ମୋର ପୂର୍ବକର୍ମ ହୋଇ ତପସ୍ବୀର ରୂପ ଧରି ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଛନ୍ତି? ନାହିଁଲେ କରୁଣାସାଗର ସ୍ୱୟଂ ଶିବ ଆପଣ ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି?

Verse 30

योसि सोसि नमस्तुभ्यमुपदेशेन युंक्ष्व माम् । गुरूक्तं गुरुपत्न्युक्तं गुर्वपत्योक्तमेव च

ଆପଣ ଯେ କିଏ ହେଉନ୍ତୁ, ସେହିପରି—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଯୋଗାନ୍ତୁ (ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ)। ଗୁରୁଙ୍କ ବଚନ, ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କ ବଚନ ଓ ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କ ବଚନ—ଏ ସବୁ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରମାଣ।

Verse 31

कथं कर्तुमहं शक्तः कर्म तत्र दिशाद्भुतम् । कुरु मे बुद्धिसाहाय्यं निर्जने बंधुतां गतः

ଦିଗମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗୁଥିବା ସେହି କର୍ମକୁ ମୁଁ କିପରି କରିପାରିବି? ଏହି ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ତୁମେ ମୋର ବନ୍ଧୁ ହୋଇଛ—ମୋତେ ସଦ୍ବୁଦ୍ଧିର ସାହାଯ୍ୟ ଦିଅ।

Verse 32

इत्युक्तस्तेन स वने तापसो ब्रह्मचारिणा । कारुण्यपूर्णहृदयो यथोक्तमुपदिष्टवान्

ବନରେ ସେହି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଏଭଳି କହିଲାପରେ, କରୁଣାପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟ ଥିବା ତାପସ ଅନୁରୋଧମତେ ଯଥାଯଥ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 33

य आप्तत्वेन संपृष्टो दुर्बुद्धिं संप्रयच्छति । स याति नरकं घोरं यावदाभूतसंप्लवम्

ଆପ୍ତ ବୋଲି ଭରସା କରି ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିମୟ, ହାନିକର ପରାମର୍ଶ ଦିଏ, ସେ ଭୂତସମ୍ପ୍ଲବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ନରକକୁ ଯାଏ।

Verse 34

तापस उवाच । ब्रह्मचारिञ्शृणु ब्रूयां किमद्भुततरं त्विदम् । विश्वेशानुग्रहाद्ब्रह्माप्यभवत्सृष्टिकोविदः

ତାପସ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଶୁଣ; ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଅଦ୍ଭୁତ କ’ଣ? ବିଶ୍ୱେଶଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିକର୍ମରେ କୁଶଳ ହେଲେ।

Verse 35

यदि त्वं त्वाष्ट्र सर्वज्ञं काश्यामाराधयिष्यसि । ततस्ते विश्वकर्मेति नाम सत्यं भविष्यति

ହେ ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର, ଯଦି ତୁମେ କାଶୀରେ ସର୍ବଜ୍ଞ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବ, ତେବେ ‘ବିଶ୍ୱକର୍ମା’ ନାମ ତୁମର ସତ୍ୟରୂପେ ସାର୍ଥକ ହେବ।

Verse 36

विश्वेशानुग्रहात्काश्यामभिलाषा न दुर्लभाः । सुलभो दुर्लभो वै यद्यत्र मोक्षस्तनुत्यजाम्

ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ କାଶୀରେ କୌଣସି ଶୁଭ ଅଭିଲାଷା ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଦେହତ୍ୟାଗ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ସୁଲଭ, ଯାହା ଅନ୍ୟତ୍ର ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 37

सृष्टेःकरण सामर्थ्यं सृष्टिरक्षाप्रवीणता । विधिना विष्णुना प्रापि विश्वेशानुग्रहात्परात्

ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ଓ ସୃଷ୍ଟି ରକ୍ଷାର ପ୍ରାବୀଣ୍ୟ—ଏ ଦୁଇଟି ବିଧାତା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପରମ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ମିଳେ।

Verse 38

याहि वैश्वेश्वरं सद्म पद्मया समधिष्ठितम् । निर्वाणसंज्ञया बाला यदीच्छेः स्वान्मनोरथान्

ପଦ୍ମାଦେବୀ ଅଧିଷ୍ଠିତ ବୈଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଅ; ହେ ‘ନିର୍ବାଣା’ ନାମର ବାଳିକେ, ଯଦି ତୁମ ମନୋରଥ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର।

Verse 39

स हि सर्वप्रदः शंभुर्याचितश्चोपमन्युना । पयोमात्रं ददौ तस्मै सर्वं क्षीराब्धिमेव च

ଶମ୍ଭୁ ସର୍ବଦାତା। ଉପମନ୍ୟୁ ଯାଚନା କରିବାରେ ସେ ତାକୁ କେବଳ ଦୁଧ ଦେଲେ—ଏହି ଦାନରେ ଯେନ ସମଗ୍ର କ୍ଷୀରସାଗର ମଧ୍ୟ ଦାନ ହେଲା।

Verse 40

आनंदकानने शंभोः किं किं केन न लभ्यते । यत्र वासकृतां पुंसां धर्मराशिः पदेपदे

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଆନନ୍ଦକାନନରେ କ’ଣ ଏମିତି ଯାହା କାହାକୁ ମିଳେନି? ସେଠାରେ କେବଳ ବାସ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପଦେପଦେ ଧର୍ମର ରାଶି ଜନ୍ମେ।

Verse 41

स्वर्धुनी स्पर्शमात्रेण महापातकसंततिः । यत्र संक्षयति क्षिप्रं तां काशीं को न संश्रयेत्

ଯେଉଁଠି ସ୍ୱର୍ଧୁନୀର କେବଳ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ମହାପାପର ପରମ୍ପରା ଶୀଘ୍ର କ୍ଷୟ ହୁଏ—ସେହି କାଶୀକୁ କିଏ ନ ଆଶ୍ରୟ କରିବ?

Verse 42

न तादृग्धर्मसंभारो लभ्यते क्रतुकोटिभिः । यादृग्वाराणसी वीथी संचारेण पदेपदे

କୋଟି କୋଟି କ୍ରତୁ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଧର୍ମସଞ୍ଚୟ ମିଳେ ନାହିଁ; ଯେପରି ବାରାଣସୀର ଗଲି-ବିଥିରେ ପଦେପଦେ ଚାଲିଲେ ମିଳେ।

Verse 43

धर्मार्थकाममोक्षाणां यद्यत्रास्ति मनोरथः । तदा वाराणसीं याहि याहि त्रैलोक्यपावनीम्

ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଯଦି କେଉଁଠି ମନୋରଥ ଥାଏ, ତେବେ ବାରାଣସୀକୁ ଯାଅ—ତ୍ରିଲୋକପାବନୀ ନଗରୀକୁ ଯାଅ।

Verse 44

सर्वकामफलप्राप्तिस्तदैव स्याद्ध्रुवं नृणाम् । यदैव सर्वदः सर्वः काश्यां विश्वेश्वरः श्रितः

ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ କାଶୀରେ ସର୍ବଦାତା, ସର୍ବସ୍ୱ ଵିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ, ସେତେବେଳେ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାକୁ ସମସ୍ତ କାମନାର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 45

स तापसोक्तमाकर्ण्य त्वाष्ट्र इत्थं सुहृष्टवान् । काशीसंप्रात्युपायं च तमेव समपृच्छत

ତପସ୍ବୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ; ଏବଂ କାଶୀକୁ ପହଞ୍ଚିବାର ଉପାୟ ସେହି ମୁନିଙ୍କୁ ହିଁ ପଚାରିଲେ।

Verse 46

त्वाष्ट्र उवाच । तदानंदवनं शंभोः क्वास्ति तापससत्तम । यत्र नो दुर्लभं किंचित्साधकानां त्रयीस्थितम्

ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ—ହେ ତପସ୍ବୀଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସେଇ ଆନନ୍ଦବନ କେଉଁଠି? ଯେଉଁଠି ତ୍ରୟୀମାର୍ଗରେ ନିଷ୍ଠ ସାଧକମାନଙ୍କ ପାଇଁ କିଛିମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ।

Verse 47

स्वर्गे वा मर्त्यलोके वा बलिसद्मनि वा मुने । क्व तदानंदगहनं यत्रानंदपयोब्धिजा

ହେ ମୁନି! ସେ କି ସ୍ୱର୍ଗରେ, କି ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ, କି ବଲିଙ୍କ ସଦ୍ମନି? ଯେଉଁଠୁ ଆନନ୍ଦର ପୟୋଧି ଉଦ୍ଭବ ହେଉଥିବା ପରି ଲାଗେ, ସେଇ ଆନନ୍ଦଗହନ କେଉଁଠି?

Verse 48

यत्र विश्वेश्वरो देवो विश्वेषां कर्णधारकः । व्याचष्टे तारकं ज्ञानं येन तन्मयतां ययुः

ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତଙ୍କ କର୍ଣ୍ଣଧାରକ ଦେବ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ‘ତାରକ’ ଜ୍ଞାନ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଜୀବମାନେ ପରମତତ୍ତ୍ୱରେ ତନ୍ମୟତା ପାଆନ୍ତି।

Verse 49

सुलभा यत्र नियतमानंदवनचारिणः । अपि नैःश्रेयसी लक्ष्मीः किमन्येल्प मनोरथाः

ଯେଉଁଠି ଆନନ୍ଦବନରେ ନିୟମନିଷ୍ଠ ଭାବେ ବସୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ନୈଃଶ୍ରେୟସୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ (ମୋକ୍ଷସମ୍ପଦା) ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ମିଳେ—ତେବେ ଅନ୍ୟ ଅଳ୍ପ ମନୋରଥ କଥା କଣ!

Verse 50

कस्तां मां प्रापयेच्छंभोः कथं यामि तथा वद । स तपस्वीति तद्वाक्यमाकर्ण्य श्रद्धयान्वितम्

“ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସେଇ ଧାମକୁ ମୋତେ କିଏ ପହଞ୍ଚାଇବ? ମୁଁ କିପରି ଯିବି—ସେପରି କହନ୍ତୁ।” ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରା ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ ତପସ୍ବୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 51

प्राहागच्छ नयामि त्वां यियासुरहमप्यहो । दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं यदि काशी न सेविता

ସେ କହିଲା—“ଆସ, ମୁଁ ତୋତେ ନେଇଯାଏ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ। ହାୟ! ଦୁର୍ଲଭ ମାନବଜନ୍ମ ପାଇ ଯଦି କାଶୀର ସେବା-ଦର୍ଶନ ନ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ମହା ହାନି।”

Verse 52

पुनःक्व नृत्वं श्रेयोभूः क्व काशीकर्मबंधहृत् । वृथागते हि मानुष्ये काशीप्राप्तिविवर्जनात्

“ପୁଣି, କେବଳ ‘ମନୁଷ୍ୟ ହେବା’ କ’ଣ, ଏବଂ କେଉଁଠି କାଶୀ—ଯେ ପରମ ଶ୍ରେୟ ଦେଏ, କର୍ମବନ୍ଧନ ହରେ! କାଶୀପ୍ରାପ୍ତି ବିନା ମାନବଜୀବନ ସତ୍ୟରେ ବ୍ୟର୍ଥ ଯାଏ।”

Verse 53

आयुष्यं च भविष्यं च सर्वमेव वृथागतम् । अतोहं सफलीकर्तुं मानुष्यं चातिचंचलम्

“ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ଭବିଷ୍ୟ—ସବୁକିଛି ବ୍ୟର୍ଥ ଭାବେ କଟିଯାଏ। ତେଣୁ ଏହି ଅତିଚଞ୍ଚଳ ମାନବଜୀବନକୁ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ (ଏହିପରି କରୁଛି)।”

Verse 54

यास्यामि काशीमायाहि मायां हित्वा त्वमप्यहो । इति तेन सह त्वाष्ट्रो मुनिनातिकृपालुना

“ମୁଁ କାଶୀକୁ ଯାଉଛି—ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆସ; ମାୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କର!” ଏହିପରି କହି, ସେ ଅତିକୃପାଳୁ ମୁନିଙ୍କ ସହ ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରା କଲା।

Verse 55

पुरीं वैश्वेश्वरीं प्राप्तो मनःस्वास्थ्यमवाप च । ततः प्रापय्य तां काशीं तापसः क्वाप्यतर्कितम्

ବୈଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀ ପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ମନର ଶାନ୍ତି ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କଲା। ପରେ ସେହି ତାପସ ତାକୁ କାଶୀ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ କେଉଁଠି ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚାଇଲେ।

Verse 56

जगाम कुंभसंभूत स त्वाष्ट्रोपीत्यमन्यत । अवश्यं स हि विश्वेशः सर्वेषां चिंतितप्रदः

ତେବେ କୁମ୍ଭସମ୍ଭୂତ ମୁନି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ତାହାପରେ ତ୍ୱଷ୍ଟୃଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନେ ଭାବିଲା—“ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତଙ୍କର ଚିରଚିନ୍ତିତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଅବଶ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।”

Verse 57

सत्पथस्थिरवृतीनां दूरस्थोपि समीपगः । यस्मिन्प्रसन्नदृक्त्र्यक्षस्तं दविष्ठमपि ध्रुवम्

ସତ୍ପଥରେ ସ୍ଥିର ଆଚରଣ ଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଦୂରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମୀପରେ ଅଛନ୍ତି। ଯାହାପରେ ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅନ୍ତି, ତାହା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ସାଧ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 58

सुनेदिष्ठं करोत्येव स्वयंवर्त्मोपदेशयन् । क्वाहं तत्र वने बालश्चिंताकुलितमानसः । क्व तापसः स यो मां वै सूदिश्येह चानयत्

ସେ ନିଜେ ପଥ ଉପଦେଶ ଦେଇ ମନୁଷ୍ୟର ମାର୍ଗକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ କରନ୍ତି। ‘କେଉଁଠି ମୁଁ—ସେଇ ବନରେ ଚିନ୍ତାକୁଳ ମନ ନେଇ ଏକ ଶିଶୁ—ଆଉ କେଉଁଠି ସେ ତପସ୍ବୀ, ଯିଏ ମୋତେ ସଠିକ୍ ଦିଗ ଦେଖାଇ ଏଠାକୁ ଆଣିଲେ!’

Verse 59

खेलोयमस्य त्र्यक्षस्य यस्य भक्तस्य कुत्रचित् । न दुर्लभतरं किंचिदहो क्वाहं क्व काशिका

ଏହା ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲୀଳା—ଯେ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତ, ତାହା ପାଇଁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛି ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ। ଅହୋ! କେଉଁଠି ମୁଁ, କେଉଁଠି ଏହି କାଶିକା (କାଶୀ)!

Verse 60

नाराधितो मया शंभुः प्राक्तने जन्मनि क्वचित् । शरीरित्वानुमानेन ज्ञातमेतदसंशयम्

କୌଣସି ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୁଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିନଥିଲି। ଦେହଧାରୀ ଅବସ୍ଥାର ସୀମାବଦ୍ଧତାରୁ ଅନୁମାନ କରି, ଏହାକୁ ମୁଁ ନିଃସନ୍ଦେହ ଜାଣେ।

Verse 61

अस्मिञ्जन्मनि बालत्वान्न चैवाराधितः स्फुटम् । प्रत्यक्षमेव मे वैतत्कुतोनुग्रहधीर्मयि

ଏହି ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥାର କାରଣରୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ଆରାଧନା କରିନାହିଁ। ଏହା ମୋତେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଜଣା—ତେବେ ମୋ ପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହବୁଦ୍ଧି କିପରି ହେବ?

Verse 62

आज्ञातं गुरुभक्तिर्मे हेतुः शंभुप्रसादने । ययेहानुगृहीतोस्मि विश्वेशेन कृपालुना

ଏବେ ମୁଁ ଜାଣିଲି—ଗୁରୁଭକ୍ତି ହିଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦର ହେତୁ; ସେଇ ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା କୃପାଳୁ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଏଠାରେ ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି।

Verse 63

अथवा कारणापेक्षस्त्र्यक्षस्त्वितरदेववत् । रंकमप्यनुगृह्णाति केवलं कारणं कृपा

ନହେଲେ—ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁ କିଛି ଉପଲକ୍ଷ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦରିଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ସତ୍ୟ ଏକମାତ୍ର କାରଣ କୃପା ହିଁ।

Verse 64

यदि नो मय्यनुक्रोशः कथं तापससंगतिः । तद्रूपेण स्वयं शंभुरानिनायेह मां ध्रुवम्

ଯଦି ମୋ ପ୍ରତି କରୁଣା ନଥାଆନ୍ତା, ତେବେ ସେଇ ତାପସଙ୍କ ସଙ୍ଗ ମୋତେ କିପରି ମିଳିଥାନ୍ତା? ସେଇ ରୂପରେ ସ୍ୱୟଂ ଶମ୍ଭୁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଏଠାକୁ ଆଣିଛନ୍ତି।

Verse 65

न दानानि न वै यज्ञा न तपांसि व्रतानि च । शंभोः प्रसादहेतूनि कारणं तत्कृपैव हि

ନ ଦାନ, ନ ଯଜ୍ଞ, ନ ତପ, ନ ବ୍ରତ—ଏଗୁଡ଼ିକ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦର ସତ୍ୟ ହେତୁ ନୁହେଁ; ସେଇ କୃପାର କାରଣ କେବଳ ତାଙ୍କର କରୁଣା ହିଁ।

Verse 66

दयामपि तदा कुर्यादसौ विश्वेश्वरः पराम् । यदाश्रुत्युक्तमध्वानं सद्भिः क्षुण्णं न संत्यजेत्

ତେବେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ପରମ କରୁଣା ଦାନ କରନ୍ତି—ଶ୍ରୁତିରେ ଉପଦିଷ୍ଟ, ସଦ୍ଜନମାନେ ଚାଲିଥିବା ଧର୍ମପଥକୁ ଯେ ତ୍ୟାଗ କରେନାହିଁ।

Verse 67

अनुक्रोशं समर्थ्येति स त्वाष्ट्रः र्शाभवं शुचिः । संस्थाप्य लिंगमीशस्याराधयत्स्वस्थमानसः

କରୁଣା ପାଇବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ଋଶାଜନ୍ମା ସେ ଶୁଚି ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର—ଇଶଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି—ସ୍ୱସ୍ଥ ମନରେ ଇଶଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲା।

Verse 68

आनीय पुष्पसंभारमार्तवं काननाद्बहु । स्नात्वाभ्यर्चयतीशानं कंदमूलफलाशनः

ବନରୁ ଋତୁଯୋଗ୍ୟ ଅନେକ ପୁଷ୍ପସମ୍ଭାର ଆଣି, ସ୍ନାନ କରି, କନ୍ଦ-ମୂଳ-ଫଳ ଭୋଜନ କରି, ସେ ଇଶାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲା।

Verse 69

इत्थं त्वष्टृतनूजस्य लिंगाराधनचेतसः । त्रिहायनात्प्रसन्नोभूत्तस्येशः करुणानिधिः

ଏଭଳି ତ୍ୱଷ୍ଟୃପୁତ୍ର ଲିଙ୍ଗାରାଧନାରେ ଚିତ୍ତ ନିବେଶ କରି ତିନି ବର୍ଷ ପୂରଣ କଲା; ତେବେ କରୁଣାନିଧି ଇଶ ତାହାପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 70

तस्मादेव हि लिंगाच्च प्रादुर्भूय भवोऽब्रवीत् । वरं वरय रे त्वाष्ट्र दृढभक्त्यानया तव

ସେଇ ଲିଙ୍ଗରୁ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୋଇ ଭବ କହିଲେ—“ହେ ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର, ବର ମାଗ; ତୋର ଏହି ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।”

Verse 71

प्रसन्नोस्मि भृशं बाल गुर्वर्थकृतचेतसः । गुरुणा गुरुपत्न्या च गुर्वपत्यद्वयेन च

ହେ ବାଳକ! ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ; କାରଣ ତୁମ ଚିତ୍ତ ଗୁରୁହିତ-ସେବାରେ ନିବିଷ୍ଟ—ଗୁରୁ, ଗୁରୁପତ୍ନୀ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ଦୁଇ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ କରିଛ।

Verse 72

यथार्थितं तथा कर्तुं ते सामर्थ्यं भविष्यति

ତୁମେ ଯେପରି ଯାଚନା କରିଛ, ସେପରି ହୁଏ ତାହା ସାଧନ କରିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ତୁମକୁ ମିଳିବ।

Verse 73

अन्यान्वरांश्च ते दद्यां त्वाष्ट्र तुष्टस्त्वदर्चया । ताञ्शृणुष्व महाभाग लिंगस्यास्याद्भुतश्रियः

ହେ ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର! ତୁମ ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ମୁଁ ତୁଷ୍ଟ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନ୍ୟ ବରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବି। ହେ ମହାଭାଗ! ଏହି ଲିଙ୍ଗର ଅଦ୍ଭୁତ ଶ୍ରୀ ଶୁଣ।

Verse 74

त्वं सुवर्णादिधातूनां दारूणां दृषदामपि । मणीनामपिरत्नानां पुष्पाणामपि वाससाम्

ତୁମେ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଦି ଧାତୁ, କାଠ ଓ ପଥରରେ ମଧ୍ୟ; ମଣି-ରତ୍ନରେ; ଏବଂ ପୁଷ୍ପ ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ/ଅଧିକାରୀ ହେବ।

Verse 75

कर्पूरादिसुगंधीनां द्रव्याणामप्यपामपि । कंदमूलफलानां च द्रव्याणामपि च त्वचाम्

ତୁମେ କର୍ପୂରାଦି ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ, ଜଳରେ ମଧ୍ୟ; କନ୍ଦ-ମୂଳ-ଫଳରେ ଏବଂ ତ୍ୱଚା/ଛାଲଜନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକାର/ଜ୍ଞାନ ରଖିବ।

Verse 76

सर्वेषां वस्तुजातानां कर्तुं कर्म प्रवेत्स्यसि । यस्य यस्य रुचिर्यत्र सद्म देवालयादिषु

ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ବସ୍ତୁ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେବ। ଯେଉଁଠି ଯାହାର ଯେପରି ରୁଚି—ଗୃହ, ଦେବାଳୟ ଆଦିରେ—ସେହି ରୁଚିଅନୁସାରେ ତୁମେ ତାହା ଗଢ଼ିପାରିବ।

Verse 77

तस्य तस्येह तुष्ट्यै त्वं तथा कर्तुं प्रवेत्स्यसि । सर्वनेपथ्यरचनाः सर्वाः सूपस्य संस्कृतीः

ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ତୁମେ ସେହିପରି ଭାବରେ ସବୁ କରିପାରିବ। ସମସ୍ତ ସଜା-ସଜ୍ଜାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଖାଦ୍ୟ-ବ୍ୟଞ୍ଜନର ସମସ୍ତ ପରିଷ୍କାର-ପ୍ରସ୍ତୁତି ତୁମେ ଜାଣିବ।

Verse 78

सर्वाणि शिल्पकार्याणि तौर्यत्रिकमथापि च । सर्वं ज्ञास्यसि कर्तुं त्वं द्वितीय इव पद्मभूः

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶିଳ୍ପକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତୌର୍ୟତ୍ରିକ ଅର୍ଥାତ୍ ତ୍ରିବିଧ ସଙ୍ଗୀତକଳାକୁ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମସାତ କରିବ। ସବୁ କରିବା ତୁମେ ଜାଣିବ—ପଦ୍ମଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭଳି।

Verse 79

नानाविधानि यंत्राणि नानायुधविधानकम् । जलाशयानां रचनाः सुदुर्गरचनास्तथा

ତୁମେ ନାନାପ୍ରକାର ଯନ୍ତ୍ରର ରୂପରେଖା, ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ଅସ୍ତ୍ର-ନିର୍ମାଣ, ଜଳାଶୟ ଓ ଜଳବ୍ୟବସ୍ଥାର ରଚନା, ଏବଂ ସୁଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗ-ନିର୍ମାଣ ମଧ୍ୟ ଜାଣିବ।

Verse 80

तादृक्कर्तुं पुरा वेत्सि यादृङ्नान्योऽधियास्यति । कलाजातं हि सर्वं त्वमवयास्यसि मे वरात्

ଯେପରି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନ୍ୟ କେହି ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେପରି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଜାଣି ସାଧନ କରିପାରିବ। ମୋର ବରଦାନରେ ତୁମେ ସମଗ୍ର କଳାଜାତକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଧୀନ କରିବ।

Verse 81

सर्वेंद्रजालिकी विद्या त्वदधीना भविष्यति । सर्वकर्मसु कौशल्यं सर्वबुद्धिवरिष्ठताम्

ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଜାଳୀ ବିଦ୍ୟା ତୁମ ଅଧୀନ ହେବ। ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ତୁମେ କୌଶଳୀ ହେବ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 82

सर्वेषां च मनोवृत्तिं त्वं ज्ञास्यसि वरान्मम । किं बहूक्तेन यत्स्वर्गे यत्पाताले यदत्र च

ମୋର ବରଦାନରେ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନୋବୃତ୍ତି ଜାଣିବ। ଅଧିକ କହି କ’ଣ—ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯାହା ଅଛି, ପାତାଳରେ ଯାହା ଅଛି, ଏଠାରେ ଯାହା ଅଛି—ସବୁ ତୁମେ ବୁଝିବ।

Verse 83

अतिलोकोत्तरं कर्म तत्सर्वं वेत्स्यसि स्वयम्

ଲୋକମାନଙ୍କ ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ଅତିଲୋକୋତ୍ତର କର୍ମ ସବୁକୁ ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ଜାଣିବ।

Verse 84

विश्वेषां विश्वकर्माणि विश्वेषु भुवनेषु च । यतो ज्ञास्यसि तन्नाम विश्वकर्मेति तेऽनघ

ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଭୁବନରେ ସମସ୍ତଙ୍କ କର୍ମକୁ ତୁମେ ଜାଣିବ; ତେଣୁ, ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ତୁମ ନାମ ‘ବିଶ୍ୱକର୍ମା’ ହେବ।

Verse 85

अपरः को वरो देयस्तव तं प्रार्थयाश्वहो । तवादेयं न मे किंचिल्लिंगार्चनरतस्य हि

ତୁମକୁ ଆଉ କେଉଁ ବର ଦିଆଯିବ? ଶୀଘ୍ର ତାହା ପ୍ରାର୍ଥନା କର। ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନରେ ରତ ତୁମ ପାଇଁ ମୋ ପାଖରେ ଅଦେୟ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 86

अन्यत्रापि हि यो लिंगं समर्चयति सन्मतिः । तस्यापि वांछितं देयं किंपुनर्योविकाशिकम्

ଅନ୍ୟତ୍ର ମଧ୍ୟ ଯେ ସଦ୍ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ପୁରୁଷ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ସମର୍ଚ୍ଚନ କରେ, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦେବା ଉଚିତ; ତେବେ କାଶୀରେ ପୂଜାକାରୀଙ୍କୁ କେତେ ଅଧିକ!

Verse 87

येन काश्यां समभ्यर्चि येन काश्यां प्रतिष्ठितम् । येन काश्यां स्तुतं लिंगं स मे रूपाय दर्पणः

ଯେ କାଶୀରେ ପୂଜା କଲେ, ଯେ କାଶୀରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ, ଏବଂ ଯେ କାଶୀରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ତୁତି କଲେ—ସେଇ ମୋ ରୂପର ଦର୍ପଣ।

Verse 88

तत्त्वं स्वच्छोसि मुकुरो मम नेत्रत्रयस्य हि । काश्यां लिंगार्चनात्त्वाष्ट्र वरं वरय सुव्रत

ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ମୋ ତ୍ରିନେତ୍ରର ନିର୍ମଳ ଦର୍ପଣ। ହେ ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର (ବିଶ୍ୱକର୍ମା), କାଶୀରେ ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନର ଫଳରୂପେ ଏକ ବର ଚାହ—ହେ ସୁବ୍ରତ।

Verse 89

काश्यां यो राजधान्यां मे हित्वा मामन्यमर्चयेत् । स वराकोल्पधीर्मुष्टोऽल्पतुष्टिर्मुक्तिवर्जितः

ମୋ ରାଜଧାନୀ କାଶୀରେ ଯେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟକୁ ପୂଜେ, ସେ ଦୟନୀୟ, ଅଲ୍ପବୁଦ୍ଧି, କୃପଣ, ଅଳ୍ପରେ ତୁଷ୍ଟ ଓ ମୁକ୍ତିବର୍ଜିତ।

Verse 90

तदानंदवनेह्यत्र समर्च्योहं मुमुक्षुभिः । द्रुहिणोपेंद्रचंद्रेंद्रैरिहान्यो न समर्च्यते

ଏହିହେତୁ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦବନରେ ମୁକ୍ତିକାମୀମାନେ କେବଳ ମୋତେ ହିଁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟକୁ ପୂଜନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 91

यथानंदवनं प्राप्य त्वं मामर्चितवानसि । तथान्ये पुण्यकर्माणो मामभ्यर्च्यैव मामिताः

ତୁମେ ଆନନ୍ଦବନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଯେପରି ମୋର ପୂଜା କଲ, ସେପରି ଅନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀମାନେ ମୋତେ ମାତ୍ର ଆରାଧନା କରି ମୋତେ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 92

अनुग्राह्योऽसि नितरां ततो वरय दुर्लभम् । श्राणितं तदवैहि त्वं वद मा चिरयस्व भोः

ତୁମେ ମୋର ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯୋଗ୍ୟ; ତେଣୁ ଏକ ଦୁର୍ଲଭ ବର ମାଗ। ଜାଣ, ସେହି ବର ଦିଆଯାଇଛି—କହ, ହେ ପ୍ରିୟ, ବିଳମ୍ବ କରନି।

Verse 93

विश्वकर्मोवाच । इदं यत्स्थापितं लिंगं मयाज्ञेनापि शंकर । तल्लिंगमन्येप्याराध्य संतु समृद्धिभाजनम्

ବିଶ୍ୱକର୍ମା କହିଲେ—ହେ ଶଙ୍କର, ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ମୁଁ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିଛି। ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଆରାଧନା କରି ସମୃଦ୍ଧିର ପାତ୍ର ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 94

अन्यच्च नाथ प्रार्थ्योसि तच्च विश्राणयिष्यसि । मया विनिर्मापयिता स्वं प्रासादं कदा भवान्

ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା, ହେ ନାଥ, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା—ଦୟାକରି ସେହିଟି ମଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ପ୍ରାସାଦ-ମନ୍ଦିର ମୋ ଦ୍ୱାରା କେବେ ନିର୍ମାଣ କରାଇବେ?

Verse 95

देवदेव उवाच । एवमस्तु यदुक्तं ते तव लिंगसमर्चकाः । समृद्धिभाजनं वै स्युः स्युश्च निर्वाणदीक्षिताः

ଦେବଦେବ କହିଲେ—ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେପରି ହେଉ। ତୁମ ଲିଙ୍ଗକୁ ସମର୍ଚ୍ଚନା କରୁଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ସମୃଦ୍ଧିର ପାତ୍ର ହେବେ, ଏବଂ ସେମାନେ ନିର୍ବାଣ-ଦୀକ୍ଷାରେ ମଧ୍ୟ ଦୀକ୍ଷିତ ହେବେ।

Verse 96

यदा च राजा भविता दिवोदासो विधेर्वरात् । तदा मे वचनात्तात प्रासादं मे विधास्यति

ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବରପ୍ରଭାବରେ ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଦିବୋଦାସ ଉଦ୍ଭବିବେ, ତେତେବେଳେ ହେ ପ୍ରିୟ, ମୋର ବଚନରେ ସେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାସାଦସଦୃଶ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରାଇବେ।

Verse 97

नवीकृत्य पुनः काशी निर्विष्टा तेन भूभुजा । गणेशमायया राज्यात्परिनिर्विण्णचेतसा

କାଶୀକୁ ପୁନଃ ନବୀକୃତ କରି ସେ ରାଜା ସେଠାରେ ନିବାସ କଲେ; ଏବଂ ଗଣେଶଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ମାୟାପ୍ରଭାବରେ ତାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ରାଜ୍ୟଶାସନରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରକ୍ତ ହେଲା।

Verse 98

विष्णोः सदुपदेशाच्च मामेव शरणं गतः । निर्वाणलक्ष्मीः प्राप्तेह हित्वा राज्यश्रियं चलाम्

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସଦୁପଦେଶରେ ସେ କେବଳ ମୋତେ ଶରଣ ଗଲେ; ଚଞ୍ଚଳ ରାଜ୍ୟଶ୍ରୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଏଠାରେ ନିର୍ବାଣଲକ୍ଷ୍ମୀ—ମୋକ୍ଷସମ୍ପଦ—ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 99

विश्वकर्मन्व्रज गुरोः शासनाय यतस्व च । गुरुभक्तिकृतो यस्मान्मद्भक्ता नात्र संशयः

ହେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଗୁରୁଙ୍କ ଶାସନ ପାଳନ ପାଇଁ ଯାଇ ପ୍ରୟାସ କର; ଗୁରୁଭକ୍ତିରେ ଗଢ଼ା ଜନ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଭକ୍ତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 100

ये गुरुं चावमन्यंते तेवमान्या मयाप्यहो । तस्माद्गुरूपदिष्टं हि कुरु शिष्यसमीहितम्

ଯେମାନେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅବମାନନା କରନ୍ତି ସେମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତିରସ୍କୃତ; ତେଣୁ ଗୁରୁ ଯାହା ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି ସେହି କର, ଶିଷ୍ୟଧର୍ମାନୁସାରେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କର।

Verse 110

ममार्च्यमविमुक्ताख्यं ततो देवि ममा ख्यकम् । विश्वनाथेति विश्वस्मिन्प्रथितं विश्वसौख्यदम्

ମୋର ଆରାଧ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ‘ଅବିମୁକ୍ତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏବଂ ହେ ଦେବୀ, ମୋର ଖ୍ୟାତ ନାମ ‘ବିଶ୍ୱନାଥ’—ଯାହା ସମଗ୍ର ଜଗତରେ ପ୍ରଥିତ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କଲ୍ୟାଣ ଓ ସୁଖ ଦିଏ।

Verse 120

काश्यां स्वलीलया देवि तिर्यग्योनिजुषामपि । ददामि चांते तत्स्थानं यत्र यांति न याज्ञिकाः

ହେ ଦେବୀ, କାଶୀରେ ମୋର ସ୍ୱଲୀଳାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନି (ପଶୁଜନ୍ମ) ଭୋଗୁଥିବା ଜୀବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶେଷରେ ସେହି ପଦ/ଧାମ ଦେଉଛି, ଯେଉଁଠାକୁ ଯଜ୍ଞକର୍ମରତ ଯାଜ୍ଞିକମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 125

चतुर्दशानां लिंगानां श्रुत्वाख्यानानि सत्तमः । चतुर्दश सुलोकेषु पूजां प्राप्स्यत्यनुत्तमाम्

ଚୌଦ ଲିଙ୍ଗଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନ ଶୁଣି ସତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଚୌଦ ଶୁଭ ଲୋକରେ ଅନୁତ୍ତମ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।