Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 36

Devanagari script

विश्वेशानुग्रहात्काश्यामभिलाषा न दुर्लभाः । सुलभो दुर्लभो वै यद्यत्र मोक्षस्तनुत्यजाम्

Transliteration

viśveśānugrahātkāśyāmabhilāṣā na durlabhāḥ | sulabho durlabho vai yadyatra mokṣastanutyajām

Translation

ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ କାଶୀରେ କୌଣସି ଶୁଭ ଅଭିଲାଷା ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଦେହତ୍ୟାଗ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ସୁଲଭ, ଯାହା ଅନ୍ୟତ୍ର ଦୁର୍ଲଭ।

Word by Word

• विश्वेश-अनुग्रहात्: from the grace of Viśveśa
• विश्वेश-अनुग्रहात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: विश्वेश (प्रातिपदिक) + अनुग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (विश्वेशस्य अनुग्रहः) + तस्मात् (ablative)

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• अभिलाषाः: desires
• अभिलाषाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अभिलाष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• दुर्लभाः: hard to obtain
• दुर्लभाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम् (अभिलाषाः)

• सुलभः: easy to obtain
• सुलभः: Visheshana (Predicate qualifier/विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सुलभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषणम् (mokṣaḥ implied)

• दुर्लभः: hard to obtain
• दुर्लभः: Visheshana (Predicate qualifier/विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषणम्

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध-अव्यय (conditional conjunction)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• मोक्षः: liberation
• मोक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• तनु-त्यजाम्: of those who abandon the body (the dying)
• तनु-त्यजाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तनु (प्रातिपदिक) + त्यज् (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (तनुं त्यजन्ति इति) = ‘तनुत्यज’ (body-leavers)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa narrative convention)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta), Viśveśvara-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim at the ghāṭs of Kāśī beholds Viśveśvara’s sanctum; the city glows as a mokṣa-kṣetra, with subtle imagery of the soul’s release at the moment of death under Śiva’s grace.

Characters & Entities

• Viśveśvara
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is praised as a uniquely grace-filled field where even the rare fruit of mokṣa becomes attainable through Viśveśvara’s favor.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), especially as the domain of Viśveśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; the verse emphasizes the spiritual efficacy of being in Kāśī under Viśveśvara’s grace.