Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 67

Devanagari script

अनुक्रोशं समर्थ्येति स त्वाष्ट्रः र्शाभवं शुचिः । संस्थाप्य लिंगमीशस्याराधयत्स्वस्थमानसः

Transliteration

anukrośaṃ samarthyeti sa tvāṣṭraḥ rśābhavaṃ śuciḥ | saṃsthāpya liṃgamīśasyārādhayatsvasthamānasaḥ

Translation

କରୁଣା ପାଇବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ଋଶାଜନ୍ମା ସେ ଶୁଚି ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର—ଇଶଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି—ସ୍ୱସ୍ଥ ମନରେ ଇଶଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲା।

Word by Word

• अनुक्रोशम्: compassion, pity
• अनुक्रोशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनुक्रोश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• समर्थ्य: having managed, being able
• समर्थ्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + अर्थ् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) ‘having been able / having managed’

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-निपात (quotative particle)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• त्वाष्ट्रः: the Tvaṣṭra (one related to Tvaṣṭṛ)
• त्वाष्ट्रः: Karta (Apposition/कर्ता-विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: त्वाष्ट्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘Tvaṣṭṛ’s (son/descendant)’

• ऋषाभवम्: bull-like one / Ṛṣabha (name/epithet)
• ऋषाभवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऋषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पाठभेद-सूचित: IAST ‘rśābhavaṃ’ अस्पष्ट, सम्भाव्य ‘ṛṣābhavam/ṛṣabham’

• शुचिः: pure, clean
• शुचिः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (सः)

• संस्थाप्य: having स्थापित, having set up
• संस्थाप्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + स्थाप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) ‘having स्थापित/installed’

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• ईशस्य: of the Lord
• ईशस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• आराधयत्: worshipped
• आराधयत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + राध् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• स्वस्थमानसः: with a calm/steady mind
• स्वस्थमानसः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वस्थ + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (स्वस्थं मानसं यस्य/स्वस्थ-मानसः)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa narration, typically Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśveśvara-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Tvāṣṭra, pure and resolute, installs a Śiva-liṅga and begins worship with a serene, composed face; ritual implements arranged neatly.

Characters & Entities

• Tvāṣṭra
• Ṛśā
• Īśa
• Liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Compassion-seeking devotion becomes effective when expressed through steady-minded worship and sacred installation of Śiva’s liṅga.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, where Īśa/Viśveśvara is worshipped through liṅga-upāsanā.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-pratiṣṭhā (establishing the liṅga) and ārādhana (formal worship) with a composed mind.