Adhyaya 30
Kashi KhandaUttara ArdhaAdhyaya 30

Adhyaya 30

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ‘ମନୋରଥ-ତୃତୀୟା’ ବ୍ରତର ବିଧି ଓ ଫଳଶ୍ରୁତି ସୁସଂଗଠିତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଜଗଦମ୍ବିକା ଗୌରୀ ଧର୍ମପୀଠ ସମୀପରେ ନିବାସ କରି ଲିଙ୍ଗଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ଦେବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରନ୍ତି। ଶିବ ‘ବିଶ୍ୱଭୁଜା’ ରୂପେ ଦେବୀପୂଜାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହି, ଏହି ବ୍ରତ ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରି ଶେଷେ ଜ୍ଞାନପ୍ରାପ୍ତିକୁ ନେଇଯାଏ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି। ଦେବୀ ବିଧି ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଶିବ ପୁଲୋମାଙ୍କ କନ୍ୟା ପୌଲୋମୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ କହନ୍ତି। ସେ ଭକ୍ତିଗୀତ, ଲିଙ୍ଗପୂଜା ଓ ନିଷ୍ଠାରେ ଆରାଧନା କରି ଶୁଭ ବିବାହ ଓ ଭକ୍ତିସମ୍ପଦ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ପରେ ଶିବ ବ୍ରତର କାଳନିର୍ଣ୍ଣୟ (ବିଶେଷତଃ ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟା), ଶୁଚିତା-ନିୟମ, ରାତ୍ରି-ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ‘ନକ୍ତ’ ଉପବାସ, ଓ ପୂଜାକ୍ରମ—ପ୍ରଥମେ ଆଶା-ବିନାୟକ, ପରେ ବିଶ୍ୱଭୁଜା ଗୌରୀ; ପୁଷ୍ପ, ଗନ୍ଧ, ଅନୁଲେପନ ଆଦି ଅର୍ପଣ କରି ମାସେମାସେ ଏକ ବର୍ଷ ପାଳନ, ଶେଷରେ ହୋମ ଓ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦାନ—ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି, ସନ୍ତାନଲାଭ, ବିଦ୍ୟା, ଅମଙ୍ଗଳନାଶ ଓ ମୋକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫଳ କୁହାଯାଇଛି। ବାରାଣସୀ ବାହାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିମା-ନିର୍ମାଣ ଓ ଦାନ ଆଦି ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ରତକୁ ଅନୁକୂଳ ଭାବେ କରିପାରିବେ ବୋଲି ଉପଦେଶ ମିଳେ।

Shlokas

Verse 1

स्कंद उवाच । कुंभोद्भूत तदाश्चर्यं विलोक्य जगदंबिका । उवाच शंभुं प्रणता प्रणतार्तिहरं परम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ କୁମ୍ଭୋଦ୍ଭବ! ସେତେବେଳେ ସେହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଦେଖି ଜଗଦମ୍ବିକା ପ୍ରଣାମ କରି, ଶରଣାଗତଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତିହର ପରମ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 2

अंबिकोवाच । अस्य पीठस्य माहात्म्यं महादेव महेश्वर । तिरश्चामपि यज्जातं ज्ञानं संसारमोचनम्

ଅମ୍ବିକା କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବ, ହେ ମହେଶ୍ୱର! ଏହି ପବିତ୍ର ପୀଠର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୋତେ କହ; ଯାହାର ପ୍ରଭାବରେ ପଶୁଯୋନିରେ ମଧ୍ୟ ସଂସାରମୋଚକ ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏ।

Verse 3

अतः प्रभावं विज्ञाय धर्मपीठस्य धूर्जटे । धर्मेश्वरसमीपेहं स्थास्याम्यद्य दिनावधि

ଏହେତୁ, ହେ ଧୂର୍ଜଟି! ଏହି ଧର୍ମପୀଠର ପ୍ରଭାବ ଜାଣି ମୁଁ ଆଜିଠାରୁ ଜୀବନାବଧି ଧର୍ମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମୀପରେ ଏଠି ରହିବି।

Verse 4

अत्र लिंगे तु ये भक्ताः स्त्रियो वा पुरुषास्तु वा । तेषामभीष्टां संसिद्धिं साधयिष्याम्यहं सदा

ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ଯେ ଭକ୍ତ—ନାରୀ ହେଉ କି ପୁରୁଷ—ତାଙ୍କର ଅଭୀଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧି ଓ ସଫଳତାକୁ ମୁଁ ସଦା ସାଧନ କରିଦେବି।

Verse 5

ईश्वर उवाच । साधुकृतं त्वया देवि कृतवत्या परिग्रहम् । अस्येह धर्मपीठस्य मनोरथकृतः सताम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ! ତୁମେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ନିବାସରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିଛ, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ। ଏଠିର ଏହି ଧର୍ମପୀଠ ସତ୍ଜନଙ୍କ ମନୋରଥ ପୂରଣ କରେ।

Verse 6

त एव विश्वभोक्तारो विश्वमान्यास्त एव हि । ये त्वां विश्वभुजामत्र पूजयिष्यंति मानवाः

ନିଶ୍ଚୟ ସେମାନେ ହିଁ ବିଶ୍ୱର ଭୋକ୍ତା, ସେମାନେ ହିଁ ବିଶ୍ୱରେ ମାନ୍ୟ—ଯେ ମାନବମାନେ ଏଠି ତୁମକୁ, ବିଶ୍ୱଧାରିଣୀକୁ, ପୂଜିବେ।

Verse 7

विश्वे विश्वभुजे विश्वस्थित्युत्पत्तिलयप्रदे । नरास्त्वदर्चकाश्चात्र भविष्यंत्यमलात्मकाः

ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ବିଶ୍ୱଭୋକ୍ତା, ଜଗତର ସ୍ଥିତି-ଉତ୍ପତ୍ତି-ଲୟ ଦାତା! ଏଠାରେ ଯେମାନେ ତୁମ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବେ, ସେମାନେ ସ୍ୱଭାବତଃ ନିର୍ମଳାତ୍ମା ହେବେ।

Verse 8

मनोरथतृतीयायां यस्ते भक्तिं विधास्यति । तन्मनोरथसंसिद्धिर्भवित्री मदनुग्रहात्

ମନୋରଥ-ତୃତୀୟା ଦିନେ ଯେ କେହି ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ବିଧାନ କରିବ, ତାହାର ମନୋରଥ ମୋ ଅନୁଗ୍ରହରେ ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 9

नारी वा पुरुषो वाथ त्वद्व्रताचरणात्प्रिये । मनोरथानिह प्राप्य ज्ञानमंते च लप्स्यते

ହେ ପ୍ରିୟେ! ନାରୀ ହେଉ କି ପୁରୁଷ—ତୁମ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କଲେ ସେ ଏହି ଲୋକରେ ଇଚ୍ଛିତ ମନୋରଥ ପାଇ, ଶେଷରେ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଲଭିବ।

Verse 10

देव्युवाच । मनोरथतृतीयायां व्रतं कीदृक्कथा कथम् । किं फलं कैः कृतं नाथ कथयैतत्कृपां कुरु

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ନାଥ! ମନୋରଥ-ତୃତୀୟାର ବ୍ରତ କିପରି? ତାହାର କଥା ଓ ବିଧି କ’ଣ? ଫଳ କ’ଣ, କେହି ଏହା କରିଛନ୍ତି? କୃପାକରି କହନ୍ତୁ।

Verse 11

ईश्वर उवाच । शृणु देवि यथा पृष्टं भवत्या भवतारिणि । मनोरथव्रतं चैतद्गुह्याद्गुह्यतरं परम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ଭବତାରିଣୀ! ତୁମେ ଯେପରି ପଚାରିଛ, ସେପରି ଶୁଣ। ଏହି ମନୋରଥ-ବ୍ରତ ପରମ; ଗୁହ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଗୁହ୍ୟ।

Verse 12

पुलोमतनया पूर्वं तताप परमं तपः । किंचिन्मनोरथं प्राप्तुं न चाप तपसः फलम्

ପୂର୍ବେ ପୁଲୋମାଙ୍କ କନ୍ୟା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନୋରଥ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ପରମ ତପ କଲା; ତଥାପି ସେ ତପର ଫଳ ପାଇଲା ନାହିଁ।

Verse 13

अपूपुजत्ततो मां सा भक्त्या परमया मुदा । गीतेन सरहस्येन कलकंठीकलेन हि

ତାପରେ ସେ ପରମ ଭକ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ ସହିତ ମୋତେ ପୂଜିଲା—ଗୁପ୍ତାର୍ଥସହିତ ଗୀତରେ, କୋଇଲି-କଣ୍ଠ ସଦୃଶ ମଧୁର ସୁରେ।

Verse 14

तद्गानेनातिसंतुष्टो मृदुना मधुरेण च । सुतालेन सुरंगेण धातुमात्राकलावता

ତାହାର ସେଇ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର, ସୁତାଳ ଓ ସୁରଙ୍ଗ ଗାନ—ମାତ୍ରା-ଲୟକଳାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ—ଶୁଣି ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲି।

Verse 15

प्रोवाच तां वरं ब्रूहि प्रसन्नोस्मि पुलोमजे । अनेन च सुगीतेन त्वनया लिंगपूजया

ତେବେ ସେ ତାକୁ କହିଲେ—“ବର ମାଗ, ହେ ପୁଲୋମାଙ୍କ କନ୍ୟା; ଏହି ସୁଗୀତ ଓ ତୁମ ଲିଙ୍ଗପୂଜାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ।”

Verse 16

पुलोमजोवाच । यदि प्रसन्नो देवेश तदा यो मे मनोरथः । तं पूरय महादेव महादेवी महाप्रिय

ପୁଲୋମାଙ୍କ କନ୍ୟା କହିଲା—“ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ଦେବେଶ, ତେବେ ମୋର ଯେ ମନୋରଥ, ତାହା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ; ହେ ମହାଦେବ, ମହାଦେବୀଙ୍କ ମହାପ୍ରିୟ।”

Verse 17

सर्वदेवेषु यो मान्यः सर्वदेवेषु सुंदरः । यायजूकेषु सर्वेषु यः श्रेष्ठः सोस्तु मे पतिः

ଯେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁନ୍ଦର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯାଜକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସେଇ ପରମଜନ ମୋର ପତି ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 18

यथाभिलषितं रूपं यथाभिलषितं सुखम् । यथाभिलषितं चायुः प्रसन्नो देहि मे भव

ହେ ଭବ! ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୋତେ ଇଚ୍ଛିତ ରୂପ, ଇଚ୍ଛିତ ସୁଖ ଏବଂ ଇଚ୍ଛିତ ଆୟୁ ଦାନ କରନ୍ତୁ।

Verse 19

यदायदा च पत्या मे संगः स्याद्धृत्सुखेच्छया । तदातदा च तं देहं त्यक्त्वान्यं देहमाप्नुयाम्

ହୃଦୟର ସୁଖେଚ୍ଛାରୁ ଯେତେବେଳେ-ଯେତେବେଳେ ମୋ ପତି ସହ ମୋର ସଙ୍ଗ ହେବ, ସେତେବେଳେ-ସେତେବେଳେ ମୁଁ ସେ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁ—ଯେପରି ଆମ ମିଳନ ସଦା ନବନବ ରହେ।

Verse 20

सदा च लिंगपूजायां मम भक्तिरनुत्तमा । भव भूयाद्भवहर जरामरणहारिणी

ଲିଙ୍ଗପୂଜାରେ ମୋର ଭକ୍ତି ସଦା ଅନୁତ୍ତମ ହେଉ; ହେ ଭବ, ହେ ଭବହର! ତାହା ବୃଦ୍ଧି ପାଉ—ଯାହା ଜରା ଓ ମରଣକୁ ହରେ।

Verse 21

भर्तुर्व्ययेपि वैधव्यं क्षणमात्रमपीह न । मम भावि महादेव पातिव्रत्यं च यातु मा

ହେ ମହାଦେବ! ମୋ ପତିଙ୍କର ବ୍ୟୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ମୋତେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ବୈଧବ୍ୟ ନ ହେଉ; ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମୋର ପାତିବ୍ରତ୍ୟ ମୋତେ କେବେ ଛାଡ଼ି ନ ଯାଉ।

Verse 23

ईश्वर उवाच । पुलोमकन्ये यश्चैष त्वयाकारि मनोरथः । लप्स्यसे व्रतचर्यातस्तत्कुरुष्व जितेंद्रिये

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ପୁଲୋମାଙ୍କ କନ୍ୟେ! ତୁମେ ଯେ ମନୋରଥ କରିଛ, ସେହିଟି ବ୍ରତଚର୍ୟାରେ ତୁମେ ପାଇବ। ତେଣୁ, ହେ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟେ, ସେ ବ୍ରତ ଆଚର।

Verse 24

मनोरथतृतीयायाश्चरणेन भविष्यति । तत्प्राप्तये व्रतं वक्ष्ये तद्विधेहि यथोदितम्

ମନୋରଥ-ତୃତୀୟାର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ। ତାହା ପାଇବାକୁ ମୁଁ ବ୍ରତ କହିବି—ଯଥୋକ୍ତ ଭାବେ ତାହା ପାଳନ କର।

Verse 25

तेन व्रतेन चीर्णेन महासौभाग्यदेन तु । अवश्यं भविता बाले तव चैवं मनोरथः

ସେହି ମହାସୌଭାଗ୍ୟଦାୟକ ବ୍ରତକୁ ଆଚରଣ କଲେ, ହେ ବାଳେ, ତୁମର ଏହି ମନୋରଥ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।

Verse 26

स्कंद उवाच । इमं मनोरथं तस्याः पौलोम्याः पुरसूदनः । समाकर्ण्य क्षणं स्मित्वा प्राहेशो विस्मयान्वितः

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ସେହି ପୌଲୋମୀର ଏହି ମନୋରଥ ଶୁଣି, ପୁରସୂଦନ ପ୍ରଭୁ କ୍ଷଣମାତ୍ର ହସି, ବିସ୍ମୟଭରିତ ହୋଇ କହିଲେ।

Verse 27

कदा च तद्विधातव्यमिति कर्तव्यता च का । इत्याकर्ण्य शिवो वाक्यं तां तु प्रणिजगाद ह

‘ସେହିଟି କେବେ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ କରଣୀୟ ବିଧି କ’ଣ?’—ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 28

ईश्वर उवाच । मनोरथतृतीयायां व्रतं पौलोमि तच्छुभम् । पूज्या विश्वभुजा गौरी भुजविंशतिशालिनी

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ପୌଲୋମୀ, ମନୋରଥ-ତୃତୀୟାରେ ଏହି ଶୁଭ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ସେଦିନ ବିଶ୍ୱଭୁଜା, ବିଶ ଭୁଜାଧାରିଣୀ ଗୌରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

Verse 29

वरदोऽभयहस्तश्च साक्षसूत्रः समोदकः । देव्याः पुरस्ताद्व्रतिना पूज्य आशाविनायकः

ବ୍ରତଧାରୀ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଶା-ବିନାୟକଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ—ଯାହାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ବରଦ ଓ ଅଭୟ ମୁଦ୍ରା, ଜପସୂତ୍ର ଅଛି ଏବଂ ମୋଦକ ସହିତ ବିରାଜିତ।

Verse 30

चैत्रशुक्ल तृतीयायां कृत्वा वै दंतधावनम् । सायंतनीं च निर्वर्त्य नातितृप्त्या भुजिक्रियाम्

ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟାରେ ଦାନ୍ତ ଧୋଇ, ସନ୍ଧ୍ୟାବିଧି ସମାପ୍ତ କରି, ଅତି ତୃପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନ ଖାଇ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 31

नियमं चेति गृह्णीयाज्जितक्रोधो जितेंद्रियः । संत्यक्तास्पृश्य संस्पर्शः शुचिस्तद्गतमानसः

କ୍ରୋଧ ଜୟ କରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ନିୟମ-ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କର; ଅଶୁଚି ସ୍ପର୍ଶ ତ୍ୟାଗ କରି ଶୁଚି ରୁହ ଏବଂ ମନକୁ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିବେଶ କର।

Verse 32

प्रातर्व्रतं चरिष्यामि मातर्विश्वभुजेनघे । विधेहि तत्र सांनिध्यं मन्मनोरथसिद्धये

“ପ୍ରାତଃକାଳେ ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବି, ହେ ମାତା ବିଶ୍ୱଭୁଜା, ହେ ଅନଘେ। ମୋ ମନୋରଥ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 33

नियमं चेति संगृह्य स्वपेद्रात्रौ शुभं स्मरन् । प्रातरुत्थाय मेधावी विधायावश्यकं विधिम्

ଏଭଳି ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କରି ରାତିରେ ଶୁଭ ଦେବସ୍ମରଣ କରି ଶୟନ କରୁ। ପ୍ରାତଃ ଉଠି ମେଧାବୀ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଧିମତେ ଆବଶ୍ୟକ ନିତ୍ୟକର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରୁ।

Verse 34

शौचमाचमनं कृत्वा दंतकाष्ठं समाददेत् । अशोकवृक्षस्य शुभं सर्वशोकनिशातनम्

ଶୌଚ ଓ ଆଚମନ କରି ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ ଗ୍ରହଣ କରୁ—ଅଶୋକବୃକ୍ଷର; ଏହା ଶୁଭ ଏବଂ ସର୍ବ ଶୋକନାଶକ।

Verse 35

नित्यंतनं च निष्पाद्य विधिं विधिविदांवरः । स्नात्वा शुद्धांबरः सायं गौरीपूजां समाचरेत्

ନିତ୍ୟକର୍ମର ବିଧି ସମ୍ୟକ୍ ସମ୍ପାଦନ କରି, ବିଧିଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ସାୟଂକାଳେ ଗୌରୀପୂଜା କରୁ।

Verse 36

आदौ विनायकं पूज्य घृतपूरान्निवेद्य च । ततोर्चयेद्विश्वभुजामशोककुसुमैः शुभैः

ପ୍ରଥମେ ବିନାୟକଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଘୃତପୂର ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରୁ। ତାପରେ ଶୁଭ ଅଶୋକପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱଭୁଜା (ଗୌରୀ)ଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁ।

Verse 37

अशोकवर्तिनैवेद्यैर्धूपैश्चागुरुसंभवैः । कुंकुमेनानुलिप्यादावेकभक्तं ततश्चरेत्

ଅଶୋକସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ଅଗୁରୁଜନିତ ଧୂପଦ୍ୱାରା (ଦେବୀଙ୍କ) ପୂଜା କରୁ; ପ୍ରଥମେ କୁଙ୍କୁମ ଲେପନ କରି, ପରେ ଏକଭକ୍ତ ବ୍ରତ—ଏକବେଳ ଭୋଜନ—ଆଚରଣ କରୁ।

Verse 38

अशोकवर्तिसहितैर्घृतपूरैर्मनोहरैः । एवं चैत्रतृतीयायां व्यतीतायां पुलोमजे

ହେ ପୁଲୋମଜେ, ଚୈତ୍ରମାସର ତୃତୀୟା ଅତିତ ହେଲାପରେ ବ୍ରତବିଧିରେ ଅଶୋକ-ବର୍ତ୍ତିସହିତ ମନୋହର ଘୃତପୂର (ଘି ଭରା ପିଠା) ଭକ୍ତିରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 39

राधादिफाल्गुनांतासु तृतीयासु व्रतं चरेत् । क्रमेण दंतकाष्ठानि कथयामि तवानघे

ରାଧା-ତୃତୀୟାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଫାଲ୍ଗୁନର ଶେଷ ତୃତୀୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୃତୀୟାରେ ଏହି ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ଅନଘେ, ଦନ୍ତକାଷ୍ଠର କ୍ରମ ଏବେ କହୁଛି।

Verse 40

अनुलेपनवस्तूनि कुसुमानि तथैव च । नैवेद्यानि गजास्यस्य देव्याश्चापि शुभव्रते

ହେ ଶୁଭବ୍ରତେ, ଅନୁଲେପନ ପାଇଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପୁଷ୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ଏବଂ ଗଜାସ୍ୟ (ଗଣେଶ) ଓ ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ନୈବେଦ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସଜାଇ ରଖ।

Verse 41

अन्नानि चैकभक्तस्य शृणुतानि फलाप्तये । जंब्वपामार्ग खदिर जाती चूतकदंबकम्

ଫଳପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଏକଭକ୍ତ (ଦିନକୁ ଏକଥର ଭୋଜନକାରୀ)ଙ୍କ ଅନ୍ନବିଧାନ ଶୁଣ। ଦନ୍ତକାଷ୍ଠର ବୃକ୍ଷ—ଜମ୍ବୁ, ଅପାମାର୍ଗ, ଖଦିର, ଜାତୀ, ଚୂତ ଓ କଦମ୍ବ।

Verse 42

प्लक्षोदुंबरखर्जूरी बीजपूरी सदाडिमी । दंतकाष्ठ द्रुमा एते व्रतिनः समुदाहृताः

ପ୍ଲକ୍ଷ, ଉଦୁମ୍ବର, ଖର୍ଜୂରୀ, ବୀଜପୂରୀ ଓ ଦାଡିମି—ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ବ୍ରତୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ ଉତ୍ସ ଭାବେ ଘୋଷିତ।

Verse 43

सिंदूरागुरु कस्तूरी चंदनं रक्तचंदनम् । गोरोचना देवदारु पद्माक्षं च निशाद्वयम्

ସିନ୍ଦୂର, ଅଗୁରୁ, କସ୍ତୁରୀ, ଚନ୍ଦନ, ରକ୍ତଚନ୍ଦନ, ଗୋରୋଚନା, ଦେବଦାରୁ, ପଦ୍ମାକ୍ଷ ଏବଂ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ହଳଦୀ - ଏଗୁଡ଼ିକ ଅନୁଲେପନ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାମଗ୍ରୀ ଅଟେ |

Verse 44

प्रीत्यानुलेपनं बाले यक्षकर्दमसंभवम् । सर्वेषामप्यलाभे च प्रशस्तो यक्षकर्दमः

ହେ ବାଳେ! ଯକ୍ଷକର୍ଦ୍ଦମ ନିର୍ମିତ ଅନୁଲେପନକୁ ପ୍ରେମପୂର୍ବକ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍ | ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀର ଅଭାବରେ କେବଳ ଯକ୍ଷକର୍ଦ୍ଦମ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଟେ |

Verse 45

कस्तूरिकाया द्वौ भागौ द्वौ भागौ कुंकुमस्य च । चंदनस्य त्रयो भागाः शशिनस्त्वेक एव हि

କସ୍ତୁରୀର ଦୁଇ ଭାଗ, କେଶରର ଦୁଇ ଭାଗ, ଚନ୍ଦନର ତିନି ଭାଗ ଏବଂ କର୍ପୂରର ଏକ ଭାଗ - ଏହା ହିଁ ଏହାର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଅନୁପାତ ଅଟେ |

Verse 46

यक्षकर्दम इत्येष समस्तसुरवल्लभः । अनुलिप्याथ कुसुमैरर्चयेद्वच्मि तान्यपि

ଏହି 'ଯକ୍ଷକର୍ଦ୍ଦମ' ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଅଟେ | ଏହାକୁ ଲେପନ କରିବା ପରେ ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍; ମୁଁ ସେହି ପୁଷ୍ପଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କହୁଅଛି |

Verse 47

पाटला मल्लिका पद्म केतकी करवीरकः । उत्पलै राजचंपैश्च नंद्यावर्तैश्च जातिभिः

ପାଟଳ, ମଲ୍ଲିକା, ପଦ୍ମ, କେତକୀ, କନିଅର, ନୀଳକଇଁ, ରାଜଚମ୍ପା, ନନ୍ଦ୍ୟାବର୍ତ୍ତ ଏବଂ ଜାଇ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା (ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍) |

Verse 48

कुमारीभिः कर्णिकारैरलाभेतच्छदैः सह । सुगंधिभिः प्रसूनोघैः सर्वालाभेपि पूजयेत्

କୁମାରୀ-ଅର୍ପଣ ସହ କର୍ଣ୍ଣିକାର ପୁଷ୍ପ, ଅଲାଭେତ ପତ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପରାଶିଦ୍ୱାରା—ସବୁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଏହିପରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 49

करंभो दधिभक्तं च सचूतरसमंडकाः । फेणिका वटकाश्चैव पायसं च सशर्करम्

କରମ୍ଭ, ଦଧିଭକ୍ତ (ଦହି-ଭାତ), ଆମ୍ବରସରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ମଣ୍ଡକ; ଫେଣିକା ମିଠା ଓ ବଟକା; ଏବଂ ଶର୍କରାସହ ପାୟସ—ଏସବୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ନିବେଦନ କର।

Verse 50

समुद्गं सघृतं भक्तं कार्त्तिके विनिवेदयेत् । इंडेरिकाश्च लड्डूका माघे लंपसिका शुभा

କାର୍ତ୍ତିକେ ସମୁଦ୍ଗ ଓ ଘୃତଯୁକ୍ତ ଭାତ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ମାଘେ ଇଣ୍ଡେରିକା ମିଠା, ଲଡ୍ଡୁକା ଓ ଶୁଭ ଲମ୍ପସିକା ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 51

मुष्टिकाः शर्करागर्भाः सर्पिषा परिसाधिताः । निवेद्याः फाल्गुने देव्यै सार्धं विघ्नजिता मुदा

ଫାଲ୍ଗୁନେ ଶର୍କରାଭରା, ଘୃତରେ ସୁସିଦ୍ଧ ମୁଷ୍ଟିକା ମିଠା ଦେବୀଙ୍କୁ—ବିଘ୍ନଜିତା ସହ—ଆନନ୍ଦରେ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 52

निवेदयेद्यदन्नं हि एकभक्तपि तत्स्मृतम् । अन्यन्निवेद्य संमूढो भुंजानोऽन्यत्पतेदधः

ଯେ ଅନ୍ନ ନିବେଦନ କରାଯାଏ, ସେହିଟିକୁ ହିଁ ‘ଏକଭକ୍ତ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ। କିନ୍ତୁ ମୋହରେ ଗୋଟିଏ ଅର୍ପଣ କରି ଅନ୍ୟଟି ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଅଧୋଗତିକୁ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 53

प्रतिमासं तृतीयायामेवमाराध्य वत्सरम् । व्रतसंपूर्तये कुर्यात्स्थंडिलेऽग्निसमर्चनम्

ପ୍ରତି ମାସ ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଏକ ବର୍ଷ ଯଥାବିଧି ଆରାଧନା କରି, ବ୍ରତସମ୍ପୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିବ।

Verse 54

जातवेदसमंत्रेण तिलाज्यद्रविणेन च । शतमष्टाधिकं होमं कारयेद्विधिना व्रती

ଜାତବେଦସ୍ ମନ୍ତ୍ରରେ, ତିଳ, ଘୃତ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ-ଆହୁତି ସହ, ବ୍ରତୀ ବିଧିପୂର୍ବକ ଏକଶ ଆଠ ଆହୁତିର ହୋମ କରାଇବ।

Verse 55

सदैव नक्ते पूजोक्ता सदा नक्ते तु भोजनम् । नक्त एव हि होमोऽयं नक्त एव क्षमापनम्

ପୂଜା ସଦା ରାତିରେ ହିଁ ବିଧିତ, ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ ସଦା ରାତିରେ। ଏହି ହୋମ ମଧ୍ୟ ରାତିରେ, ଏବଂ କ୍ଷମା-ଯାଚନା ମଧ୍ୟ ରାତିରେ।

Verse 56

गृहाण पूजां मे भक्त्या मातर्विघ्नजिता सह । नमोस्तु ते विश्वभुजे पूरयाशु मनोरथम्

ହେ ମାତା! ବିଘ୍ନଜିତା ସହିତ ମୋର ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କର। ହେ ବିଶ୍ୱଭୁଜା! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଶୀଘ୍ର ମୋର ମନୋରଥ ପୂରଣ କର।

Verse 57

नमो विघ्नकृते तुभ्यं नम आशाविनायक । त्वं विश्वभुजया सार्धं मम देहि मनोरथम्

ବିଘ୍ନ କରିପାରୁଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଆଶାବିନାୟକ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତୁମେ ବିଶ୍ୱଭୁଜା ସହିତ ମୋର ମନୋରଥ ଦିଅ।

Verse 58

एतौ मंत्रौ समुच्चार्य पूज्या गौरीविनायकौ । व्रतक्षमापने देयः पर्यंकस्तूलिकान्वितः

ଏହି ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ର ସମ୍ୟକ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଗୌରୀ ଓ ବିନାୟକଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରତ-କ୍ଷମାପନ ପାଇଁ ଗଦା ସହିତ ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 59

उपधान्या समायुक्तो दीपीदपर्णसंयुतः । आचार्यं च सपत्नीकं पर्यंक उपवेश्य च

ସେହି ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତକିଆ ସହିତ ସଜ୍ଜିତ ହେଉ, ଦୀପ ଓ ପବିତ୍ର ପତ୍ର ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଉ; ଏବଂ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ସହିତ ସେହି ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କରେ ବସାଇବା ଉଚିତ।

Verse 60

व्रती समर्चयेद्वस्त्रैः करकर्णविभूषणैः । सुगंधचंदनैर्माल्यैर्दक्षिणाभिर्मुदान्वितः

ବ୍ରତୀ ବସ୍ତ୍ର, ହାତ-କାନର ଭୂଷଣ, ସୁଗନ୍ଧ ଚନ୍ଦନ, ମାଳା ଓ ଦକ୍ଷିଣା ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦଚିତ୍ତେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 61

दद्यात्पयस्विनीं गां च व्रतस्यपरिपूर्तये । तथोपभोगवस्तूनिच्छत्रोपानत्कमंडलुम्

ବ୍ରତର ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଉପଭୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ—ଛତା, ପାଦୁକା/ଜୁତା, କମଣ୍ଡଲୁ—ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 62

मनोरथतृतीयाया व्रतमेतन्मया कृतम् । न्यूनातिरिक्तं संपूर्णमेतदस्तु भवद्गिरा

‘ମନୋରଥ-ତୃତୀୟାର ଏହି ବ୍ରତ ମୁଁ କରିଛି। ଆପଣଙ୍କ ବଚନରେ ଏହା ନ୍ୟୁନତା କିମ୍ବା ଅତିରିକ୍ତତା ବିନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।’

Verse 63

इत्याचार्यं समापृच्छ्य तथेत्युक्तश्च तेन वै । आसीमांतमनुव्रज्य दत्त्वान्येभ्योपि शक्तितः

ଏହିପରି ଆଚାର୍ୟଙ୍କୁ ବିଦାୟ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ତାଙ୍କ ଠାରୁ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ଶୁଣି, ସ୍ଥାନର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସହଯାତ୍ରା କରି ବିଦାୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଯଥାଶକ୍ତି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 64

नक्तं समाचरेत्पोष्यैः सार्धं सुप्रीतमानसः । प्रातश्चतुर्थ्यां संभोज्य चतुरश्च कुमारकान्

ରାତିରେ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତରେ ନିଜ ଆଶ୍ରିତମାନଙ୍କ ସହ ଏହି ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିର ପ୍ରଭାତେ ଚାରିଜଣ କୁମାରକଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 65

अभ्यर्च्य गंधमाल्याद्यैर्द्वादशापि कुमारिकाः । एवं संपूर्णतां याति व्रतमेतत्सुनिर्मलम्

ଗନ୍ଧ, ମାଳା ଆଦିଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାଦଶ କୁମାରୀଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା-ସତ୍କାର କଲେ, ଏହି ସୁନିର୍ମଳ ବ୍ରତ ଏଭଳି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 66

कार्यं मनोरथावाप्त्यै सर्वैरेतद्व्रतं शुभम् । पत्नीं मनोरमां कुल्यां मनोवृत्त्यनुसारिणीम्

ମନୋରଥ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ଶୁଭ ବ୍ରତ ସମସ୍ତେ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାର ଫଳରେ ମନୋହର, ସୁକୁଳଜାତ ଏବଂ ମନୋଭାବାନୁସାରିଣୀ ପତ୍ନୀ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 67

तारिणीं दुःखसंसारसागरस्य पतिव्रताम् । कुर्वन्नेतद्व्रतं वर्षं कुमारः प्राप्नुयात्स्फुटम्

ଦୁଃଖମୟ ସଂସାର-ସାଗରକୁ ପାର କରାଇଦେବା ନୌକାସଦୃଶ ପତିବ୍ରତା ପତ୍ନୀକୁ—ଏହି ବ୍ରତ ଏକ ବର୍ଷ କରୁଥିବା କୁମାର ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 68

कुमारी पतिमाप्नोति स्वाढ्यं सर्वगुणाधिकम् । सुवासिनी लभेत्पुत्रान्पत्युः सौख्यमखंडितम्

ଅବିବାହିତା କନ୍ୟା ସମୃଦ୍ଧ ଓ ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ପତିକୁ ପାଏ। ସୁବାସିନୀ ନାରୀ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଲଭେ, ଏବଂ ପତିଙ୍କ ସୁଖ ଅଖଣ୍ଡ ରହେ।

Verse 69

दुर्भगा सुभगास्याच्च धनाढ्या स्याद्दरिद्रिणी । विधवापि न वैधव्यं पुनराप्नोति कुत्रचित्

ଦୁର୍ଭାଗିନୀ ସୁଭାଗିନୀ ହୁଏ, ଏବଂ ଦରିଦ୍ରିଣୀ ଧନବତୀ ହୁଏ। ବିଧବା ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ବାର କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ବୈଧବ୍ୟ ପାଉନାହିଁ।

Verse 70

गुर्विणी च शुभं पुत्रं लभते सुचिरायुषम् । ब्राह्मणो लभते विद्यां सर्वसौभाग्यदायिनीम्

ଗର୍ଭିଣୀ ନାରୀ ଶୁଭ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପୁତ୍ରକୁ ଲଭେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବସୌଭାଗ୍ୟଦାୟିନୀ ବିଦ୍ୟାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 72

धर्मार्थी धर्ममाप्नोति धनार्थी धनमाप्नुयात् । कामी कामानवाप्नोति मोक्षार्थी मोक्षमाप्नुयात्

ଧର୍ମକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ଧର୍ମ ପାଏ, ଧନକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ଧନ ପାଏ। କାମୀ ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ପାଏ, ଏବଂ ମୋକ୍ଷାର୍ଥୀ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।

Verse 73

यो यो मनोरथो यस्य स तं तं विंदते ध्रुवम् । मनोरथतृतीयाया व्रतस्य चरणाद्व्रती

ଯାହାର ଯେଉଁ ଯେଉଁ ମନୋରଥ ଥାଏ, ସେ ସେହିଟିକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଲଭେ। ମନୋରଥ-ତୃତୀୟା ବ୍ରତ ଆଚରଣ କଲେ ବ୍ରତୀ ଫଳ ପାଏ।

Verse 74

स्कंद उवाच । इत्थं निशम्य शिवतः शिवा संतुष्टमानसा । पुनः पप्रच्छ विश्वेशं प्रबद्धकरसंपुटा

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ଶିବଙ୍କ ବଚନ ଏପରି ଶୁଣି ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ମନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ପୁଣି ଅଞ୍ଜଳିବଦ୍ଧ କରସମ୍ପୁଟ କରି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 75

अन्यत्र ये व्रतं चैतत्करिष्यंति सदाशिव । ते कथं पूजयिष्यंति मां च आशाविनायकम्

ହେ ସଦାଶିବ! ଯେମାନେ ଏହି ବ୍ରତ ଅନ୍ୟତ୍ର କରିବେ, ସେମାନେ ମୋତେ ଓ ଆଶାବିନାୟକଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜିବେ?

Verse 76

शिव उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि सर्वसंदेहभेदिनि । वाराणस्यां समर्च्या त्वं विश्वे प्रत्यक्षरूपिणी

ଶିବ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ସର୍ବସନ୍ଦେହଭେଦିନୀ! ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ବାରାଣସୀରେ ତୁମକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ, ହେ ବିଶ୍ୱେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷରୂପିଣୀ!

Verse 77

आशा विघ्नजिता सार्धं सर्वाशापूर्तिकारिणा । हारिणानंतविघ्नानां मम क्षेत्र शुभार्थिना

ମୋ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶୁଭ ଆକାଙ୍କ୍ଷୀ ପାଇଁ ଆଶା—ବିଘ୍ନଜିତଙ୍କ ସହ, ସର୍ବ ଆଶା ପୂରଣକାରୀ ତାଙ୍କ ସହିତ—ଅନନ୍ତ ବିଘ୍ନକୁ ହରଣ କରେ।

Verse 78

क्षिप्रमागमयित्वा च नत्वा दूरंगतानपि । कृतकृत्यान्विधायाथ चिंतितैः समनोरथैः

ସେ (ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ) ଶୀଘ୍ର ନିକଟକୁ ଆଣେ, ଏବଂ ଦୂରେ ଥିବାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରେ। ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ କୃତକୃତ୍ୟ କରି, ଚିନ୍ତିତ ଓ ଅଭୀଷ୍ଟ ମନୋରଥଗୁଡ଼ିକୁ ପୂରଣ କରେ।

Verse 79

अन्यत्र व्रतिभिर्विश्वे कांचनीप्रतिमा तव । पंचकृष्णलकादूर्ध्वं कार्या विघ्नहृतोपि च

ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର! ଅନ୍ୟତ୍ର ବ୍ରତଧାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମା ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାର ମୂଲ୍ୟ ପାଞ୍ଚ କୃଷ୍ଣଲକଠାରୁ ଅଧିକ ହେଉ। ବିଘ୍ନ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂର କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 80

आचार्याय व्रती दद्याद् व्रतांते प्रतिमा द्वयम् । सकृत्कृते व्रती चास्मिन्कृतकृत्यो व्रती भवेत्

ବ୍ରତର ଶେଷରେ ବ୍ରତୀ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପ୍ରତିମା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବିଧି ଏକଥର କରିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରତୀ କୃତକୃତ୍ୟ ହୋଇ ବ୍ରତସିଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 81

ततः पुलोमजा देवि श्रुत्वैतद्व्रतमुत्तमम् । कृत्वा मनोरथं प्राप यथाभिवांछितं हृदि

ତାପରେ, ହେ ଦେବୀ, ପୁଲୋମଜା ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତକୁ ଶୁଣି ତାହା ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲା ଏବଂ ହୃଦୟରେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲା ସେପରି ମନୋରଥ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 82

अरुंधत्या वसिष्ठोपि लब्धोऽत्रिऽनसूयया । सुनीत्योत्तानपादाच्च ध्रुवः प्राप्तोंऽगजोत्तमः

ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଅନସୂୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ରି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏବଂ ସୁନୀତି ଓ ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ରୁବ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 83

सुनीतेदुर्भर्गत्वं च पुनरस्माद्व्रताद्गतम् । चतुर्भुजः पतिः प्राप्तः क्षीरनीरधिजन्मना

ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ସୁନୀତିର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ଦୂର ହେଲା। ଏବଂ କ୍ଷୀରସାଗରଜନ୍ମ ଚତୁର୍ଭୁଜ ପତି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 84

किं बहूक्तेन सुश्रोणि कृतंयेन व्रतं त्विदम् । व्रतानि तेन सर्वाणि कृतानि व्रतिना ध्रुवम्

ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ଅଧିକ କହିବାର କି ଆବଶ୍ୟକ? ଯିଏ ଏହି ବ୍ରତ କରିଛି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ କରିଛି—ଏହିପରି ଗଣ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 85

श्रुत्वा धीमान्कथां पुण्यां पुनस्तद्गतमानसः । शुभबुद्धिमवाप्नोति पापैरपि विमुच्यते

ଏହି ପୁଣ୍ୟକଥା ଶୁଣି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମନ ପୁନଃ ତାହାରେ ଲୀନ ହୁଏ; ସେ ଶୁଭବୁଦ୍ଧି ପାଏ ଏବଂ ପାପରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।