Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 74

Devanagari script

स्कंद उवाच । इत्थं निशम्य शिवतः शिवा संतुष्टमानसा । पुनः पप्रच्छ विश्वेशं प्रबद्धकरसंपुटा

Transliteration

skaṃda uvāca | itthaṃ niśamya śivataḥ śivā saṃtuṣṭamānasā | punaḥ papraccha viśveśaṃ prabaddhakarasaṃpuṭā

Translation

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ଶିବଙ୍କ ବଚନ ଏପରି ଶୁଣି ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ମନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ପୁଣି ଅଞ୍ଜଳିବଦ୍ଧ କରସମ୍ପୁଟ କରି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Word by Word

• स्कन्दः: Skanda
• स्कन्दः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• इत्थम्: thus
• इत्थम्: Kriya-vishesana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: इत्थम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• निशम्य: having heard
• निशम्य: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: नि-शम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्ययभाव (indeclinable verbal)

• शिवतः: from Śiva
• शिवतः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन (Singular)

• शिवा: Śivā (Pārvatī)
• शिवा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• सन्तुष्टमानसा: with a satisfied mind
• सन्तुष्टमानसा: Karta-visheshana (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सन्तुष्ट (कृदन्त, √तुष्) + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; समासः कर्मधारयः; विशेषणम् (qualifier)

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-vishesana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• पप्रच्छ: asked
• पप्रच्छ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-प्रच्छ् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद

• विश्वेशम्: Viśveśa (Lord of the universe)
• विश्वेशम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्वेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (विश्वस्य ईशः)

• प्रबद्धकरसंपुटा: with hands joined (in reverence)
• प्रबद्धकरसंपुटा: Karta-visheshana (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रबद्ध (कृदन्त, √बन्ध्) + कर (प्रातिपदिक) + संपुट (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (प्रबद्धः करयोः संपुटः यस्याः/या) — अञ्जलिबद्धहस्ता इत्यर्थे; विशेषणम्

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Vārāṇasī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: (Implied) sages/recipients of Skanda’s narration

Visual Art Cues

Scene: Pārvatī, serene and satisfied after hearing Śiva, again raises a question to Viśveśvara with palms joined; Śiva sits as the cosmic teacher in a Kāśī setting.

Characters & Entities

• Skanda
• Śiva
• Śivā (Pārvatī)
• Viśveśa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred teaching is transmitted through reverent inquiry—devotion and humility are presented as the proper approach to dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī through the epithet Viśveśa/Viśveśvara, a principal name of Śiva in Vārāṇasī.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; it marks a narrative transition into further instruction.